Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ TÀI TRỢ XUẤT NHẬP KHẨU CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Tổng quan về hoạt động tài trợ xuất nhập khẩu của ngân hàng thương mại 1. Khái niệm về tài trợ xuất nhập khẩu Khái niệm về xuất nhập khẩu Cùng với“sự phát triển xã hội ngày càng văn minh thì hoạt động kinh doanh nói chung và hoạt động kinh doanh XNK nói riêng ngày càng phát triển mạnh mẽ. Hoạt động kinh doanh XNK nó vượt ra biên giới các nước và gắn liền với các đồng tiền quốc tế khác nhau.
Nó diễn ra bất cứ nơi nào và quốc gia nào trên thế giới.”Mỗi quốc gia đều có sự khác nhau về điều kiện tự nhiên như khí hậu, tài nguyên thiên nhiên… và đều có những thế mạnh riêng trong việc sản xuất một số mặt hàng nhất định. Hoạt động XNK giúp tìm ra hàng hóa bổ sung cho hàng hóa thiếu hụt trong nước, thay thế các sản phẩm trong nước không sản xuất được hoặc sản xuất với chi phí cao. Thông qua trao đổi XNK, các nước có thể phát huy lợi thế so sánh của mình, cho biết nước mình nên sản xuất mặt hàng gì và không nên sản xuất mặt hàng gì để khai thác triệt để lợi thế riêng của từng quốc gia.” XNK là hoạt động kinh doanh buôn bán trên phạm vi quốc tế, là hoạt động buôn bán riêng lẻ mà có sự tham gia của cả một hệ thống các quan hệ mua bán trong thương mại nhằm đẩy mạnh hoạt động sản xuất hàng hoá, chuyển đổi cơ cấu kinh tế ổn định và từng bước nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân.”Do đó, cùng với những lợi ích kinh tế đem lại”cao“thì’hoạt động;xuất nhập khẩu cũng còn”tồn tại nhiều hạn chế. Đây là hoạt động tập trung của“nhiều hệ thống’kinh”tế“các nước;cùng’tham gia”mà các hệ thống này có đặc điểm không giống nhau và rất khó có thể khống chế được.
Theo quy định tại Điều 28 Luật Thương mại 2005 thì khái niệm xuất khẩu, nhập khẩu hàng hoá theo pháp luật Việt Nam được quy định cụ thể như sau: - Xuất khẩu hàng hóa là việc hàng hoá được đưa ra khỏi lãnh thổ Việt Nam hoặc đưa vào khu vực đặc biệt nằm trên lãnh thổ Việt Nam được coi là khu vực hải quan riêng theo quy định của pháp luật. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 - Nhập khẩu hàng hóa là việc hàng hoá được đưa vào lãnh thổ Việt Nam từ nước ngoài hoặc từ khu vực đặc biệt nằm trên lãnh thổ Việt Nam được coi là khu vực hải quan riêng theo quy định của pháp luật. Khái niệm về tài trợ xuất nhập khẩu Theo Nguyễn Quốc Khánh (2017): “Tín dụng tài trợ xuất nhập khẩu là hình thức tài trợ thương mại, kỳ hạn gắn liền với thời gian thực hiện thương vụ, đối tượng tài trợ là các doanh nghiệp xuất nhập khẩu trực tiếp hoặc ủy thác. Tài trợ của ngân hàng trong lĩnh vực xuất nhập khẩu là hình thức cho vay mang lại hiệu quả cao, an toàn, đảm bảo sử dụng vốn đúng mục đích và thời gian thu hồi vốn nhanh” Tài trợ XNK là một bộ phận trong hoạt động tài trợ ngoại thương của các Ngân hàng thương mại.
Đây là hoạt động cung ứng vốn, bão lãnh nhằm hỗ trợ cho các doanh nghiệp hoạt động kinh doanh trong lĩnh vực XNK. Cùng với sự phát triển của ngoại thương và hệ thống ngân hàng, hoạt động tài trợ XNK của ngân hàng thương mại phát triển ngày càng đa dạng và phong phú. Tài trợ XNK bao gồm hai hoạt động là tài trợ xuất khẩu và tài trợ nhập khẩu. Tài“trợ xuất khẩu là việc cung cấp khoản vay,”chiết khấu, bảo lãnh, bao thanh toán…“để giúp doanh nghiệp thực hiện việc sản xuất, kinh doanh, chế biến hàng xuất khẩu.”Mục“đích của khoản tài trợ này là đẩy mạnh sản xuất trong nước, khuyến khích xuất khẩu.”Đây còn là một kênh tái tạo ngoại tệ để phục vụ hoạt động tài trợ nhập khẩu của ngân hàng.
Tài“trợ nhập khẩu là việc cung cấp các khoản vay (ngắn, trung, dài hạn),” phát hành L/C nhập khẩu, bảo lãnh… để giúp doanh nghiệp thực hiện việc nhập khẩu cần thiết phục vụ sản xuất kinh doanh. Mục đích của khoản tài trợ này là cho vay, bảo lãnh để giúp doanh nghiệp nhập khẩu nguyên liệu, vật tư, hàng hoá, máy móc thiết bị, dây chuyền sản xuất… Từ những đặc điểm trên, tác giả rút ra được khái niệm về tài trợ xuất nhập khẩu như sau: Tài trợ XNK là tập hợp các biện pháp và hình thức hỗ trợ về mặt tài chính hoặc uy tín hoặc cả hai một cách trực tiếp hay gián tiếp cho các doanh nghiệp hoặc đơn vị kinh tế tham gia hoạt động kinh doanh thương mại trong một số hoặc tất cả các công đoạn của quá trình đầu tư, từ sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm hoặc cung ứng dịch vụ trên thị trường thé giới nhằm mục đích sinh lợi. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 Về bản chất, hoạt động tài trợ XNK là một loại hình tín dụng dựa trên cơ sở “uy tín”, “niềm tin”, tuy nhiên, hoạt động này bao hàm cả dạng thức “bảo lãnh” và “chiết khấu”. Trong đó, “bảo lãnh” là việc ngân hàng bằng uy tín của mình đứng ra cam kết trả tiền cho bên thứ ba nếu bên được bảo lãnh không thanh toán khoản nợ của họ, còn “chiết khấu” theo định nghĩa trong UCP 500 là việc ngân hàng định giá và trả tiền cho hối phiếu và/hoặc bộ chứng từ được xuất trình phù hợp với các điều khoản của L/C.
Đặc điểm về tài trợ xuất nhập khẩu của Ngân hàng thương mại Trong hoạt động XNK,“người mua và người bán ở hai quốc gia khác nhau, hàng hoá được sản xuất và tiêu thụ ở hai quốc gia khác nhau.”Do vậy,“đây là hoạt động có rủi ro khá cao bởi sự biến động khó lường của thị trường quốc tế cũng như thị trường nội địa.” Vốn được tài trợ trong hoạt động XNK thường được thanh toán trực tiếp cho bên thứ ba. Ví dụ, trong tài trợ nhập khẩu thì tiền giải ngân được thanh toán trực tiếp cho nhà xuất khẩu…Việc làm này nhằm giảm thiểu rủi ro sử dụng vốn sai mục đích. Doanh nghiệp“kinh doanh XNK“thường có vốn chủ sở hữu thấp, tài sản cố định thấp nhưng doanh số hoạt động lớn, vòng quay vốn nhanh. Hoạt động chủ yếu mang tính thời vụ, nhu cầu vốn chủ yếu tập trung vào một thời điểm nhất định và thời cơ kinh doanh là yếu tố quyết định hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp.”” Khi tài trợ cho doanh nghiệp XNK,“ngân hàng gặp khó khăn trong việc đánh giá năng lực tài chính của đối tác của khách hàng và kiểm tra sau giải ngân đối với doanh nghiệp thu mua hàng xuất khẩu.”Vì vậy, ngân hàng phải chú ý nhiều đến việc đánh giá kỹ về thị trường, mặt hàng, nguồn thu của doanh nghiệp.” Đối tượng được tài trợ xuất nhập khẩu (TTXNK) là những nhu cầu vốn tạm thời thiếu hụt của khách hàng trong quá trình kinh doanh xuất nhập khẩu được ngân hàng xét tài trợ hay không.
Mọi khách hàng thỏa mãn các điều kiện sau đều có thể xin vay vốn: Có đầy đủ tư cách pháp nhân, hoạt động sản xuất kinh doanh theo đúng pháp luật hiện hành của Việt Nam; Vốn tự có theo quy định, vốn vay tổ chức tín dụng chỉ để bổ sung vào tổng mức vốn lưu động cần thiết; Tổ chức hạch toán và quản lý tài chính theo đúng pháp lệnh kế toán thống kê; Sản xuất kinh doanh có lãi, không có nợ quá hạn; LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 Phải có phương án sử dụng vốn vay, nêu được mục đích, hiệu quả, tính khả thi và khả năng hoàn toàn trả nợ vay, nguồn trả nợ vay; Chấp hành và thực thi mọi quy định trong thể lệ tín dụng của ngân hàng Nhà nước (NHNN) và tổ chức tín dụng đang cho vay vốn. Phạm vi tài trợ vốn: Các doanh nghiệp vay vốn ở một chi nhánh ngân hàng muốn vay tiếp ở chi nhánh khác thì phải được Tổng giám đốc cho phép. Trường hợp cho vay đối với khách hàng vay vốn ở nhiều tổ chức tín dụng thì ngân hàng cho vay phải thẩm định tình hình sản xuất kinh doanh, uy tín, khả năng trả nợ của đơn vị vay vốn qua các tổ chức tín dụng đã cho vay và qua phòng thông tin rủi ro của NHNN và qua các thông tin thị trường khác, nếu đảm bảo điều kiện cho vay, nguyên tắc cho vay và khả năng thu hồi vốn chắc chắn thì mới quyết định cho vay. Vai trò và sự cần thiết của hoạt động tài trợ xuất nhập khẩu cho các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài của các NHTM Tài trợ XNK đóng“vai trò quan trọng;đối với sự;tồn tại;và;phát triển;của hoạt”động“ngoại thương;cũng như;sự phát triển”của“kinh tế;đất nước.”Vai“trò đó được thể hiện qua:” Đối với doanh nghiệp xuất nhập khẩu - Tài trợ XNK của NHTM đáp ứng nhu cầu về vốn của các doanh nghiệp giúp doanh nghiệp có thể đứng vững trong cơ chế thị trường, mở rộng sản xuất kinh doanh, tạo công ăn việc làm cho người lao động, giảm tỷ lệ thất nghiệp đồng thời hoàn thành nghĩa vụ nộp thuế cho ngân sách nhà nước.” - Tạo điều kiện giúp doanh nghiệp phát triển sản xuất, tăng nhanh sản lượng hàng hóa, đa dạng hóa các mặt hàng xuất khẩu.” - Tài trợ XNK của NHTM giúp doanh nghiệp thực hiện được những thương vụ lớn, mở rộng và nâng cao danh tiếng của doanh nghiệp trên trường quốc tế.” - Tài trợ XNK“làm tăng hiệu quả của doanh nghiệp trong quá trình thực hiện hợp đồng đối với các đối tác: đối với các doanh nghiệp xuất khẩu, vốn tài trợ giúp họ thu mua hàng hóa, nguyên vật liệu đầu vào đúng thời vụ, gia công chế biến đúng thời điểm, nếu chiết khấu họ có thể xoay vòng vốn một cách nhanh chóng.”Đối với doanh nghiệp nhập khẩu,“vốn tài trợ giúp họ nhập khẩu được máy móc hiện đại, đổi LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 mới trang thiết bị kỹ thuật, thu mua được những lô hàng lớn với giá cả ưu đãi và có lợi nhất.” - Thông qua giao dịch tài trợ XNK và thanh toán quốc tế của Ngân hàng thương mại, doanh nghiệp XNK được ngân hàng tư vấn miễn phí, kiểm tra đầy đủ tính pháp lý, tính hợp lệ của bộ chứng từ thanh toán, giảm thiểu rủi ro trong kinh doanh.
Đối với Ngân hàng thương mại - Tài trợ XNK nâng cao tính an toàn cho ngân hàng thông qua việc quản lý thu từ các nguồn thanh toán. Đối với người xuất khẩu, khi ngân hàng chuyển bộ chứng từ giao hàng để đòi tiền người nhập khẩu nước ngoài đã chỉ định tiền hàng phải được chuyển về thông qua tài khoản của người xuất khẩu mở tại Ngân hàng.