Luận văn thạc sĩ hình phạt tử hình trong luật hình sự việt nam luận văn ths luật 60 38 40

Luận văn thạc sĩ luật học nghiên cứu hình phạt tử hình trong luật hình sự việt nam luận văn ths luật 60 38 40, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp cải

• Tác giả: Trần Hữu Nam
• Người hướng dẫn: TS. Trịnh Hồng Dương
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật hình sự, luật tố tụng hình sự
• Đề tài: Hình phạt tử hình trong luật hình sự Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2003
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ HÌNH PHẠT TỬ HÌNH
• 1.1. Khái niệm hình phạt tử hình và ý nghĩa của việc quy định hình phạt tử hình trong hệ thống hình phạt
• 1.2. Lịch sử hình thành và phát triển các quy phạm pháp luật hình sự quy định hình phạt tử hình trong luật hình sự Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: NHỮNG QUY ĐỊNH VỀ HÌNH PHẠT TỬ HÌNH TRONG BỘ LUẬT HÌNH SỰ NĂM 1999 VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG
• 2.1. Những quy định về hình phạt tử hình trong Bộ luật hình sự năm 1999
• 2.2. Thực tiễn áp dụng hình phạt tử hình
• 3. CHƯƠNG 3: PHƢƠNG HƢỚNG HOÀN THIỆN NHỮNG QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM VỀ HÌNH PHẠT TỬ HÌNH
• 3.1. Sự cần thiết phải hoàn thiện những quy định về hình phạt tử hình
• 3.2. Nguyên tắc hoàn thiện những quy định của pháp luật hình sự về hình phạt tử hình
• 3.3. Giải pháp hoàn thiện những quy định của pháp luật hình sự về hình phạt tử hình
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về hình phạt tử hình trong luật hình sự Việt Nam

Hình phạt tử hình là một trong những hình phạt nghiêm khắc nhất trong hệ thống pháp luật hình sự Việt Nam. Được quy định trong Bộ luật hình sự, hình phạt này không chỉ mang tính răn đe mà còn phản ánh quan điểm của Nhà nước về việc bảo vệ an ninh và trật tự xã hội. Việc áp dụng hình phạt tử hình đã gây ra nhiều tranh cãi trong xã hội, đặc biệt là về tính nhân đạo và hiệu quả của nó trong việc phòng ngừa tội phạm.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của hình phạt tử hình

Hình phạt tử hình được định nghĩa là hình phạt tước đi quyền sống của người phạm tội, chỉ áp dụng cho những tội phạm đặc biệt nghiêm trọng. Đặc điểm nổi bật của hình phạt này là tính nghiêm khắc và không có khả năng cải tạo người bị kết án.

1.2. Lịch sử hình thành hình phạt tử hình tại Việt Nam

Hình phạt tử hình đã có mặt trong hệ thống pháp luật Việt Nam từ lâu, với nhiều thay đổi qua các thời kỳ. Từ những quy định ban đầu đến nay, hình phạt này đã được điều chỉnh để phù hợp với tình hình tội phạm và yêu cầu của xã hội.

II. Vấn đề và thách thức trong việc áp dụng hình phạt tử hình

Việc áp dụng hình phạt tử hình tại Việt Nam đang gặp phải nhiều thách thức, từ quan điểm xã hội đến thực tiễn pháp lý. Nhiều ý kiến cho rằng hình phạt này không còn phù hợp trong bối cảnh hiện đại, trong khi đó, một số khác lại cho rằng nó cần thiết để đảm bảo an ninh trật tự.

2.1. Những quan điểm trái ngược về hình phạt tử hình

Có hai quan điểm chính về hình phạt tử hình: một bên ủng hộ duy trì hình phạt này để răn đe tội phạm, bên còn lại kêu gọi hủy bỏ vì lý do nhân đạo và khả năng sai lầm trong xét xử.

2.2. Thực trạng áp dụng hình phạt tử hình hiện nay

Thực tế cho thấy, số lượng án tử hình tuy có giảm nhưng vẫn còn nhiều vụ án nghiêm trọng được áp dụng hình phạt này. Điều này đặt ra câu hỏi về tính hiệu quả và công bằng trong hệ thống tư pháp.

III. Phương pháp cải thiện quy định về hình phạt tử hình

Để cải thiện quy định về hình phạt tử hình, cần có những giải pháp đồng bộ từ việc hoàn thiện pháp luật đến nâng cao nhận thức xã hội. Việc này không chỉ giúp giảm thiểu sai sót trong áp dụng hình phạt mà còn đảm bảo tính nhân đạo trong pháp luật.

3.1. Đề xuất hoàn thiện quy định pháp luật về hình phạt tử hình

Cần xem xét lại các quy định hiện hành về hình phạt tử hình, từ đó đưa ra những điều chỉnh phù hợp với thực tiễn và yêu cầu của xã hội.

3.2. Tăng cường giáo dục và tuyên truyền về hình phạt tử hình

Giáo dục và tuyên truyền về hình phạt tử hình cần được thực hiện để nâng cao nhận thức của người dân về tính nghiêm khắc và ý nghĩa của hình phạt này trong việc bảo vệ xã hội.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về hình phạt tử hình

Nghiên cứu về hình phạt tử hình không chỉ dừng lại ở lý thuyết mà còn cần được áp dụng vào thực tiễn. Các kết quả nghiên cứu sẽ giúp cải thiện quy định và thực tiễn áp dụng hình phạt này, từ đó nâng cao hiệu quả của hệ thống tư pháp.

4.1. Kết quả nghiên cứu về hình phạt tử hình trong thực tiễn

Các nghiên cứu cho thấy hình phạt tử hình có tác dụng răn đe nhất định, nhưng cũng cần xem xét các yếu tố khác như điều kiện xã hội và tâm lý tội phạm.

4.2. Ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn pháp lý

Kết quả nghiên cứu cần được áp dụng vào thực tiễn để cải thiện quy trình xét xử và đảm bảo tính công bằng trong việc áp dụng hình phạt tử hình.

V. Kết luận và tương lai của hình phạt tử hình tại Việt Nam

Hình phạt tử hình vẫn là một vấn đề gây tranh cãi trong xã hội Việt Nam. Tương lai của hình phạt này phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm sự thay đổi trong nhận thức xã hội và sự phát triển của hệ thống pháp luật.

5.1. Tương lai của hình phạt tử hình trong bối cảnh hiện đại

Trong bối cảnh hiện đại, hình phạt tử hình có thể sẽ được điều chỉnh để phù hợp hơn với các tiêu chuẩn nhân đạo và yêu cầu của xã hội.

5.2. Những thách thức cần vượt qua để cải cách hình phạt tử hình

Cần phải vượt qua nhiều thách thức, từ quan điểm xã hội đến thực tiễn pháp lý, để có thể thực hiện những cải cách cần thiết đối với hình phạt tử hình.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hình phạt tử hình là một trong những biện pháp cưỡng chế nghiêm khắc nhất của Nhà nước, được áp dụng đối với người phạm tội đặc biệt nghiêm trọng nhằm bảo vệ an ninh quốc gia, tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm và tài sản của công dân. Từ năm 1993 đến 2002, số lượng người bị tuyên án tử hình tại Việt Nam tăng lên đáng kể, đặc biệt trong các vụ án giết người và tội phạm về ma túy. Bộ luật Hình sự (BLHS) năm 1999 đã quy định rõ ràng phạm vi, đối tượng và điều kiện áp dụng hình phạt tử hình, đồng thời mở rộng đối tượng không áp dụng như phụ nữ đang nuôi con dưới 36 tháng tuổi. Nghiên cứu nhằm làm sáng tỏ các vấn đề lý luận và thực tiễn về hình phạt tử hình trong luật hình sự Việt Nam, đánh giá thực trạng áp dụng và đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các quy định pháp luật và thực tiễn áp dụng hình phạt tử hình tại Việt Nam trong giai đoạn 1993-2002, với ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả đấu tranh phòng, chống tội phạm, bảo vệ quyền con người và phát triển pháp luật hình sự.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hệ thống quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và chính sách hình sự của Đảng Cộng sản Việt Nam về xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Hai quan điểm chính về hình phạt được phân tích: quan điểm hình phạt như công cụ trả thù và quan điểm hình phạt như công cụ phòng, chống tội phạm, giáo dục cải tạo người phạm tội. Khái niệm hình phạt tử hình được làm rõ là hình phạt đặc biệt nghiêm khắc nhất, tước bỏ quyền sống của người bị kết án, chỉ áp dụng với tội phạm đặc biệt nghiêm trọng. Các khái niệm chính bao gồm: hình phạt, hình phạt tử hình, trách nhiệm hình sự, nguyên tắc áp dụng hình phạt tử hình, và các đối tượng không áp dụng hình phạt tử hình (người chưa thành niên, phụ nữ có thai, phụ nữ nuôi con dưới 36 tháng tuổi).

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp lịch sử để phân tích sự phát triển của quy định hình phạt tử hình trong luật hình sự Việt Nam qua các thời kỳ từ phong kiến đến hiện đại. Phương pháp phân tích, tổng hợp và so sánh pháp luật được áp dụng để đánh giá các quy định trong BLHS năm 1985 và 1999, cũng như so sánh với pháp luật hình sự của một số quốc gia như Liên bang Nga, Nhật Bản, Anh, Lào và Trung Quốc. Nguồn dữ liệu chính bao gồm các văn bản pháp luật, bản án có hiệu lực pháp luật, báo cáo tổng kết của Tòa án nhân dân tối cao, các nghị quyết, thông tư hướng dẫn thi hành pháp luật và các tài liệu nghiên cứu khoa học. Cỡ mẫu nghiên cứu tập trung vào các vụ án tử hình trong giai đoạn 1993-2002, với phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên có chủ đích nhằm đảm bảo tính đại diện và độ tin cậy của kết quả. Thời gian nghiên cứu kéo dài trong vòng 12 tháng, từ khảo sát tài liệu đến phân tích và đề xuất giải pháp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Vị trí và vai trò của hình phạt tử hình trong hệ thống hình phạt: Hình phạt tử hình được xác định là hình phạt nghiêm khắc nhất, tước bỏ quyền sống của người phạm tội, chỉ áp dụng với tội phạm đặc biệt nghiêm trọng. BLHS năm 1999 quy định tử hình là hình phạt cuối cùng trong số 7 hình phạt chính, chiếm khoảng 11,03% số điều luật quy định tội danh, giảm so với 20,37% trong BLHS năm 1985.

2. Phạm vi và đối tượng áp dụng hình phạt tử hình: BLHS năm 1999 thu hẹp phạm vi áp dụng, chỉ dành cho tội phạm đặc biệt nghiêm trọng với mức hình phạt cao nhất là tử hình. Đối tượng không áp dụng được mở rộng thêm phụ nữ đang nuôi con dưới 36 tháng tuổi, so với quy định 12 tháng trong BLHS năm 1985. Số điều luật quy định hình phạt tử hình giảm từ 44 điều trong BLHS 1985 xuống còn 29 điều trong BLHS 1999.

3. Thực tiễn áp dụng hình phạt tử hình: Tòa án các cấp đã tuyên án tử hình hàng trăm trường hợp trong giai đoạn nghiên cứu, chủ yếu là các tội giết người, tội phạm về ma túy, tội xâm phạm an ninh quốc gia và tội phạm kinh tế nghiêm trọng. Tỷ lệ áp dụng tử hình đối với tội giết người và tội phạm ma túy chiếm phần lớn, phản ánh tính nghiêm khắc của pháp luật trong bảo vệ tính mạng và an ninh xã hội.

4. So sánh với pháp luật quốc tế: Nhiều quốc gia đã thu hẹp hoặc bãi bỏ hình phạt tử hình, trong khi Việt Nam vẫn duy trì với các quy định chặt chẽ về đối tượng và điều kiện áp dụng. Ví dụ, Liên bang Nga chỉ áp dụng tử hình với 3 tội danh, Nhật Bản có 13 điều luật quy định tử hình, Anh chỉ áp dụng tử hình với một số trường hợp đặc biệt, Lào và Trung Quốc cũng có quy định tương tự nhưng có thêm cơ chế hoãn thi hành án tử hình.

Thảo luận kết quả

Việc duy trì hình phạt tử hình trong luật hình sự Việt Nam xuất phát từ yêu cầu bảo vệ an ninh quốc gia và trật tự xã hội trong bối cảnh tội phạm diễn biến phức tạp. Sự thu hẹp phạm vi áp dụng và mở rộng đối tượng không áp dụng thể hiện chính sách nhân đạo và tiến bộ của Nhà nước. Các sửa đổi, bổ sung tình tiết định khung tăng nặng trong tội giết người, hiếp dâm và các tội phạm kinh tế giúp cá thể hóa trách nhiệm hình sự, nâng cao hiệu quả răn đe. So với các nước, Việt Nam giữ quan điểm duy trì tử hình nhưng với quy định chặt chẽ nhằm hạn chế sai sót và bảo vệ quyền con người. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh số điều luật quy định tử hình giữa các BLHS, bảng thống kê số vụ án tử hình theo loại tội phạm và biểu đồ tỷ lệ áp dụng tử hình qua các năm.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện quy định pháp luật về hình phạt tử hình: Rà soát, sửa đổi các điều luật để làm rõ hơn định nghĩa, phạm vi và điều kiện áp dụng hình phạt tử hình, đảm bảo phù hợp với xu hướng quốc tế và chính sách nhân đạo. Thời gian thực hiện trong 2 năm, do Bộ Tư pháp chủ trì phối hợp với các cơ quan liên quan.

2. Tăng cường đào tạo, bồi dưỡng cán bộ pháp luật: Nâng cao năng lực cho thẩm phán, kiểm sát viên, luật sư về áp dụng hình phạt tử hình đúng pháp luật, tránh sai sót trong xét xử. Thực hiện liên tục hàng năm, do Tòa án nhân dân tối cao và Viện kiểm sát nhân dân tối cao tổ chức.

3. Xây dựng hệ thống giám sát, kiểm tra việc thi hành án tử hình: Thiết lập cơ chế giám sát chặt chẽ, minh bạch trong thi hành án tử hình nhằm bảo vệ quyền con người và ngăn ngừa vi phạm pháp luật. Thời gian triển khai trong 1 năm, do Bộ Công an và Bộ Tư pháp phối hợp thực hiện.

4. Tăng cường tuyên truyền, nâng cao nhận thức xã hội: Phổ biến pháp luật về hình phạt tử hình, nâng cao ý thức phòng ngừa tội phạm trong nhân dân, đồng thời tạo sự đồng thuận xã hội về chính sách hình sự. Thực hiện thường xuyên, do các cơ quan truyền thông và ngành tư pháp phối hợp thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ, công chức ngành tư pháp: Thẩm phán, kiểm sát viên, luật sư có thể sử dụng luận văn để nâng cao hiểu biết về pháp luật hình sự, đặc biệt là quy định và áp dụng hình phạt tử hình.

2. Giảng viên và sinh viên ngành luật: Luận văn cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn toàn diện, giúp phục vụ công tác giảng dạy, học tập và nghiên cứu chuyên sâu về luật hình sự và luật tố tụng hình sự.

3. Nhà hoạch định chính sách pháp luật: Các cơ quan lập pháp và quản lý nhà nước có thể tham khảo để hoàn thiện chính sách hình sự, đảm bảo tính nhân đạo và hiệu quả trong đấu tranh phòng, chống tội phạm.

4. Các tổ chức nghiên cứu và xã hội dân sự: Tổ chức nghiên cứu pháp luật, nhân quyền và các tổ chức xã hội dân sự có thể sử dụng luận văn làm tài liệu tham khảo để đánh giá và đề xuất các chính sách liên quan đến hình phạt tử hình.

Câu hỏi thường gặp

1. Hình phạt tử hình được áp dụng trong những trường hợp nào?
   Hình phạt tử hình áp dụng đối với người phạm tội đặc biệt nghiêm trọng, như giết người, tội phạm về ma túy, tội xâm phạm an ninh quốc gia. BLHS năm 1999 quy định rõ phạm vi và điều kiện áp dụng nhằm đảm bảo tính nghiêm minh và nhân đạo.

2. Ai không bị áp dụng hình phạt tử hình?
   Người chưa thành niên phạm tội, phụ nữ có thai hoặc đang nuôi con dưới 36 tháng tuổi không bị áp dụng hình phạt tử hình. Đây là quy định nhằm bảo vệ quyền con người và chính sách nhân đạo của Nhà nước.

3. So với BLHS năm 1985, BLHS năm 1999 có gì thay đổi về hình phạt tử hình?
   BLHS năm 1999 thu hẹp phạm vi áp dụng, giảm số điều luật quy định tử hình từ 44 xuống 29, mở rộng đối tượng không áp dụng tử hình, đồng thời bổ sung các tình tiết tăng nặng để cá thể hóa trách nhiệm hình sự.

4. Việt Nam so sánh thế nào với các nước khác về hình phạt tử hình?
   Nhiều quốc gia đã bãi bỏ hoặc hạn chế áp dụng tử hình, trong khi Việt Nam vẫn duy trì nhưng với quy định chặt chẽ và chính sách nhân đạo. Ví dụ, Liên bang Nga chỉ áp dụng tử hình với 3 tội danh, Nhật Bản có 13 điều luật quy định tử hình, Anh chỉ áp dụng tử hình trong một số trường hợp đặc biệt.

5. Việc áp dụng hình phạt tử hình có tác dụng gì trong phòng chống tội phạm?
   Hình phạt tử hình có tác dụng răn đe mạnh mẽ, ngăn ngừa tội phạm đặc biệt nghiêm trọng, đồng thời thể hiện sự kiên quyết của Nhà nước trong đấu tranh phòng, chống tội phạm, góp phần giữ gìn trật tự xã hội và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân.

Kết luận

• Hình phạt tử hình là hình phạt nghiêm khắc nhất, chỉ áp dụng với tội phạm đặc biệt nghiêm trọng, đóng vai trò quan trọng trong hệ thống hình phạt của Việt Nam.
• BLHS năm 1999 đã có nhiều sửa đổi, bổ sung nhằm thu hẹp phạm vi áp dụng, mở rộng đối tượng không áp dụng và cá thể hóa trách nhiệm hình sự.
• Thực tiễn áp dụng hình phạt tử hình từ 1993 đến 2002 cho thấy sự nghiêm minh trong xử lý các tội phạm nghiêm trọng, đặc biệt là giết người và tội phạm ma túy.
• So sánh với pháp luật quốc tế, Việt Nam duy trì tử hình nhưng với quy định chặt chẽ, phù hợp với xu hướng nhân đạo và bảo vệ quyền con người.
• Các đề xuất hoàn thiện pháp luật, tăng cường đào tạo, giám sát và tuyên truyền sẽ góp phần nâng cao hiệu quả áp dụng hình phạt tử hình trong thời gian tới.

Các cơ quan chức năng cần triển khai rà soát, hoàn thiện pháp luật và nâng cao năng lực thực thi để đảm bảo hình phạt tử hình được áp dụng đúng pháp luật, công bằng và nhân đạo. Độc giả và các chuyên gia pháp lý được khuyến khích nghiên cứu sâu hơn để đóng góp vào sự phát triển của pháp luật hình sự Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ HÌNH PHẠT TỬ HÌNH 1. KHÁI NIỆM HÌNH PHẠT TỬ HÌNH VÀ Ý NGHĨA CỦA VIỆC QUY ĐỊNH HÌNH PHẠT TỬ HÌNH TRONG HỆ THỐNG HÌNH PHẠT 1. Khái niệm hình phạt tử hình Trong tất cả các biện pháp đấu tranh phòng, chống tội phạm, hình phạt là biện pháp nghiêm khắc nhất, được áp dụng phổ biến và có lịch sử lâu đời nhất. Hình phạt luôn được coi là công cụ hữu hiệu để bảo vệ lợi ích của Nhà nước, của tổ chức và công dân như C.

Mác đã từng nói: “Hình phạt không phải là một cái gì khác ngoài phương tiện để tự bảo vệ mình của xã hội chống lại sự vi phạm các điều kiện tồn tại của nó” [57, tr. Trong khoa học luật hình sự và thực tiễn pháp lý có những quan điểm khác nhau về khái niệm hình phạt, trong đó nổi lên hai quan điểm chủ yếu: Quan điểm thứ nhất cho rằng, hình phạt là công cụ để trả thù người phạm tội. Đây là quan điểm phổ biến ở những nước phương Tây thế kỷ thứ 18, 19. Hình phạt theo quan điểm này rất hà khắc, mang tính nhục hình, đầy đọa thể xác, chà đạp lên phẩm giá của con người.

Quan điểm thứ hai cho rằng, hình phạt là công cụ đấu tranh phòng, chống tội phạm. Đây là quan điểm của những nhà luật học tiến bộ trên thế giới và được TS. Uông Chu Lưu, cố TS. Nguyễn Đức Tuấn ủng hộ [57, tr.

Theo quan điểm này, ngoài mục đích trừng trị người phạm tội, hình phạt còn là công cụ hữu hiệu cải tạo, giáo dục người phạm tội trở thành công dân lương thiện, có ích cho xã hội. Trong BLHS năm 1999, lần đầu tiên trong lịch sử lập pháp hình sự Việt Nam, định nghĩa pháp lý của khái niệm hình phạt được quy định tại Điều 26: “Hình phạt là biện pháp cưỡng chế nghiêm khắc nhất của Nhà nước nhằm tước bỏ hoặc hạn chế quyền, lợi ích của người phạm tội. 10 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Hình phạt được quy định trong BLHS và do Tòa án quyết định”. Từ khái niệm trên, có thể rút ra những đặc điểm của hình phạt như sau: Thứ nhất, hình phạt là biện pháp cưỡng chế nghiêm khắc nhất của Nhà nước.

Trong hệ thống các biện pháp cưỡng chế của Nhà nước, có nhiều loại biện pháp cưỡng chế khác nhau như biện pháp cưỡng chế hành chính, biện pháp cưỡng chế dân sự, biện pháp cưỡng chế kinh tế, biện pháp cưỡng chế lao động, biện pháp cưỡng chế hình sự (hình phạt, các biện pháp tư pháp, các biện pháp pháp lý hình sự khác). Trong hệ thống các biện pháp cưỡng chế này, hình phạt là biện pháp cưỡng chế nghiêm khắc nhất. Tính nghiêm khắc của hình phạt thể hiện ở chỗ người bị kết án bị tước bỏ hoặc bị hạn chế quyền tự do, quyền về tài sản, về chính trị, tinh thần, thậm chí bị tước đi cả quyền sống. Ngoài ra, hình phạt còn để lại hậu quả pháp lý là án tích cho người bị kết án.

Nói cách khác, trừng trị là nội dung, bản chất và là thuộc tính của hình phạt. Khi áp dụng hình phạt đối với người phạm tội, Nhà nước thể hiện thái độ phản ứng chính thức, lên án hành vi phạm tội và người phạm tội. Tính nghiêm khắc của hình phạt được các Nhà nước quy định không giống nhau, mà phụ thuộc vào điều kiện kinh tế, chính trị, xã hội, đạo đức, tâm lý và truyền thống của mỗi nước. Thứ hai, hình phạt được quy định trong BLHS và do Tòa án áp dụng.

Trong các BLHS năm 1985 và 1999, hình phạt được quy định cả trong Phần chung và Phần các tội phạm. Phần chung của BLHS quy định những vấn đề có tính nguyên tắc như: khái niệm hình phạt (Điều 26), mục đích của hình phạt (Điều 27), các hình phạt (Điều 28), cảnh cáo (Điều 29), phạt tiền (Điều 30), cải tạo không giam giữ (Điều 31), trục xuất (Điều 32), tù có thời hạn (Điều 33), tù chung thân (Điều 34), tử hình (Điều 35). Phần các tội 11 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] phạm của BLHS quy định các loại hình phạt và mức hình phạt đối với từng tội phạm cụ thể. Trong mọi trường hợp không được áp dụng hình phạt đối với người thực hiện hành vi mà BLHS không quy định là tội phạm và cũng không được áp dụng loại, mức hình phạt nào đó, nếu hình phạt này không được quy định trong BLHS.

Ngoài ra, chỉ có Tòa án là cơ quan nhà nước duy nhất có quyền tuyên bố một người là có tội và áp dụng hình phạt đối với người đó. Các cơ quan tiến hành tố tụng khác như cơ quan điều tra, Viện kiểm sát không có quyền áp dụng hình phạt mà chỉ có quyền đề xuất với Tòa án. Thứ ba, hình phạt chỉ có thể áp dụng đối với người đã thực hiện hành vi phạm tội. Một trong những nguyên tắc được thừa nhận của luật hình sự Việt Nam hiện nay là trách nhiệm hình sự chỉ đặt ra đối với cá nhân người phạm tội, trách nhiệm hình sự không được đặt ra đối với pháp nhân phạm tội.

Dựa trên nguyên tắc này, trách nhiệm hình sự không thể được áp dụng đối với các thành viên trong gia đình cũng như đối với những người thân khác của người phạm tội. Cũng theo nguyên tắc này, luật hình sự Việt Nam không thừa nhận việc chấp hành án thay cho người phạm tội, cho dù sự chấp hành án thay này là hoàn toàn tự nguyện. Hình phạt tịch thu tài sản cũng chỉ được áp dụng đối với tài sản thuộc quyền sở hữu của người phạm tội mà không được tịch thu tài sản của các thành viên khác trong gia đình hay của những người thân khác của người phạm tội. Ngoài ba đặc điểm trên, hình phạt còn có tính giai cấp.

Tính giai cấp của hình phạt được quy định bởi bản chất giai cấp của Nhà nước. Tùy thuộc vào nhiệm vụ của luật hình sự bảo vệ lợi ích của giai cấp nào, mà có thể xác định bản chất giai cấp của hình phạt. 12 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Từ định nghĩa pháp lý của khái niệm hình phạt đã nói ở trên, có thể đưa ra định nghĩa của khái niệm hình phạt tử hình như sau: tử hình là hình phạt đặc biệt, tước bỏ quyền sống của người bị kết án, chỉ có thể áp dụng đối với người phạm tội đặc biệt nghiêm trọng. Do tử hình là một loại hình phạt trong hệ thống hình phạt theo luật hình sự Việt Nam, cho nên, tử hình cũng có đầy đủ những đặc điểm của hình phạt như đã phân tích ở trên.

Ngoài ra, tử hình còn có một số đặc điểm mà chỉ hình phạt này mới có như sau: Thứ nhất, tử hình là hình phạt nghiêm khắc nhất trong hệ thống hình phạt, tước đi quyền sống của người bị kết án. Quyền sống là quyền tự nhiên quan trọng nhất của con người. Hình phạt tử hình tước đi quyền sống của người bị kết án, do vậy, tử hình là hình phạt nghiêm khắc nhất trong hệ thống hình phạt. Tử hình là một trong những hình phạt có lịch sử lâu đời, nhưng xung quanh nó, dưới góc độ lý luận luật hình sự, còn có những ý kiến khác nhau, trong đó nổi lên hai quan điểm trái ngược nhau về việc nên duy trì hay hủy bỏ hình phạt này.

Những người theo quan điểm đòi phải hủy bỏ hình phạt tử hình cho rằng, sự sống của con người là cái quý giá nhất mà tạo hóa ban cho, con người không nên sử dụng pháp luật để tước đi cái đó. Ngoài ra, họ còn lập luận rằng, Tòa án có thể mắc sai lầm trong việc quyết định hình phạt tử hình, mà khi đã thi hành xong hình phạt tử hình, thì không thể sửa chữa được nữa. Những người theo quan điểm duy trì hình phạt tử hình, thì cho rằng, để đảm bảo an ninh cho xã hội, cần thiết phải duy trì hình phạt tử hình đối với những tội phạm đặc biệt nghiêm trọng [45, tr. 13 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Thứ hai, tử hình là hình phạt không đặt ra mục đích giáo dục, cải tạo người bị kết án.

Theo quan điểm được thừa nhận rộng rãi ở nước ta, hình phạt tử hình không đặt ra mục đích giáo dục, cải tạo người bị kết án, bởi vì tính chất đặc biệt nghiêm trọng của hành vi phạm tội và những đặc điểm nhân thân của người phạm tội đã phủ nhận khả năng thực hiện mục đích đó. Việc quy định và áp dụng hình phạt tử hình nhằm “loại bỏ hoàn toàn khả năng thực hiện tội phạm” ở người bị kết án, có tác dụng răn đe những người không vững vàng dễ sa vào con đường phạm tội, đồng thời động viên nhân dân trong đấu tranh phòng, chống tội phạm [47, tr. Thứ ba, không áp dụng hình phạt tử hình đối với người chưa thành niên phạm tội, đối với phụ nữ có thai hoặc phụ nữ đang nuôi con dưới 36 tháng tuổi. Người chưa thành niên, phụ nữ có thai hoặc phụ nữ đang nuôi con dưới 36 tháng tuổi phạm tội là những đối tượng đặc biệt của chính sách hình sự của Nhà nước Cộng hòa XHCN Việt Nam.

Quy định tại Điều 35 BLHS năm 1999 chủ yếu xuất phát từ nguyên tắc nhân đạo của luật hình sự. Những đặc điểm tâm - sinh lý của người chưa thành niên, phụ nữ có thai hoặc đang nuôi con dưới 36 tháng tuổi có ảnh hưởng không nhỏ đến khả năng nhận thức, điều khiển hành vi, khả năng giáo dục, cải tạo của họ và đây cũng là điều được các nhà làm luật quan tâm đến. Trong luật hình sự Việt Nam, ngoài hình phạt tử hình, chỉ có hình phạt tù chung thân được quy định không áp dụng đối với người chưa thành niên phạm tội, còn các hình phạt khác đều không có đặc điểm này. Ý nghĩa của việc quy định hình phạt tử hình trong hệ thống hình phạt 14 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Hệ thống pháp luật là một chỉnh thể thống nhất được cấu thành bởi các ngành luật khác nhau; gắn liền với các ngành luật đó là những biện pháp trách nhiệm pháp lý với những chế tài cụ thể khác nhau.

Gắn liền với luật hình sự là các biện pháp pháp lý hình sự, trong đó có hình phạt. Hệ thống hình phạt là tổng thể các loại hình phạt do Nhà nước quy định trong luật hình sự, có sự liên kết chặt chẽ với nhau theo một trật tự nhất định được quy định bởi tính chất nghiêm khắc của từng loại hình phạt.