Nghiên Cứu Mô Hình Kinh Tế Sinh Thái Bền Vững Tại Thị Xã Ayun Pa, Tỉnh Gia Lai

Luận văn thạc sĩ kinh tế phân tích hus nghiên cứu xác lập một số mô hình hệ kinh tế sinh thái phục vụ định hướng phát triển bền vững, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất

• Tác giả: Nguyễn Thị Thanh Hoa
• Người hướng dẫn: PGS. Phạm Hoàng Hải
• Trường học: Trường Đại Học Khoa Học Tự Nhiên
• Chuyên ngành: Sử Dụng Và Bảo Vệ Tài Nguyên Môi Trường
• Đề tài: Nghiên Cứu Xác Lập Một Số Mô Hình Hệ Kinh Tế Sinh Thái Phục Vụ Định Hướng Phát Triển Bền Vững Thị Xã Ayun Pa, Tỉnh Gia Lai
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Khoa Học
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. TÍNH CẤP THIẾT
• 0.2. MỤC TIÊU, NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU
• 0.3. PHẠM VI VÀ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
• 0.4. CƠ SỞ DỮ LIỆU
• 0.5. KẾT QUẢ VÀ Ý NGHĨA CỦA ĐỀ TÀI
• 0.6. CẤU TRÚC LUẬN VĂN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ TỔNG QUAN CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI
• 1.1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HỆ MÔ HÌNH KINH TẾ SINH THÁI
• 1.1.1. Khái niệm chung về kinh tế sinh thái và mô hình hệ kinh tế sinh thái
• 1.1.2. Nguyên tắc nghiên cứu và phân loại hệ mô hình kinh tế sinh thái
• 1.1.2.1. Nguyên tắc nghiên cứu mô hình hệ kinh tế sinh thái
• 1.1.2.2. Phương pháp nghiên cứu mô hình kinh tế sinh thái
• 1.1.2.3. Cơ sở phân loại và chỉ tiêu đánh giá mô hình hệ kinh tế sinh thái

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Mô Hình Kinh Tế Sinh Thái Bền Vững Tại Thị Xã Ayun Pa

Mô hình kinh tế sinh thái bền vững tại thị xã Ayun Pa, tỉnh Gia Lai, đang trở thành một chủ đề quan trọng trong bối cảnh phát triển kinh tế hiện nay. Thị xã Ayun Pa, với vị trí địa lý thuận lợi và nguồn tài nguyên thiên nhiên phong phú, có tiềm năng lớn để phát triển các mô hình kinh tế sinh thái. Tuy nhiên, việc khai thác và sử dụng tài nguyên một cách bền vững là điều cần thiết để đảm bảo sự phát triển lâu dài và bảo vệ môi trường.

1.1. Khái Niệm Mô Hình Kinh Tế Sinh Thái

Mô hình kinh tế sinh thái là một hệ thống kết hợp giữa các yếu tố kinh tế và sinh thái, nhằm tối ưu hóa việc sử dụng tài nguyên thiên nhiên. Nó không chỉ tập trung vào lợi ích kinh tế mà còn chú trọng đến việc bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Mô Hình Kinh Tế Sinh Thái Tại Ayun Pa

Mô hình kinh tế sinh thái tại Ayun Pa không chỉ giúp nâng cao hiệu quả kinh tế mà còn góp phần bảo vệ tài nguyên thiên nhiên. Việc áp dụng mô hình này sẽ giúp giảm thiểu ô nhiễm môi trường và cải thiện chất lượng cuộc sống của người dân.

II. Những Thách Thức Trong Phát Triển Kinh Tế Sinh Thái Tại Ayun Pa

Mặc dù có nhiều tiềm năng, thị xã Ayun Pa cũng phải đối mặt với nhiều thách thức trong việc phát triển mô hình kinh tế sinh thái. Các vấn đề như ô nhiễm môi trường, khai thác tài nguyên không bền vững và sự thay đổi khí hậu đang ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của khu vực.

2.1. Ô Nhiễm Môi Trường Và Tác Động Đến Kinh Tế

Ô nhiễm môi trường do hoạt động sản xuất nông nghiệp và công nghiệp đang gia tăng, ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng và chất lượng cuộc sống. Cần có các biện pháp quản lý hiệu quả để giảm thiểu tác động này.

2.2. Khai Thác Tài Nguyên Không Bền Vững

Việc khai thác tài nguyên thiên nhiên một cách không bền vững đang dẫn đến suy thoái môi trường. Cần có các chính sách và quy định chặt chẽ để bảo vệ tài nguyên và đảm bảo phát triển bền vững.

III. Phương Pháp Phát Triển Mô Hình Kinh Tế Sinh Thái Tại Ayun Pa

Để phát triển mô hình kinh tế sinh thái bền vững tại Ayun Pa, cần áp dụng các phương pháp khoa học và thực tiễn. Việc kết hợp giữa lý thuyết và thực tiễn sẽ giúp xây dựng các mô hình phù hợp với điều kiện địa phương.

3.1. Nghiên Cứu Đánh Giá Tài Nguyên

Cần tiến hành nghiên cứu và đánh giá tổng hợp các nguồn lực tự nhiên, kinh tế - xã hội để xác định tiềm năng phát triển. Việc này sẽ giúp đưa ra các giải pháp phù hợp cho mô hình kinh tế sinh thái.

3.2. Áp Dụng Công Nghệ Sinh Thái

Việc áp dụng công nghệ sinh thái trong sản xuất nông nghiệp và công nghiệp sẽ giúp nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên và giảm thiểu ô nhiễm. Công nghệ sinh thái cũng góp phần bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Mô Hình Kinh Tế Sinh Thái Tại Ayun Pa

Các mô hình kinh tế sinh thái đã được áp dụng tại Ayun Pa và mang lại nhiều kết quả tích cực. Những mô hình này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả kinh tế mà còn bảo vệ môi trường và cải thiện đời sống người dân.

4.1. Mô Hình Nông Nghiệp Bền Vững

Mô hình nông nghiệp bền vững tại Ayun Pa đã giúp tăng năng suất cây trồng và giảm thiểu ô nhiễm. Việc áp dụng các phương pháp canh tác hữu cơ và tiết kiệm nước đã mang lại hiệu quả cao.

4.2. Phát Triển Du Lịch Sinh Thái

Du lịch sinh thái đang trở thành một ngành kinh tế quan trọng tại Ayun Pa. Việc phát triển du lịch sinh thái không chỉ tạo ra nguồn thu nhập cho người dân mà còn góp phần bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.

V. Kết Luận Về Mô Hình Kinh Tế Sinh Thái Tại Ayun Pa

Mô hình kinh tế sinh thái bền vững tại thị xã Ayun Pa có tiềm năng lớn để phát triển. Tuy nhiên, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng để đảm bảo sự phát triển bền vững và bảo vệ môi trường.

5.1. Tương Lai Của Mô Hình Kinh Tế Sinh Thái

Tương lai của mô hình kinh tế sinh thái tại Ayun Pa phụ thuộc vào việc áp dụng các chính sách phát triển bền vững và sự tham gia của cộng đồng. Cần có các chương trình đào tạo và nâng cao nhận thức cho người dân.

5.2. Đề Xuất Chính Sách Phát Triển

Cần đề xuất các chính sách phát triển kinh tế sinh thái phù hợp với điều kiện địa phương. Các chính sách này cần tập trung vào việc bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thị xã Ayun Pa được thành lập theo Nghị định số 50/2007/NĐ-CP của Chính phủ trên cơ sở tách ra từ huyện Ayun Pa cũ, sở hữu tổng diện tích tự nhiên là 28.752,4 ha, chiếm khoảng 1,9% diện tích toàn tỉnh Gia Lai với quy mô dân số năm 2010 đạt khoảng 36.500 người. Nằm trong vùng trũng lòng chảo Cheo Reo - Phú Túc của lưu vực sông Ba, địa bàn này chịu sự chi phối của nền nhiệt độ cao với mức trung bình 26,4°C, nhiệt độ cực đại lên đến 40,8°C và khoảng 144 ngày mưa mỗi năm. Điều kiện thời tiết khắc nghiệt cùng địa hình chia cắt mạnh thường xuyên gây ra lũ quét, xói mòn vào mùa mưa và khô hạn gay gắt vào mùa khô, tạo nên những xung đột gay gắt giữa bài toán tăng trưởng kinh tế và bảo vệ tài nguyên môi trường.

Vấn đề cốt lõi đặt ra là sự suy thoái quỹ đất và tài nguyên rừng tự nhiên do các hoạt động canh tác nương rẫy, độc canh thiếu bền vững. Mục tiêu trọng tâm của nghiên cứu là xây dựng luận cứ khoa học thông qua việc phân tích, đánh giá tổng hợp nguồn lực tự nhiên, kinh tế - xã hội và nhân văn, từ đó xác lập các mô hình hệ kinh tế sinh thái thích ứng, nâng cao hiệu quả sinh kế và định hướng phát triển bền vững cho thị xã Ayun Pa giai đoạn 2012 - 2020.

Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi số hóa hệ thống bản đồ chuyên đề tỉ lệ 1:50.000, hỗ trợ chính quyền địa phương tối ưu hóa trên 60% diện tích đất sản xuất nông lâm nghiệp, hướng tới mục tiêu gia tăng thu nhập của người dân nông thôn từ 15% đến 25% gắn liền với cân bằng sinh thái.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết Hệ kinh tế sinh thái (Ecological Economic System) và lý thuyết Cảnh quan học ứng dụng (Landscape Ecology) trong sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên. Khung lý thuyết này tiếp thu các quan điểm kinh điển về sự tương tác hai chiều giữa hệ sinh thái tự nhiên và hệ thống kinh tế - xã hội, trong đó môi trường cung cấp không gian, tài nguyên đầu vào và tiếp nhận chất thải đầu ra.

Hệ thống khái niệm chính bao gồm:

• Hệ kinh tế sinh thái: Hệ thống cấu trúc - chức năng có mối quan hệ biện chứng giữa tự nhiên và kinh tế - xã hội trên một đơn vị lãnh thổ xác định, vận hành theo chu trình vật chất - năng lượng - tiền tệ.
• Cảnh quan địa lý: Địa tổng thể tự nhiên đồng nhất tương đối về cấu trúc nền địa chất, địa hình, khí hậu, thủy văn, thổ nhưỡng và sinh vật.
• Đánh giá thích nghi sinh thái: Việc xác định mức độ phù hợp của từng đơn vị cảnh quan đối với các loại hình sử dụng đất và cây trồng, vật nuôi.
• Tính bền vững sinh thái - kinh tế: Khả năng duy trì năng suất kinh tế lâu dài mà không làm suy thoái tài nguyên, xói mòn đất hay phá vỡ cân bằng môi trường.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp đa dạng gồm Niên giám thống kê tỉnh Gia Lai và thị xã Ayun Pa giai đoạn 2006 - 2010, bản đồ địa hình tỉ lệ 1:25.000, cùng các báo cáo quy hoạch sử dụng đất đến năm 2020. Phương pháp điều tra xã hội học được thực hiện với cỡ mẫu khảo sát là 40 phiếu điều tra hộ nông dân và 3 phiếu phỏng vấn sâu cán bộ quản lý nông nghiệp, môi trường tại các xã Chư Băh, Ia Rbol, Ia Rtô và phường Sông Bờ. Phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp ngẫu nhiên được lựa chọn nhằm thu thập đầy đủ dữ liệu từ vùng thung lũng bằng phẳng đến dải đồi núi dốc.

Phương pháp khảo sát thực địa được triển khai qua 2 đợt khảo sát chi tiết trong năm 2012 (đợt 1 từ tháng 2 đến tháng 3; đợt 2 vào tháng 10) để đo đạc và kiểm chứng thực địa các kiểu cảnh quan. Nghiên cứu ứng dụng phần mềm MapInfo để tích hợp, chồng xếp các lớp bản đồ chuyên đề về thổ nhưỡng, địa chất, địa mạo và hiện trạng thảm phủ. Việc kết hợp phân tích định lượng chi phí - lợi ích và đánh giá thích nghi sinh thái giúp đảm bảo tính khách quan và khoa học cho các mô hình đề xuất.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích thực địa và xử lý dữ liệu đã làm rõ cấu trúc không gian và thực trạng sản xuất tại thị xã Ayun Pa:

• Phân hóa cảnh quan sâu sắc: Khu vực nghiên cứu gồm 11 dạng địa hình phát sinh và 8 nhóm đất chính. Đất phù sa ven sông Ba và sông Ayun có độ phì cao chỉ chiếm dưới 15% diện tích tự nhiên, trong khi đất xói mòn trơ sỏi đá và đất dốc chiếm trên 35% diện tích, phân bố chủ yếu ở độ cao từ 200 m đến 1233 m.
• Thực trạng 4 mô hình kinh tế sinh thái hiện hữu: Địa phương tồn tại các mô hình chính gồm vườn - chuồng (phổ biến tại phường Sông Bờ), ruộng - vườn - chuồng - tiểu thủ công nghiệp (tại xã Chư Băh), vườn - ao - chuồng kết hợp dịch vụ, và mô hình rừng - vườn - chuồng ở vùng bán sơn địa.
• Hiệu quả kinh tế vượt trội của mô hình đa canh: Các nông hộ áp dụng mô hình ruộng - vườn - chuồng kết hợp ngành nghề cho lợi nhuận ròng cao hơn từ 30% đến 45% so với các hộ thuần nông độc canh lúa hoặc sắn.
• Nguy cơ suy thoái thảm phủ thực vật: Hơn 50% diện tích rừng tự nhiên là rừng thưa cây lá rộng rụng lá (rừng khộp họ Dầu), có cấu trúc đơn giản, khả năng giữ nước yếu và dễ bị cháy trong mùa khô kéo dài 5 tháng.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi dẫn đến năng suất bấp bênh tại nhiều khu vực là do địa hình lòng chảo kín ngăn cản hai luồng gió mùa, tạo hiệu ứng phơn khô nóng với hệ số thủy nhiệt mùa đông xuân giảm thấp, khiến mùa khô thiếu nước nghiêm trọng. Canh tác lúa và hoa màu phụ thuộc lớn vào nguồn nước tưới tự nhiên nên chịu rủi ro cao khi hạn hán xảy ra.

So với các nghiên cứu tương tự tại vùng Tây Nguyên, thị xã Ayun Pa có tính chất nhiệt ẩm cực đoan hơn hẳn các vùng lân cận như thành phố Pleiku hay thị xã An Khê. Để trực quan hóa, toàn bộ dữ liệu thích nghi cảnh quan được tổng hợp qua bảng ma trận đánh giá thích nghi sinh thái 3 cấp độ (thích nghi cao, thích nghi trung bình, không thích nghi) và biểu đồ luồng chuyển hóa vật chất - năng lượng của từng mô hình kinh tế sinh thái. Kết quả chỉ ra rằng việc phát triển mô hình kinh tế sinh thái khép kín là giải pháp duy nhất giúp cân bằng giữa dòng chi phí đầu vào và nguồn lợi nhuận đầu ra lâu dài.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các kết quả đánh giá cảnh quan và hiệu quả kinh tế, bốn nhóm giải pháp hành động được xác lập nhằm định hướng phát triển bền vững cho thị xã Ayun Pa:

• Tái cơ cấu không gian nông nghiệp vùng thung lũng: Ủy ban nhân dân thị xã Ayun Pa và Phòng Kinh tế chỉ đạo chuyển đổi khoảng 1.200 ha đất canh tác lúa kém hiệu quả sang mô hình trồng cây ăn quả kết hợp chăn nuôi đại gia súc trong giai đoạn 2013 - 2018, phấn đấu nâng giá trị sản xuất bình quân trên 1 ha đất nông nghiệp tăng 20%.
• Nhân rộng mô hình Rừng - Vườn - Chuồng tại vùng bán sơn địa: Ban Quản lý rừng phối hợp với Ủy ban nhân dân các xã Ia Rbol, Ia Rtô giao khoán 2.500 ha rừng nghèo và đất lâm nghiệp cho đồng bào dân tộc thiểu số Jrai, kết hợp trồng rừng phòng hộ với chăn nuôi bò dưới tán rừng, nâng độ che phủ rừng lên trên 45% vào năm 2020.
• Đầu tư hoàn thiện công trình thủy nông thích ứng hạn hán: Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Gia Lai ưu tiên nguồn vốn kiên cố hóa 15 km kênh mương nội đồng dẫn nước từ hệ thống thủy lợi sông Ayun và sông Ba giai đoạn 2014 - 2020, đảm bảo cung cấp nước tưới ổn định cho 85% diện tích đất nông nghiệp.
• Tập huấn kỹ thuật và xây dựng chuỗi giá trị nông sản sạch: Trạm Khuyến nông thị xã tổ chức ít nhất 20 lớp tập huấn hàng năm về công nghệ ủ phân hữu cơ vi sinh, kỹ thuật tưới tiết kiệm, hướng tới giảm 30% lượng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật đến năm 2018.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cán bộ quản lý quy hoạch và môi trường: Lãnh đạo Ủy ban nhân dân thị xã, Sở Tài nguyên và Môi trường, Sở Nông nghiệp tỉnh Gia Lai có thể khai thác hệ thống bản đồ cảnh quan tỉ lệ 1:50.000 làm luận cứ khoa học cho việc phân vùng sử dụng đất và xây dựng chính sách nông nghiệp sinh thái.
• Học viên, giảng viên và nhà nghiên cứu chuyên ngành: Các nhà khoa học thuộc ngành Địa lý học, Khoa học Môi trường, Quản lý Tài nguyên tìm thấy ở đề tài một khung phương pháp luận đánh giá cảnh quan ứng dụng và quy trình xây dựng mô hình hệ kinh tế sinh thái mẫu mực.
• Các tổ chức phi chính phủ và ban quản lý dự án phát triển: Đơn vị triển khai các dự án sinh kế bền vững, xóa đói giảm nghèo tại Tây Nguyên có thể ứng dụng các chỉ tiêu đánh giá để thiết kế mô hình canh tác thích ứng biến đổi khí hậu cho cộng đồng dân tộc thiểu số.
• Chủ trang trại và hộ gia đình sản xuất nông nghiệp: Người dân khu vực Ayun Pa và các vùng có điều kiện tự nhiên tương đồng có thể áp dụng sơ đồ bố trí mô hình vườn - ao - chuồng - rừng để tối ưu hóa chi phí đầu vào, nâng cao thu nhập từ 20% đến 35%.

Câu hỏi thường gặp

Hệ kinh tế sinh thái tại thị xã Ayun Pa được cấu thành từ những phân hệ nào? Hệ kinh tế sinh thái khu vực này gồm 4 phân hệ chính liên kết chặt chẽ: phân hệ tự nhiên (địa mạo lòng chảo, khí hậu nhiệt đới khô nóng, mạng lưới sông Ba - sông Ayun), phân hệ xã hội (dân tộc Jrai, trình độ thâm canh, chính sách nông nghiệp), phân hệ sản xuất (lao động, cây trồng, vật nuôi) và phân hệ sản phẩm (năng suất kinh tế, cải thiện môi trường).

Tại sao việc đánh giá cảnh quan lại là bước trung gian bắt buộc trước khi lập mô hình kinh tế? Đánh giá cảnh quan giúp phân tích toàn diện 11 dạng địa hình phát sinh và các đơn vị sinh cảnh, từ đó xác định chính xác cấp độ thích nghi sinh thái của từng thửa đất, ngăn ngừa tình trạng độc canh sai vị trí gây xói mòn và lãng phí nguồn lực đầu tư.

Mô hình Rừng - Vườn - Chuồng đem lại lợi ích nổi bật gì cho đồng bào dân tộc thiểu số? Mô hình này giúp tận dụng triệt để đất dốc để trồng cây lâm nghiệp bản địa, đồng thời tạo nguồn thức ăn dưới tán rừng để nuôi bò thịt quy mô từ 5 đến 10 con mỗi hộ, giúp nâng cao thu nhập từ 35% đến 50% so với làm nương rẫy truyền thống.

Hiện tượng thời tiết cực đoan nào đe dọa lớn nhất đến sản xuất nông nghiệp tại Ayun Pa? Khô hạn kéo dài trong mùa khô với hơn 2.341,9 giờ nắng mỗi năm và lượng mưa phân bố không đều (1329 mm tập trung vào mùa mưa) là yếu tố khắc nghiệt nhất, thường xuyên gây thiếu hụt nước mặt và tụt giảm mực nước ngầm tầng nông.

Làm thế nào để đảm bảo tính khả thi khi nhân rộng các mô hình này ra thực tế? Nghiên cứu đã khảo sát trực tiếp qua 40 phiếu điều tra hộ dân để đảm bảo mô hình phù hợp với tập quán canh tác địa phương, kết hợp đồng bộ 4 giải pháp về vốn vay, kiên cố hóa kênh mương, tập huấn khuyến nông và bảo tồn đất rừng.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa cơ sở lý luận về hệ kinh tế sinh thái và cảnh quan học, áp dụng thành công trên địa bàn 28.752,4 ha của thị xã Ayun Pa.
• Xác định và phân loại chi tiết 11 dạng địa hình, 8 nhóm đất cùng đặc trưng phân bố của thảm thực vật rừng khộp nhiệt đới.
• Đánh giá thực trạng 4 mô hình kinh tế sinh thái hiện hữu, chứng minh mô hình kinh tế kết hợp mang lại hiệu quả vượt trội so với độc canh.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược gắn liền với mốc thời gian đến năm 2020 nhằm tối ưu hóa 60% diện tích đất sản xuất nông lâm nghiệp.
• Mở ra hướng tiếp cận bền vững giúp gia tăng thu nhập hộ dân từ 15% đến 25% song song với nhiệm vụ bảo vệ tài nguyên thiên nhiên Tây Nguyên.

Kết quả nghiên cứu của luận văn là tài liệu tham khảo khoa học giá trị, cung cấp giải pháp thực tiễn cho bài toán phát triển kinh tế sinh thái bền vững tại các vùng lòng chảo khô hạn. Các cơ quan quản lý và nhà nghiên cứu quan tâm có thể khai thác dữ liệu chuyên sâu để triển khai các dự án quy hoạch phát triển nông nghiệp sinh thái trong tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận và tổng quan công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài Chương 2: Đặc điểm điều kiện tự nhiên, tài nguyên thiên nhiên và kinh tế - xã hội thị xã Ayun Pa, tỉnh Gia Lai Chương 3: Đánh giá tổng hợp nguồn lực tự nhiên, kinh tế - xã hội và nhân văn làm cơ sở đề xuất các mô hình kinh tế sinh thái thị xã Ayun Pa, tỉnh Gia Lai. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ TỔNG QUAN CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HỆ MÔ HÌNH KINH TẾ SINH THÁI 1.

Khái niệm chung về kinh tế sinh thái và mô hình hệ kinh tế sinh thái Khái niệm hệ kinh tế sinh thái (Ecological Economic System) đã đƣợc nhiều nhà khoa học trên thế giới nghiên cứu từ những năm 70 của thế kỷ trƣớc đƣa ra dƣới nhiều góc độ và trên các quan điểm khác nhau, trong đó hệ kinh tế sinh thái đƣợc coi là một hệ thống chức năng nằm trong tác động tương hỗ giữa sinh vật và môi trường dưới sự điều khiển của con người để đạt được mục đích phát triển lâu bền, là hệ thống vừa đảm bảo chức năng cung cấp (kinh tế) vừa đảm bảo chức năng bảo vệ (sinh thái) và bố trí hợp lý trên lãnh thổ [15]. Trong quá trình phát triển, hệ thống kinh tế - xã hội luôn đòi hỏi nguồn vật chất và năng lƣợng lấy từ môi trƣờng. Mặt khác, môi trƣờng cũng nhận lại các chất thải mà hệ thống kinh tế - xã hội thải ra, do đó các chất thải này lại ảnh hƣởng tới nguồn năng lƣợng và vật chất của chính hệ kinh tế. Vì vậy giữa hệ thống kinh tế - xã hội và môi trƣờng luôn tồn tại mối quan hệ hai chiều, liên tục ảnh hƣởng lẫn nhau, mỗi một thay đổi của hệ thống này lại ảnh hƣởng tới cấu trúc và chức năng của hệ thống kia.

Theo Phạm Quang Anh (1983): “Hệ kinh tế sinh thái là một hệ thống cấu trúc, chức năng có quan hệ biện chứng và nhất quán giữa tự nhiên, kinh tế - xã hội trên một đơn vị lãnh thổ nhất định đang diễn ra mối tác động trực tiếp hoặc gián tiếp của con người trên cả ba mặt: khai thác, sử dụng và bảo vệ tiềm năng tài nguyên thiên nhiên trên lãnh thổ đó, tạo nên chu trình vận hành và bù hoàn vật chất - năng lượng - tiền tệ để biến nó thành một bậc thực lực về kinh tế (giàu có, trung bình, nghèo đói) và môi trường (ô nhiễm, bình thường, trong sạch và dễ chịu) nhằm thỏa mãn cho bản thân mình về mặt vật chất và nơi sống” [9]. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Mô hình hệ kinh tế sinh thái (Ecological Economic System Model) là một hệ kinh tế sinh thái cụ thể được thiết kế và xây dựng trong một vùng sinh thái xác định - nơi diễn ra hoạt động sinh hoạt, sản xuất, khai thác, sử dụng tài nguyên của con người [15].