MỞ ĐẦU Trang 3 CHUONG 1: CƠ SỞ CUA TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ THEO LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM 1. Khái niệm trách nhiệm hình sự Trang 8 1. Cơ sở triết hoe của trách nhiệm hình sự Trang 12 1. Cơ sở pháp lý của trách nhiệm hình sự Trang 15 CHUONG 2 : TRÁCH NHIEM HINH SỰ TRONG MỘT SỐ TRƯỜNG HỢP ĐẶC BIỆT 2.
Trách nhiệm hình sự của người thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội trong tình trạng say rượu hoặc say do dùng chất kích thích mạnh khác Trang 30 2. Trách nhiệm hình sự của người thực hiện hành vi chuẩn bị phạm tội và phạm tội chưa đạt. Trách nhiệm hình sự trong đồng phạm Trang 46 ` CFUONG 3 : MIỄN TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ THEO LUẬT HÌNH SỰ ViỆT NAM 3. Ban chất và cơ sở của miễn trách nhiệm hình sự Trang 57 3.
Các trưởng hợp miễn trách nhiệm hình sự theo luật hink sự Việt Nam Trang 61 KẾT LUẬN Trang 78 DANH MỤC TÀI LIEU THAM KHẢO Trang 83 PHỤ LỤC Trang 87 PHAN MO DAU Trách nhiệm hình sự là một chế định cơ ban , trung tâm va quan trọng nhất của luật hình sự Việt Nam .Việc giải quyết van dé trách nhiệm hình sự "không chi co nghĩa pháp lý mà còn có ¥ nghĩa chính trị, vì tính chất của chính sách hình sự của Nhà nước xã hội chủ nghĩa, sự đánh giá mức dé pháp chế và dia vị pháp lý của cá nhân trong xã hội xã hội chỉ nghĩa phụ thuộc vào việc giải quyết do" (1) Tuy nhiên, Bộ luật hình sự nước ta quy định về trách nhiệm hình sự con có những hạn chế , thiếu tính đồng bộ. Mặt khác, những vấn dé liên quan đến trách nhiệm hình sự như nội dung, cơ sở , phạm vi, mức độ tác động của trách nhiệm hình sự , mối quan hệ giữa trách nhiệm hình sự vả hình phạt, giữa trách nhiệm hình sự với miễn trách nhiệm hình sự, những N điều kiện của miễn trách nhiệm hình sự. là những van dé 6 nước ta chưa ^ được chú y nghiên cứu thỏa dang. Chính vì vậy, việc nghiên cứu, làm rõ ~ a A A A 4 Bộ ¬ .? a ` 3ä , những van dé nêu trên , xác định những điểm chưa phủ hợp trong các quy định của Bộ luật hình sự hiện hành liên quan đến những vấn để đó và để 4 4 22.
r4 N “A ` a omg roe Pe Ae ne xuất hướng giải quyết là việc làm cân thiết, có ý nghĩa quan trọng đổi với 1 - Xem : Dao Trí Úc. Những co số pháp luật hình sự của việc đấu tranh ^^ Ae Lá a TA ` ~ At ? ~ TA a « chéng tội phạm 6 mide Cộng hoa xã hội chủ nghĩa Việt Nam , Luận văn tiến sĩ khoa i.ve pháp lý, Matxcova , 1988, tr 196. việc hoàn thiện hệ thống pháp luật nói chung, pháp luật hình sự nói riêng, đồng thoi có ý nghĩa lón đối với việc nhận thức va áp dung đúng đắn pháp luật hình sự trong hoạt động thực tiễn. Với ý nghĩa thiết thực của vấn để nghiên cứu trên, chúng tôi mạnh dạn chọn dé tai" Trach nhiệm hình sự theo luật hình sự Việt Nam" làm đề tài luận án tốt nghiệp của mình.
Mục dich của việc nghiên cứu để tai nay là trên cơ sở phân tích những vấn dé liên quan đến trách nhiệm hình sự nhằm làm rõ : Trách nhiệm hình sự là hậu qủa pháp lý bất lợi mà người phạm tội phải gánh chịu trước Nhà nước do việc thực hiện hành vi phạm tội của mình .Việc quy định cơ số của trách nhiệm hình sự cũng như của miễn trách nhiệm hình sự phải phản ánh được đây đủ chính sách hình sự của Nhà nước ta là trách nhiệm hình sự chỉ được sử dụng khi các biện pháp tác động khác có thể không mang lại kết quả mong muốn; phạm vi va mức độ tác động của trách nhiệm hình sự phải xuất phát tử những căn cứ khách quan hết sức xác đáng do yêu cầu của cuộc đấu tranh chống và phòng ngừa tội phạm đặt ra. Trách nhiệm hình sự là một vấn để lớn , nhiều mặt và phức tạp. Việc nghiên cứu nó doi hỏi nhiều thởi gian và công sức. Trong phạm vi bản luận án này, chúng tôi không thể nghiên cứu được tất cả những vấn để liên quan dén trách nhiệm hình sự mà chỉ nghiên cứu những vấn dé cơ bản sau : Khái niệm trách nhiệm hình sự , cơ sở của trách nhiệm hình sự, biểu hiện của trách nhiệm hình sự trong một số trường hợp đặc biệt, ban chất và cơ sở của miễn trách nhiệm hình sự , các trưởng hợp miễn trách nhiệm hình sự theo luật hình sự Việt nam.
Với đối tượng và phạm vi nghiên cứu trên, bản luận án tập trung vào việc giải quyết những nhiệm vụ cụ thể sau : Xác định bản chất, nội dung của trách nhiệm hình sự , phân biệt rõ trách nhiệm hình sự với hình phạt, miễn trách nhiệm hình sự với miễn hình phat. Phân tích cơ sở của trách nhiệm hình su,ca cơ sé triết học và cơ sở pháp lý. Lập luận cho rằng quy định về cơ sở của trách nhiệm hình sự tại điều 2 Bộ luật hình sự nước ta hiện nay chưa phản ánh được bản chất của vấn để và cần được sửa đổi. Mặt khác còn lập luận cho rằng, trong điều kiện hiện nay, Bộ luật hình sự can quy định trách nhiệm hình sự đối với Pháp nhân cùng với trách nhiệm hình sự của cá nhân.
Phân tích làm rõ sự thể hiện của trách nhiệm hình sự trong một số trường hợp đặc biệt : Trưởng hợp phạm tội trong tình trạng say rượu hoặc say do dùng chất kích thích mạnh khác ; trưởng hợp chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa dat, trưởng hợp đồng phạm. Xác uinh ban chat. cơ sở của miễn trách nhiệm hình sự và phân tích các trưởng hợp miễn trách nhiệm hình sự theo luật hình sự Việt Nam. Trên cơ sở giải quyết những vấn để trên , đưa ra những kết luận và để xuất về việc hoàn thiện pháp luật hình sự Việt Nam nhằm khắc phục những hạn chê trong xây dựng,cũng như trong thực tiễn áp dụng pháp luật hình sự.
Trong quá trình nghiên cứu để tài, dựa trên quan điểm chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, chúng tôi sử dụng phương pháp phân tích các quy phạm pháp luật hình sự, cả về phương diện pháp lý và phương điện chính trị - xã hội,trong mối quan hệ với chính sách hình sự của Nhà nước ta. Đối chiếu, so sánh giữa các quy phạm pháp luật hình sự với nhau, cũng như giữa các quy phạm pháp luật hình sự với các quy phạm pháp luật khác, đặc biệt là các với các quy phạm pháp luât tố tụng hình sự, để làm rõ nội dung các quy định của luật hình sự , tim ra những mâu thuẫn, những điểm chưa phủ hợp giữa các quy phạm pháp luật đó trong việc giải quyết vấn để trách nhiệm hình sự. Đồng thởi, bằng phương pháp nghiên cứu lịch sử, nghiên cứu thực tiễn áp dụng pháp luật hình sự nước ta, đối chiếu thực tiễn áp dụng pháp luật hình sự ( thực tiễn ở dạng khái quát ) với vác quy định của luật hình sự hiện hành , và trên cơ sở tham khảo pháp luật hình sự của một số nước để xác định bản chất, nội dung của những vấn dé nghiên cứu, ti đó rút ra những điểm chưa phù hợp của luật hình sự cũng như của luật tố tụng hình sự nước ta trong việc giải quyết vấn dé trách nhiệm hình sự , cả về hình thức thé hiện , lô gich vấn dé , tính thực tiễn và để xuất hướng giải quyết. Với khoảng thời gian tương đối ngắn, khả năng bản thân có hạn , vấn dé nghiên cứu lại phức tạp nên chắc chắn việc nghiên cứu dé tài còn nhiều hạn chế và thiếu sót .Tuy nhiên, chúng tôi hy vọng kết quả của việc nghiên £ PT ~~ ~ +A A + , "ứn.
ia ` cứu dé tải sẽ tạo ra những tiên dé quan trọng để có thể tiếp tục phát triển va hoàn thiện việc nghiên cứu vấn dé này một cách sâu sắc , day đủ và chính xác hơn trong tương lai. Về cơ cấu, bản luận án gồm ba chương. Chương | : CƠ SỞ CUA TRÁCH NHIỆM HÌNH SU THEO LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM Chương 2: TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ TRONG MỘT SỐ TRƯỜNG HỢP DAC BIỆT. Chương 3: MIỄN TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ THEO LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM Cuối củng là phần kết luận Troug quá trình nghiên cứu dé tải chúng tôi đã được sự ủng hộ, giúp đỡ của các thay , cô giáo , của các nhà nghiên cứu , các cán bộ thực tiễn trong các cơ quan nghiên cứu và bảo vệ pháp luật, của các học viên củng khóa.
Đặc biệt được sự hướng dẫn trực tiếp tận tình của Phó giáo sư, Phó tiến sĩ luật học Nguyễn Ngoc Hoa. Nhân đây chúng tôi xin chân thành cảm ơn những sự ủng hộ và giúp đỡ quý báu do. CHUONG 1 CO SO CUA TRÁCH NHIEM HÌNH SỰ THEO LUẬT HÌNH SU VIỆT NAM 1. KHÁI NIỆM TRÁCH NHIEM HINH SỰ Trong sách báo cũng như thực tiễn pháp lý, thuật ngữ " trách nhiệm " thưởng được hiểu theo hai nghĩa : Thú nhất, như một nghĩa vụ, bổn phận phải thực hiện.
Thứ hai, như một hậu quả bất lợi phải gánh chịu. Trách nhiệm pháp lý, trong đó có trách nhiệm ky luật, trách nhiệm dân sự, trách nhiệm hành chính, trách nhiệm hình sự (1) được dùng theo nghĩa thứ hai, tức là theo nghĩa hậu quả bất lợi mà chủ thể vi phạm pháp luật phải gánh chịu. Trách nhiệm hình sự 1a một loại trách nhiệm pháp lý, là hậu quả pháp lý bất lợi mà naười phạm tôi phải chịu trước Nha nước do việc thực hiện hành vi phạm tội của mình. Nhà nước quy định trước trách nhiệm hỉnh sự để áp dụng đối với người phạm tội va khi có hành vi phạm tội xảy ra, Nhà nước sẽ áp dụng trách nhiệm hình sự đối với người thực hiện hành vi đó theo một thủ tục bắt buộc ( thủ tục tố tụng hình sự), không phụ thuộc vào ý muốn của người phạm tội, cũng như ý muốn của người bị hại ( trừ một số trường hợp cá biệt được quy định tại Điều 88 Bộ luật tố tụng hình sw).
Trách nhiệm hình sự chỉ do Toa án , nhân danh Nhà nước, áp dụng đối với người phạm tội. Tòa án là cơ quan duy nhất được Nhà nước trao cho I- Xem : Giáo trình Lý luận chung về Nhà midc và pháp luật, Dai học Pháp lv Hà nội, 1992, tr 293.