Quản lý hoạt động đánh giá thành quả học tập trong đào tạo cử nhân hệ từ xa - Luận án tiến sĩ ngành Quản lý Giáo dục

Tìm hiểu cách quản lý và đánh giá thành quả học tập của sinh viên hệ đào tạo cử nhân từ xa. Phương pháp kiểm tra, đánh giá hiệu quả và cải thiện chất lượng

• Tác giả: Trần Thị Mai Hanh
• Người hướng dẫn: PGS.TS. Lê Đức Ngọc
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
• Đề tài: Quản lý hoạt động đánh giá thành quả học tập trong đào tạo cử nhân hệ từ xa của các trường đại học Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan đánh giá thành quả học tập đào tạo từ xa

Đào tạo từ xa là hình thức giáo dục phổ biến tại Việt Nam. Người học không cần đến trường theo lịch cố định. Họ học qua mạng internet, tài liệu điện tử và các buổi trực tuyến. Đánh giá thành quả học tập trong hệ thống này đòi hỏi phương pháp riêng biệt. Các trường đại học cần xây dựng hệ thống đánh giá phù hợp. Hệ thống phải đảm bảo tính công bằng và chính xác. Đánh giá không chỉ đo lường kiến thức mà còn kiểm tra kỹ năng vận dụng. Quản lý hoạt động đánh giá trở thành nhiệm vụ trọng tâm. Nhà quản lý phải thiết kế quy trình đánh giá khoa học. Quy trình này cần tích hợp công nghệ hiện đại. Mục tiêu cuối cùng là đảm bảo chất lượng đào tạo đầu ra. Sinh viên hệ từ xa cần được đánh giá toàn diện. Đánh giá phải phản ánh đúng năng lực thực tế của người học.

1.1. Khái niệm đào tạo từ xa và đặc điểm

Đào tạo từ xa là hình thức giáo dục sử dụng phương tiện truyền thông đa phương tiện. Người học và giảng viên không cần gặp mặt trực tiếp. Đặc điểm nổi bật là tính linh hoạt về thời gian và không gian. Sinh viên có thể học mọi lúc, mọi nơi qua internet. Hệ thống này đòi hỏi người học có khả năng tự học cao. Tài liệu học tập được số hóa và phân phối qua nền tảng trực tuyến. Tại Việt Nam, đào tạo từ xa phát triển mạnh từ đầu những năm 2000. Nhiều trường đại học lớn đã triển khai chương trình cử nhân từ xa.

1.2. Vai trò của đánh giá thành quả học tập

Đánh giá thành quả học tập là hoạt động then chốt trong giáo dục. Nó đo lường mức độ đạt được mục tiêu đào tạo của người học. Trong đào tạo từ xa, đánh giá giúp kiểm soát chất lượng từ xa. Kết quả đánh giá phản ánh hiệu quả của chương trình giảng dạy. Nhà quản lý sử dụng dữ liệu đánh giá để cải thiện phương pháp đào tạo. Đánh giá còn thúc đẩy động lực học tập của sinh viên. Nó tạo cơ sở cấp bằng và chứng chỉ uy tín. Hoạt động này gắn liền với mục tiêu đảm bảo chuẩn đầu ra.

II. Các vấn đề quản lý đánh giá thành quả học tập từ xa

Quản lý đánh giá thành quả học tập trong đào tạo từ xa đối mặt nhiều thách thức. Thứ nhất, tính minh bạch trong thi cử khó kiểm soát. Sinh viên làm bài từ xa dễ gian lận. Thứ hai, nhiều trường chưa có khung đánh giá chuẩn hóa. Mỗi khoa áp dụng tiêu chí khác nhau gây mất thống nhất. Thứ ba, hạ tầng công nghệ thông tin chưa đồng bộ. Một số cơ sở đào tạo thiếu phần mềm quản lý thi trực tuyến chuyên nghiệp. Thứ tư, đội ngũ giảng viên chưa được tập huấn đầy đủ về kỹ thuật đánh giá trực tuyến. Thứ năm, ngân hàng câu hỏi chưa phong phú và thiếu cập nhật. Các công cụ đánh giá chủ yếu dựa vào bài thi viết truyền thống. Phương pháp đánh giá quá trình chưa được chú trọng đúng mức. Điều này hạn chế khả năng đo lường năng lực thực tế của sinh viên hệ từ xa.

2.1. Hạn chế trong quy trình đánh giá trực tuyến

Quy trình đánh giá trực tuyến tại nhiều trường đại học còn sơ khai. Hệ thống thi trực tuyến thường chỉ dừng ở mức trắc nghiệm đơn giản. Các dạng bài tự luận, bài tập tình huống khó triển khai qua mạng. Giám sát thi trực tuyến gặp nhiều bất cập về nhận diện khuôn mặt. Nhiều sinh viên lợi dụng kẽ hở để nhờ người làm bài hộ. Quy trình chấm bài thiếu cơ chế kiểm duyệt chéo. Giảng viên chấm bài một mình dễ dẫn đến sai lệch chủ quan. Chuẩn hóa quy trình là yêu cầu cấp thiết hiện nay.

2.2. Bất cập về cơ chế quản lý và nhân lực

Cơ chế quản lý đánh giá tại nhiều trường chưa rõ ràng. Phân công trách nhiệm giữa các bộ phận còn chồng chéo. Phòng đào tạo, khoa chuyên môn và trung tâm công nghệ chưa phối hợp nhịp nhàng. Nhân lực quản lý đánh giá trực tuyến vừa thiếu vừa yếu về chuyên môn. Nhiều cán bộ quản lý chưa am hiểu công nghệ giáo dục hiện đại. Chế độ đãi ngộ cho đội ngũ làm công tác đánh giá chưa hấp dẫn. Điều này khiến chất lượng quản lý đánh giá không ổn định. Cần xây dựng mô hình quản lý phân công rõ ràng, chuyên nghiệp hơn.

III. Giải pháp nâng cao quản lý đánh giá thành quả học tập

Nâng cao quản lý đánh giá thành quả học tập cần nhiều giải pháp đồng bộ. Giải pháp đầu tiên là xây dựng khung tham chiếu đánh giá chuẩn hóa. Khung này quy định rõ mục tiêu, nội dung, phương pháp và tiêu chí đánh giá. Giải pháp thứ hai là ứng dụng công nghệ thông tin vào quản lý thi cử. Phần mềm quản lý học tập LMS cần tích hợp tính năng chống gian lận. Giải pháp thứ ba là phát triển ngân hàng câu hỏi phong phú. Ngân hàng câu hỏi phải được phân loại theo cấp độ nhận thức Bloom. Giải pháp thứ tư là đào tạo nâng cao năng lực cho giảng viên. Giảng viên cần nắm vững kỹ thuật soạn câu hỏi và chấm bài trực tuyến. Giải pháp thứ năm là đa dạng hóa hình thức đánh giá. Đánh giá quá trình kết hợp đánh giá cuối kỳ tạo bức tranh toàn diện.

3.1. Xây dựng khung tham chiếu đánh giá chuẩn hóa

Khung tham chiếu đánh giá là nền tảng cho mọi hoạt động đánh giá. Nó xác định rõ chuẩn đầu ra của từng chương trình đào tạo. Nội dung khung bao gồm mục tiêu đánh giá, phương pháp và tiêu chí chấm điểm. Các chủ thể tham gia xây dựng gồm nhà quản lý, giảng viên và chuyên gia giáo dục. Nguyên tắc xây dựng phải đảm bảo tính khoa học, thực tiễn và khả thi. Khung tham chiếu cần được rà soát, cập nhật định kỳ theo nhu cầu thị trường lao động. Việc áp dụng thống nhất khung này giúp nâng cao chất lượng đánh giá toàn hệ thống.

3.2. Ứng dụng công nghệ trong đánh giá trực tuyến

Công nghệ đóng vai trò quan trọng trong đánh giá đào tạo từ xa. Hệ thống LMS quản lý học tập tích hợp tính năng thi trực tuyến. Công nghệ nhận diện khuôn mặt và theo dõi cử chỉ mắt giúp chống gian lận. Phần mềm chấm bài tự động áp dụng cho câu hỏi trắc nghiệm và điền khuyết. Công nghệ trí tuệ nhân tạo hỗ trợ phân tích kết quả học tập cá nhân hóa. Hệ thống ngân hàng câu hỏi được mã hóa theo chuẩn QTI quốc tế. Dữ liệu đánh giá được lưu trữ an toàn trên đám mây. Đầu tư công nghệ đúng đắn giúp tiết kiệm chi phí và nâng cao hiệu quả quản lý.

IV. Kết luận và ứng dụng thực tiễn trong đào tạo đại học

Nghiên cứu về quản lý đánh giá thành quả học tập trong đào tạo từ xa có ý nghĩa lớn. Kết luận rút ra là cần hệ thống quản lý đồng bộ từ trên xuống dưới. Nhà quản lý phải đóng vai trò trung tâm trong điều phối hoạt động đánh giá. Khung tham chiếu đánh giá chuẩn hóa là công cụ không thể thiếu. Công nghệ thông tin là đòn bẩy giúp hiện đại hóa quy trình đánh giá. Ứng dụng thực tiễn cho thấy các trường áp dụng mô hình quản lý chuẩn đạt kết quả tốt hơn. Sinh viên được đánh giá toàn diện có tỷ lệ việc làm cao hơn. Chất lượng đào tạo được xã hội công nhận. Các trường đại học Việt Nam cần đẩy mạnh chuyển đổi số trong đánh giá. Đây là xu hướng tất yếu của giáo dục đại học thế kỷ 21.

4.1. Kết quả đạt được và bài học kinh nghiệm

Nghiên cứu đã xây dựng được mô hình quản lý đánh giá thành quả học tập toàn diện. Mô hình bao gồm các yếu tố: mục tiêu, nội dung, phương pháp, quy trình và giám sát. Kết quả thí điểm tại một số trường đại học cho thấy tính khả thi cao. Tỷ lệ hài lòng của sinh viên tăng đáng kể sau khi áp dụng mô hình mới. Bài học kinh nghiệm là cần sự đồng thuận từ ban giám hiệu đến giảng viên. Ngân sách đầu tư cho hạ tầng công nghệ phải được ưu tiên. Đào tạo nâng cao năng lực cho nhân sự là yếu tố then chốt quyết định thành công.

4.2. Định hướng phát triển đánh giá trong tương lai

Tương lai của đánh giá thành quả học tập gắn liền với chuyển đổi số. Đánh giá thích ứng sử dụng trí tuệ nhân tạo sẽ trở thành xu hướng chủ đạo. Bài thi mô phỏng tình huống thực tế giúp đo lường năng lực giải quyết vấn đề. Chứng chỉ số và học bạ điện tử sẽ thay thế bằng giấy truyền thống. Đánh giá liên tục qua dự án thực tế thay thế thi cuối kỳ đơn thuần. Mạng lưới liên kết giữa các trường đại học giúp chia sẻ ngân hàng câu hỏi chất lượng. Việt Nam cần sớm ban hành chính sách quốc gia về đánh giá trực tuyến. Đây là cơ sở để nâng tầm giáo dục đại học hội nhập quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG ĐÁNH GIÁ THÀNH QUẢ HỌC TẬP TRONG ĐÀO TẠO CỬ NHÂN HỆ TỪ XA 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Những nghiên cứu ở nước ngoài 1. Nghiên cứu về hoạt động đánh giá thành quả học tập Kiểm tra ĐG TQHT của sinh viên là vấn đề được nhiều nhà khoa học nghiên cứu và được giảng dạy ở các trường đại học: Năm 1956, Benjamin S.

Bloom và các cộng sự của mình đã tiến hành phân loại mục tiêu giáo dục trong lĩnh vực nhận thức và có tác dụng trong lý luận đánh giá giáo dục và hoàn thiện việc học tập. Bloom đã trình bày chi tiết về 6 cấp độ nhận thức: Kiến thức, Lĩnh hội, Áp dụng, Phân tích, Tổng hợp và Đánh giá [10]. Cuốn sách này như là kim chỉ nam trong việc phân loại mục tiêu giáo dục để xây dựng quy trình đánh giá giáo dục cho đến tận bây giờ. Năm 1966, mô hình CIPP của L.

Stufflebean được hình thành dựa trên sự kết hợp của đánh giá bối cảnh, đánh giá đầu vào, đánh giá quá trình, đánh giá kết quả. Scriven đưa ra mô hình đánh giá không theo mục tiêu. Tiếp theo là sự ra đời của mô hình đáp ứng câu hỏi do R.Stake khởi xướng. Từ sau thập niên 1970 đến nay một lý thuyết trắc nghiệm hiện đại ra đời và phát triển nhanh nhờ khả năng tính toán bằng máy tính điện tử dựa trên IRT.

Các thành tựu quan trọng của IRT đã nâng độ chính xác của phép đo lường trong tâm lý và giáo dục lên tầm cao mới về chất so với lý thuyết trắc nghiệm cổ điển. Từ đây người ta có thể đưa ra các quy trình để xây dựng ngân hàng câu hỏi, chủ động thiết kế các trắc nghiệm theo các mục tiêu mong muốn, đánh giá đúng năng lực của người học [59]. Bloom cùng George F. Thomas Hastings cho ra đời cuốn sách “Evaluation to improve Learning” (Đánh giá để thúc đẩy học tập).

Cuốn sách này dành cho giáo viên, viết về kỹ thuật đánh giá kết quả học tập của học sinh. Nếu được áp dụng đúng cách, việc đánh giá học sinh sẽ giúp giáo viên hỗ trợ học sinh 9 cải thiện khả năng học tập. Thông qua việc liên kết các kỹ thuật đánh giá tốt nhất, cuốn sách nhằm hỗ trợ các giáo viên sử dụng đánh giá như một công cụ để cải tiến cả quy trình dạy và học [70]. Cụ thể hơn là các nghiên cứu về ĐGKQHT trong môi trường lớp học (classroom assessment) mang tính ứng dụng - thực hành để qua đó có thể hỗ trợ tốt nhất cho giảng viên trong công tác giảng dạy và ĐGKQHT SV [67], [73].

Kết quả nghiên cứu về ĐGKQHT trong lớp học cho thấy chúng như là một thành tố của hoạt động giảng dạy, có mối liên hệ tích hợp với tất cả các quá trình diễn ra trong lớp học đồng thời ĐG KQHT không chỉ là vấn đề thực hiện các bài trắc nghiệm, cho điểm, phân loại dựa trên các tiêu chí mà còn liên quan đến việc tổ chức, xây dựng kế hoạch và thực thi các chiến lược giảng dạy, đào tạo của giảng viên nữa. Ngày nay, sự phát triển ngày càng mạnh mẽ của khoa học đánh giá ở cả trên phương diện lý thuyết và thực hành. Để đánh giá chất lượng giáo dục, người ta nghĩ ngay đến việc ĐG TQHT của người học. Phương pháp, kỹ thuật đánh giá ngày một phát triển hơn.

Các nghiên cứu về đánh giá giáo dục phát triển rất mạnh mẽ, người ta sử dụng phương pháp ĐG TQHT của SV cả về định tính và định lượng. - Nghiên cứu lý thuyết chung về kiểm tra đánh giá trong lớp học như công trình của C. Paloma và cộng sự đã mô tả các chương trình đánh giá và đưa ra phương pháp ĐG hiệu quả nhất trong thực hành. Tác giả đã hướng dẫn và cung cấp các phương pháp hiện tại để phát triển các chương trình ĐG, ĐG khái quát từ bước đầu tiên đến bước cuối cùng.

Xây dựng các kế hoạch và mục đích phù hợp với nhu cầu của từng trường; khuyến khích sự tham gia và hỗ trợ của sinh viên, giảng viên, cựu sinh viên và nhân viên; chọn phương pháp hữu ích và phương pháp tiếp cận; sử dụng các biện pháp thực hiện thuận lợi nhất; phát triển các bài kiểm đánh giá trong lớp học; lựa chọn các cuộc điều tra thích hợp và các nhóm tập trung; đánh giá chính xác giáo dục phổ thông, và kinh nghiệm của sinh viên; phân tích, báo cáo và sử dụng có hiệu quả kết quả đánh giá [71]. 10 Những lý luận cơ bản của đánh giá trong lớp học, cách lập kế hoạch đánh giá, cách đánh giá, cho điểm,… được D. Macintosh viết trong cuốn “A Teacher’s Guide to Assessment” [75]. Trong cuốn tài liệu của UNESCO “Monitoring Educational Achievement” viết về đánh giá giáo dục trong đó có bàn đến công tác ĐG KQHT của học sinh tại Việt Nam với các nhóm tiêu chí được đánh giá và một số vấn đề đặt ra đối với các nhà quản lý giáo dục [76].

Cuốn tài liệu quan trọng thể hiện xu hướng đánh giá hiện đại đang thịnh hành của Anthony J.Nitko, ĐH Arizona ở Mỹ “Educational Assessment of Students” có đề cập đến nội dung của ĐG KQHT gồm: Phát triển các kế hoạch giảng dạy kết hợp với đánh giá, các đánh giá về mục tiêu, hiệu quả, đánh giá học sinh… và các bài kiểm tra thành tích đã được chuẩn hóa [68]. Nghiên cứu về quản lý hoạt động đánh giá thành quả học tập Có nhiều tài liệu nghiên cứu về công tác QL hoạt động đánh giá giáo dục như: cuốn Monitoring Educational Achivement (giám sát kết quả giáo dục) của Robert L. Ebel [78] cuốn Monitoring Evaluation (Giám sát giáo dục); Some Tools, Methods and Approches (Một số công cụ, phương pháp và cách tiếp cận) do Wordbank phát hành (2004); cuốn “Mười bước tiến tới hệ thống giám sát và đánh giá dựa trên kết quả” của Jody Zall Kusek, Ray C.Rist (2005),… Các tài liệu này đã chỉ cho ta thấy được các nghiệp vụ quản lý cần thực hiện như thế nào để QL hoạt động ĐG đạt kết quả cao nhất. Cuốn sách “Rethinking Classroom Assessment with Purpose in Mind” của Dr.

Lorna Earl and Dr. Steven Katz cho rằng đánh giá từ quan điểm của mục đích chứ không phải là phương pháp đặt trọng tâm vào kết quả cuối cùng. Đánh giá lớp học được sử dụng cho các mục đích khác nhau: đánh giá vì hoạt động học tập, đánh giá như hoạt động học tập, và đánh giá kết quả học tập. Mỗi mục đích đòi hỏi một vai trò khác nhau cho giảng viên, lập kế hoạch khác nhau, và đặt ra vấn đề chất lượng khác nhau.

Chính vì vậy, nhà quản lý cần phải coi hoạt động đánh giá nhằm mục đích gì để có kế hoạch chỉ đạo phù hợp với yêu cầu đặt ra. 11 Một số tác giả như Badders, W, Dunn, K.W đã nghiên cứu phân tích và minh họa việc vận dụng các phương pháp, chiến lược ĐG TQHT khác nhau như đánh giá quá trình, đánh giá hướng vào người học, đánh giá theo năng lực thực hiện, Đánh giá xác thực, Đánh giá thúc đẩy học tập… Qua đó nêu lên một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện các loại đánh giá này [77]. Trong bài “New tools for assessment in distance education” của Liane Tarouco và Luciano Hack đã mô tả một chiến lược để nâng cao chất lượng đánh giá giáo dục từ xa với một tập hợp các công cụ bổ sung để giúp vào việc đánh giá quá trình. Hình thức đánh giá thường xuyên việc học tập được phân tích theo mô hình Kirkpatrick (mô hình đánh giá hiệu quả đào tạo của Kirkpatrick) cho đánh giá được mô tả cũng như một bộ công cụ để cung cấp khả năng áp dụng theo mô hình này.

Tập hợp các công cụ bổ sung bao gồm sự đồng thuận, theo dõi, biểu quyết và tự đánh giá [108]. Trong cuốn sách Evaluation in Distance Education and E-learning của Valerie Ruhe and Bruno D. Zumbo, đã mô tả về sự cần thiết tại sao chúng ta cần phải có một cách tiếp cận mới để đánh giá trong đào tạo từ xa và E-Learning? Nghiên cứu lý thuyết và thực tiễn đánh giá về Đào tạo Từ xa và E-Learning. Tác giả đã cung cấp một cái nhìn tổng quan ngắn gọn chung về mô hình đánh giá trong ĐTCN hệ TX và E-learning và phân loại chúng.

Đồng thời tác giả cũng nghiên cứu về các phương pháp tiếp cận toàn diện để đánh giá phản ánh trong mô hình diễn ra là một cách tiếp cận chuyên nghiệp mà có thể áp dụng cho cả hai hình thức ĐTTX và E-learning [78]. Trong cuốn sách Self, Peer and Group Assessment in E-Learning của Tim S.Roberts đã nghiên cứu các thực hành đánh giá có thể được sử dụng như thế nào để hỗ trợ và cải tiến quá trình học tập? Cuốn sách này cố gắng trả lời câu hỏi này bằng cách tập hợp 13 đóng góp từ các nhà nghiên cứu và các nhà thực hành nổi tiếng tham gia tích cực vào tất cả các khía cạnh của tự đánh giá, đánh giá đồng đẳng và đánh giá theo nhóm. Hai yếu tố - việc sử dụng máy tính ngày càng tăng nhanh trong giáo dục nói chung và cung cấp các khóa học trực tuyến thông qua Web - đã tạo ra một sự quan tâm đặc biệt giữa các nhà giáo dục trong các phương pháp phi truyền thống. 12 Các trường đại học Đông Nam Á đưa ra 8 tiêu chí để đánh giá QL hoạt động ĐG TQHT, trong đó quan tâm đến các vấn đề sau: quy trình ĐG đảm bảo độ giá trị, độ tin cậy và công bằng; có quy định hợp lý về thủ tục khiếu nại kết quả ĐG; GV cần sử dụng nhiều hình thức ĐG đa dạng dựa trên nguyên tắc minh bạch, nhất quán, mềm dẻo và phù hợp với mục tiêu; các tiêu chí ĐG cần phổ biến rõ ràng cho SV; ĐG phù hợp với mục đích và nội dung của chương trình; thường xuyên thẩm định độ tin cậy và tính giá trị của các phương pháp ĐG; các phương pháp ĐG mới thường xuyên được phát triển và thử nghiệm [74].

* Quản lý hoạt động ĐG TQHT trong ĐTCN hệ TX trong GDĐH ở Anh Cơ quan kiểm định chất lượng GDĐH của Anh được thành lập từ năm 1977 (Quality Assurance Agency for Higher Education, viết tắt là QAA). Theo QAA thì ĐG TQHT của sinh viên nhằm nhiều mục đích khác nhau: - Cung cấp thông tin phản hồi về sự tiến bộ của sinh viên, đánh giá kiến thức, sự hiểu biết và kỹ năng của sinh viên. Cho điểm dựa trên thành tích đã đạt được của sinh viên từ đó thúc đẩy việc học tập của sinh viên, giúp sinh viên nâng cao thành tích trong học tập.