Luận văn: Phát triển năng lực vận dụng kiến thức Hóa học vô cơ lớp 11 - Vũ Xuân Quý ĐHSPHN 2

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu xây dựng hệ thống bài tập thực tiễn hóa học vô cơ lớp 11 nhằm phát triển năng lực vận dụng kiến thức cho học sinh.

• Tác giả: Vũ Xuân Quý
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Kim Thanh
• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm Hà Nội
• Chuyên ngành: Khoa Học Giáo Dục
• Đề tài: Xây Dựng Và Sử Dụng Hệ Thống Bài Tập Thực Tiễn Phần Hóa Học Vô Cơ Lớp 11 Nhằm Phát Triển Năng Lực Vận Dụng Kiến Thức Cho Học Sinh
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• MỞ ĐẦU
• Lịch sử vấn đề nghiên cứu
• Nhiệm vụ nghiên cứu
• Đối tượng, khách thể và phạm vi nghiên cứu
• Câu hỏi nghiên cứu
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Năng lực và sự phát triển năng lực cho học sinh Trung học phổ thông
• 1.1.1. Các loại năng lực và cấu trúc của năng lực
• 1.2. Dạy học phát triển năng lực vận dụng kiến thức cho học sinh
• 1.2.1. Khái niệm năng lực vận dụng kiến thức
• 1.2.2. Những biểu hiện của năng lực vận dụng kiến thức
• 1.2.3. Vai trò đặc biệt quan trọng của việc vận dụng kiến thức
• 1.2.4. Các nguyên tắc rèn luyện năng lực vận dụng kiến thức cho học sinh trong dạy học hóa học
• 1.2.5. Biện pháp rèn luyện năng lực vận dụng kiến thức
• 1.2.6. Cách kiểm tra, đánh giá năng lực vận dụng kiến thức cho học sinh
• 1.2.7. Một số PPDH tích cực cần được phát triển ở trường phổ thông
• 1.3. Bài tập hóa học và bài tập hóa học thực tiễn
• 1.3.1. Khái niệm bài tập hóa học
• 1.3.2. Ý nghĩa, tác dụng của bài tập hóa học
• 1.3.3. Bài tập hóa học thực tiễn
• 1.4. Thực trạng việc sử dụng bài tập hóa học và phát triển năng lực vận dụng kiến thức cho học sinh trong quá trình dạy học hóa học
• 1.4.1. Điều tra thực trạng việc sử dụng bài tập hóa học và phát triển năng lực vận dụng kiến thức cho học sinh ở trường THPT Bất Bạt - Ba Vì - Hà Nội
• 2. CHƯƠNG 2: SỬ DỤNG HỆ THỐNG BÀI TẬP THỰC TIỄN NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VẬN DỤNG KIẾN THỨC CHO HỌC SINH THÔNG QUA DẠY HỌC PHẦN HÓA HỌC VÔ CƠ LỚP 11
• 2.1. Phân tích nội dung, cấu trúc chương trình phần Hóa học vô cơ 11 ở trường THPT
• 2.1.1. Mục tiêu chương trình phần Hóa học vô cơ lớp 11 ở trường THPT
• 2.1.2. Cấu trúc chương trình phần Hóa học vô cơ lớp 11
• 2.1.3. Một số điểm cần chú ý về nội dung và phương pháp dạy học phần Hóa học vô cơ lớp 11
• 2.2. Nguyên tắc tuyển chọn và quy trình xây dựng hệ thống bài tập thực tiễn để phát triển NLVDKT cho học sinh THPT
• 2.2.1. Nguyên tắc tuyển chọn và xây dựng bài tập thực tiễn để phát triển NLVDKT cho học sinh THPT
• 2.2.2. Quy trình xây dựng bài tập thực tiễn để phát triển NL vận dụng kiến thức cho học sinh THPT
• 2.3. Hệ thống bài tập thực tiễn phần Hóa học vô cơ lớp 11 để phát triển năng lực vận dụng kiến thức cho học sinh THPT
• 2.3.1. Hệ thống bài tập thực tiễn chương “Nitơ- Photpho” - Hóa học 11
• 2.3.2. Hệ thống bài tập thực tiễn chương “Cacbon- Silic” - Hóa học 11
• 2.4. Một số biện pháp sử dụng hệ thống bài tập thực tiễn nhằm phát triển NL vận dụng kiến thức cho học sinh THPT
• 2.4.1. Phát triển năng lực vận dụng kiến thức cho học sinh thông qua sử dụng bài tập thực tiễn trong bài dạy nghiên cứu kiến thức mới theo hướng dạy học tích cực
• 2.4.2. Phát triển NLVDKT cho học sinh thông qua sử dụng bài tập thực tiễn trong các giờ ôn tập, luyện tập theo hướng dạy học tích cực
• 2.4.3. Phát triển năng lực vận dụng kiến thức cho học sinh thông qua sử dụng bài tập thực tiễn qua các hoạt động ngoại khóa
• 2.5. Xây dựng bộ công cụ đánh giá năng lực vận dụng kiến thức
• 2.5.1. Các thành tố và tiêu chí của năng lực vận dụng kiến thức của học sinh
• 2.5.2. Xây dựng bộ công cụ đánh giá NLVDKT của học sinh
• 2.6. Một số kế hoạch bài học (giáo án) minh họa
• 2.6.1. Kế hoạch bài học nghiên cứu kiến thức mới
• 2.6.2. Kế hoạch bài học luyện tập, ôn tập
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích và nhiệm vụ thực nghiệm sư phạm
• 3.1.1. Nhiệm vụ của thực nghiệm
• 3.2. Tiến trình thực nghiệm sư phạm
• 3.3. Kết quả và đánh giá thực nghiệm sư phạm
• 3.3.1. Xử lý số liệu thực nghiệm sư phạm
• 3.3.2. Kết quả đánh giá qua bộ công cụ đo NLVDKT
• 3.3.3. Kết quả thăm dò giáo viên về hệ thống bài tập tuyển chọn và xây dựng
• 3.3.4. Phân tích kết quả thực nghiệm sư phạm
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục

Luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục về việc xây dựng và sử dụng hệ thống bài tập thực tiễn phần hóa học vô cơ lớp 11 nhằm phát triển năng lực vận dụng kiến thức cho học sinh là một chủ đề quan trọng. Nghiên cứu này không chỉ giúp cải thiện chất lượng dạy học mà còn tạo ra môi trường học tập tích cực cho học sinh. Việc áp dụng các phương pháp giảng dạy hiện đại sẽ giúp học sinh dễ dàng tiếp cận và vận dụng kiến thức vào thực tiễn.

1.1. Ý nghĩa của việc phát triển năng lực học sinh

Phát triển năng lực học sinh là một trong những mục tiêu hàng đầu của giáo dục hiện đại. Điều này không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn rèn luyện kỹ năng tư duy, phân tích và giải quyết vấn đề.

1.2. Tầm quan trọng của hóa học vô cơ trong giáo dục

Hóa học vô cơ đóng vai trò quan trọng trong chương trình giáo dục phổ thông. Nó giúp học sinh hiểu rõ hơn về các phản ứng hóa học, tính chất của các chất và ứng dụng của chúng trong đời sống hàng ngày.

II. Những thách thức trong việc dạy học hóa học vô cơ

Dạy học hóa học vô cơ lớp 11 gặp nhiều thách thức, từ việc học sinh khó tiếp thu kiến thức lý thuyết đến việc áp dụng vào thực tiễn. Hệ thống bài tập thực tiễn cần được xây dựng một cách khoa học để giúp học sinh dễ dàng hơn trong việc học tập và vận dụng kiến thức.

2.1. Khó khăn trong việc tiếp cận kiến thức

Nhiều học sinh gặp khó khăn trong việc hiểu và áp dụng các khái niệm hóa học. Điều này đòi hỏi giáo viên phải có những phương pháp giảng dạy phù hợp để giúp học sinh vượt qua những rào cản này.

2.2. Thiếu tài liệu và bài tập thực tiễn

Việc thiếu hụt tài liệu và bài tập thực tiễn là một trong những nguyên nhân chính khiến học sinh không thể vận dụng kiến thức vào thực tế. Cần có một hệ thống bài tập phong phú và đa dạng để hỗ trợ học sinh.

III. Phương pháp xây dựng hệ thống bài tập thực tiễn hiệu quả

Để xây dựng hệ thống bài tập thực tiễn cho phần hóa học vô cơ lớp 11, cần áp dụng các phương pháp giảng dạy hiện đại. Việc kết hợp lý thuyết với thực hành sẽ giúp học sinh dễ dàng tiếp thu và vận dụng kiến thức vào thực tiễn.

3.1. Phương pháp dạy học tích cực

Áp dụng các phương pháp dạy học tích cực như thảo luận nhóm, thực hành thí nghiệm sẽ giúp học sinh chủ động hơn trong việc học tập và khám phá kiến thức.

3.2. Sử dụng công nghệ trong dạy học

Việc sử dụng công nghệ thông tin trong dạy học hóa học sẽ tạo ra môi trường học tập sinh động và hấp dẫn hơn cho học sinh.

IV. Ứng dụng thực tiễn của hệ thống bài tập trong dạy học

Hệ thống bài tập thực tiễn không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn phát triển năng lực vận dụng kiến thức vào thực tế. Việc áp dụng các bài tập này trong giảng dạy sẽ tạo ra sự hứng thú và động lực cho học sinh.

4.1. Kết quả đạt được từ việc áp dụng bài tập

Nghiên cứu cho thấy việc áp dụng hệ thống bài tập thực tiễn đã giúp học sinh cải thiện đáng kể kết quả học tập và khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn.

4.2. Phản hồi từ học sinh và giáo viên

Phản hồi từ học sinh và giáo viên cho thấy sự hài lòng với hệ thống bài tập mới, giúp tạo ra môi trường học tập tích cực và hiệu quả hơn.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của nghiên cứu

Nghiên cứu về hệ thống bài tập thực tiễn trong dạy học hóa học vô cơ lớp 11 đã mở ra nhiều triển vọng cho việc cải thiện chất lượng giáo dục. Việc phát triển và áp dụng các phương pháp giảng dạy mới sẽ giúp học sinh nâng cao năng lực vận dụng kiến thức của mình.

5.1. Tương lai của giáo dục hóa học

Tương lai của giáo dục hóa học sẽ phụ thuộc vào việc áp dụng các phương pháp giảng dạy hiện đại và hiệu quả hơn, giúp học sinh phát triển toàn diện.

5.2. Đề xuất cho các nghiên cứu tiếp theo

Cần có thêm nhiều nghiên cứu về việc xây dựng và áp dụng hệ thống bài tập thực tiễn trong các môn học khác để nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thực trạng giáo dục phổ thông cho thấy việc giảng dạy môn Hóa học từ lâu vẫn nặng về lý thuyết hàn lâm và thiếu tính gắn kết với đời sống thực tế. Theo số liệu khảo sát thực tế tại các trường Trung học phổ thông trên địa bàn huyện Ba Vì, thành phố Hà Nội năm 2017, có đến 72,72% học sinh chỉ dành từ 0 đến 1 giờ mỗi ngày để giải quyết bài tập về nhà, đồng thời 78,76% học sinh khẳng định nguồn bài tập gắn liền với thực tiễn hiện còn rất hạn chế. Điều này dẫn tới hệ quả người học nắm vững lý thuyết ghi nhớ nhưng lại lúng túng khi giải thích các hiện tượng tự nhiên hay xử lý vấn đề thực tế thường nhật.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Lý luận và Phương pháp dạy học bộ môn Hóa học của tác giả Vũ Xuân Quý, dưới sự hướng dẫn của Tiến sĩ Nguyễn Thị Kim Thành tại Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2, tập trung giải quyết bài toán cốt lõi: Xây dựng và sử dụng hệ thống bài tập thực tiễn phần Hóa học vô cơ lớp 11 nhằm phát triển năng lực vận dụng kiến thức cho học sinh. Nghiên cứu xác định phạm vi chuyên sâu vào hai chương trọng tâm là Chương Nitơ - Photpho và Chương Cacbon - Silic.

Ý nghĩa thực tiễn của công trình được định lượng thông qua việc chuẩn hóa quy trình 6 bước biên soạn bài tập gắn với đời sống, thiết lập bộ 4 công cụ đo lường năng lực và tiến hành thực nghiệm sư phạm trên 645 học sinh tại 3 trường THPT gồm Bất Bạt, Ba Vì và Quảng Oai trong năm học 2017 - 2018. Kết quả nghiên cứu mở ra giải pháp đột phá, chuyển đổi căn bản từ nền giáo dục truyền thụ kiến thức một chiều sang mô hình phát triển phẩm chất và năng lực giải quyết vấn đề toàn diện cho học sinh phổ thông.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng lý luận dạy học hiện đại kết hợp tâm lý học sư phạm định hướng phát triển năng lực hành động. Khung năng lực hành động tổng thể cấu thành từ 4 thành phần cốt lõi: năng lực chuyên môn, năng lực phương pháp, năng lực xã hội và năng lực cá thể. Trong đó, năng lực vận dụng kiến thức hóa học được xác định là khả năng chủ thể huy động linh hoạt vốn tri thức lý thuyết, kỹ năng thực hành và tư duy khoa học để phân tích, giải thích và xử lý hiệu quả các tình huống thực tiễn phát sinh.

Bên cạnh đó, luận văn tích hợp 2 mô hình dạy học tích cực tiêu biểu:

• Dạy học theo góc: Không gian lớp học được thiết kế thành các góc học tập chuyên biệt giúp học sinh tiếp cận kiến thức sâu sắc theo phong cách nhận thức riêng.
• Dạy học hợp tác nhóm nhỏ: Quy mô từ 4 đến 6 học sinh mỗi nhóm nhằm tối ưu hóa sự tương tác đa chiều, tinh thần làm việc nhóm và khả năng tranh biện học thuật.

Hệ thống bài tập hóa học thực tiễn được định vị vừa là mục tiêu, vừa là nội dung, vừa là công cụ sư phạm hữu hiệu. Đề tài xác lập 5 nguyên tắc tuyển chọn và thiết kế bài tập bao gồm: bảo đảm chuẩn kiến thức kỹ năng, gắn kết bối cảnh đời sống chân thực, bảo đảm tính khoa học chính xác, đáp ứng tính sư phạm và duy trì tính hệ thống chặt chẽ.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp nhuần nhuyễn các phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng xuyên suốt lộ trình năm học 2017 - 2018:

• Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu: Cỡ mẫu điều tra thực trạng gồm 645 học sinh lớp 11 và hàng chục giáo viên bộ môn Hóa học tại các trường THPT Bất Bạt, THPT Ba Vì và THPT Quảng Oai. Tác giả áp dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên theo khối lớp và năng lực học tập nhằm bảo đảm tính đại diện khách quan cho toàn bộ đối tượng khảo sát.
• Thu thập dữ liệu: Sử dụng phiếu hỏi điều tra xã hội học, hồ sơ học tập, bảng kiểm quan sát hành vi, hệ thống bài kiểm tra định lượng 45 phút và phiếu tự đánh giá - đánh giá đồng đẳng.
• Phương pháp xử lý dữ liệu: Toàn bộ điểm số và tiêu chí năng lực được phân tích bằng toán học thống kê. Lý do lựa chọn phương pháp này là để kiểm định chính xác độ tin cậy của giả thuyết khoa học thông qua các tham số đặc trưng: điểm trung bình cộng, phương sai, độ lệch chuẩn, hệ số biến thiên và kiểm định sai số tiêu chuẩn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực trạng ban đầu đã bộc lộ những con số phản ánh khoảng cách đáng kể giữa chương trình sách giáo khoa và đời sống:

• Mức độ vận dụng tri thức: Có 525 trên tổng số 645 học sinh (tương đương 81,40%) thừa nhận không thường xuyên hoặc gặp rất nhiều khó khăn trong việc mang kiến thức hóa học ứng dụng vào thực tế cuộc sống.
• Thực trạng phương pháp của giáo viên: Khoảng 73,54% giáo viên hiếm khi tạo tình huống có vấn đề từ đời sống khi hình thành kiến thức mới; 80,89% giáo viên chưa chủ động giao nhiệm vụ nghiên cứu môi trường xung quanh cho học sinh chuẩn bị bài ở nhà.
• Khả năng tương tác giải đáp thắc mắc: Lên tới 85,30% giáo viên chưa dành đủ thời gian trên lớp để giải thích cặn kẽ các hiện tượng hóa học gắn liền với sinh hoạt thực tế do học sinh quan sát được.
• Động lực học tập: Dù 48,06% học sinh thể hiện niềm yêu thích và hứng thú với các hiện tượng thực tế, nhưng các em hoàn toàn thiếu phương pháp tự học và thiếu nguồn bài tập chuẩn hóa để tự rèn luyện.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của thực trạng trên bắt nguồn từ việc cấu trúc đề thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh đại học từ năm 2008 chuyển mạnh sang hình thức trắc nghiệm khách quan nghiêng về mẹo giải toán, khiến giáo viên và học sinh chủ yếu tập trung vào tính toán thuần túy. So sánh với các công trình nghiên cứu trước đây về hóa học hữu cơ hoặc hóa học đại cương, việc thiếu hụt hệ thống bài tập thực tiễn trong mảng Hóa học vô cơ 11 (đặc biệt là nhóm phi kim Nitơ, Photpho, Cacbon, Silic) tạo ra một khoảng trống lớn trong việc bồi dưỡng năng lực người học.

Dữ liệu thực nghiệm sư phạm khi triển khai hệ thống bài tập mới qua 17 tiết học được minh chứng rõ nét qua hai công cụ biểu diễn:

• Đồ thị đường lũy tích bài kiểm tra: Đường phân phối điểm số của các lớp thực nghiệm luôn dịch chuyển rõ rệt về phía bên phải so với các lớp đối chứng, chứng minh điểm số của nhóm thực nghiệm vượt trội ở các phổ điểm khá và giỏi (từ 7,0 đến 10,0 điểm).
• Biểu đồ phân loại kết quả học tập: Tỷ lệ học sinh đạt loại giỏi ở nhóm thực nghiệm tăng từ 12% đến 18%, trong khi tỷ lệ học sinh yếu kém giảm mạnh xuống dưới 3%, thấp hơn đáng kể so với nhóm đối chứng học theo phương pháp truyền thống.

Các hiện tượng đời sống sinh động như hiện tượng ma trơi do sự bốc cháy tự phát của khí photphin và điphotphin ở khoảng 150 độ C, cơ chế tạo đạm tự nhiên từ cơn mưa dông sấm sét ở nhiệt độ 2000 độ C, hay phản ứng phân hủy ure sinh ra khí amoniac gây mùi khai ở nguồn nước ô nhiễm đã giúp học sinh khắc sâu bản chất phản ứng oxi hóa khử và liên kết hóa học.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm phát huy tối đa hiệu quả giảng dạy hóa học vô cơ lớp 11, tác giả đề xuất 4 nhóm giải pháp hành động cụ thể:

• Chuẩn hóa quy trình 6 bước biên soạn bài tập: Tổ chuyên môn tại các trường THPT cần thực hiện đồng bộ quy trình từ xác định mục tiêu, bao quát chuẩn kiến thức, phân loại trắc nghiệm - tự luận định tính định lượng, thu thập tư liệu thực tế, biên soạn chi tiết đến thử nghiệm và chỉnh sửa số liệu. Chỉ tiêu phấn đấu xây dựng ngân hàng tối thiểu 100 câu hỏi thực tiễn cho toàn bộ chương trình lớp 11 trong vòng 1 năm học.
• Đổi mới phương pháp tổ chức dạy học: Giáo viên bộ môn cần chủ động chuyển đổi từ dạy học thuyết trình một chiều sang phối hợp dạy học theo góc và thảo luận nhóm nhỏ. Mục tiêu cắt giảm ít nhất 30% thời lượng truyền thụ lý thuyết suông để dành thời gian cho học sinh phân tích tình huống thực tế và thuyết trình dự án.
• Cải tiến hình thức kiểm tra đánh giá: Ban giám hiệu và tổ chuyên môn cần chỉ đạo tăng tỷ lệ câu hỏi thực tiễn trong cấu trúc đề kiểm tra 15 phút, 45 phút và học kỳ lên mức 20% đến 30% tổng số điểm. Đồng thời, áp dụng đa dạng hóa hình thức đánh giá qua hồ sơ học tập và phiếu tự đánh giá đồng đẳng.
• Tăng cường hoạt động trải nghiệm ngoại khóa: Đoàn thanh niên kết hợp giáo viên bộ môn tổ chức các chuyên đề thực địa định kỳ 2 lần mỗi học kỳ, hướng dẫn học sinh tìm hiểu về phân bón hóa học tại địa phương, xử lý nước thải sinh hoạt và an toàn môi trường sống quanh khu vực trường học.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình luận văn thạc sĩ mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

• Giáo viên Hóa học cấp THPT: Tài liệu cung cấp trọn bộ giáo án mẫu minh họa cho 17 tiết học vô cơ lớp 11 cùng ngân hàng câu hỏi thực tiễn phong phú, giúp giáo viên dễ dàng thiết kế bài giảng sinh động theo định hướng đổi mới phương pháp giáo dục.
• Cán bộ quản lý chuyên môn và chuyên viên Sở/Phòng Giáo dục: Cung cấp khung tiêu chí định lượng và bộ công cụ đo lường 4 cấp độ năng lực vận dụng kiến thức, hỗ trợ đắc lực cho công tác thẩm định chất lượng giáo án và xây dựng ma trận đề kiểm tra chuẩn hóa.
• Học viên cao học và sinh viên sư phạm ngành Hóa học: Đóng vai trò là tài liệu tham khảo mẫu mực về quy trình nghiên cứu khoa học sư phạm ứng dụng, phương pháp thực nghiệm và kỹ thuật xử lý số liệu thống kê toán học chính xác.
• Học sinh lớp 11 đang theo học chương trình Hóa học phổ thông: Nguồn tài liệu tự học hữu ích giúp các em giải mã các hiện tượng bí ẩn trong cuộc sống hàng ngày bằng lăng kính khoa học, từ đó nâng cao kết quả học tập và bồi dưỡng niềm say mê nghiên cứu.

Câu hỏi thường gặp

Hệ thống bài tập thực tiễn môn Hóa học được phân loại như thế nào?
Luận văn phân chia bài tập thực tiễn thành hai nhóm lớn là trắc nghiệm khách quan và tự luận. Trong mỗi nhóm lại được cụ thể hóa thành 4 kiểu bài tập chuyên biệt: bài tập tình huống đời sống, bài tập gắn với thí nghiệm thực hành, bài tập định tính giải thích hiện tượng và bài tập định lượng tính toán sản xuất thực tế.

Bộ công cụ đo lường năng lực vận dụng kiến thức gồm những tiêu chí nào?
Năng lực vận dụng kiến thức được đánh giá qua bộ công cụ gồm 4 tiêu chí rõ ràng: khả năng hệ thống hóa kiến thức, khả năng định hướng ứng dụng thực tế, khả năng phát hiện mối liên hệ liên môn và kỹ năng chủ động giải quyết vấn đề sáng tạo thông qua thang đo 4 mức độ từ sơ cấp đến thuần thục.

Vì sao hiện tượng ma trơi lại được giải thích bằng phản ứng hóa học vô cơ?
Hiện tượng ma trơi xuất hiện tại nghĩa địa hay đầm lầy vào mùa hè do xác động vật phân hủy sinh ra khí photphin và điphotphin. Điphotphin có khả năng tự bốc cháy trong không khí, tỏa lượng nhiệt lớn làm nhiệt độ môi trường tăng lên khoảng 150 độ C khiến photphin tiếp tục bốc cháy tạo ra những đốm lửa lập lòe trong bóng tối.

Cơ chế tạo nguồn đạm tự nhiên từ sấm sét diễn ra như thế nào?
Tia sấm sét tạo ra sự phóng điện với nhiệt độ lên tới khoảng 2000 độ C, phá vỡ liên kết ba siêu bền của phân tử nitơ để phản ứng với oxi tạo khí nitơ monoxit. Sau các chuỗi phản ứng tiếp theo với oxi và nước mưa, axit nitric sinh ra tạo các muối nitrat cung cấp nguồn dinh dưỡng dồi dào giúp cây lúa hấp thụ nhanh chóng.

Quy trình xây dựng bài tập thực tiễn gồm mấy bước cơ bản?
Quy trình chuẩn hóa gồm 6 bước liên hoàn: Xác định mục đích bài tập; Xác định nội dung bao quát chuẩn kiến thức; Phân loại thể loại bài tập; Thu thập và xử lý nguồn tư liệu thực tiễn; Biên soạn chi tiết nội dung và đáp án; Thử nghiệm sư phạm trên học sinh để chỉnh sửa các thông số cho phù hợp.

Kết luận

• Công trình đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về năng lực vận dụng kiến thức và khẳng định vai trò then chốt của bài tập thực tiễn trong dạy học hóa học hiện đại.
• Thiết lập thành công quy trình chuẩn hóa 6 bước cùng ngân hàng bài tập thực tiễn phong phú cho 2 chương kiến thức nền tảng Nitơ - Photpho và Cacbon - Silic lớp 11.
• Xây dựng bộ công cụ đánh giá năng lực đa chiều, khắc phục triệt để lối dạy học truyền thụ kiến thức thụ động một chiều.
• Kiểm chứng thực nghiệm trên 645 học sinh tại 3 trường THPT khẳng định 100% tính khả thi, nâng cao rõ rệt phổ điểm khá giỏi và khơi dậy đam mê khoa học của học sinh.
• Khuyến nghị các nhà trường đẩy mạnh tích hợp ngân hàng bài tập thực tiễn vào kế hoạch giảng dạy năm học tới và nhân rộng mô hình sang toàn bộ chương trình hóa học phổ thông.