mở đầu cho việc ĐG, đo lường có hệ thống trong giáo dục. Những năm 20, 30 của thế kỉ XX, Ralph W.Tyler (1902-1994), một nhà giáo dục nổi tiếng người Mỹ đã đưa ra sơ đồ thể hiện ba yếu tố chính trong quá trình giáo dục là: Mục tiêu, kinh nghiệm học tập và ĐG người học. Hiện nay, xu hướng ĐG mới của nền giáo dục thế giới là ĐG theo NL. Trong đó, đã có một số quốc gia như Anh, Mỹ, Phần Lan, Australia, Canada, Đan Mạch, Newzeland,…nổi bật là một số tác giả B.Cooper,… rất quan tâm nghiên cứu về phương thức ĐG này.
Riêng đối với NL GQVĐ trong dạy học toán học, Hội đồng GV toán học quốc gia (National Council of Teachers of Mathematics - thành lập năm 1920, một tổ chức lớn nhất thế giới liên quan đến giáo dục toán học) đã nhấn 6 mạnh: trọng tâm của giáo dục toán học trong nhà trường là giáo dục HS trở thành người biết GQVĐ bằng toán học [33]. Ngoài ra các tác giả Polya (1945), Mayer(1992),…thì chú trọng nghiên cứu phân tích, mô hình hóa quá trình giải quyết một vấn đề toán học. Đặc biệt, vào năm 1997, tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD) của các nước công nghiệp phát triển triển khai chương trình ĐG HS quốc tế. Chương trình đã xây dựng các tiêu chí, phương pháp, cách thức kiểm tra và so sánh HS giữa các nước OECD và các nước khác trên thế giới nhằm cung cấp các dữ liệu giúp các quốc gia tham gia có cái nhìn khái quát về những “kỹ năng cơ bản”, “NL cá nhân” mà HS quốc gia họ đạt được.
Chương trình này có tên là Chương trình ĐG HS quốc tế PISA (Programme for International Student Assessment) cho HS ở lứa tuổi 15. PISA hoạt động với chu kì kiểm tra 3 năm một lần. PISA ĐG trên 4 lĩnh vực: Khoa học, Đọc hiểu, Toán học và Khả năng GQVĐ nhưng mỗi lần ĐG, PISA chọn một lĩnh vực làm trọng tâm và hai phần ba câu hỏi tập trung vào lĩnh vực đó. Việt Nam bắt đầu tham gia PISA từ đợt ĐG năm 2012 và đã đạt kết quả tương đối cao[5].
Ngoài ra, các tác giả Patrick Grifin [34], Anthony J. đã nghiên cứu về ĐG NL GQVĐ, trong các công trình đó NL GQVĐ được phân tích thành các NLTT, trên cơ sở đó người ta xây dựng các công cụ ĐG những NLTT của NL GQVĐ. Các nghiên cứu ở trong nước Trên cơ sở kế thừa những thành tựu nghiên cứu về ĐG nói chung và ĐG NL nói riêng của các học giả trên thế giới, các nhà giáo dục học Việt Nam đã có những tìm hiểu và nghiên cứu về vấn đề này phù hợp với thực tiễn trong nước. Nghiên cứu về NL có nhiều công trình đã làm rõ hơn về một số nội dung: khái niệm NL, xác định các NL chủ chốt cần phát triển cho các đối tượng HS, sinh viên, các bậc học, đề xuất các biện pháp phát triển NL nào đó 7 cho người học như: -“Về cấu trúc NL toán của học sinh” được nghiên cứu bởi tác giả Trần Luận (2011)[11].
- “NL chủ chốt trong chương trình giáo dục THPT” được nghiên cứu bởi tác giả Phan Thị Luyến (2012)[12]. - “Phát triển NL giải bài tập toán học cho HS thông qua phương pháp dạy học hợp tác” được nghiên cứu bởi tác giả Hoàng Lê Minh (2011)[13]. Đối với NL GQVĐ, có một số tác giả nghiên cứu về bồi dưỡng và phát triển NL GQVĐ thông qua dạy học toán cho HS phổ thông như: tác giả Nguyễn Đức Minh (2012) với tác phẩm“Một số vấn đề về đánh giá theo kiến thức, kĩ năng và theo năng lực của học sinh” [14], tác giả Vương Dương Minh (2011) với tác phẩm “Phát hiện và giải quyết vấn đề, phương pháp chủ đạo trong nhà trường” [15], tác giả Nguyễn Thị Lan Phương (2014) với tác phẩm “Đề xuất cấu trúc và chuẩn đầu ra đánh giá năng lực Giải quyết vấn đề trong chương rình giáo dục phổ thông mới”[21] và “Đánh giá năng lực Giải quyết vấn đề ở trường phổ thông” [22], tác giả Trần Vui với tác phẩm “Giải quyết vấn đề thực tế trong dạy học”[30],…. Nói tới việc ĐG NL GQVĐ, tác giả Nguyễn Thị Lan Phương [21],[22] đã xây dựng khung ĐG NL GQVĐ.
Tác giả đã chỉ ra cách thức giúp phát triển NL GQVĐ của HS phổ thông qua môn Toán, qua việc xây dựng bộ công cụ ĐG NL GQVĐ và đã có một số công trình về đo lường NL này trong thực tiễn. Tác giả Trần Bá Hoành đã đề cập tới việc rèn luyện khả năng phát hiện và giải quyết các vấn đề nảy sinh trong những tình huống thực tế qua tác phẩm “Đánh giá trong giáo dục”[6]. Một trong những công trình nghiên cứu khoa học cấp Nhà nước rất công phu về ĐG phải kể đến đó là tác phẩm “Cơ sở lý luận của việc đánh giá chất lượng học tập của HS phổ thông” của hai tác giả Hoàng Đức Nhuận và Lê Đức Phúc (3/1995). Tài liệu này làm nền tảng cho việc tiếp cận các khái niệm, thuật ngữ về ĐG trong giáo dục cũng như những yêu cầu về nội dung 8 và kĩ thuật ĐG[17].
Các nghiên cứu về ứng dụng các kĩ thuật, công cụ kiểm tra ĐG KQHT của HS đã được đề cập trong các tác phẩm như: “Trắc nghiệm và đo lường thành quả học tập” tái bản năm 2005 của tác giả Dương Thiệu Tống [29], tài liệu “Lý thuyết và thực hành đo lường và đánh giá trong giáo dục” của tác giả Lâm Quang Thiệp [28]…Ngoài ra, tác giả Nguyễn Công Khanh chủ biên cuốn “Kiểm tra, đánh giá trong giáo dục” cũng đã đề cập đến các loại hình ĐG hiện đại. Trong tác phẩm đó, tác giả đề cập đến kiểm tra ĐG NL của người học và nêu ra những NL cơ bản cần hình thành và phát triển ở HS Việt Nam hiện nay[7]. Bàn về kiểm tra ĐG trong dạy học môn Toán cũng như việc xây dựng phương thức và công cụ ĐG trong giáo dục, có nhiều tác giả quan tâm đến vấn đề này, như: - Tác giả Trần Kiều đã nghiên cứu về xây dựng phương thức và đưa ra một số bộ công cụ ĐG chất lượng giáo dục phổ thông năm 2005 [8]. - Tác giả Lê Thị Xuân Liên nghiên cứu về xây dựng hệ thống câu hỏi phát huy tính tích cực học tập của HS trong dạy học môn toán ở trường trung học cơ sở năm 2009 [10].
- Tác giả Bùi Thị Hạnh Lâm nghiên cứu về rèn luyện kĩ năng tự ĐG KQHT môn Toán của HS THPT năm 2010[9]. - Nhóm tác giả Trần Vui - Nguyễn Đăng Minh Phúc nghiên cứu về ĐG trong giáo dục Toán năm 2013[31]. - Tác giả Phạm Đức Quang nghiên cứu về một số kinh nghiệm trong nước và quốc tế về dạy học theo định hướng hình thành và phát triển NL người học năm 2014[24]. - Tác giả Thái Thị Nga nghiên cứu về phương thức xây dựng ngân hàng câu hỏi ĐG NL GQVĐ của sinh viên đại học sư phạm toán qua học phần đại số sơ cấp năm 2017[16].
Qua đây, chúng ta thấy rằng các công trình trong nước nghiên cứu về 9 lĩnh vực ĐG NL chủ yếu theo hướng vận dụng các tri thức khoa học về ĐG vào tình hình thực tiễn Việt Nam bằng cách: Đề xuất các phương thức và một số công cụ ĐG thông dụng trong ĐG chất lượng phổ thông; Tìm cách rèn luyện cho người học kĩ năng tự ĐG KQHT của HS. Đối với HS THPT, ĐG NL là một vấn đề đang được quan tâm. Do đó việc nghiên cứu ĐG KQHT môn Toán của HS THPT theo định hướng phát triển NL là hết sức cần thiết. Thực tiễn về kiểm tra đánh giá NLGQVĐ TH hiện nay 1.
Khảo sát thực trạng a) Mục đích khảo sát Khảo sát nhằm ĐG thực trạng hoạt động kiểm tra, ĐG KQHT môn Toán của HS THPT, thực trạng xây dựng câu hỏi, bài tập ĐG NLGQVĐ TH của GV Toán THPT làm cơ sở thực tiễn cho việc xây dựng và sử dụng hệ thống câu hỏi, bài tập ĐG NLGQVĐ TH của GV Toán THPT. b) Đối tượng và thời điểm tiến hành khảo sát Đối tượng khảo sát: Khảo sát được tiến hành đối với 45 GV Toán ở các trường THPT trên địa bàn huyện Vĩnh Bảo: trường THPT Vĩnh Bảo, trường THPT Nguyễn Bỉnh Khiêm, Trường THPT Cộng Hiền, trường THPT Tô Hiệu, trường THPT Nguyễn Khuyến. Thời điểm tiến hành khảo sát: Tháng 10 năm 2018 đến tháng 9 năm 2019. c) Phương pháp khảo sát Sử dụng phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi với mẫu phiếu dành cho GV (Phụ lục 7).
Kết quả khảo sát a) Thực trạng về hoạt động ĐG NL Thứ nhất, khi khảo sát về vai trò của của hoạt động ĐG KQHT, qua thống kê số lượng khảo sát được (Bảng 1.1) ta thấy, phần lớn GV ĐG cao vai trò của hoạt động ĐG KQHT của HS, thể hiện qua số liệu: 80% GV cho rằng hoạt động ĐG KQHT là rất quan trọng, 20% cho rằng khá quan trọng, không có GV nào chọn các mức còn lại. Vai trò của ĐG KQHT CH Nội dung Số lượng % Thầy/cô ĐG như thế nào về vai trò của hoạt động ĐG KQHT của HS trong dạy học ở trường THPT? a. Rất quan trọng 36 80% 1 b. Khá quan trọng 9 20% c.
Bình Thường 0 0. Không quan trọng 0 0.0% Xét về hướng tiếp cận ĐG KQHT môn Toán của HS THPT (Bảng 1.2) hiện nay các thầy cô vẫn chủ yếu ĐG theo hướng tiếp cận nội dung (với 23 thầy cô lựa chọn, chiếm 51,1%) chưa có thầy cô nào thực hiện ĐG theo định hướng NL, tuy nhiên có một số ít thầy cô đang tiếp cận dần với ĐG theo định hướng NL (12 thầy cô lựa chọn, chiếm 26,7%). Thực trạng ĐG KQHT môn Toán của HS THPT Câu Nội dung Số lượng % hỏi Hiện tại thầy cô thực hiện ĐG KQHT môn Toán của HS theo hướng tiếp cận nào? 2 a. ĐG theo tiếp cận nội dung kiến thức HS thu nhận được.
ĐG theo định hướng NL. Đang chuyển dần từ ĐG tiếp cận nội dung sang ĐG NL. Kết hợp cả hai hướng trên.2% Xét về khái niệm ĐG NL (Bảng 1.3) có 62,2% thầy cô lựa chọn phương án c (ĐG khả năng người học áp dụng các kiến thức, kỹ năng, thái độ đã được học vào trong các tình huống thực tiễn của cuộc sống). Đây cũng chính là quan niệm phổ biến về ĐG NL trong giai đoạn hiện nay, điều này chứng tỏ các thầy cô đã có cập nhật, hiểu biết về ĐG NL nhưng chưa thực hiện trong thực tiễn giảng dạy.
Khái niệm ĐG NL Câu Nội dung Số lượng % hỏi Trong các quan niệm sau đây về ĐG NL, thầy cô đồng ý với quan niệm nào nhất? a.Là ĐG kiến thức, kỹ năng, thái độ của người học trong 6 13.4% bối cảnh có ý nghĩa.