Quản lý hoạt động đánh giá thành quả học tập trong đào tạo cử nhân hệ từ xa - Luận án tiến sĩ ngành Quản lý Giáo dục

• Tác giả: Trần Thị Mai Hanh
• Người hướng dẫn: PGS.TS. Lê Đức Ngọc
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
• Đề tài: Quản lý hoạt động đánh giá thành quả học tập trong đào tạo cử nhân hệ từ xa của các trường đại học Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan đánh giá thành quả học tập đào tạo từ xa

Đào tạo từ xa là hình thức giáo dục phổ biến tại Việt Nam. Người học không cần đến trường theo lịch cố định. Họ học qua mạng internet, tài liệu điện tử và các buổi trực tuyến. Đánh giá thành quả học tập trong hệ thống này đòi hỏi phương pháp riêng biệt. Các trường đại học cần xây dựng hệ thống đánh giá phù hợp. Hệ thống phải đảm bảo tính công bằng và chính xác. Đánh giá không chỉ đo lường kiến thức mà còn kiểm tra kỹ năng vận dụng. Quản lý hoạt động đánh giá trở thành nhiệm vụ trọng tâm. Nhà quản lý phải thiết kế quy trình đánh giá khoa học. Quy trình này cần tích hợp công nghệ hiện đại. Mục tiêu cuối cùng là đảm bảo chất lượng đào tạo đầu ra. Sinh viên hệ từ xa cần được đánh giá toàn diện. Đánh giá phải phản ánh đúng năng lực thực tế của người học.

1.1. Khái niệm đào tạo từ xa và đặc điểm

Đào tạo từ xa là hình thức giáo dục sử dụng phương tiện truyền thông đa phương tiện. Người học và giảng viên không cần gặp mặt trực tiếp. Đặc điểm nổi bật là tính linh hoạt về thời gian và không gian. Sinh viên có thể học mọi lúc, mọi nơi qua internet. Hệ thống này đòi hỏi người học có khả năng tự học cao. Tài liệu học tập được số hóa và phân phối qua nền tảng trực tuyến. Tại Việt Nam, đào tạo từ xa phát triển mạnh từ đầu những năm 2000. Nhiều trường đại học lớn đã triển khai chương trình cử nhân từ xa.

1.2. Vai trò của đánh giá thành quả học tập

Đánh giá thành quả học tập là hoạt động then chốt trong giáo dục. Nó đo lường mức độ đạt được mục tiêu đào tạo của người học. Trong đào tạo từ xa, đánh giá giúp kiểm soát chất lượng từ xa. Kết quả đánh giá phản ánh hiệu quả của chương trình giảng dạy. Nhà quản lý sử dụng dữ liệu đánh giá để cải thiện phương pháp đào tạo. Đánh giá còn thúc đẩy động lực học tập của sinh viên. Nó tạo cơ sở cấp bằng và chứng chỉ uy tín. Hoạt động này gắn liền với mục tiêu đảm bảo chuẩn đầu ra.

II. Các vấn đề quản lý đánh giá thành quả học tập từ xa

Quản lý đánh giá thành quả học tập trong đào tạo từ xa đối mặt nhiều thách thức. Thứ nhất, tính minh bạch trong thi cử khó kiểm soát. Sinh viên làm bài từ xa dễ gian lận. Thứ hai, nhiều trường chưa có khung đánh giá chuẩn hóa. Mỗi khoa áp dụng tiêu chí khác nhau gây mất thống nhất. Thứ ba, hạ tầng công nghệ thông tin chưa đồng bộ. Một số cơ sở đào tạo thiếu phần mềm quản lý thi trực tuyến chuyên nghiệp. Thứ tư, đội ngũ giảng viên chưa được tập huấn đầy đủ về kỹ thuật đánh giá trực tuyến. Thứ năm, ngân hàng câu hỏi chưa phong phú và thiếu cập nhật. Các công cụ đánh giá chủ yếu dựa vào bài thi viết truyền thống. Phương pháp đánh giá quá trình chưa được chú trọng đúng mức. Điều này hạn chế khả năng đo lường năng lực thực tế của sinh viên hệ từ xa.

2.1. Hạn chế trong quy trình đánh giá trực tuyến

Quy trình đánh giá trực tuyến tại nhiều trường đại học còn sơ khai. Hệ thống thi trực tuyến thường chỉ dừng ở mức trắc nghiệm đơn giản. Các dạng bài tự luận, bài tập tình huống khó triển khai qua mạng. Giám sát thi trực tuyến gặp nhiều bất cập về nhận diện khuôn mặt. Nhiều sinh viên lợi dụng kẽ hở để nhờ người làm bài hộ. Quy trình chấm bài thiếu cơ chế kiểm duyệt chéo. Giảng viên chấm bài một mình dễ dẫn đến sai lệch chủ quan. Chuẩn hóa quy trình là yêu cầu cấp thiết hiện nay.

2.2. Bất cập về cơ chế quản lý và nhân lực

Cơ chế quản lý đánh giá tại nhiều trường chưa rõ ràng. Phân công trách nhiệm giữa các bộ phận còn chồng chéo. Phòng đào tạo, khoa chuyên môn và trung tâm công nghệ chưa phối hợp nhịp nhàng. Nhân lực quản lý đánh giá trực tuyến vừa thiếu vừa yếu về chuyên môn. Nhiều cán bộ quản lý chưa am hiểu công nghệ giáo dục hiện đại. Chế độ đãi ngộ cho đội ngũ làm công tác đánh giá chưa hấp dẫn. Điều này khiến chất lượng quản lý đánh giá không ổn định. Cần xây dựng mô hình quản lý phân công rõ ràng, chuyên nghiệp hơn.

III. Giải pháp nâng cao quản lý đánh giá thành quả học tập

Nâng cao quản lý đánh giá thành quả học tập cần nhiều giải pháp đồng bộ. Giải pháp đầu tiên là xây dựng khung tham chiếu đánh giá chuẩn hóa. Khung này quy định rõ mục tiêu, nội dung, phương pháp và tiêu chí đánh giá. Giải pháp thứ hai là ứng dụng công nghệ thông tin vào quản lý thi cử. Phần mềm quản lý học tập LMS cần tích hợp tính năng chống gian lận. Giải pháp thứ ba là phát triển ngân hàng câu hỏi phong phú. Ngân hàng câu hỏi phải được phân loại theo cấp độ nhận thức Bloom. Giải pháp thứ tư là đào tạo nâng cao năng lực cho giảng viên. Giảng viên cần nắm vững kỹ thuật soạn câu hỏi và chấm bài trực tuyến. Giải pháp thứ năm là đa dạng hóa hình thức đánh giá. Đánh giá quá trình kết hợp đánh giá cuối kỳ tạo bức tranh toàn diện.

3.1. Xây dựng khung tham chiếu đánh giá chuẩn hóa

Khung tham chiếu đánh giá là nền tảng cho mọi hoạt động đánh giá. Nó xác định rõ chuẩn đầu ra của từng chương trình đào tạo. Nội dung khung bao gồm mục tiêu đánh giá, phương pháp và tiêu chí chấm điểm. Các chủ thể tham gia xây dựng gồm nhà quản lý, giảng viên và chuyên gia giáo dục. Nguyên tắc xây dựng phải đảm bảo tính khoa học, thực tiễn và khả thi. Khung tham chiếu cần được rà soát, cập nhật định kỳ theo nhu cầu thị trường lao động. Việc áp dụng thống nhất khung này giúp nâng cao chất lượng đánh giá toàn hệ thống.

3.2. Ứng dụng công nghệ trong đánh giá trực tuyến

Công nghệ đóng vai trò quan trọng trong đánh giá đào tạo từ xa. Hệ thống LMS quản lý học tập tích hợp tính năng thi trực tuyến. Công nghệ nhận diện khuôn mặt và theo dõi cử chỉ mắt giúp chống gian lận. Phần mềm chấm bài tự động áp dụng cho câu hỏi trắc nghiệm và điền khuyết. Công nghệ trí tuệ nhân tạo hỗ trợ phân tích kết quả học tập cá nhân hóa. Hệ thống ngân hàng câu hỏi được mã hóa theo chuẩn QTI quốc tế. Dữ liệu đánh giá được lưu trữ an toàn trên đám mây. Đầu tư công nghệ đúng đắn giúp tiết kiệm chi phí và nâng cao hiệu quả quản lý.

IV. Kết luận và ứng dụng thực tiễn trong đào tạo đại học

Nghiên cứu về quản lý đánh giá thành quả học tập trong đào tạo từ xa có ý nghĩa lớn. Kết luận rút ra là cần hệ thống quản lý đồng bộ từ trên xuống dưới. Nhà quản lý phải đóng vai trò trung tâm trong điều phối hoạt động đánh giá. Khung tham chiếu đánh giá chuẩn hóa là công cụ không thể thiếu. Công nghệ thông tin là đòn bẩy giúp hiện đại hóa quy trình đánh giá. Ứng dụng thực tiễn cho thấy các trường áp dụng mô hình quản lý chuẩn đạt kết quả tốt hơn. Sinh viên được đánh giá toàn diện có tỷ lệ việc làm cao hơn. Chất lượng đào tạo được xã hội công nhận. Các trường đại học Việt Nam cần đẩy mạnh chuyển đổi số trong đánh giá. Đây là xu hướng tất yếu của giáo dục đại học thế kỷ 21.

4.1. Kết quả đạt được và bài học kinh nghiệm

Nghiên cứu đã xây dựng được mô hình quản lý đánh giá thành quả học tập toàn diện. Mô hình bao gồm các yếu tố: mục tiêu, nội dung, phương pháp, quy trình và giám sát. Kết quả thí điểm tại một số trường đại học cho thấy tính khả thi cao. Tỷ lệ hài lòng của sinh viên tăng đáng kể sau khi áp dụng mô hình mới. Bài học kinh nghiệm là cần sự đồng thuận từ ban giám hiệu đến giảng viên. Ngân sách đầu tư cho hạ tầng công nghệ phải được ưu tiên. Đào tạo nâng cao năng lực cho nhân sự là yếu tố then chốt quyết định thành công.

4.2. Định hướng phát triển đánh giá trong tương lai

Tương lai của đánh giá thành quả học tập gắn liền với chuyển đổi số. Đánh giá thích ứng sử dụng trí tuệ nhân tạo sẽ trở thành xu hướng chủ đạo. Bài thi mô phỏng tình huống thực tế giúp đo lường năng lực giải quyết vấn đề. Chứng chỉ số và học bạ điện tử sẽ thay thế bằng giấy truyền thống. Đánh giá liên tục qua dự án thực tế thay thế thi cuối kỳ đơn thuần. Mạng lưới liên kết giữa các trường đại học giúp chia sẻ ngân hàng câu hỏi chất lượng. Việt Nam cần sớm ban hành chính sách quốc gia về đánh giá trực tuyến. Đây là cơ sở để nâng tầm giáo dục đại học hội nhập quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC TRẦN THỊ MAI HANH QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG ĐÁNH GIÁ THÀNH QUẢ HỌC TẬP TRONG ĐÀO TẠO CỬ NHÂN HỆ TỪ XA CỦA CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH QUẢN LÝ GIÁO DỤC Chuyên ngành: QUẢN LÝ GIÁO DỤC Mã số: 9 14 01 14 HÀ NỘI – 2018 i ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC TRẦN THỊ MAI HANH QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG ĐÁNH GIÁ THÀNH QUẢ HỌC TẬP TRONG ĐÀO TẠO CỬ NHÂN HỆ TỪ XA CỦA CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH QUẢN LÝ GIÁO DỤC Chuyên ngành: QUẢN LÝ GIÁO DỤC Mã số: 9 14 01 14 Cán bộ hướng dẫn: 1. Lê Đức Ngọc 2. Ngô Kim Khôi HÀ NỘI - 2018 ii LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan công trình nghiên cứu khoa học này là của riêng tôi. Các kết quả nghiên cứu trong luận án là trung thực, chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nào của các tác giả khác. Hà Nội, ngày tháng năm 2018 Tác giả luận án Trần Thị Mai Hanh i LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành Luận án, tôi xin chân thành cảm ơn sâu sắc đến sự giúp đỡ của PGS. TS Lê Đức Ngọc và PGS.TS Ngô Kim Khôi là những nhà khoa học đã hướng dẫn giúp tôi trong quá trình nghiên cứu luận án. Tôi xin chân thành cảm ơn tới toàn thể Ban Giám hiệu, giảng viên và cán bộ quản lý của Trường Đại học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội đã giúp đỡ và tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu tại trường. Xin chân thành cảm ơn tới Đảng ủy, Ban Giám hiệu Viện Đại học Mở Hà Nội, các cơ quan hữu quan, các đồng nghiệp và các nhà khoa học đã giúp đỡ tạo điều kiện để tôi hoàn thiện luận án này. Hà Nội, ngày tháng năm 2018 Tác giả luận án Trần Thị Mai Hanh ii CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN Cán bộ CB Cán bộ Quản lý CBQL Cơ sở vật chất CSVC Cử nhân CN Giảng viên GV Giáo dục GD Giáo dục đại học GDĐH Đào tạo ĐT Đào tạo từ xa ĐTTX Đánh giá ĐG Đánh giá thành quả học tập ĐG TQHT Đại học ĐH Điểm trung bình ĐTB Giáo dục mở GDM Hội đồng HĐ Kiểm tra đánh giá KTĐG Quản lý QL Sinh viên SV Thành quả học tập TQHT Trung bình TB Từ xa TX Xã hội XH Xếp loại XL iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. Lý do chọn đề tài . Mục đích nghiên cứu . Nhiệm vụ nghiên cứu . Khách thể và đối tượng nghiên cứu . Giới hạn của luận án . Câu hỏi nghiên cứu . Giả thuyết khoa học. Những luận điểm cần bảo vệ . Những đóng góp mới của Luận án . Phương pháp nghiên cứu . Cấu trúc của luận án . CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG ĐÁNH GIÁ THÀNH QUẢ HỌC TẬP TRONG ĐÀO TẠO CỬ NHÂN HỆ TỪ XA . Tổng quan nghiên cứu vấn đề . Những nghiên cứu ở nước ngoài . Những nghiên cứu ở trong nước . Nhận xét chung. Các khái niệm cơ bản . Khái niệm về đào tạo từ xa và đặc điểm của đào tạo từ xa . Đánh giá thành quả học tập . Quản lý hoạt động đánh giá thành quả học tập . Quản lý theo khung tham chiếu . Khái niệm khung tham chiếu . Mục đích và vai trò của khung tham chiếu . Nguyên tắc xây dựng khung tham chiếu của các chủ thể . Các yêu cầu đối với khung tham chiếu quản lý của các chủ thể . Nội dung hoạt động đánh giá thành quả học tập trong đào tạo cử nhân hệ từ xa . Xác định mục tiêu đánh giá thành quả học tập trong đào tạo cử nhân hệ từ xa . Phương pháp và hình thức đánh giá . Tổ chức hoạt động đánh giá thành quả học tập trong đào tạo cử nhân hệ từ xa . Nội dung quản lý hoạt động đánh giá thành quả học tập trong đào tạo cử nhân hệ từ xa . Xây dựng kế hoạch hoạt động đánh giá thành quả học tập trong đào tạo cử nhân hệ từ xa . Tổ chức triển khai hoạt động đánh giá thành quả học tập trong đào tạo cử nhân hệ từ xa . Chỉ đạo thực hiện hoạt động đánh giá thành quả học tập trong đào tạo cử nhân hệ từ xa . Kiểm tra, giám sát hoạt động đánh giá thành quả học tập trong đào tạo cử nhân hệ từ xa . Các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý hoạt động đánh giá thành quả học tập trong đào tạo cử nhân hệ từ xa . THỰC TRẠNG ĐÁNH GIÁ THÀNH QUẢ HỌC TẬP VÀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG ĐÁNH GIÁ THÀNH QUẢ HỌC TẬP TRONG ĐÀO TẠO CỬ NHÂN HỆ TỪ XA CỦA MỘT SỐ TRƯỜNG ĐẠI HỌC VIỆT NAM . Kinh nghiệm đánh giá thành quả học tập trên thế giới . Kinh nghiệm trên thế giới . Tình hình đào tạo từ xa ở Việt Nam. Những vấn đề chung về khảo sát thực trạng . Mục tiêu khảo sát . Nội dung và đối tượng khảo sát: . Bộ công cụ và mẫu khảo sát . Phương pháp khảo sát . Phương pháp xử lý số liệu . Thực trạng hoạt động đánh giá thành quả học tập trong đào tạo cử nhân hệ từ xa . Xác định mục tiêu đánh giá thành quả học tập . Phương pháp và hình thức đánh giá thành quả học tập trong đào tạo cử nhân hệ từ xa . Thực trạng quản lý hoạt động đánh giá thành quả học tập trong đào tạo cử nhân hệ từ xa . Xây dựng kế hoạch đánh giá thành quả học tập trong đào tạo cử nhân hệ từ xa . Thực trạng việc tổ chức triển khai hoạt động đánh giá thành quả học tập trong đào tạo cử nhân hệ từ xa . Thực trạng việc chỉ đạo hoạt động đánh giá thành quả học tập trong đào tạo cử nhân hệ từ xa . Thanh tra, giám sát hoạt động đánh giá thành quả học tập trong đào tạo cử nhân hệ từ xa . Đánh giá chung về thực trạng quản lý hoạt động đánh giá thành quả học tập trong đào tạo cử nhân hệ từ xa . Những ưu điểm cơ bản . Những hạn chế . Nguyên nhân những ưu điểm và hạn chế . Những yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động đánh giá thành quả học tập trong đào tạo cử nhân hệ từ xa . CÁC GIẢI PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG ĐÁNH GIÁ THÀNH QUẢ HỌC TẬP TRONG ĐÀO TẠO CỬ NHÂN HỆ TỪ XA CỦA CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC VIỆT NAM . Các nguyên tắc đề xuất giải pháp quản lý hoạt động đánh giá thành quả học tập trong đào tạo cử nhân hệ từ xa . Đảm bảo tính khoa học . Đảm bảo tính thực tiễn . Đảm bảo tính hệ thống . Đảm bảo tính kế thừa và khả thi . Các giải pháp quản lý hoạt động đánh giá thành quả học tập trong đào tạo cử nhân hệ từ xa ở Việt Nam . Nhóm giải pháp 1: Xây dựng cơ chế, quy định và kế hoạch về tổ chức quản lý hoạt động đánh giá thành quả học tập trong đào tạo cử nhân hệ từ xa . Nhóm giải pháp 2: Đào tạo, bồi dưỡng và chuẩn hóa đội ngũ cán bộ quản lý hoạt động đánh giá thành quả học tập trong đào tạo cử nhân hệ từ xa . Nhóm giải pháp 3: Đổi mới mô hình quản lý hoạt động đánh giá thành quả học tập trong đào tạo cử nhân hệ từ xa . Nhóm giải pháp 4: Khung tham chiếu quy trình quản lý hoạt động đánh giá thành quả học tập trong đào tạo cử nhân hệ từ xa. Mối quan hệ giữa các giải pháp . Khảo nghiệm tính cấp thiết và tính khả thi của các nhóm giải pháp .1 Khảo sát mức độ cấp thiết của các giải pháp . Khảo sát mức độ khả thi của các giải pháp . Thử nghiệm các giải pháp đã đề xuất. Mục tiêu thử nghiệm . Đối tượng thử nghiệm . Nội dung thử nghiệm. Phương pháp thử nghiệm . Triển khai thử nghiệm . Kết quả thử nghiệm và đánh giá . 181 KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ . Đối với Nhà nước, Chính phủ . Đối với Bộ Giáo dục và Đào tạo . Đối với các cơ sở đào tạo . 194 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ . 196 TÀI LIỆU THAM KHẢO . Tài liệu tiếng Việt . Tài liệu tiếng Anh . 206 viii DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1.1: So sánh việc dạy TX và dạy chính quy .2: So sánh việc học TX và học chính quy . So sánh kiểm tra đánh giá lấy kết quả học tập làm trọng tâm với kiểm tra đánh giá lấy quá trình dạy - học làm trọng tâm .4: So sánh việc ĐG TQHT .5: So sánh cách tiếp cận QL hoạt động ĐG TQHT . Các phương pháp, hình thức ĐG TQHT trong ĐTCN hệ TX . Các phương pháp, hình thức ĐG TQHT được SV hệ ĐTTX ủng hộ . Những nội dung môn học được đề cập đến trong ĐG TQHT trong ĐTCN hệ TX . Đánh giá về công tác ra đề thi để ĐG TQHT trong ĐTCN hệ TX . Đánh giá công tác tổ chức coi thi trong ĐTCN hệ TX . Đánh giá công việc chấm bài kiểm tra, thi trong ĐTCN hệ TX . Xây dựng kế hoạch ĐG TQHT trong ĐTCN hệ TX . Đánh giá mức độ hài lòng về CSVC từ phía GV và CBQL . Đánh giá mức độ hài lòng về CSVC từ phía (598) SV hệ TX. Công tác bồi dưỡng cho CBQL nghiệp vụ về ĐG TQHT trong ĐTCN hệ TX . Công tác bồi dưỡng cho GV nghiệp vụ về ĐG TQHT trong ĐTCN hệ TX . Quản lí hoạt động ra đề thi . Thực hiện các qui định về tổ chức thi trong ĐTCN hệ TX . Quản lí hoạt động chấm thi trong ĐTCN hệ TX . Quản lý hoạt động cung cấp thông tin phản hồi trong ĐTCN hệ TX . Đánh giá công tác QL hoạt động ĐG TQHT trong ĐTCN hệ TX . Công tác thanh tra, giám sát thực hiện hoạt động ĐG TQHT trong ĐTCN hệ TX . Nguyên nhân của những bất cập về QL hoạt động ĐG TQHT trong ĐTCN hệ TX . Các yếu tố ảnh hưởng đến QL hoạt động ĐG trong ĐTCN hệ TX . Khung tham chiếu QL hoạt động ĐG TQHT của các chủ thể . Giá trị thống kê đo đầu nhận thức giữa 2 nhóm đối tượng khảo sát . Kết quả kiểm định về đo đầu nhận thức của 2 nhóm đối tượng khảo sát . Giá trị thống kê so sánh ý thức tham gia học tập của 2 nhóm đối tượng khảo sát . Kết quả kiểm định so sánh ý thức tham gia học tập của 2 nhóm đối tượng khảo sát .