Luận văn thạc sĩ nghiên cứu khả năng sinh trưởng phát triển của một số giống lúa thuần chất lượng tại thị xã đông triều tỉnh quảng ninh

Nghiên cứu khả năng sinh trưởng giống lúa thuần chất lượng tại Đông Triều, Quảng Ninh, đánh giá tiềm năng năng suất và chất lượng hạt.

• Tác giả: Nguyễn Minh Sơn
• Người hướng dẫn: TS. Dương Thị Nguyên
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Khoa học cây trồng
• Đề tài: Nghiên Cứu Khả Năng Sinh Trưởng Của Giống Lúa Thuần Chất Lượng Tại Đông Triều, Quảng Ninh
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 1.2. Tình hình sản xuất lúa gạo trên thế giới và ở Việt Nam
• 1.2.1. Tình hình sản xuất gạo trên thế giới
• 1.2.2. Tình hình sản xuất gạo ở Việt Nam
• 1.3. Nhu cầu về gạo chất lượng trên thế giới và Việt Nam
• 1.4. Tình hình sản xuất và nghiên cứu lúa chất lượng trên thế giới và Việt Nam
• 1.4.1. Sản xuất lúa chất lượng trên thế giới
• 1.4.2. Tình hình nghiên cứu giống lúa chất lượng trên thế giới
• 1.4.3. Sản xuất lúa chất lượng ở Việt Nam
• 1.5. Định hướng sản xuất giống lúa của nước ta trong thời gian tới
• 1.6. Nghiên cứu chọn, tạo giống lúa chất lượng ở Việt Nam
• 2. MỞ ĐẦU
• 2.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 2.2. Mục đích, yêu cầu của đề tài
• 2.3. Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của đề tài
• 2.3.1. Ý nghĩa khoa học
• 2.3.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 3. NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Vật liệu nghiên cứu
• 3.2. Phạm vi nghiên cứu
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.4. Địa điểm và thời gian tiến hành
• 3.5. Phương pháp nghiên cứu
• 3.5.1. Các chỉ tiêu và phương pháp theo dõi
• 3.5.2. Một số chỉ tiêu về đặc điểm nông sinh học
• 3.5.3. Đánh giá khả năng chống chịu với một số loại sâu, bệnh hại chính và khả năng chịu lạnh của các giống lúa thí nghiệm
• 3.5.4. Chỉ tiêu cấu thành năng suất và năng suất
• 3.5.5. Đánh giá chất lượng bộ giống lúa khảo nghiệm
• 3.5.6. Phương pháp sử lý số liệu
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Nghiên cứu đặc điểm nông sinh học của các giống lúa thí nghiệm trong vụ Mùa 2015 và vụ Xuân 2016 tại thị xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh
• 4.1.1. Đặc điểm hình thái của các giống lúa thí nghiệm
• 4.1.2. Đặc điểm sinh trưởng và phát triển của các giống lúa thí nghiệm
• 4.1.3. Khả năng chống chịu với một số loại sâu, bệnh hại chính và điều kiện lạnh của các giống thí nghiệm trong vụ Mùa 2015 và vụ Xuân 2016 tại thị xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh
• 4.1.4. Yếu tố cấu thành năng suất và năng suất của các giống lúa thí nghiệm trong vụ Mùa 2015 và vụ Xuân 2016 tại thị xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh
• 4.1.5. Chất lượng gạo và chất lượng cơm của các giống lúa thí nghiệm trong vụ Mùa 2015 và vụ Xuân 2016 tại thị xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh
• 5. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về giống lúa thuần chất lượng

Giống lúa thuần chất lượng là một trong những yếu tố quyết định đến năng suất và chất lượng sản phẩm lúa gạo. Tại Đông Triều, Quảng Ninh, việc nghiên cứu và phát triển các giống lúa thuần chất lượng cao là rất cần thiết. Các giống lúa này không chỉ đáp ứng nhu cầu tiêu dùng trong nước mà còn có tiềm năng xuất khẩu. Theo nghiên cứu, giống lúa thuần chất lượng có khả năng sinh trưởng tốt trong điều kiện khí hậu và thổ nhưỡng của địa phương. Việc lựa chọn giống lúa phù hợp sẽ giúp nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp tại khu vực này.

1.1. Tầm quan trọng của giống lúa thuần

Giống lúa thuần không chỉ ảnh hưởng đến năng suất mà còn đến chất lượng gạo. Nghiên cứu cho thấy, giống lúa thuần chất lượng có khả năng chống chịu tốt với sâu bệnh và điều kiện thời tiết khắc nghiệt. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh biến đổi khí hậu hiện nay. Việc phát triển giống lúa thuần chất lượng cao sẽ góp phần nâng cao giá trị kinh tế cho nông dân và đảm bảo an ninh lương thực cho khu vực Đông Triều.

II. Khả năng sinh trưởng của giống lúa tại Đông Triều

Khả năng sinh trưởng của giống lúa thuần chất lượng tại Đông Triều được đánh giá qua nhiều yếu tố như thời gian sinh trưởng, khả năng đẻ nhánh, và khả năng chống chịu với sâu bệnh. Các giống lúa thuần chất lượng đã được thử nghiệm cho thấy có khả năng sinh trưởng tốt trong điều kiện khí hậu của Quảng Ninh. Đặc biệt, giống lúa thuần có thời gian sinh trưởng ngắn, phù hợp với lịch thời vụ của địa phương. Điều này giúp nông dân có thể tăng cường sản xuất và cải thiện năng suất.

2.1. Đặc điểm sinh trưởng và phát triển

Các giống lúa thuần chất lượng tại Đông Triều cho thấy sự phát triển mạnh mẽ trong các giai đoạn sinh trưởng. Nghiên cứu cho thấy, giống lúa thuần có khả năng đẻ nhánh tốt, tạo ra nhiều bông lúa, từ đó nâng cao năng suất. Ngoài ra, khả năng chống chịu với sâu bệnh cũng là một yếu tố quan trọng, giúp giảm thiểu thiệt hại trong sản xuất. Việc lựa chọn giống lúa có khả năng sinh trưởng tốt sẽ giúp nông dân tối ưu hóa quy trình sản xuất và tăng cường hiệu quả kinh tế.

III. Đánh giá chất lượng gạo từ giống lúa thuần

Chất lượng gạo từ giống lúa thuần chất lượng là một trong những yếu tố quan trọng trong nghiên cứu này. Các chỉ tiêu như độ dẻo, độ thơm và hàm lượng dinh dưỡng của gạo được đánh giá kỹ lưỡng. Kết quả cho thấy, giống lúa thuần chất lượng không chỉ có năng suất cao mà còn đáp ứng được yêu cầu về chất lượng gạo. Điều này mở ra cơ hội cho việc phát triển thương hiệu gạo chất lượng cao tại Đông Triều, Quảng Ninh.

3.1. Các chỉ tiêu chất lượng gạo

Các chỉ tiêu chất lượng gạo như hàm lượng amylose, độ dẻo và độ thơm được đánh giá là rất quan trọng. Nghiên cứu cho thấy, giống lúa thuần chất lượng có hàm lượng amylose thấp, tạo ra cơm dẻo và thơm ngon. Điều này không chỉ đáp ứng nhu cầu tiêu dùng trong nước mà còn có tiềm năng xuất khẩu. Việc phát triển giống lúa thuần chất lượng cao sẽ góp phần nâng cao giá trị sản phẩm nông nghiệp tại địa phương.

IV. Ý nghĩa thực tiễn của nghiên cứu

Nghiên cứu khả năng sinh trưởng của giống lúa thuần chất lượng tại Đông Triều không chỉ có ý nghĩa khoa học mà còn có giá trị thực tiễn cao. Kết quả nghiên cứu sẽ là cơ sở để nông dân lựa chọn giống lúa phù hợp, từ đó nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Đồng thời, việc phát triển giống lúa thuần chất lượng sẽ góp phần vào sự phát triển bền vững của ngành nông nghiệp tại Quảng Ninh.

4.1. Tác động đến phát triển kinh tế xã hội

Việc phát triển giống lúa thuần chất lượng sẽ tạo ra nhiều cơ hội việc làm cho người dân địa phương. Đồng thời, nâng cao giá trị sản phẩm nông nghiệp sẽ góp phần vào sự phát triển kinh tế - xã hội của thị xã Đông Triều. Nghiên cứu này không chỉ giúp cải thiện đời sống của nông dân mà còn góp phần vào việc đảm bảo an ninh lương thực cho khu vực.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Cây lúa là một trong năm loại cây lương thực chính trên thế giới, đứng thứ hai sau lúa mì về tầm quan trọng. Việt Nam là một trong những quốc gia sản xuất gạo lớn, với sản lượng đạt khoảng 45 triệu tấn năm 2014, chiếm 6% tổng sản lượng gạo toàn cầu. Tỉnh Quảng Ninh, với tổng diện tích trồng lúa khoảng 43.000 ha, đã cơ bản tự đáp ứng nhu cầu lương thực cho nhân dân địa phương, trong đó thị xã Đông Triều là một trong những vùng trọng điểm sản xuất lúa. Tuy nhiên, sản xuất lúa tại đây vẫn còn manh mún, nhỏ lẻ, chưa phát triển vùng chuyên canh lúa chất lượng cao, dẫn đến hiệu quả kinh tế chưa cao.

Nhu cầu về gạo chất lượng cao ngày càng tăng, đặc biệt tại các vùng có phát triển công nghiệp, dịch vụ và du lịch như Quảng Ninh. Do đó, việc nghiên cứu, đánh giá khả năng sinh trưởng, phát triển và chất lượng của các giống lúa thuần chất lượng cao phù hợp với điều kiện sinh thái địa phương là rất cần thiết. Mục tiêu của nghiên cứu là tuyển chọn 1-2 giống lúa thuần mới có thời gian sinh trưởng ngắn, năng suất khá và chất lượng cao phù hợp cho vụ Xuân và vụ Mùa tại thị xã Đông Triều. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các giống lúa do Công ty Cổ phần giống Quảng Ninh chọn tạo, khảo nghiệm trong vụ Mùa 2015 và vụ Xuân 2016 tại địa bàn thị xã Đông Triều.

Kết quả nghiên cứu không chỉ góp phần bổ sung giống lúa thuần mới cho tỉnh Quảng Ninh mà còn nâng cao hiệu quả kinh tế sản xuất nông nghiệp, đáp ứng nhu cầu tiêu dùng gạo chất lượng cao trong nước và xuất khẩu. Đây là cơ sở khoa học quan trọng để phát triển vùng sản xuất lúa chất lượng cao, góp phần phát triển kinh tế - xã hội địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết về sinh trưởng và phát triển cây lúa, đặc biệt tập trung vào các yếu tố ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng gạo như đặc điểm hình thái, khả năng chống chịu sâu bệnh, thời gian sinh trưởng, và các chỉ tiêu cấu thành năng suất. Các mô hình chọn giống dựa trên tiêu chí sinh trưởng phù hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng, khả năng chống chịu điều kiện bất lợi (lạnh, sâu bệnh), và chất lượng gạo được áp dụng.

Ba đến năm khái niệm chính được sử dụng gồm: (1) Đặc điểm nông sinh học của giống lúa (chiều cao cây, số lá, kiểu thân, kiểu bông), (2) Khả năng chống chịu sâu bệnh và điều kiện lạnh, (3) Các yếu tố cấu thành năng suất (số bông hữu hiệu, số hạt trên bông, tỷ lệ hạt lép), (4) Chất lượng gạo và cơm (tỷ lệ gạo xát, độ bạc bụng, mùi thơm, độ mềm dẻo), và (5) Độ thuần đồng ruộng.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính là các giống lúa thuần do Công ty Cổ phần giống Quảng Ninh chọn tạo từ tập đoàn giống lúa chất lượng cao của Trung Quốc, cùng với giống đối chứng Hương thơm số 1. Thí nghiệm được tiến hành tại phường Hưng Đạo, thị xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh trong vụ Mùa 2015 và vụ Xuân 2016.

Phương pháp bố trí thí nghiệm là khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (RCBD) với 7 công thức tương ứng 7 giống, mỗi công thức có 3 lần nhắc lại. Diện tích mỗi ô thí nghiệm là 10 m², mật độ cấy 2 dảnh/cây, khoảng cách hàng 20 cm, số khóm trên hàng 35 khóm. Phân bón được bón theo liều lượng chuẩn: 10 tấn phân chuồng, 100 kg N, 80 kg P2O5, 80 kg K2O trên 1 ha, chia làm nhiều lần bón thúc.

Các chỉ tiêu theo dõi gồm đặc điểm hình thái, sinh trưởng, khả năng chống chịu sâu bệnh (đạo ôn, bạc lá, khô vằn, sâu đục thân, sâu cuốn lá, rầy nâu), khả năng chịu lạnh, các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất thực thu, cùng các chỉ tiêu chất lượng gạo và cơm theo tiêu chuẩn quốc gia và IRRI. Số liệu được xử lý thống kê bằng phần mềm SAS, với cỡ mẫu đủ để đảm bảo độ tin cậy 95%.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Đặc điểm hình thái và sinh trưởng: Chiều cao cây các giống khảo nghiệm dao động từ 96,0 đến 126,9 cm tùy vụ. Giống Hồng hương ĐT 128 có chiều cao cây cao nhất, vượt đối chứng 8,8 cm trong vụ Mùa 2015. Các giống ĐT 188, ĐT 193 và ĐT 135 cũng có chiều cao vượt đối chứng từ 3,0 đến 6,9 cm. Số lá/thân chính không khác biệt đáng kể giữa các giống và đối chứng. Độ cứng cây của Hồng hương ĐT 128 và ĐT 186 đạt điểm 1 (không bị đổ ngã), trong khi các giống khác đạt điểm 5 (trung bình). Độ tàn lá muộn nhất thuộc về giống ĐT 135, giúp duy trì khả năng vận chuyển chất khô vào hạt tốt hơn.

2. Khả năng đẻ nhánh: Số dảnh tối đa/khóm trong vụ Mùa 2015 cao nhất là 6,7 dảnh/khóm ở giống ĐT 188, vượt đối chứng (6,5 dảnh/khóm). Tỷ lệ đẻ nhánh hữu hiệu của các giống dao động từ 71,6% đến 83,1%, cao hơn đối chứng (65,1%). Vụ Xuân 2016, tỷ lệ đẻ nhánh hữu hiệu còn cao hơn, đạt trên 82% ở nhiều giống.

3. Khả năng chống chịu sâu bệnh và điều kiện lạnh: Giống Hồng hương ĐT 128 và ĐT 186 có khả năng chống đổ tốt, ít bị nhiễm sâu bệnh như đạo ôn, bạc lá. Các giống khác có mức độ nhiễm bệnh trung bình. Khả năng chịu lạnh được đánh giá qua màu sắc mạ và sinh trưởng khi nhiệt độ dưới 15°C, trong đó một số giống thể hiện khả năng thích nghi tốt hơn đối chứng.

4. Năng suất và chất lượng gạo: Năng suất thực thu của các giống dao động từ 60 đến 68 tạ/ha, trong đó ĐT 166 đạt năng suất cao nhất (65-68 tạ/ha). Chất lượng gạo và cơm của các giống đều đạt mức khá, với tỷ lệ gạo nguyên cao, độ bạc bụng thấp, mùi thơm và độ mềm dẻo được đánh giá tích cực qua cảm quan.

Thảo luận kết quả

Sự khác biệt về chiều cao cây và độ cứng cây phản ánh khả năng sinh trưởng và chống đổ của các giống, phù hợp với mục tiêu chọn giống có tiềm năng năng suất cao và phẩm chất gạo tốt. Khả năng đẻ nhánh hữu hiệu cao hơn đối chứng cho thấy các giống mới có tiềm năng tạo bông nhiều và năng suất ổn định hơn. Khả năng chống chịu sâu bệnh và chịu lạnh là yếu tố quan trọng giúp duy trì năng suất trong điều kiện khí hậu và sâu bệnh đa dạng của Đông Triều.

So sánh với các nghiên cứu trước đây, kết quả phù hợp với xu hướng chọn tạo giống lúa thuần có thời gian sinh trưởng ngắn, năng suất cao, chất lượng gạo tốt và khả năng chống chịu tốt. Việc áp dụng quy trình thí nghiệm chuẩn và phân tích số liệu bằng phần mềm SAS đảm bảo tính chính xác và tin cậy của kết quả. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ chiều cao cây, tỷ lệ đẻ nhánh hữu hiệu và biểu đồ năng suất để minh họa sự khác biệt giữa các giống.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Nhân rộng giống lúa thuần chất lượng cao: Khuyến khích nông dân thị xã Đông Triều và các vùng lân cận áp dụng các giống ĐT 166, ĐT 188 và Hồng hương ĐT 128 do có năng suất cao, khả năng chống chịu tốt, phù hợp với điều kiện sinh thái địa phương. Thời gian thực hiện: 1-2 vụ mùa tiếp theo. Chủ thể thực hiện: Sở Nông nghiệp và PTNT tỉnh Quảng Ninh phối hợp với các công ty giống.

2. Xây dựng vùng sản xuất lúa chuyên canh chất lượng cao: Tập trung phát triển vùng sản xuất lúa chất lượng cao theo hướng VietGAP tại các xã trọng điểm như Bình Khê, Hồng Thái Đông, Hưng Đạo. Mục tiêu nâng tỷ lệ diện tích lúa chất lượng lên trên 50% trong vòng 3 năm. Chủ thể thực hiện: UBND thị xã Đông Triều, các hợp tác xã nông nghiệp.

3. Tăng cường công tác phòng trừ sâu bệnh: Áp dụng biện pháp quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) nhằm giảm thiểu thiệt hại do sâu bệnh, đặc biệt là đạo ôn, bạc lá và sâu đục thân. Thời gian: liên tục hàng năm. Chủ thể thực hiện: Trung tâm bảo vệ thực vật tỉnh, nông dân.

4. Nâng cao chất lượng gạo và xây dựng thương hiệu: Đẩy mạnh công tác kiểm soát chất lượng gạo sau thu hoạch, phát triển thương hiệu gạo đặc sản Đông Triều nhằm tăng giá trị sản phẩm trên thị trường. Thời gian: 2-3 năm. Chủ thể thực hiện: Sở Công Thương, các doanh nghiệp chế biến gạo.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nông dân và hợp tác xã nông nghiệp: Được cung cấp thông tin về các giống lúa thuần chất lượng cao phù hợp với điều kiện địa phương, giúp nâng cao năng suất và thu nhập.

2. Các nhà nghiên cứu và cán bộ kỹ thuật nông nghiệp: Tham khảo phương pháp chọn giống, đánh giá sinh trưởng và chất lượng gạo để áp dụng trong nghiên cứu và chuyển giao công nghệ.

3. Cơ quan quản lý nhà nước về nông nghiệp: Sử dụng kết quả nghiên cứu làm cơ sở khoa học cho việc xây dựng chính sách phát triển giống lúa và vùng sản xuất lúa chất lượng cao.

4. Doanh nghiệp sản xuất và kinh doanh giống cây trồng: Tham khảo đặc điểm kỹ thuật và tiềm năng của các giống lúa mới để phát triển sản phẩm phù hợp với thị trường.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao chọn giống lúa thuần thay vì lúa lai?
   Giống lúa thuần có ưu điểm về chất lượng gạo ổn định, phù hợp với nhu cầu thị trường gạo chất lượng cao, đồng thời có khả năng thích nghi tốt với điều kiện sinh thái địa phương.

2. Các giống lúa khảo nghiệm có thời gian sinh trưởng như thế nào?
   Thời gian sinh trưởng của các giống dao động từ 100 đến 125 ngày tùy vụ, phù hợp với lịch thời vụ Xuân và Mùa tại Đông Triều, giúp bố trí sản xuất linh hoạt.

3. Khả năng chống chịu sâu bệnh của các giống ra sao?
   Các giống Hồng hương ĐT 128 và ĐT 186 có khả năng chống đổ và chống bệnh đạo ôn, bạc lá tốt, giảm thiểu tổn thất do sâu bệnh gây ra, nâng cao hiệu quả sản xuất.

4. Chất lượng gạo của các giống mới có đảm bảo không?
   Chất lượng gạo được đánh giá qua tỷ lệ gạo nguyên, độ bạc bụng thấp, mùi thơm và độ mềm dẻo tốt, đáp ứng yêu cầu của người tiêu dùng và thị trường xuất khẩu.

5. Làm thế nào để nhân rộng các giống lúa này?
   Cần phối hợp giữa các cơ quan quản lý, doanh nghiệp giống và nông dân để tổ chức sản xuất, cung ứng giống chất lượng, đồng thời tập huấn kỹ thuật canh tác phù hợp.

Kết luận

• Đã tuyển chọn được các giống lúa thuần có thời gian sinh trưởng ngắn, năng suất cao (60-68 tạ/ha) và chất lượng gạo tốt phù hợp với điều kiện sinh thái thị xã Đông Triều.
• Các giống Hồng hương ĐT 128, ĐT 186, ĐT 188 và ĐT 166 thể hiện khả năng chống chịu sâu bệnh và điều kiện lạnh tốt, phù hợp cho sản xuất vụ Xuân và vụ Mùa.
• Đặc điểm sinh trưởng như chiều cao cây, số lá, độ cứng cây và tỷ lệ đẻ nhánh hữu hiệu của các giống mới đều đạt hoặc vượt giống đối chứng.
• Kết quả nghiên cứu là cơ sở khoa học để bổ sung giống lúa thuần mới vào cơ cấu giống của tỉnh Quảng Ninh, góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế và phát triển nông nghiệp bền vững.
• Đề xuất nhân rộng các giống lúa này trong 1-2 vụ tới, đồng thời xây dựng vùng sản xuất lúa chất lượng cao và phát triển thương hiệu gạo đặc sản Đông Triều.

Các cơ quan quản lý và doanh nghiệp giống cần phối hợp triển khai nhân rộng giống, đồng thời tổ chức tập huấn kỹ thuật cho nông dân để đảm bảo hiệu quả sản xuất. Để biết thêm chi tiết và hỗ trợ kỹ thuật, liên hệ với Sở Nông nghiệp và PTNT tỉnh Quảng Ninh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở khoa học của đề tài Đối với cây lúa, ngoài các yếu tố kỹ thuật thì yếu tố giống đóng một vai trò rất quan trọng; giống tốt sẽ cho năng suất cao, chất lượng tốt, giảm chi phí đầu tư và tăng thu nhập trên một đơn vị diện tích. Đặc tính của giống, yếu tố môi trường và kỹ thuật canh tác quyết định đến năng suất. Kiểu gen tốt chỉ được biểu hiện trong một phạm vi nhất định của môi trường.

Vì vậy, tính ổn định và thích nghi của giống với môi trường thường được sử dụng để đánh giá giống. Một giống lúa tốt, phù hợp với địa phương thì giống lúa đó phải đạt các yêu tiêu chí sau: (i) Sinh trưởng, phát triển tốt trong điều kiện khí hậu, thời tiết và thổ nhưỡng của địa phương; (ii) Chống chịu tốt với điều kiện ngoại cảnh bất thuận như: lạnh, hạn, sâu và bệnh hại; (iii) Chịu thâm canh, có tiềm năng năng suất cao và năng suất ổn định qua các năm; (iv) Thời gian sinh trưởng không quá dài, đặc biệt là trong vụ Xuân, độ thuần đồng ruộng cao và không bị lẫn giống; và (v) Chất lượng gạo tốt và đáp ứng được yêu cầu của người dân. Trong những năm qua, tỉnh Quảng Ninh đã tiến hành thử nghiệm nhiều giống lúa mới để tìm ra những giống có tiềm năng năng suất cao thay thế những giống lúa cũ hoặc giống lúa địa phương cho năng suất thấp, tiến tới nâng cao năng suất và sản lượng lúa của tỉnh. Một loạt các giống lúa mới như lúa lai: Nghi hương 2308, Thục hưng 6, Nam dương 99 và LC25… hay các giống lúa thuần như: Bắc thơm số 7, Hương thơm số 1 và Khang dân 18 đã được đưa cơ cấu giống thay thế các giống lúa cũ.

Tuy nhiên, Quảng Ninh vẫn cần có những giống lúa có khả năng chống chịu tốt, đặc biệt là chịu lạnh trong điều kiện vụ Xuân, có thời gian sinh n 5 trưởng ngắn để thuận lợi cho việc bố trí vụ Mùa là điều hết sức cần thiết. Vì vậy, cần lựa chọn thêm các giống lúa mới để bổ sung vào cơ cấu giống của tỉnh Quảng Ninh nói chung và cho thị xã Đông Triều nói riêng. Tình hình sản xuất lúa gạo trên thế giới và ở Việt Nam 1. Tình hình sản xuất gạo trên thế giới Trung Quốc và Ấn Độ là hai nước đứng đầu thế giới về sản lượng gạo chiếm 22 - 31% tổng sản lượng gạo trên toàn thế giới.

Trong năm 2015, sản lượng gạo của Việt Nam chiếm 6% tổng sản lượng gạo của toàn thế giới. Sản lượng gạo của một số quốc gia trên thế giới (Đơn vị: nghìn tấn) Năm Quốc Gia 2011 2012 2013 2014 2015 Trung Quốc 140.900 Tổng của thế giới 390. Tình hình sản xuất gạo ở Việt Nam Diện tích lúa cả năm của cả nước tăng lên từ 7.329,2 nghìn ha lên 7. Diện trồng lúa giảm đi, nhưng do luân canh tăng vụ nên tổng diện tích lúa cả năm vẫn tăng; so với năm 2000 thì năm 2010 diện tích đất lúa giảm 380 nghìn ha.

Nhờ việc đưa một số các giống mới vào cơ cấu giống và áp dụng tiến bộ kỹ thuật nên năng suất lúa tăng lên rõ rệt và đã đạt 48,9 tạ/ha vào năm 2014, tăng gần 10 tạ/ha trong vòng 10 năm từ 2005 đến 2014, dẫn đến sản lượng của cả nước tăng lên đạt mức 44.975,0 nghìn tấn (bảng 1. Diện tích, năng suất và sản lượng lúa ở Việt Nam giai đoạn 2005 đến 2015 Diện tích Năng suất Sản lượng Năm (nghìn ha) (tạ/ha) (nghìn tấn) 2005 7. Nhu cầu về gạo chất lượng trên thế giới và Việt Nam Do đời sống của người dân ngày càng tăng, nên người tiêu dùng có nhu cầu ngày càng cao đối với loại gạo chất lượng tốt và ngon hơn (Randall và cs. Người tiêu dùng có sở thích và thị hiếu sử dụng gạo khác nhau; trong các loại gạo, gạo Indica chiếm 75%, tiếp theo là Japonica chiếm 15% và gạo giống như Basmati và Jasmine chiếm 9%, còn lại là gạo nếp (Hsu và cs.

Gạo nhập trên thị trường thế giới được phân loại theo nhiều tiêu chí khác nhau theo giống, theo dạng hạt, tỷ lệ tấm, hàm lượng amylose hay theo hương thơm (Nelissa và cs. Thị hiếu người tiêu dùng thường thích gạo có hàm lượng amylose thấp đến trung bình, cơm có đặc điểm dẻo và mềm (Chaudhary, 2003) [33]. Tại Việt Nam, diện tích gieo trồng các loại giống lúa có hạt gạo dài (7 mm) chiếm tỷ lệ >80% tổng diện tích trồng lúa, các giống có hàm lượng amylose trung bình chiếm >60% và các giống bạc bụng chiếm 16,69%. Đa số các giống đều có độ bền thể gel ngắn hơn 60 mm (Bùi Chí Bửu, 2005) [4].

Nhu cầu tiêu dùng gạo tính bình quân trên đầu người của người Việt Nam sẽ có xu hướng giảm đi nhưng yêu cầu chất lượng gạo ngày càng tăng lên (Nguyễn Trọng Khanh và Nguyễn Văn Hoan, 2014) [9]. Tình hình sản xuất và nghiên cứu lúa chất lượng trên thế giới và Việt Nam 1. Sản xuất lúa chất lượng trên thế giới Trên thế giới, Ấn Độ, Pakistan, Thái Lan, Bangladesh, Nepal, Iran, Afghanistan và Myanmar là những nước có những giống lúa thơm đặc sản được đánh giá cao và bán giá cao trên thị trường trong nước và xuất khẩu (Chaudhary, 2003) [33]. Jasmine được trồng nhiều ở Đông Bắc Thái Lan, Basmati được trồng truyền thống ở phía Bắc và phía Tây Bắc của Ấn Độ và Paskistan trong nhiều thế kỷ (Georges, 2013) [37]; giống lúa thơm Dubraj phổ biến nhất tại thị trường Chattisgarh của Ấn Độ (Patnaik và cs.

n 8 Các giống lúa Japonica cũng đang được quan tâm bởi khả năng chịu lạnh tốt và chất lượng gạo cao (Hill và cs. Trung Quốc là nước đứng đầu thế giới về sản xuất lúa Japonica. EU cũng là nơi sản xuất chủ yếu của lúa Japonica chiếm khoảng 65 - 70% tổng sản lượng gạo EU (Jena và Hardy, 2012) [44]. Tình hình nghiên cứu giống lúa chất lượng trên thế giới Giống lúa Basmati 370 được ra đời nhờ chọn lọc bằng kỹ thuật chọn dòng thuần ở Kala Shah Kaku, Pakistan; đây là giống gạo thơm, chất lượng tốt nhưng năng suất thấp.

Từ những năm 1945, giống Khao Dawk Mali 105 đã được chọn lọc và đã trở thành giống xuất khẩu chủ lực của Thái Lan (Shobha và cs. Nhiều giống lúa thơm khác cũng được chọn tạo như giống lúa thơm MRQ50, MRQ74 ở Malaysia; giống lúa cải tiến Tainung Sen 72 ở Đài Loan (Choi, 2004) [34]. Bằng phương pháp chọn lọc phả hệ để, dòng IET 21.044 có năng suất cao, cây thấp, hạt lúa ngắn và thơm và đã được đưa vào xuất tại Ấn Độ (Patnaik và cs. Giống Basmati được đặc trưng bởi hàm lượng amylose trung gian, thấp đến trung bình, nhiệt độ hóa hồ và độ bền thể gel trung bình so với các giống Jasmine của Thái Lan (Singh và cs.

Sản xuất lúa chất lượng ở Việt Nam Chất lượng gạo của Việt Nam vẫn còn thấp và chưa xây dựng được thương hiệu trên thị trường quốc tế (Nguyễn Văn Bộ, 2009) [3]. Các giống lúa đặc sản đặc trưng cho thương hiệu lúa gạo Việt Nam như: Tám thơm, Di hương và Dự lùn ở phía Bắc; Nàng thơm, Nàng hương Chợ đào, Tàu hương và Móng chim rơi ở miền Nam (Nguyễn Văn Luật và Nguyễn Đức Lộc, 2014) [15]. Đồng bằng Sông Cửu Long cung cấp lúa hàng hóa chủ yếu của cả nước. Tuy nhiên, diện tích lúa duy trì nguồn gạo chất lượng phục vụ xuất khẩu chủ yếu được trồng trong vụ mùa từ các tỉnh thuộc bán đảo Cà Mau chỉ n 9 chiếm trên dưới 10% (800.

Đồng bằng Sông Hồng đứng thứ 2 về sản xuất lúa đặc sản; trong đó, Tám thơm và Tám xoan là hai giống lúa được ưa chuộng hơn cả (Lê Quốc Doanh và cs. Ngoài ra, trong bộ giống lúa chất lượng được sử dụng ngoài sản xuất phong phú hơn còn có nhiều giống lúa cải tiến chất lượng như T10, Bắc thơm Số 7, Hương thơm số 1, HT6, LT2 và N46 (Nguyễn Xuân Dũng và cs. Vùng Trung du và miền núi phía Bắc trong giai đoạn từ 2000 - 2010, giá trị sản xuất ngành nông nghiệp tăng 73,58%, bình quân mỗi năm tăng 7,36% (Nguyễn Thanh Hải, 2013) [8]. Tuy diện tích trồng lúa không lớn nhưng có những cánh đồng lớn như Mường Thanh ở tỉnh Điện Biên, Mường Lò ở tỉnh Yên Bái với lợi thế về điều kiện tự nhiên để gieo trồng giống lúa đặc sản chất lượng cao (Hoàng Công Mệnh và cs.

Tại Văn Chấn, Yên bái, các giống lúa đặc sản và chất lượng như Chiêm hương, Séng cù, Bắc thơm số 7, Hương thơm số 1, Tẻ đỏ, Bao thai, ĐS 1, Nếp tan và Nếp cái hoa vàng chiếm trên 54,6% diện tích lúa của huyện (Phòng Nông nghiệp và PTNT huyện Văn Chấn, 2014) [21]. Như vậy, bộ giống lúa thơm chất lượng cao của Việt Nam cũng rất phong phú, nhưng chưa chiếm được tỷ phần lớn trong xuất khẩu (Nguyễn Công Thành, 2013) [59]. Định hướng sản xuất giống lúa của nước ta trong thời gian tới Chọn tạo các giống lúa có chất lượng cao, đặc biệt là chất lượng dinh dưỡng, chất lượng chế biến và có giá trị thương phẩm hàng hóa cao, có khả năng chống chịu sâu bệnh và điều kiện bất thuận, có đặc tính nông sinh học phù hợp nhằm đáp ứng nhu cầu của sản xuất và người tiêu dùng trong và ngoài nước (Lê Duy Thành và cs. Nghiên cứu chọn, tạo giống lúa chất lượng ở Việt Nam Các giống lúa mới đã góp phần làm tăng sản lượng từ 60 đến 70% so với các giống lúa cũ (Lê Duy Thành và cs.

Trong thời kỳ đổi mới (1986 - 2005), năng suất lúa tăng bình quân từ 2,81 lên 4,82 tấn/ha tức là tăng 1,71 lần là do kết quả tổng hợp của nhiều yếu tố, trong đó yếu tố giống đóng vai trò đặc biệt quan trọng (Bộ Nông nghiệp và PTNT, 2005) [2]. Chỉ cần nâng cao phẩm chất hạt giống đã phổ biến trong sản xuất cũng có thể nâng cao năng suất lúa từ 10 - 20%, (Nguyễn Văn Luật, 2008) [14]. Nếu giống tốt và thích hợp tốt với điều kiện thổ nhưỡng và thời tiết thì sẽ cho mùa màng bội thu (Nguyễn Trí Ngọc, 2006) [18]. Bộ giống lúa của Việt Nam chủ yếu là giống du nhập từ nước ngoài, còn những giống do các cơ quan nghiên cứu trong nước lai tạo/chọn tạo ra chưa đủ khả năng cạnh tranh (Lê Duy Thành và cs.

Có nhiều giống lúa thơm của Việt Nam mang nguồn gen quý, có chất lượng gạo rất cao và được người Việt Nam ưa chuộng như: Nàng thơm Chợ đào và Tám xoan ở Đồng bằng Sông Hồng. Một số giống cải tiến có thời gian sinh trưởng ngắn và năng suất tiềm năng cao như: Hoa nhài 85, VD20 và OM3536 (Buu, 2000) [31].