Hoàn thiện công tác quản lý chợ trên địa bàn thành phố Châu Đốc - Luận văn ThS

Luận văn thạc sĩ tập trung phân tích, đánh giá và đề xuất giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý chợ trên địa bàn thành phố Châu Đốc. Nghiên cứu chuyên sâu

• Tác giả: Trần Vũ Tường Vy
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Văn Nguyện
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Quản lý Kinh tế
• Đề tài: Hoàn thiện công tác quản lý chợ trên địa bàn thành phố Châu Đốc
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tổng quan về công tác quản lý chợ tại thành phố Châu Đốc

Chợ đóng vai trò quan trọng trong đời sống kinh tế - xã hội của thành phố Châu Đốc, tỉnh An Giang. Đây là trung tâm thương mại truyền thống, nơi diễn ra hoạt động mua bán, trao đổi hàng hóa phục vụ nhu cầu thiết yếu của nhân dân. Hệ thống chợ trên địa bàn được phân thành ba hạng theo quy mô và vị trí địa lý. Công tác quản lý chợ do Ban quản lý chợ thực hiện dưới sự chỉ đạo của UBND thành phố và Sở Công thương. Hệ thống pháp luật điều chỉnh hoạt động chợ bao gồm Nghị định 02/2003/NĐ-CP, Thông tư 06/2003/TT-BTM và các quyết định của địa phương. Quy hoạch chợ tạo môi trường thuận lợi cho các lực lượng thị trường phát triển, khuyến khích mọi thành phần kinh tế tham gia đầu tư xây dựng và kinh doanh. UBND tỉnh chịu trách nhiệm ban hành quy chế quản lý chợ, trong khi Sở Công thương thực hiện vai trò quản lý nhà nước chuyên ngành.

1.1. Vai trò của chợ trong phát triển kinh tế xã hội Châu Đốc

Chợ truyền thống tại thành phố Châu Đốc đóng vai trò then chốt trong hệ thống phân phối hàng hóa. Chợ là nơi cung cấp thực phẩm, hàng tiêu dùng thiết yếu cho cư dân địa phương và du khách. Đặc biệt, Châu Đốc là thành phố biên giới giáp Campuchia, chợ còn là đầu mối giao thương quan trọng thúc đẩy thương mại xuyên biên giới. Hoạt động chợ tạo công ăn việc làm cho hàng nghìn hộ kinh doanh, góp phần xóa đói giảm nghèo và phát triển kinh tế địa phương. Quy hoạch chợ tốt tạo sự an toàn, xây dựng lòng tin cho các thành phần kinh tế mạnh dạn bỏ vốn đầu tư, thúc đẩy tính sáng tạo trong phát triển kinh tế xã hội.

1.2. Hệ thống pháp luật về quản lý chợ tại địa phương

Hệ thống pháp luật quản lý chợ tại thành phố Châu Đốc được xây dựng trên cơ sở các văn bản từ Trung ương đến địa phương. Nghị định 02/2003/NĐ-CP quy định rõ trách nhiệm của UBND tỉnh trong việc ban hành quy chế quản lý chợ. Thông tư 06/2003/TT-BTM hướng dẫn chi tiết về phân loại chợ, điều kiện kinh doanh và tổ chức quản lý. Tại địa phương, UBND tỉnh An Giang ban hành các quyết định cụ thể hóa quy định Trung ương, phù hợp với điều kiện thực tiễn. Các chợ đều phải xây dựng nội quy chợ, niêm yết công khai và phổ biến đến mọi thương nhân kinh doanh.

II. Phân tích bất cập trong quản lý chợ trên địa bàn Châu Đốc

Bên cạnh những kết quả đạt được, công tác quản lý chợ trên địa bàn thành phố Châu Đốc còn nhiều bất cập cần khắc phục. Thứ nhất, cơ sở vật chất nhiều chợ đã xuống cấp nghiêm trọng sau thời gian dài hoạt động. Hệ thống thoát nước, điện chiếu sáng và công trình vệ sinh không đáp ứng nhu cầu sử dụng. Thứ hai, chợ tự phát và tình trạng lấn chiếm lòng lề đường vẫn tồn tại, gây mất trật tự đô thị. Thứ ba, công tác đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm còn nhiều hạn chế, việc kiểm tra nguồn gốc hàng hóa chưa thường xuyên. Thứ tư, hoạt động buôn lậu qua biên giới Campuchia vẫn phức tạp, khó kiểm soát hoàn toàn. Tình trạng ô nhiễm môi trường tại khu vực chợ ngày càng nghiêm trọng, ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng và mỹ quan đô thị.

2.1. Hạn chế về cơ sở hạ tầng và quy hoạch chợ

Nhiều chợ trên địa bàn thành phố Châu Đốc được xây dựng từ lâu, cơ sở vật chất đã xuống cấp nghiêm trọng. Hệ thống thoát nước không đảm bảo, thường xuyên ngập úng vào mùa mưa. Điện chiếu sáng tại một số khu vực chợ hoạt động kém hiệu quả, gây mất an toàn. Công trình vệ sinh công cộng không đáp ứng nhu cầu sử dụng của thương nhân và người dân. Chợ tự phát mọc lên xung quanh các chợ chính, gây ùn tắc giao thông và mất mỹ quan đô thị. Tình trạng lấn chiếm lòng lề đường để kinh doanh vẫn diễn ra phổ biến, đặc biệt vào giờ cao điểm.

2.2. Khó khăn trong kiểm soát vệ sinh an toàn thực phẩm

Công tác đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm tại các chợ trên địa bàn thành phố Châu Đốc đối mặt với nhiều thách thức. Việc kiểm tra nguồn gốc, chất lượng hàng hóa chưa được thực hiện thường xuyên và có hệ thống. Một số hộ kinh doanh chưa chấp hành đầy đủ quy định về truy xuất nguồn gốc sản phẩm. Hoạt động buôn lậu hàng hóa qua biên giới Campuchia vẫn phức tạp, nhiều mặt hàng không rõ nguồn gốc trà trộn vào thị trường. Đội ngũ cán bộ quản lý mỏng, thiếu trang thiết bị kiểm tra chuyên dụng, gây khó khăn cho công tác giám sát chất lượng hàng hóa tại chợ.

III. Giải pháp hoàn thiện công tác quản lý chợ tại thành phố Châu Đốc

Để hoàn thiện công tác quản lý chợ trên địa bàn thành phố Châu Đốc, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Trước hết, đẩy mạnh xã hội hóa trong đầu tư xây dựng và quản lý chợ. Áp dụng phương thức đấu thầu đối với chợ hạng 2, hạng 3 nhằm nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, thực hiện văn minh thương mại và tăng thu ngân sách. Thứ hai, tăng cường công tác kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm. Xây dựng nội quy chợ rõ ràng, niêm yết công khai và phổ biến đến toàn bộ thương nhân. Thứ ba, cải tạo và nâng cấp hệ thống cơ sở vật chất chợ theo hướng hiện đại, sạch đẹp. Thứ tư, ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý, từng bước hiện đại hóa hoạt động chợ truyền thống. Các giải pháp cần được triển khai có lộ trình, phù hợp với điều kiện thực tế và nguồn lực địa phương.

3.1. Xã hội hóa và đổi mới phương thức quản lý chợ

Xã hội hóa công tác quản lý chợ là giải pháp then chốt nhằm huy động nguồn lực xã hội tham gia đầu tư, khai thác và quản lý chợ. Phương thức đấu thầu được áp dụng cho chợ hạng 2 và hạng 3, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước. Qua đấu thầu, thực hiện văn minh thương mại, phục vụ tốt nhu cầu đời sống nhân dân, tăng thu ngân sách nhà nước. Mô hình hợp tác công tư cũng được khuyến khích để phát huy vai trò của doanh nghiệp trong quản lý chợ. Việc xã hội hóa giúp giảm gánh nặng cho ngân sách nhà nước, đồng thời nâng cao chất lượng dịch vụ tại chợ.

3.2. Tăng cường kiểm tra và xử lý vi phạm tại chợ

Theo Nghị định 02/2003/NĐ-CP, tất cả các chợ đều phải có nội quy chợ áp dụng trong phạm vi chợ. Nội quy phải được niêm yết công khai, rõ ràng và phổ biến đến mọi thương nhân kinh doanh. Nội quy chợ quy định quyền và nghĩa vụ của thương nhân, điều kiện hàng hóa kinh doanh, quy định về an toàn phòng cháy chữa cháy và an ninh trật tự. Công tác kiểm tra cần được tiến hành thường xuyên, có trọng tâm trọng điểm. Xử lý nghiêm các hành vi vi phạm thông qua biên bản vi phạm hành chính và quyết định xử phạt. Khen thưởng kịp thời các tổ chức, cá nhân thực hiện tốt nội quy chợ.

IV. Kết luận và định hướng phát triển hệ thống chợ Châu Đốc

Nghiên cứu về hoàn thiện công tác quản lý chợ trên địa bàn thành phố Châu Đốc cho thấy nhiều kết quả đạt được song cũng còn không ít hạn chế cần khắc phục. Công tác quản lý chợ đã góp phần ổn định thị trường, phục vụ đời sống nhân dân và phát triển kinh tế địa phương. Tuy nhiên, cơ sở vật chất xuống cấp, vệ sinh an toàn thực phẩm chưa đảm bảo và chợ tự phát vẫn là những vấn đề cần giải quyết. Định hướng phát triển thời gian tới, thành phố Châu Đốc cần xây dựng kế hoạch tổng thể phát triển hệ thống chợ gắn với chiến lược phát triển kinh tế - xã hội. Ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý, từng bước hiện đại hóa chợ truyền thống. Phát triển chợ theo hướng văn minh, sạch đẹp, thân thiện với môi trường. Xây dựng mô hình chợ thí điểm đạt chuẩn an toàn thực phẩm, chợ điện tử để nhân rộng ra toàn thành phố. Các giải pháp cần được triển khai có lộ trình, phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương biên giới.

4.1. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

Đề tài hoàn thiện công tác quản lý chợ trên địa bàn thành phố Châu Đốc có ý nghĩa cả về mặt khoa học và thực tiễn. Về mặt khoa học, nghiên cứu hệ thống hóa cơ sở lý luận về quản lý chợ trong nền kinh tế thị trường. Phân tích thực trạng và đề xuất giải pháp hoàn thiện trên cơ sở khoa học, phù hợp với điều kiện địa phương. Về mặt thực tiễn, kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở cho UBND thành phố Châu Đốc trong việc hoạch định chính sách quản lý chợ. Các giải pháp đề xuất có tính khả thi, áp dụng được vào thực tế quản lý tại địa phương. Nghiên cứu cũng là tài liệu tham khảo cho các địa phương khác có điều kiện tương tự.

4.2. Định hướng phát triển chợ theo hướng hiện đại và bền vững

Định hướng phát triển hệ thống chợ thành phố Châu Đốc cần gắn với quá trình đô thị hóa và hiện đại hóa thương mại. Xây dựng kế hoạch tổng thể phát triển chợ giai đoạn 2020-2030, phù hợp với quy hoạch chung của thành phố. Đầu tư nâng cấp cơ sở vật chất theo hướng khang trang, sạch đẹp, đáp ứng tiêu chuẩn chợ văn minh thương mại. Ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý, từng bước triển khai mô hình chợ điện tử. Phát triển chợ gắn với du lịch, khai thác tiềm năng thành phố biên giới. Xây dựng mô hình chợ thí điểm đạt chuẩn an toàn thực phẩm để nhân rộng. Đảm bảo phát triển chợ bền vững, hài hòa giữa kinh tế, xã hội và môi trường.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ CHỢ 1. Cơ sở lý luận về chợ và quản lý nhà nước về chợ 1. Khái niệm Chợ Chợ là nơi diễn ra hoạt động mua bán, trao đổi hàng hóa và dịch vụ bằng tiền tệ hoặc hiện vật (hàng đổi hàng). Đây cũng có thể là nơi diễn ra các hoạt động nghiên cứu, giới thiệu, quảng cáo, tiếp thị sản phẩm – dịch vụ.

Tại chợ mọi người có thể kết nối, hợp tác, chia sẻ với nhau để đạt được các lợi ích chung, hình thành các mối quan hệ về văn hoá, xã hội và kinh tế. Theo nghĩa gốc của từ tiếng Anh (trích dẫn gốc từ tự điển Cambridge), thì “chợ” và “thị trường” đều được gọi chung là “market”. Không phải đơn thuần là sự trùng hợp ngẫu nhiên mà bao hàm ý nghĩa rằng chợ về sơ khai chính là thị trường, là hình ảnh trực quan, nhưng cô đọng và tập trung nhất của thị trường. Trên thực tế về hệ thống thị trường hiện nay, được phân chia thành các biểu hiện cụ thể như sau: - “Chợ truyền thống”: được xếp vào loại thị trường hàng hóa giao ngay, ở đó người bán và người mua đàm phán, mặc cả trực tiếp, người mua tiếp cận trực tiếp với hàng hóa, thoả thuận xong là giao nhận hàng và thanh toán chủ yếu bằng tiền mặt, hầu như không sử dụng công nghệ hoặc thiết bị hiện đại trong giao dịch, khối lượng giao dịch thường là nhỏ, ngoại trừ ở một số chợ đầu mối có khối lượng giao dịch hàng hóa lớn.

- “Chợ online”: nơi người mua được lựa chọn và so sánh giá cả. - Siêu thị: nơi người bán quyết định giá cả, người mua chỉ được quyền chọn lựa. - Chứng khoán: người mua và người bán đều phải thông qua môi giới trung gian. - Đấu giá: nơi người mua được quyền quyết định giá.

7 (Kinh tế thị trường qua các bước đổi mới tư duy 2007) Theo Thông tư số 15/TM- CSTTTN ngày 16/10/1996 của Bộ Thương mại (nay là Bộ Công thương – Việt Nam) về việc hướng dẫn tổ chức và quản lý chợ thì "Chợ là mạng lưới thương nghiệp được hình thành và phát triển cùng với sự phát triển của nền kinh tế xã hội". Và tại Điều 1, Điều 4, Nghị định số 02/2003/NĐ-CP ngày 14/01/2003 của Chính phủ về phát triển và quản lý chợ cho rằng "Chợ là loại hình kinh doanh thương mại được hình thành và phát triển mang tính truyền thống, được tổ chức tại một địa điểm theo quy hoạch, đáp ứng nhu cầu mua bán, trao đổi hàng hóa và nhu cầu tiêu dùng của khu vực dân cư". Khái quát từ các định nghĩa nêu trên, ta có thể sử dụng khái niệm Chợ phù hợp nhất với bài nghiên cứu này, cụ thể: Chợ là loại hình kinh doanh thương mại được hình thành và phát triển mang tính truyền thống, được tổ chức tại một địa điểm công cộng, tập trung đông người mua bán, trao đổi hàng hóa, dịch vụ với nhau, được hình thành do yêu cầu của sản xuất, lưu thông và đời sống tiêu dùng xã hội, hoạt động theo các chu kỳ thời gian nhất định; là nơi phục vụ trao đổi mua bán, thoả mãn nhu cầu cuộc sống dân sinh của nhiều tầng lớp khác nhau trong xã hội, tập trung các hoạt động mua bán của nhiều thành phần kinh tế, dân cư trong xã hội, phản ánh tình hình kinh tế - xã hội của một địa phương. Khái niệm quản lý Một cách khái quát nhất, quản lý được xem là quá trình “tổ chức và điều khiển các hoạt động theo những yêu cầu nhất định”, đó là sự kết hợp giữa tri thức và lao động trên phương diện điều hành.

Dưới góc độ chính trị: quản lý được hiểu là hành chính, là cai trị; nhưng dưới góc độ xã hội: quản lý là điều hành, điều khiển, chỉ huy. Dù dưới góc độ nào đi chăng nữa, quản lý vẫn phải dựa những cơ sở, nguyên tắc đã được định sẵn và nhằm đạt được hiệu quả của việc quản lý, tức là mục đích của việc quản lý. Tóm lại, quản lý là sự điều khiển, chỉ đạo một hệ thống hay một quá trình, căn cứ vào những quy luật, định luật hay nguyên tắc tương ứng cho hệ thống hay quá trình ấy vận động theo đúng ý muốn của người quản lý nhằm đạt được mục đích đã đặt ra từ trước. Khái niệm Quản lý chợ Là sự tác động liên tục, có tổ chức, có hướng đích của các chủ thể quản lý đối với sự hình thành, phát triển mạng lưới chợ cũng như đối với các hình thức tổ chức quản lý trực tiếp hoạt động của các chợ nhằm đạt được mục đích đã đặt ra từ trước.

Phân loại chợ Hiện nay ở nước ta tồn tại rất nhiều các loại chợ khác nhau, dựa theo những tiêu thức khác nhau ta có những cách phân loại sau: 1. Theo địa giới hành chính Theo cách phân loại này, có hai loại chợ là chợ đô thị và chợ nông thôn. - Chợ đô thị là các loại chợ được tổ chức, tụ họp ở thành phố, thị xã, thị trấn, thị tứ. Ở khu vực này, thu nhập, mức sống và trình độ văn hóa của dân cư thường cao hơn ở nông thôn, cho nên các chợ thành phố thường có quy mô lớn và hiện đại hơn.

Văn minh thương mại trong chợ cũng được chú trọng, cơ sở vật chất thường xuyên được tăng cường, bổ sung và hoàn chỉnh. Phương tiện phục vụ mua bán, hệ thống phương tiện truyền thông và dịch vụ ở các chợ này thường tốt hơn các chợ ở khu vực nông thôn. - Chợ nông thôn là chợ thường được tổ chức tại trung tâm xã, trung tâm cụm xã. Hình thức trao đổi hàng hóa ở chợ đơn giản với các quầy, sạp có quy mô nhỏ lẻ, manh mún một số vùng núi, người dân tộc thiểu số vẫn còn hoạt động trao đổi bằng hiện vật tại chợ.

Ở các chợ nông thôn bản sắc văn hóa, truyền thống đặc trưng ở mỗi địa phương, của các vùng lãnh thổ khác nhau được thể hiện rất rõ nét. Theo tính chất mua bán Dựa theo tiêu thức này, ta có thể phân chia thành hai loại là chợ bán buôn và bán lẻ. - Chợ bán buôn là các chợ lớn, chợ trung tâm, chợ có vị trí là cửa ngõ của thành phố, thị xã, thị trấn, có phạm vi hoạt động rộng, tập trung với khối lượng hàng hóa lớn. Hoạt động mua bán chủ yếu là thu gom và phân luồng hàng hóa đi các nơi.

Các chợ này thường là nơi cung cấp hàng hóa cho các trung tâm bán lẻ, các chợ bán lẻ trong và ngoài khu vực, nhiều chợ còn là nơi thu gom hàng cho xuất khẩu. Các 9 chợ này có doanh số bán buôn chiếm tỷ trọng cao (trên 60%), đồng thời vẫn có bán lẻ nhưng tỷ trọng nhỏ. - Chợ bán lẻ là những chợ thuộc phạm vi xã, phường (liên xã, liên phường), cụm dân cư, hàng hoá qua chợ chủ yếu để bán lẻ, phục vụ trực tiếp cho người tiêu dùng. Theo đặc điểm mặt hàng kinh doanh Dựa theo đặc điểm này, có hai loại chợ tổng hợp và chợ chuyên doanh.

- Chợ tổng hợp là chợ kinh doanh nhiều loại hàng hóa thuộc nhiều ngành hàng khác nhau. Trong chợ có nhiều loại mặt hàng như: đáp ứng toàn bộ các nhu cầu tiêu dùng của khách hàng. Ở Việt Nam, hình thức chợ tổng hợp chiếm ưu thế về số lượng. - Chợ chuyên doanh là loại chợ chuyên kinh doanh một mặt hàng chính yếu, mặt hàng này thường chiếm doanh số trên 60% đồng thời vẫn có bán một số mặt hàng khác, các loại hàng này có doanh số dưới 40% tổng doanh thu.

Theo số lượng hộ kinh doanh, vị trí và mặt bằng của chợ Dựa theo cách phân loại trong Điều 3, Nghị định số 02/2003/NĐ-CP và Điều 1, Nghị định số 114/2009/NĐ-CP của Chính phủ về phát triển và quản lý chợ thì chợ được chia thành 03 hạng: chợ hạng I, chợ hạng II và chợ hạng III. - Chợ hạng I là chợ có trên 400 điểm kinh doanh, được đầu tư xây dựng kiên cố, hiện đại theo quy hoạch. Chợ được đặt ở các vị trí trung tâm kinh tế thương mại quan trọng của tỉnh, thành phố hoặc là chợ đầu mối của ngành hàng, của khu vực kinh tế và được tổ chức họp thường xuyên. Mặt bằng chợ phù hợp với quy mô hoạt động của chợ và tổ chức đầy đủ các dịch vụ tại chợ: trông giữ xe, bốc xếp hàng hóa, kho bảo quản hàng hóa, dịch vụ đo lường, dịch vụ kiểm tra chất lượng hàng hóa, vệ sinh an toàn thực phẩm và các dịch vụ khác.

- Chợ hạng II là chợ có từ 200 điểm kinh doanh đến 400 điểm kinh doanh, được đầu tư xây dựng kiên cố hoặc bán kiên cố theo quy hoạch; được đặt ở trung tâm giao lưu kinh tế của khu vực và được tổ chức họp thường xuyên hay không thường xuyên; có mặt bằng phạm vi chợ phù hợp với quy mô hoạt động chợ và tổ 10 chức các dịch vụ tối thiểu tại chợ: trông giữ xe, bốc xếp hàng hóa, kho bảo quản hàng hóa, dịch vụ đo lường, vệ sinh công cộng. - Chợ hạng III là chợ có dưới 200 điểm kinh doanh hoặc các chợ chưa được đầu tư xây dựng kiên cố hoặc bán kiên cố. Chợ chủ yếu phục vụ nhu cầu mua bán hàng hóa của nhân dân trong xã, phường và địa bàn phụ cận. Theo tính chất và quy mô xây dựng Theo tiêu chí này, chợ được chia thành chợ kiên cố, chợ bán kiên cố và chợ tạm.

- Chợ kiên cố là chợ được xây dựng hoàn chỉnh với đủ các yếu tố của một công trình kiến trúc, có độ bền sử dụng cao (thời gian sử dụng trên 10 năm). Chợ 2 kiên cố thường là chợ hạng I có diện tích đất hơn 10.000 m và chợ hạng II có diện 2 tích đất từ 6. Các chợ kiên cố lớn thường nằm ở các tỉnh, thành phố lớn, các huyện lỵ, trị trấn và có thời gian tồn tại lâu đời, trong một thời kỳ dài và là trung tâm mua bán của cả vùng rộng lớn. - Chợ bán kiên cố là chợ chưa được xây dựng hoàn chỉnh.

Bên cạnh những hạng mục xây dựng kiên cố (tầng lầu, cửa hàng, sạp hàng) còn có những hạng mục xây dựng tạm như lán, mái che, quầy bán hàng… độ bền sử dụng không cao (dưới 10 năm) và thiếu tiện nghi. Chợ bán kiên cố thường là chợ hạng III, có diện tích đất 2 3. Chợ này chủ yếu phân bổ ở các huyện nhỏ, khu vực thị trấn xa xôi, chợ liên xã, liên làng, các khu vực ngoài thành phố lớn.