Nghiên Cứu Xuất Khẩu Hàng Công Nghệ Cao Của Việt Nam

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu nghiên cứu xuất khẩu hàng công nghệ cao của việt nam, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện trong lĩnh vực kỹ thuật.

• Tác giả: Đỗ Đình Mỹ
• Người hướng dẫn: PGS.TS Trần Nhuận Kiên
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Nghiên Cứu Xuất Khẩu Hàng Công Nghệ Cao Của Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC ĐỒ THỊ, SƠ ĐỒ
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài Luận án
• 0.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 0.2.1. Mục tiêu chung
• 0.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 0.3. Đối tượng nghiên cứu
• 0.4. Phạm vi nghiên cứu
• 0.5. Đóng góp mới của luận án
• 0.6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài luận án
• 0.7. Kết cấu của luận án
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ XUẤT KHẨU HÀNG CÔNG NGHỆ CAO
• 1.1. Các nghiên cứu ngoài nước về xuất khẩu hàng công nghệ cao
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ XUẤT KHẨU HÀNG CÔNG NGHỆ CAO
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 4. CHƯƠNG 4: THỰC TRẠNG XUẤT KHẨU HÀNG CÔNG NGHỆ CAO CỦA VIỆT NAM
• 5. CHƯƠNG 5: GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN XUẤT KHẨU HÀNG CÔNG NGHỆ CAO CỦA VIỆT NAM
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Xuất Khẩu Hàng Công Nghệ Cao

Xuất khẩu hàng công nghệ cao (CNC) ngày càng trở thành một chủ đề quan trọng, thu hút sự quan tâm của các nhà nghiên cứu và hoạch định chính sách trên toàn cầu. Các nghiên cứu tập trung vào nhiều khía cạnh, từ định nghĩa hàng CNC, đặc điểm xuất khẩu, vai trò đối với nền kinh tế, đến quá trình phát triển xuất khẩu của các quốc gia và mối quan hệ giữa R&D, FDI và xuất khẩu. Các nghiên cứu nhấn mạnh rằng các ngành công nghiệp CNC đạt được sự phát triển mạnh mẽ nhất trong thương mại quốc tế, tạo hiệu ứng lan tỏa đến các ngành khác. Theo Hatzichronoglou (1997), công nghệ là yếu tố cơ bản của tăng trưởng và cạnh tranh trong kinh doanh trong bối cảnh toàn cầu hóa. Các công ty chú trọng công nghệ có mức độ đổi mới cao hơn, thâm nhập nhiều thị trường mới và sử dụng nguồn lực hiệu quả. Tuy nhiên, thương mại quốc tế với hàng CNC có những đặc tính riêng cần được xem xét.

1.1. Nghiên Cứu Về Cơ Cấu Xuất Khẩu Công Nghệ Cao

Nghiên cứu của Lall (2000) về cơ cấu xuất khẩu công nghệ của các nước đang phát triển chỉ ra rằng một phần lớn của ngành sản xuất CNC ở các nước này có thể là "sự ảo tưởng về số liệu thống kê". Các nước này tham gia vào các khâu sản xuất cần nhiều lao động trong các ngành công nghiệp CNC. Điều này được khẳng định bởi Srholec (2007), cho rằng các quốc gia xuất khẩu hàng CNC chính không nhất thiết là các nước phát triển với chi phí R&D lớn hơn. Thực tế, các nước đang phát triển có tỷ trọng xuất khẩu hàng CNC lớn, điều này được giải thích bởi sự phân đoạn của quá trình sản xuất. Các nước đang phát triển nhập khẩu linh kiện từ các nước phát triển, sử dụng lao động giá rẻ để hoàn thiện sản phẩm và xuất khẩu đi các nước khác.

1.2. Vai Trò Của Đầu Tư R D Trong Xuất Khẩu CNC

Mayer và cộng sự (2002) cho rằng sự phát triển xuất khẩu hàng CNC từ các nước đang phát triển có thể là do các nước này tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu. Các nước này tập trung vào các công đoạn sản xuất sử dụng nhiều lao động, trong khi các nước phát triển tập trung vào các công đoạn đòi hỏi R&D và công nghệ cao. Điều này cho thấy rằng việc đầu tư vào R&D và đổi mới là rất quan trọng để các nước đang phát triển có thể nâng cao giá trị gia tăng trong xuất khẩu hàng CNC. Các chính sách hỗ trợ R&D và đổi mới cần được ưu tiên để thúc đẩy sự phát triển bền vững của ngành công nghiệp CNC.

II. Phân Tích Thực Trạng Xuất Khẩu Hàng Công Nghệ Cao Việt Nam

Trong những năm qua, cùng với việc hội nhập mạnh mẽ vào kinh tế thế giới và tăng cường thu hút vốn đầu tư nước ngoài, cơ cấu xuất khẩu của Việt Nam đã có sự chuyển biến rõ rệt. Tỷ trọng hàng CNC trong tổng giá trị xuất khẩu hàng hóa tăng mạnh từ dưới 10% trong giai đoạn 2000-2009 lên đến trên 35% năm 2017. Cùng với đó, hàng CNC của Việt Nam cũng đã được xuất khẩu đa dạng đến các thị trường khó tính như Hoa Kỳ, EU27, Nhật Bản… Nhờ đó, thị phần xuất khẩu hàng CNC của Việt Nam trên thế giới được tăng lên đáng kể. Tuy nhiên, xuất khẩu của Việt Nam trong giai đoạn vừa qua phát triển chưa bền vững. Giá trị gia tăng trong xuất khẩu, đặc biệt là xuất khẩu hàng CNC còn thấp, tiềm ẩn nhiều rủi ro.

2.1. Sự Phụ Thuộc Vào Doanh Nghiệp FDI Trong Xuất Khẩu CNC

Xuất khẩu hàng CNC của Việt Nam trong thời gian qua vẫn còn phụ thuộc nhiều vào doanh nghiệp FDI, tập trung vào một số ít mặt hàng như điện, điện tử, thiết bị viễn thông (chiếm trên 60%). Xuất khẩu hàng CNC vào một số thị trường lớn như EU, Hoa Kỳ và Nhật Bản còn chưa tương xứng với tiềm năng, lợi thế của đất nước, thị trường xuất khẩu hàng CNC chưa được đa dạng mà chỉ tập trung vào Trung Quốc, Hoa Kỳ và Hàn Quốc. Nhiều hàng CNC chưa có lợi thế so sánh, hay có hiện tượng chuyển hướng thương mại đối với một số sản phẩm tại những thị trường quan trọng,… điều này dẫn đến cấu trúc xuất khẩu hàng CNC của Việt Nam trong thời gian qua chưa thật sự hợp lý.

2.2. Chính Sách Phát Triển Xuất Khẩu Cần Chú Trọng Chất Lượng

Chính sách phát triển xuất khẩu trong thời gian qua quá chú trọng đến chỉ tiêu về số lượng, chưa thật sự quan tâm đến chất lượng và hiệu quả xuất khẩu. Vì vậy, phân tích thực trạng phát triển xuất khẩu hàng công nghệ cao của Việt Nam, từ đó đề xuất các giải pháp góp phần thúc đẩy phát triển xuất khẩu hàng công nghệ cao là một nhiệm vụ chiến lược và có ý nghĩa cả về mặt lý luận và thực tiễn. Xuất phát từ những lý do trên, tác giả lựa chọn đề tài luận án “Nghiên cứu xuất khẩu hàng công nghệ cao của Việt Nam” để nghiên cứu nhằm góp phần nâng cao chất lượng xuất khẩu hàng hóa, phát huy được năng lực cạnh tranh của các sản phẩm công nghệ cao của Việt Nam.

III. Giải Pháp Đột Phá Xuất Khẩu Hàng Công Nghệ Cao Việt Nam

Để thúc đẩy xuất khẩu hàng CNC của Việt Nam, cần có các giải pháp đồng bộ và toàn diện, tập trung vào việc nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp, cải thiện môi trường kinh doanh và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Các giải pháp cần hướng đến việc tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước, khuyến khích chuyển giao công nghệ và nâng cao giá trị gia tăng trong chuỗi sản xuất. Đồng thời, cần đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, tập trung vào các thị trường tiềm năng và có yêu cầu cao về chất lượng sản phẩm.

3.1. Cơ Chế Chính Sách Hỗ Trợ Xuất Khẩu Hàng CNC

Nhóm giải pháp về cơ chế chính sách cho xuất khẩu hàng công nghệ cao cần tập trung vào việc tạo ra một môi trường kinh doanh thuận lợi, minh bạch và cạnh tranh. Các chính sách cần khuyến khích đầu tư vào R&D, đổi mới công nghệ và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Đồng thời, cần có các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận vốn, thông tin thị trường và các dịch vụ tư vấn chuyên nghiệp. Các chính sách cũng cần đảm bảo quyền sở hữu trí tuệ và bảo vệ quyền lợi của doanh nghiệp trong quá trình xuất khẩu.

3.2. Tổ Chức Thực Hiện Hiệu Quả Các Giải Pháp Xuất Khẩu

Nhóm giải pháp về tổ chức thực hiện cần đảm bảo sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ, ngành, địa phương và các tổ chức liên quan. Cần có một cơ quan đầu mối chịu trách nhiệm điều phối và giám sát việc thực hiện các giải pháp. Đồng thời, cần có sự tham gia tích cực của các doanh nghiệp, hiệp hội ngành nghề và các chuyên gia trong quá trình xây dựng và thực hiện các giải pháp. Việc đánh giá và điều chỉnh các giải pháp cần được thực hiện thường xuyên để đảm bảo tính hiệu quả và phù hợp với thực tế.

3.3. Hỗ Trợ Doanh Nghiệp Xuất Khẩu Hàng Công Nghệ Cao

Nhóm giải pháp hỗ trợ cho xuất khẩu hàng công nghệ cao cần tập trung vào việc cung cấp các dịch vụ hỗ trợ doanh nghiệp như tư vấn, đào tạo, xúc tiến thương mại và hỗ trợ tài chính. Cần có các chương trình đào tạo chuyên sâu về công nghệ, quản lý và marketing cho doanh nghiệp. Đồng thời, cần tăng cường hoạt động xúc tiến thương mại, giới thiệu sản phẩm và tìm kiếm đối tác tại các thị trường tiềm năng. Các chính sách hỗ trợ tài chính cần tạo điều kiện cho doanh nghiệp tiếp cận vốn vay với lãi suất ưu đãi và các hình thức bảo lãnh tín dụng.

IV. Nghiên Cứu Thị Trường Tiềm Năng Xuất Khẩu CNC Của Việt Nam

Nghiên cứu thị trường xuất khẩu hàng CNC là một yếu tố then chốt để định hướng chiến lược và tối ưu hóa hiệu quả xuất khẩu. Việc xác định các thị trường tiềm năng, phân tích nhu cầu và xu hướng tiêu dùng, cũng như đánh giá các rào cản thương mại và cạnh tranh là rất quan trọng. Nghiên cứu thị trường cần tập trung vào các thị trường có nhu cầu cao về hàng CNC, có môi trường kinh doanh thuận lợi và có tiềm năng tăng trưởng trong tương lai.

4.1. Phân Tích Ngành Hàng Công Nghệ Cao Xuất Khẩu

Phân tích ngành hàng công nghệ cao xuất khẩu cần tập trung vào việc xác định các ngành hàng có lợi thế cạnh tranh, có tiềm năng phát triển và có khả năng đáp ứng nhu cầu của thị trường. Cần đánh giá các yếu tố như năng lực sản xuất, trình độ công nghệ, chất lượng sản phẩm và giá cả. Đồng thời, cần phân tích các xu hướng phát triển của ngành hàng, các công nghệ mới và các đối thủ cạnh tranh.

4.2. Chuỗi Giá Trị Xuất Khẩu Hàng Công Nghệ Cao

Phân tích chuỗi giá trị xuất khẩu hàng công nghệ cao cần tập trung vào việc xác định các khâu có giá trị gia tăng cao, các khâu còn yếu kém và các cơ hội để nâng cao hiệu quả của chuỗi. Cần đánh giá các yếu tố như chi phí sản xuất, chi phí vận chuyển, chi phí marketing và các chi phí khác. Đồng thời, cần phân tích các mối quan hệ giữa các thành viên trong chuỗi, các rủi ro và các cơ hội để hợp tác và chia sẻ lợi ích.

V. Ứng Dụng Công Nghệ 4

Công nghệ 4.0 đang tạo ra những cơ hội to lớn để thúc đẩy xuất khẩu hàng CNC. Các công nghệ như trí tuệ nhân tạo (AI), Internet of Things (IoT), blockchain và dữ liệu lớn (Big Data) có thể giúp doanh nghiệp nâng cao năng suất, cải thiện chất lượng sản phẩm, tối ưu hóa chuỗi cung ứng và tiếp cận thị trường một cách hiệu quả hơn. Việc ứng dụng công nghệ 4.0 cần được thực hiện một cách có kế hoạch và bài bản, đảm bảo tính hiệu quả và bền vững.

5.1. Chuyển Đổi Số Trong Xuất Khẩu Hàng CNC

Chuyển đổi số trong xuất khẩu hàng CNC cần tập trung vào việc số hóa các quy trình kinh doanh, từ sản xuất, quản lý kho hàng, vận chuyển đến marketing và bán hàng. Cần xây dựng các nền tảng số để kết nối doanh nghiệp với khách hàng, đối tác và các nhà cung cấp dịch vụ. Đồng thời, cần đào tạo nguồn nhân lực có kỹ năng số để đáp ứng yêu cầu của quá trình chuyển đổi.

5.2. Thương Mại Điện Tử Và Xuất Khẩu Hàng CNC

Thương mại điện tử đang trở thành một kênh quan trọng để xuất khẩu hàng CNC. Các nền tảng thương mại điện tử xuyên biên giới giúp doanh nghiệp tiếp cận thị trường toàn cầu một cách dễ dàng và tiết kiệm chi phí. Cần xây dựng các gian hàng trực tuyến chuyên nghiệp, cung cấp thông tin sản phẩm đầy đủ và chính xác, và đảm bảo chất lượng dịch vụ khách hàng tốt. Đồng thời, cần tuân thủ các quy định về thương mại điện tử và bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng.

VI. Đào Tạo Nguồn Nhân Lực Chất Lượng Cao Cho Xuất Khẩu CNC

Nguồn nhân lực chất lượng cao là yếu tố then chốt để phát triển xuất khẩu hàng CNC. Cần có các chương trình đào tạo chuyên sâu về công nghệ, quản lý và marketing cho doanh nghiệp. Đồng thời, cần tăng cường hợp tác giữa các trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp để đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu của thị trường. Việc thu hút và giữ chân nhân tài cũng là một yếu tố quan trọng để đảm bảo sự phát triển bền vững của ngành công nghiệp CNC.

6.1. Hợp Tác Quốc Tế Về Xuất Khẩu Hàng CNC

Hợp tác quốc tế về xuất khẩu hàng công nghệ cao cần tập trung vào việc chia sẻ kinh nghiệm, chuyển giao công nghệ và hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận thị trường. Cần tham gia các tổ chức quốc tế và khu vực để thúc đẩy thương mại và đầu tư. Đồng thời, cần xây dựng các mối quan hệ đối tác chiến lược với các nước có nền công nghiệp CNC phát triển để học hỏi kinh nghiệm và thu hút đầu tư.

6.2. Tiêu Chuẩn Chất Lượng Hàng Công Nghệ Cao Xuất Khẩu

Tiêu chuẩn chất lượng hàng công nghệ cao xuất khẩu cần đáp ứng yêu cầu của thị trường và tuân thủ các quy định quốc tế. Cần xây dựng các hệ thống quản lý chất lượng theo tiêu chuẩn quốc tế và đảm bảo sản phẩm đáp ứng các yêu cầu về an toàn, sức khỏe và môi trường. Đồng thời, cần tăng cường kiểm tra, giám sát chất lượng sản phẩm để đảm bảo uy tín và thương hiệu của hàng hóa Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ VÀ QUẢN TRỊ KINH DOANH ĐỖ ĐÌNH MỸ NGHIÊN CỨU XUẤT KHẨU HÀNG CÔNG NGHỆ CAO CỦA VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ THÁI NGUYÊN - 2020 c ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ VÀ QUẢN TRỊ KINH DOANH ĐỖ ĐÌNH MỸ NGHIÊN CỨU XUẤT KHẨU HÀNG CÔNG NGHỆ CAO CỦA VIỆT NAM Ngành: Quản lý kinh tế Mã số: 9.10 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Người hướng dẫn khoa học: 1. TRẦN NHUẬN KIÊN 2. LÊ TỐ HOA THÁI NGUYÊN - 2020 c ii LỜI CAM ĐOAN Tác giả xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tác giả. Các kết quả nghiên cứu trong luận án là trung thực, khách quan và chưa từng được ai công bố trong bất kì công trình khoa học nào. Thái Nguyên, tháng 03 năm 2020 Tác giả Đỗ Đình Mỹ c iii LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành được luận án, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành, sâu sắc tới tập thể và các cá nhân: - PGS.TS Trần Nhuận Kiên và TS Lê Tố Hoa - những nhà khoa học đã tận tình hướng dẫn, động viên và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình thực hiện luận án bằng tất cả sự tận tâm và nhiệt huyết. Thầy, cô đã truyền cho tôi cảm hứng để có thể vượt qua mọi khó khăn, nỗ lực phấn đấu để tiến bộ và trưởng thành trên con đường học tập và nghiên cứu. - Ban Giám hiệu, Phòng Đào tạo và Khoa Quản lý - Luật Kinh tế, các thầy cô giáo trường Đại học Kinh tế và Quản trị kinh doanh - Đại học Thái Nguyên đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu. Tôi xin chân thành cảm ơn gia đình, bạn bè, người thân đã luôn động viên, cổ vũ, khích lệ, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình thực hiện luận án. Thái Nguyên, tháng 03 năm 2020 Tác giả Đỗ Đình Mỹ c iv MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN . ii LỜI CẢM ƠN . iii MỤC LỤC . iv DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT . vii DANH MỤC CÁC BẢNG. viii DANH MỤC CÁC ĐỒ THỊ, SƠ ĐỒ . xi MỞ ĐẦU . Tính cấp thiết của đề tài Luận án . Mục tiêu nghiên cứu . Đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu . Đóng góp mới của luận án . Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài luận án . Kết cấu của luận án . TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ XUẤT KHẨU HÀNG CÔNG NGHỆ CAO . Các nghiên cứu ngoài nước về xuất khẩu hàng công nghệ cao . Các nghiên cứu về xuất khẩu hàng công nghệ cao tại Việt Nam . Khoảng trống nghiên cứu . CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ XUẤT KHẨU HÀNG CÔNG NGHỆ CAO . Cơ sở lý luận về xuất khẩu hàng công nghệ cao . Một số khái niệm liên quan đến đề tài luận án . Vai trò của xuất khẩu . Vai trò của xuất khẩu hàng công nghệ cao . Các loại sản phẩm công nghệ cao . Một số lý thuyết về xuất khẩu hàng hoá . Đặc điểm của xuất khẩu hàng công nghệ cao . Nội dung nghiên cứu về xuất khẩu hàng công nghệ cao . Các yếu tố ảnh hưởng đến xuất khẩu hàng công nghệ cao . Cơ sở thực tiễn về xuất khẩu hàng công nghệ cao . Kinh nghiệm xuất khẩu hàng công nghệ cao của một số nước trên thế giới . Một số bài học kinh nghiệm đối với xuất khẩu hàng công nghệ cao đối với Việt Nam . PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU . Câu hỏi nghiên cứu . Phương pháp nghiên cứu . Phương pháp tiếp cận và khung phân tích . Phương pháp thu thập số liệu . Phương pháp tổng hợp số liệu. Phương pháp phân tích số liệu . Hệ thống các chỉ tiêu nghiên cứu . THỰC TRẠNG XUẤT KHẨU HÀNG CÔNG NGHỆ CAO CỦA VIỆT NAM . Tình hình xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam . Quá trình hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam. Quy mô và tăng trưởng xuất khẩu hàng hóa . Thị trường xuất khẩu hàng hóa . Cơ cấu sản phẩm xuất khẩu hàng hóa . Thực trạng xuất khẩu hàng công nghệ cao của Việt Nam . Quy mô và tốc độ tăng trưởng xuất khẩu hàng công nghệ cao. Thị trường xuất khẩu hàng công nghệ cao . Cơ cấu xuất khẩu hàng công nghệ cao . Khả năng cạnh tranh của hàng công nghệ cao . Các yếu tố ảnh hưởng đến xuất khẩu hàng công nghệ cao của Việt Nam . Đánh giá về xuất khẩu hàng công nghệ cao của Việt Nam . GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN XUẤT KHẨU HÀNG CÔNG NGHỆ CAO CỦA VIỆT NAM . Quan điểm, định hướng . Một số giải pháp đẩy mạnh xuất khẩu hàng công nghệ cao của Việt Nam . Nhóm giải pháp về cơ chế chính sách cho xuất khẩu hàng công nghệ cao. Nhóm giải pháp về tổ chức thực hiện . Nhóm giải pháp hỗ trợ cho xuất khẩu hàng công nghệ cao . 161 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO . 173 c vii DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT AFTA : Khu vực Mậu dịch tự do APEC : Khối hợp tác kinh tế Châu Á - Thái Bình Dương ASEAN : Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á CNC : Công nghệ cao CSHT : Cơ sở hạ tầng EU : Liên minh châu Âu FDI : Đầu tư trực tiếp nước ngoài FTA : Hiệp định thương mại tự do GDP : Tổng sản phẩm quốc nội GNP : Tổng sản phẩm quốc dân GVC : Chuỗi giá trị toàn cầu HDI : Chỉ số phát triển nguồn nhân lực IMF : Quỹ Tiền tệ Quốc tế INOV : Chỉ số đổi mới của Việt Nam IPR : Chỉ số về quyền sở hữu trí tuệ của Việt Nam ISO : Tổ chức Tiêu chuẩn hóa quốc tế KH&CN : Khoa học và công nghệ KHKT : Khoa học kỹ thuật OECD : Tổ chức hợp tác phát triển kinh tế R&D : Chi cho nghiên cứu và phát triển SHTT : Sở hữu trí tuệ SIC : Phân loại công nghiệp tiêu chuẩn SITC : Phân loại công nghiệp tiêu chuẩn quốc tế UN : Bộ số liệu thương mại hàng hóa của Liên Hợp Quốc WB : Ngân hàng Thế giới World Bank WTO : Tổ chức Thương mại Thế giới c viii DANH MỤC CÁC BẢNG Trang Bảng 1. Tổng hợp kết quả của một số nghiên cứu về ảnh hưởng của các yếu tố đến xuất khẩu hàng công nghệ cao. Tóm tắt một số yếu tố chính tác động đến xuất khẩu hàng CNC . So sánh các học thuyết thương mại . Nguồn số liệu của các biến được sử dụng trong mô hình trọng lực . Ma trận kết hợp chỉ số RCA và RO. Các Hiệp định thương mại của Việt Nam . Thị trường xuất khẩu chủ yếu của Việt Nam 2000-2017 . Thị trường Nhập khẩu chủ yếu của Việt Nam. Kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam phân theo tiêu chuẩn ngoại thương SITC giai đoạn 2000-2017 . 10 nhóm sản phẩm có kim ngạch xuất khẩu cao nhất của Việt Nam giai đoạn 2016-2017 . Chỉ số đa dạng hóa xuất khẩu của một số quốc gia và tổ chức, khu vực trong giai đoạn 2000-2017 . Các yếu tố tác động đến xuất khẩu của Việt Nam giai đoạn 2002-2017 . Kim ngạch xuất khẩu các sản phẩm thuộc nhóm hàng CNC của Việt Nam giai đoạn 2005-2017 . Thị trường xuất khẩu hàng CNC của Việt Nam giai đoạn 2000-2017 . Tỷ trọng xuất khẩu hàng CNC trong tổng xuất khẩu của Việt Nam phân theo khu vực trong giai đoạn 2000-2017 . Thị phần xuất khẩu hàng CNC của Việt Nam giai đoạn 2000-2017 . 15 thị trường xuất khẩu hàng CNC lớn nhất của Việt Nam giai đoạn 2005-2017 . Chỉ số tập trung thương mại của Việt Nam tại một số thị trường trọng tâm trong giai đoạn 2000-2017 . Chỉ số Định hướng khu vực của Việt Nam đối với thiết bị điện (mã 716) . Chỉ số Định hướng khu vực của Việt Nam đối với mã 751 . Chỉ số Định hướng khu vực của Việt Nam đối với mã 752 . Chỉ số Định hướng khu vực của Việt Nam đối với mã 761 . Chỉ số Định hướng khu vực của Việt Nam đối với mã 764 . Chỉ số Định hướng khu vực của Việt Nam đối với mã 776 . Chỉ số Định hướng khu vực của Việt Nam đối với mã 871 . Chỉ số Định hướng khu vực của Việt Nam đối với mã 881 . Xuất khẩu của Việt Nam phân theo trình độ công nghệ giai đoạn 2000-2017 . Xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường Hoa Kỳ phân theo trình độ công nghệ giai đoạn 2000-2017 . Xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường Đức phân theo trình độ công nghệ giai đoạn 2000-2017 . Xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường Nhật Bản phân theo trình độ công nghệ giai đoạn 2000-2017 . Xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường Hàn Quốc phân theo trình độ công nghệ giai đoạn 2000-2017 . Xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường Trung Quốc phân theo trình độ công nghệ giai đoạn 2000-2017 . Xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường ASEAN phân theo trình độ công nghệ giai đoạn 2000-2017 . Chỉ số lợi thế so sánh của các mặt hàng CNC xuất khẩu của Việt Nam giai đoạn 2000-2016 . Chỉ số lợi thế so sánh của các mặt hàng CNC xuất khẩu của Việt Nam giai đoạn 2000-2016 . Chỉ số lợi thế so sánh các mặt hàng CNC xuất khẩu của một số quốc gia năm 2017 . Khả năng cạnh tranh trong xuất khẩu hàng CNC của Việt Nam giai đoạn 2002-2009 . Khả năng cạnh tranh trong xuất khẩu hàng CNC của Việt Nam giai đoạn 2010-2017 . Khả năng cạnh tranh trong xuất khẩu hàng CNC của Việt Nam giai đoạn 2002-2017 . Kết quả đo lường các yếu tố tác động đến kim ngạch xuất khẩu hàng CNC của Việt Nam . Mô hình REM về mức độ tác động của các yếu tố đến KNXK hàng CNC của Việt Nam . 125 c xi DANH MỤC CÁC ĐỒ THỊ, SƠ ĐỒ Trang Đồ thị Đồ thị 4. Thương mại hàng hóa của Việt Nam giai đoạn 1990-2017 . Giá trị xuất khẩu của Việt Nam đến các khu vực trên thế giới giai đoạn 2000-2017 . Xuất khẩu của khu vực FDI của Việt Nam giai đoạn 2000-2017 . Nhập khẩu của khu vực FDI của Việt Nam giai đoạn 2000-2017 . Xuất khẩu hàng công nghệ cao của Việt Nam giai đoạn 2000-2017 . Mô hình trọng lực trong thương mại quốc tế . Khung phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến xuất khẩu hàng CNC của Việt Nam . Tính cấp thiết của đề tài Luận án Hiện nay xuất khẩu đã trở thành một hoạt động thương mại quan trọng đối với mọi quốc gia trong xu thế hội nhập kinh tế ngày một sâu rộng.