Luận văn thạc sĩ một số tín hiệu thẩm mỹ trong thành ngữ tục ngữ tiếng hàn

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu một số tín hiệu thẩm mỹ trong thành ngữ tục ngữ tiếng hàn, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp cải thiện thực tiễn.

• Tác giả: Nguyễn Thùy Dương
• Người hướng dẫn: GS. Mai Ngọc Chừ
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Châu Á học
• Đề tài: Một Số Tín Hiệu Thẩm Mỹ Trong Thành Ngữ, Tục Ngữ Tiếng Hàn
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ THUYẾT LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI
• 1.1. Tín hiệu thẩm mỹ
• 1.2. Tín hiệu ngôn ngữ
• 1.3. Thành ngữ, tục ngữ tiếng Hàn
• 1.3.1. Khái niệm thành ngữ, tục ngữ trong tiếng Hàn
• 1.3.2. Khái niệm tục ngữ
• 1.3.3. Khái niệm thành ngữ
• 1.3.4. Nguồn gốc và tầm quan trọng của thành ngữ, tục ngữ
• 1.3.4.1. Nguồn gốc của thành ngữ, tục ngữ
• 1.3.4.2. Tầm quan trọng của thành ngữ, tục ngữ
• 1.3.5. Phân loại thành ngữ, tục ngữ tiếng Hàn
• 1.3.5.1. Phân loại tục ngữ
• 1.3.5.1.1. Tục ngữ chứa đựng ý nghĩa giáo huấn
• 1.3.5.1.2. Tục ngữ chứa đựng ý nghĩa ẩn dụ
• 1.3.5.1.3. Tục ngữ chứa đựng ý nghĩa cấm kỵ
• 1.3.5.2. Phân loại thành ngữ
• 1.3.5.2.1. Thành ngữ truyền thống (thành ngữ thuần Hàn)
• 1.3.5.2.2. Thành ngữ vay mượn phương Tây
• 2. CHƯƠNG 2: CHẤT LIỆU VÀ Ý NGHĨA CỦA CÁC TÍN HIỆU THẨM MỸ TRONG THÀNH NGỮ, TỤC NGỮ TIẾNG HÀN
• 2.1. Nhóm chất liệu tự nhiên
• 2.1.1. Hình ảnh “nước”
• 2.1.2. Hình ảnh “lửa”
• 2.1.3. Hình ảnh “gió”
• 2.2. Nhóm chất liệu thực vật
• 2.2.1. Hình ảnh “đậu”
• 2.2.2. Hình ảnh “cây” (cành, lá, rễ)
• 2.2.3. Hình ảnh “hoa”
• 2.2.4. Hình ảnh “bầu, bí”
• 2.2.5. Hình ảnh “gạo” (thóc, lúa, mạ)
• 2.3. Nhóm chất liệu động vật
• 2.3.1. Hình ảnh “ngựa”
• 2.3.2. Hình ảnh “hổ, báo”
• 2.3.3. Hình ảnh “gà”
• 2.3.4. Hình ảnh “chuột”
• 2.4. Nhóm chất liệu vật thể nhân tạo
• 2.4.1. Hình ảnh “quần, áo, váy”
• 2.4.2. Hình ảnh “dao”
• 2.4.3. Hình ảnh “cửa, cổng”
• 2.4.4. Hình ảnh “cái kim”
• 2.5. Nhóm chất liệu bộ phận cơ thể người
• 2.5.1. Bộ phận “mắt”
• 2.5.2. Bộ phận “chân”
• 2.5.3. Bộ phận “tay”
• 2.5.4. Bộ phận “miệng”
• 2.5.5. Bộ phận “lòng, bụng, dạ”
• 2.6. Tiểu kết
• 3. CHƯƠNG 3: DẤU ẤN VĂN HÓA – DÂN TỘC THỂ HIỆN QUA CHẤT LIỆU CỦA CÁC TÍN HIỆU THẨM MỸ TRONG THÀNH NGỮ, TỤC NGỮ TIẾNG HÀN (CÓ LIÊN HỆ, SO SÁNH VỚI THÀNH NGỮ, TỤC NGỮ TIẾNG VIỆT)
• 3.1. Nhóm chất liệu tự nhiên
• 3.2. Nhóm chất liệu thực vật
• 3.3. Nhóm chất liệu động vật
• 3.4. Nhóm chất liệu vật thể nhân tạo
• 3.5. Nhóm chất liệu bộ phận cơ thể người
• 3.6. Tiểu kết
• PHẦN KẾT LUẬN
• PHỤ LỤC
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về tín hiệu thẩm mỹ trong thành ngữ tục ngữ tiếng Hàn

Thành ngữ và tục ngữ là những biểu hiện đặc trưng trong ngôn ngữ Hàn Quốc, phản ánh sâu sắc văn hóa và tư duy của người dân nơi đây. Việc nghiên cứu các tín hiệu thẩm mỹ trong thành ngữ, tục ngữ không chỉ giúp người học hiểu rõ hơn về ngôn ngữ mà còn mở ra cánh cửa khám phá văn hóa Hàn Quốc. Các tín hiệu này thường được hình thành từ những hình ảnh gần gũi với đời sống, mang lại giá trị nghệ thuật và triết lý sâu sắc.

1.1. Khái niệm tín hiệu thẩm mỹ trong ngôn ngữ Hàn

Tín hiệu thẩm mỹ trong ngôn ngữ Hàn Quốc được hiểu là những hình ảnh, biểu tượng mang tính nghệ thuật, thể hiện cảm xúc và tư duy của người sử dụng. Chúng thường được sử dụng trong thành ngữ, tục ngữ để truyền tải những thông điệp sâu sắc và ý nghĩa.

1.2. Vai trò của thành ngữ tục ngữ trong văn hóa Hàn Quốc

Thành ngữ và tục ngữ không chỉ là phương tiện giao tiếp mà còn là kho tàng tri thức, kinh nghiệm sống của người Hàn Quốc. Chúng giúp người học ngôn ngữ hiểu rõ hơn về phong tục tập quán, lối sống và tư duy của người dân nơi đây.

II. Những thách thức trong việc nghiên cứu tín hiệu thẩm mỹ tiếng Hàn

Việc nghiên cứu các tín hiệu thẩm mỹ trong thành ngữ, tục ngữ tiếng Hàn gặp phải nhiều thách thức. Đầu tiên, sự khác biệt về ngôn ngữ và văn hóa giữa Hàn Quốc và Việt Nam có thể gây khó khăn trong việc hiểu và diễn giải các thành ngữ, tục ngữ. Thứ hai, việc thiếu tài liệu nghiên cứu chuyên sâu về lĩnh vực này cũng là một rào cản lớn.

2.1. Khó khăn trong việc dịch và hiểu nghĩa

Nhiều thành ngữ, tục ngữ tiếng Hàn có ý nghĩa ẩn dụ sâu sắc, khó có thể dịch sát nghĩa sang tiếng Việt. Điều này đòi hỏi người nghiên cứu phải có kiến thức sâu rộng về cả hai ngôn ngữ và văn hóa.

2.2. Thiếu tài liệu nghiên cứu chuyên sâu

Mặc dù có nhiều công trình nghiên cứu về thành ngữ, tục ngữ tiếng Hàn, nhưng chưa có nhiều tài liệu tập trung vào tín hiệu thẩm mỹ. Điều này khiến cho việc tổng hợp và phân tích trở nên khó khăn.

III. Phương pháp nghiên cứu tín hiệu thẩm mỹ trong thành ngữ tục ngữ tiếng Hàn

Để nghiên cứu các tín hiệu thẩm mỹ trong thành ngữ, tục ngữ tiếng Hàn, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học. Phương pháp khảo sát, thống kê và phân tích ngữ nghĩa là những công cụ hữu ích trong việc thu thập và phân tích dữ liệu.

3.1. Phương pháp khảo sát và thống kê

Phương pháp khảo sát giúp thu thập dữ liệu từ các thành ngữ, tục ngữ tiếng Hàn. Sau đó, tiến hành thống kê tần suất xuất hiện của các chất liệu biểu trưng trong các câu thành ngữ, tục ngữ.

3.2. Phân tích ngữ nghĩa và ngữ cảnh

Phân tích ngữ nghĩa giúp làm rõ nội dung chính xác của các câu thành ngữ, tục ngữ dựa trên ngữ cảnh sử dụng. Điều này giúp người nghiên cứu hiểu rõ hơn về ý nghĩa và giá trị của các tín hiệu thẩm mỹ.

IV. Ứng dụng thực tiễn của nghiên cứu tín hiệu thẩm mỹ trong thành ngữ tục ngữ tiếng Hàn

Nghiên cứu các tín hiệu thẩm mỹ trong thành ngữ, tục ngữ tiếng Hàn không chỉ có giá trị lý thuyết mà còn có nhiều ứng dụng thực tiễn. Kết quả nghiên cứu có thể được áp dụng trong giảng dạy ngôn ngữ và văn hóa Hàn Quốc, giúp người học dễ dàng tiếp cận và hiểu biết sâu sắc hơn.

4.1. Ứng dụng trong giảng dạy ngôn ngữ

Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng làm tài liệu giảng dạy, giúp sinh viên hiểu rõ hơn về ngôn ngữ và văn hóa Hàn Quốc thông qua các thành ngữ, tục ngữ.

4.2. Góp phần vào nghiên cứu văn hóa Hàn Quốc

Nghiên cứu này cũng góp phần làm phong phú thêm kho tàng tri thức về văn hóa Hàn Quốc, giúp các nhà nghiên cứu và người học có cái nhìn toàn diện hơn về đất nước và con người nơi đây.

V. Kết luận và triển vọng nghiên cứu tín hiệu thẩm mỹ trong thành ngữ tục ngữ tiếng Hàn

Nghiên cứu các tín hiệu thẩm mỹ trong thành ngữ, tục ngữ tiếng Hàn mở ra nhiều hướng đi mới cho các nghiên cứu tiếp theo. Việc hiểu rõ về các tín hiệu này không chỉ giúp người học ngôn ngữ mà còn giúp họ hòa nhập tốt hơn vào văn hóa Hàn Quốc.

5.1. Tóm tắt kết quả nghiên cứu

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng các tín hiệu thẩm mỹ trong thành ngữ, tục ngữ tiếng Hàn rất đa dạng và phong phú, phản ánh sâu sắc văn hóa và tư duy của người Hàn Quốc.

5.2. Triển vọng nghiên cứu trong tương lai

Trong tương lai, cần có thêm nhiều nghiên cứu chuyên sâu về các tín hiệu thẩm mỹ trong thành ngữ, tục ngữ tiếng Hàn, nhằm làm rõ hơn về ý nghĩa và giá trị của chúng trong ngôn ngữ và văn hóa.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh quan hệ hợp tác ngày càng phát triển giữa Việt Nam và Hàn Quốc, việc nghiên cứu thành ngữ, tục ngữ tiếng Hàn trở nên cấp thiết nhằm giúp người học ngoại ngữ hiểu sâu sắc hơn về văn hóa và tư duy của người bản địa. Theo thống kê, luận văn khảo sát 4.577 câu thành ngữ và 9.603 câu tục ngữ tiếng Hàn được đăng tải trên trang chủ Viện Ngôn ngữ Quốc gia Hàn Quốc, tập trung phân tích các tín hiệu thẩm mỹ trong thành ngữ, tục ngữ qua 5 nhóm chất liệu chính: tự nhiên, thực vật, động vật, vật thể nhân tạo và bộ phận cơ thể người. Mục tiêu nghiên cứu nhằm hệ thống hóa các tín hiệu thẩm mỹ, phân tích ý nghĩa biểu trưng và so sánh với thành ngữ, tục ngữ tiếng Việt để làm rõ nét tương đồng và khác biệt trong văn hóa, tư duy giữa hai dân tộc. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các câu thành ngữ, tục ngữ tiếng Hàn phổ biến, có giá trị biểu đạt sâu sắc, được sử dụng rộng rãi trong đời sống xã hội. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ giảng dạy ngôn ngữ, văn hóa Hàn Quốc, đồng thời góp phần làm phong phú kho tàng tri thức về ngôn ngữ học ứng dụng và văn hóa dân gian.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên lý thuyết tín hiệu thẩm mỹ, một khái niệm liên ngành kết hợp mỹ học, ngôn ngữ học, lý luận văn học và thi pháp học. Tín hiệu thẩm mỹ được hiểu là những yếu tố vật chất trong ngôn ngữ có khả năng kích thích thế giới tinh thần người tiếp nhận, mang ý nghĩa biểu trưng vượt ra ngoài phạm vi tái tạo hiện thực. Lý thuyết ngôn ngữ học của Ferdinand de Saussure về tín hiệu ngôn ngữ với hai mặt: cái biểu hiện và cái được biểu hiện cũng được vận dụng để phân tích cấu trúc và ý nghĩa của thành ngữ, tục ngữ. Ngoài ra, luận văn sử dụng các khái niệm về thành ngữ, tục ngữ trong tiếng Hàn, phân loại thành ngữ truyền thống, vay mượn phương Tây và vay mượn tiếng Hán, đồng thời phân loại tục ngữ theo ý nghĩa giáo huấn, ẩn dụ, cấm kỵ. Các khái niệm này giúp định hướng phân tích các tín hiệu thẩm mỹ trong thành ngữ, tục ngữ tiếng Hàn một cách hệ thống và sâu sắc.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp khảo sát, thống kê tần số xuất hiện của các chất liệu biểu trưng trong tổng số 14.180 câu thành ngữ, tục ngữ tiếng Hàn, phân loại thành 5 nhóm chất liệu chính. Phương pháp phân tích ngữ nghĩa và ngữ cảnh được áp dụng để giải thích ý nghĩa chính xác của từng câu thành ngữ, tục ngữ dựa trên bối cảnh sử dụng. Phương pháp so sánh đối chiếu được sử dụng để tìm ra điểm tương đồng và khác biệt giữa thành ngữ, tục ngữ tiếng Hàn và tiếng Việt, qua đó làm rõ nét đặc trưng văn hóa và tư duy của hai dân tộc. Cỡ mẫu nghiên cứu gồm 4.577 câu thành ngữ và 9.603 câu tục ngữ, được chọn lọc từ nguồn dữ liệu chính thức của Viện Ngôn ngữ Quốc gia Hàn Quốc. Thời gian nghiên cứu kéo dài trong khoảng một năm, đảm bảo thu thập và phân tích dữ liệu đầy đủ, chính xác.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tần suất xuất hiện các nhóm chất liệu: Trong tổng số 9.603 câu tục ngữ tiếng Hàn, có 1.264 câu (13,2%) chứa hình ảnh tự nhiên, trong khi thành ngữ có 291 câu trên 4.577 câu (6,4%). Nhóm chất liệu thực vật chiếm 6,9% trong tục ngữ và 1,9% trong thành ngữ. Các nhóm động vật, vật thể nhân tạo và bộ phận cơ thể người cũng được phân tích với tần suất xuất hiện tương ứng.

2. Hình ảnh tự nhiên phổ biến: 36 hình ảnh tự nhiên được thống kê, trong đó “nước” chiếm 17% trong thành ngữ, tục ngữ tiếng Hàn và 20,1% trong tiếng Việt; “mưa” chiếm 15,7% trong tiếng Hàn và “lửa” chiếm 11,6% trong tiếng Việt. Các hình ảnh “gió”, “núi”, “đá” cũng xuất hiện nhiều, phản ánh đặc trưng địa lý và văn hóa của từng quốc gia.

3. Ý nghĩa biểu trưng của hình ảnh “nước”: Xuất hiện trong 313 câu, “nước” biểu trưng cho lòng người, sự chân thành, môi trường sống và những quy luật cuộc sống như “gieo nhân nào gặt quả nấy”. Ví dụ, câu “물은 건너 보아야 알고 사람은 지내 보아야 안다” (Nước có lội qua mới biết nông sâu, người có sống cùng mới hiểu lòng nhau) phản ánh triết lý nhân sinh sâu sắc.

4. So sánh tín hiệu thẩm mỹ giữa tiếng Hàn và tiếng Việt: Hình ảnh “nước”, “mưa”, “gió” xuất hiện nhiều hơn trong tục ngữ tiếng Việt, phù hợp với nền văn minh lúa nước. Trong khi đó, hình ảnh “núi”, “đá” phổ biến hơn trong tiếng Hàn, phản ánh đặc điểm địa hình đồi núi của Hàn Quốc.

Thảo luận kết quả

Các kết quả cho thấy tín hiệu thẩm mỹ trong thành ngữ, tục ngữ tiếng Hàn không chỉ là những hình ảnh ngôn ngữ đơn thuần mà còn chứa đựng giá trị văn hóa, triết lý nhân sinh sâu sắc. Sự khác biệt về tần suất và loại hình ảnh biểu trưng giữa tiếng Hàn và tiếng Việt phản ánh sự khác biệt trong môi trường sống, lịch sử và văn hóa của hai dân tộc. Ví dụ, hình ảnh “đậu” trong tiếng Hàn xuất hiện với tần suất cao (21,9% trong nhóm thực vật), gắn liền với văn hóa ẩm thực và tín ngưỡng dân gian, trong khi đó “lúa, gạo” chiếm vị trí quan trọng trong tiếng Việt. Dữ liệu có thể được trình bày qua các bảng thống kê tần suất xuất hiện và biểu đồ so sánh tỷ lệ phần trăm các hình ảnh trong từng nhóm chất liệu, giúp minh họa rõ nét sự khác biệt và tương đồng. Kết quả nghiên cứu góp phần làm sáng tỏ vai trò của tín hiệu thẩm mỹ trong việc phản ánh đặc trưng văn hóa và tư duy ngôn ngữ, đồng thời mở ra hướng nghiên cứu mới về ngôn ngữ học ứng dụng và văn hóa học.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường giảng dạy thành ngữ, tục ngữ tiếng Hàn trong chương trình học ngoại ngữ nhằm nâng cao năng lực ngôn ngữ và hiểu biết văn hóa cho người học, đặc biệt trong các trường đại học và trung tâm đào tạo tiếng Hàn. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; chủ thể: các cơ sở giáo dục và tổ chức đào tạo.

2. Phát triển tài liệu tham khảo chuyên sâu về tín hiệu thẩm mỹ trong thành ngữ, tục ngữ tiếng Hàn để phục vụ nghiên cứu và giảng dạy, bao gồm sách, bài viết khoa học và cơ sở dữ liệu điện tử. Thời gian: 1 năm; chủ thể: các viện nghiên cứu ngôn ngữ và văn hóa.

3. Tổ chức hội thảo, tọa đàm liên ngành về ngôn ngữ và văn hóa Hàn Quốc – Việt Nam nhằm trao đổi, chia sẻ kết quả nghiên cứu và thúc đẩy hợp tác học thuật. Thời gian: hàng năm; chủ thể: các trường đại học, viện nghiên cứu.

4. Ứng dụng kết quả nghiên cứu vào phát triển phần mềm học tiếng Hàn có tích hợp phân tích thành ngữ, tục ngữ giúp người học tiếp cận kiến thức một cách sinh động, trực quan. Thời gian: 2 năm; chủ thể: các công ty công nghệ giáo dục, trung tâm đào tạo.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Sinh viên chuyên ngành tiếng Hàn và Châu Á học: Giúp nâng cao kiến thức về thành ngữ, tục ngữ, tín hiệu thẩm mỹ, hỗ trợ học tập và nghiên cứu chuyên sâu.

2. Giảng viên, nhà nghiên cứu ngôn ngữ và văn hóa Hàn Quốc: Cung cấp cơ sở lý thuyết và dữ liệu thực tiễn để phát triển các công trình nghiên cứu mới, giảng dạy hiệu quả hơn.

3. Người học tiếng Hàn và dịch giả: Hỗ trợ hiểu sâu sắc về văn hóa, phong tục, tập quán qua thành ngữ, tục ngữ, từ đó nâng cao kỹ năng giao tiếp và dịch thuật.

4. Các tổ chức giáo dục và đào tạo ngoại ngữ: Là tài liệu tham khảo để xây dựng chương trình, giáo trình phù hợp với nhu cầu học tập và nghiên cứu về ngôn ngữ, văn hóa Hàn Quốc.

Câu hỏi thường gặp

1. Tín hiệu thẩm mỹ là gì và tại sao nó quan trọng trong nghiên cứu thành ngữ, tục ngữ?
   Tín hiệu thẩm mỹ là những yếu tố ngôn ngữ mang ý nghĩa biểu trưng, kích thích cảm xúc và tư duy người tiếp nhận. Nó giúp hiểu sâu sắc hơn về giá trị văn hóa và triết lý nhân sinh trong thành ngữ, tục ngữ, từ đó nâng cao hiệu quả học tập và nghiên cứu.

2. Phương pháp nào được sử dụng để phân tích thành ngữ, tục ngữ trong luận văn?
   Luận văn sử dụng phương pháp khảo sát, thống kê tần số, phân tích ngữ nghĩa và ngữ cảnh, kết hợp so sánh đối chiếu giữa tiếng Hàn và tiếng Việt nhằm làm rõ ý nghĩa và đặc trưng văn hóa.

3. Tại sao hình ảnh “đậu” lại xuất hiện nhiều trong thành ngữ, tục ngữ tiếng Hàn?
   “Đậu” là thực phẩm phổ biến, giàu dinh dưỡng và có vai trò quan trọng trong văn hóa ẩm thực, tín ngưỡng dân gian Hàn Quốc. Do đó, hình ảnh này được dùng làm tín hiệu thẩm mỹ biểu trưng cho nhiều khía cạnh trong đời sống và tính cách con người.

4. Sự khác biệt chính giữa thành ngữ và tục ngữ là gì?
   Thành ngữ thường là cụm từ cố định, mang nghĩa bóng, không thể phân tích nghĩa từng từ riêng lẻ, còn tục ngữ là câu hoàn chỉnh, thường mang ý nghĩa giáo huấn, triết lý, có thể phân tích nghĩa từng phần.

5. Kết quả nghiên cứu có thể ứng dụng như thế nào trong giảng dạy tiếng Hàn?
   Kết quả giúp xây dựng giáo trình, tài liệu giảng dạy thành ngữ, tục ngữ có hệ thống, sinh động, giúp người học hiểu sâu sắc văn hóa và tư duy ngôn ngữ, từ đó nâng cao kỹ năng giao tiếp và văn hóa ứng xử.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa và phân loại các tín hiệu thẩm mỹ trong 4.577 câu thành ngữ và 9.603 câu tục ngữ tiếng Hàn, tập trung vào 5 nhóm chất liệu chính.
• Phân tích chi tiết ý nghĩa biểu trưng của các hình ảnh tự nhiên, thực vật, động vật, vật thể nhân tạo và bộ phận cơ thể người trong thành ngữ, tục ngữ.
• So sánh với thành ngữ, tục ngữ tiếng Việt để làm rõ nét tương đồng và khác biệt trong văn hóa, tư duy giữa hai dân tộc.
• Kết quả nghiên cứu có giá trị ứng dụng cao trong giảng dạy ngôn ngữ, văn hóa Hàn Quốc và nghiên cứu ngôn ngữ học ứng dụng.
• Đề xuất các giải pháp phát triển giáo dục, tài liệu tham khảo và ứng dụng công nghệ nhằm nâng cao hiệu quả học tập và nghiên cứu trong lĩnh vực này.

Tiếp theo, cần triển khai các đề xuất nhằm đưa kết quả nghiên cứu vào thực tiễn giảng dạy và nghiên cứu sâu hơn về tín hiệu thẩm mỹ trong các thể loại ngôn ngữ khác. Mời các nhà nghiên cứu, giảng viên và người học quan tâm tiếp cận và ứng dụng luận văn để phát huy giá trị khoa học và thực tiễn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Một số vấn đề lý thuyết liên quan đến đề tài Chương 2: Chất liệu và ý nghĩa của các tín hiệu thẩm mỹ trong thành ngữ, tục ngữ tiếng Hàn Chương 3: Dấu ấn văn hóa – dân tộc thể hiện qua chất liệu của các tín hiệu thẩm mỹ trong thành ngữ, tục ngữ tiếng Hàn (có liên hệ, so sánh với thành ngữ, tục ngữ tiếng Việt) 16 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Chƣơng 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ THUYẾT LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 1. Tín hiệu thẩm mỹ 1. Tín hiệu Trong đời sống của mình, loài người phát hiện, làm quen, xây dựng và sử dụng nhiều kiểu loại tín hiệu khác nhau. Việc nghiên cứu toàn diện các loại tín hiệu đó, là nhiệm vụ trung tâm của khoa tín hiệu học (semiology).

Đã có nhiều quan niệm khác nhau và nhiều cách phân loại khác nhau đối với tín hiệu. Trong cuốn “Cơ sở ngôn ngữ học và tiếng Việt”, Mai Ngọc Chừ, Vũ Đức Nghiệu và Hoàng Trọng Phiến đã đưa ra quan niệm về tín hiệu như sau: “Tín hiệu là một sự vật (hoặc một thuộc tính vật chất, một hiện tượng) kích thích vào giác quan của con người, làm cho con người ta tri giác được và lí giải, suy diễn tới một cái gì đó nằm ngoài sự vật ấy.”6 Ví dụ: Cái đèn đỏ trong bảng đèn tín hiệu giao thông đường bộ là một tín hiệu, bởi vì, khi nó hoạt động (sáng lên), người ta thấy nó và suy diễn tới sự cấm đoán, không được đi qua chỗ nào đó. Vậy, một sự vật sẽ là một tín hiệu nếu nó thoả mãn các yêu cầu sau đây: 1. Phải là một sự vật hoặc thuộc tính vật chất được cảm nhận qua giác quan của con người, chẳng hạn: âm thanh, màu sắc, ánh sáng, hình vẽ, vật 6 “ Cơ sở ngôn ngữ học và tiếng Việt”, Mai Ngọc Chừ, Vũ Đức Nghiệu, Hoàng Trọng Phiến, Nxb Giáo dục, 1997, trang 20-21 17 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.

Nói cách khác, tín hiệu phải là vật chất, kích thích đến giác quan của con người và con người cảm nhận được. Phải đại diện cho một cái gì đó, gợi ra cái gì đó không phải là chính nó. Tức là cái mà nó đại diện cho, không trùng với chính nó. Ví dụ: Tín hiệu đèn đỏ báo hiệu nội dung cấm đi.

Nội dung này và bản thể vật chất của cái đèn đỏ không hề trùng nhau. Mặt khác, nó cũng sẽ chỉ là tín hiệu khi mối liên hệ giữa nó với "cái mà nó chỉ ra" được người ta nhận thức, tức là người ta phải biết liên hội nó với cái gì. Sự vật đó phải nằm trong một hệ thống tín hiệu nhất định để được xác định tư cách tín hiệu của mình cùng với các tín hiệu khác. Chẳng hạn, cái đèn đỏ vừa nói bên trên là một tín hiệu, thế nhưng, nếu tách nó ra, đưa vào chùm đèn trang trí thì nó lại không phải là tín hiệu nữa.

Sở dĩ như thế là vì chỉ có nằm trong hệ thống tín hiệu đèn giao thông, nó mới có tư cách tín hiệu, được xác định cùng với đèn xanh, đèn vàng nhờ vào sự đối lập quy ước giữa chúng với nhau. Còn trong cuốn “ Cơ sở ngữ nghĩa học từ vựng”, Đỗ Hữu Châu đã nêu ra định nghĩa về tín hiệu của Piar Guiraud : “ Một tín hiệu là một kích thích mà tác động của nó đến cơ thể gợi ra hình ảnh kí ức của một kích thích khác”.7 Và Đỗ Hữu Châu cũng đã chỉ ra những điều kiện cần cho một sự vật (hay thuộc tính vật chất, hiện tượng) trở thành tín hiệu: 1. Nó phải được cảm nhận bằng các giác quan (phải có một hình thức cảm tính – cái biểu hiện). Đại diện cho cái gì đó khác với chính nó ( phải có một “ý nghĩa” – cái được biểu hiện).

Nó phải được thừa nhận, lĩnh hội bởi một chủ thể. 7 “ Cơ sở ngữ nghĩa học từ vựng”, Đỗ Hữu Châu, Nxb Đại học và Trung học chuyên nghiệp, 1987 18 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Nó phải nằm trong một hệ thống nhất định. Tín hiệu ngôn ngữ Theo Ferdinand de Saussure “ Tín hiệu ngôn ngữ kết liền thành một không phải một sự vật với một tên gọi mà là một khái niệm với một hình ảnh và âm thanh”.8 Nó là một thực thể tâm lý có hai mặt: cái biểu hiện và cái được biểu hiện.

Trong đó khái niệm được gọi là cái được biểu hiện, còn hình ảnh âm thanh được gọi là cái biểu hiện. Hai mặt đó gắn bó mật thiết trong một ý niệm, không thể có mặt này mà không có mặt kia. Trong cuốn “ Dẫn luận ngôn ngữ học”, Nguyễn Thiện Giáp đã chỉ ra rằng: Ngôn ngữ là một hệ thống tín hiệu, nó khác với những hệ thống vật chất khác không phải là tín hiệu, chẳng hạn, kết cấu của một cái cây, một vật thể nước, đá, kết cấu của một cơ thể sống v.v… Bản chất tín hiệu của ngôn ngữ thể hiện ở những điểm sau: 1. Các yếu tố của những hệ thống vật chất không phải là tín hiệu có giá trị đối với hệ thống vì có những thuộc tính vật thể tự nhiên của chúng.

Hệ thống tín hiệu cũng là hệ thống vật chất nhưng các yếu tố của nó có giá trị đối với hệ thống không phải do những thuộc tính vật thể tự nhiên của chúng mà do những thuộc tính được người ta trao cho để chỉ ra những khái niệm hay tư tưởng nào đó. Tính hai mặt của tín hiệu. Mỗi tín hiệu là cái tổng thể do sự kết hợp giữa cái biểu hiện và cái được biểu hiện mà thành. Cái biểu hiện trong ngôn 8 “ Học thuyết của Ferdinand de Saussure”, Đái Xuân Ninh, Nxb KHXH, 1984.

19 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] ngữ là hình thức ngữ âm, còn cái được biểu hiện là khái niệm hay đối tượng biểu thị. Tính võ đoán của tín hiệu. Mối quan hệ giữa cái biểu hiện và cái được biểu hiện là có tính võ đoán, tức là giữa hình thức âm và khái niệm không có mối tương quan bên trong nào. Vì thế, khái niệm "người đàn ông cùng mẹ sinh ra và sinh ra trước mình" trong tiếng Việt được biểu thị bằng âm [anh], nhưng trong tiếng Nga, lại được biểu thị bằng âm [brat], trong tiếng Hàn được biểu thị bằng âm [opa] hay [hyong].

Khái niệm ấy được biểu thị bằng [anh], [brat], [opa] hay [hyong] hoàn toàn là do sự quy ước, hay do thói quen của tập thể quy định chứ không thể giải thích lí do. Giá trị khu biệt của tín hiệu. Trong một hệ thống tín hiệu, cái quan trọng là sự khu biệt. Thuộc tính vật chất của mỗi tín hiệu ngôn ngữ thể hiện ở những đặc trưng có khả năng phân biệt của nó.

So sánh một vết mực trên giấy và một chữ cái chúng ta sẽ thấy rõ điều đó. Cả vết mực lẫn chữ cái đều có bản chất vật chất như nhau, đều có thể tác động vào thị giác như nhau. Nhưng muốn nêu đặc trưng của vết mực phải dùng tất cả các thuộc tính vật chất của nó: độ lớn, hình thức, màu sắc, độ đậm nhạt v.v…, tất cả đều quan trọng như nhau. Trong khi đó, cái quan trọng đối với một chữ cái chỉ là cái làm cho nó khác với chữ cái khác: Chữ A có thể lớn hơn hay nhỏ hơn, đậm nét hơn hay thanh nét hơn, có thể có màu sắc khác nhau, nhưng đó vẫn chỉ là chữ A mà thôi.

Sở dĩ như vậy là vì chữ A nằm trong hệ thống tín hiệu, còn vết mực không phải là tín hiệu. Những đặc điểm của ngôn ngữ với tư cách là hệ thống tín hiệu vừa trình bày ở trên có thể tìm thấy ở cả những hệ thống tín hiệu khác như hệ thống tín hiệu đèn giao thông, trống hoặc kẻng báo hiệu, biển chỉ đường, v.v… Trong hệ thống đèn giao thông có ba yếu tố: màu đỏ chỉ sự cấm đi, màu vàng – 20 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] chuẩn bị, màu xanh – có thể đi. Thực ra, màu đỏ, màu vàng, màu xanh tự nó không có nghĩa gì cả. Sở dĩ mỗi màu mang một nội dung như vậy hoàn toàn là do sự quy ước.

Nói cách khác, mối quan hệ giữa cái biểu hiện (màu sắc) và cái được biểu hiện ở đây cũng có tính võ đoán. Và tất nhiên, chỉ đặt trong hệ thống đèn giao thông các màu mới có những ý nghĩa như thế. Người ta có thể dùng các sắc độ khác nhau của màu đỏ để chỉ "sự cấm đi", các sắc độ khác nhau của màu vàng để chỉ "sự chuẩn bị", các sắc độ khác nhau của màu xanh để chỉ "có thể đi", miễn sao ba màu đó phải giữ được sự phân biệt lẫn nhau. Như vậy, ở đây nét khu biệt của các thuộc tính vật lí của các màu cũng là quan trọng.

Ngôn ngữ là một hệ thống tín hiệu đặc biệt cùng là hệ thống tín hiệu, ngôn ngữ khác với các hệ thống tín hiệu khác ở những đặc điểm sau: 1. Ngôn ngữ là một hệ thống tín hiệu phức tạp bao gồm các yếu tố đồng loại và không đồng loại, với số lượng không xác định. Những hệ thống tín hiệu nhân tạo như hệ thống đèn giao thông, biển chỉ đường, quân hiệu, quân hàm v.v… chỉ bao gồm một số tương đối hạn chế các yếu tố đồng loại. Chẳng hạn, hệ thống đèn giao thông chỉ gồm ba yếu tố là đèn đỏ, đèn xanh và đèn vàng và tính chất của chúng là hoàn toàn như nhau.

Ngôn ngữ có nhiều loại đơn vị khác nhau: âm vị khác với hình vị, hình vị khác với từ, từ khác với câu. Số lượng từ và câu trong một ngôn ngữ là vô số. Không ai có thể biết tất cả các từ của ngay tiếng mẹ đẻ của mình, bởi vì nó quá nhiều, lại thường xuyên được phát triển, bổ sung thêm. Vì ngôn ngữ bao gồm các yếu tố không đồng loại cho nên nó tạo ra nhiều hệ thống và hệ thống con khác nhau.

Mỗi hệ thống con như vậy bao gồm những yếu tố tương đối đồng loại. Chẳng hạn, hệ thống âm vị bao gồm tất cả các âm vị, hệ thống từ vựng bao gồm tất cả các từ và đơn vị tương 21 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] đương với từ, hệ thống hình vị bao gồm tất cả các hình vị v.v… Hệ thống âm vị lại có thể chia ra hệ thống nguyên âm và hệ thống phụ âm, hệ thống hình vị có thể chia ra hệ thống hình vị thực và hệ thống hình vị hư, hệ thống từ vựng có thể chia ra hệ thống từ đơn và hệ thống từ ghép v. Các đơn vị ngôn ngữ làm thành những cấp độ khác nhau.