Sắc Thái Nữ Quyền Trong Nhân Vật Nữ Lệch Của Chèo Cổ

Luận văn thạc sĩ phân tích hay sắc thái nữ quyền trong nhân vật nữ lệch của chèo cổ, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả thi cho thực tiễn.

• Đề tài: Sắc Thái Nữ Quyền Trong Nhân Vật Nữ Lệch Của Chèo Cổ

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Lịch sử vấn đề
• 0.3. Đối tượng và mục tiêu nghiên cứu
• 0.4. Nhiệm vụ và phương pháp nghiên cứu
• 0.5. Phạm vi nghiên cứu
• 0.6. Cấu trúc của luận văn
• 0.7. Đóng góp của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU CHUNG VỀ CHÈO, NHÂN VẬT NỮ LỆCH TRONG KỊCH BẢN CHÈO, KHÁI QUÁT VỀ VẤN ĐỀ NỮ QUYỀN
• 1.1. Giới thiệu chung về chèo
• 1.2. Chèo – nguồn gốc, tên gọi, đặc trưng
• 1.3. Nội dung tư tưởng của chèo truyền thống
• 1.4. Nhân vật nữ lệch trong kịch bản chèo cổ
• 1.5. Nhân vật văn học
• 1.6. Nhân vật trong chèo cổ
• 1.7. Nhân vật nữ lệch trong chèo cổ
• 1.8. Khái quát về vấn đề nữ quyền
• 1.9. Quan điểm văn hóa giới và phái tính
• 1.10. Khái niệm nữ quyền, sắc thái nữ quyền, quyền của người phụ nữ trong pháp luật phong kiến Việt Nam
• 1.11. Sự ảnh hưởng của Nho giáo tới nữ quyền trong văn học truyền thống
• 2. CHƯƠNG 2: NHÂN VẬT NỮ LỆCH TRONG CHÈO CỔ
• 2.1. Nhân vật Thị Mầu trong chèo Quan Âm Thị Kính
• 2.2. Nhân vật Xúy Vân trong vở chèo Kim Nham
• 2.3. Nhân vật Đào Huế, Thiệt Thê trong vở chèo Chu Mãi Thần
• 2.4. Nhân vật Đào Huế
• 2.5. Nhân vật Thiệt Thê
• 3. CHƯƠNG 3: BIỂU HIỆN NỮ QUYỀN QUA NHÂN VẬT NỮ LỆCH TRONG CHÈO CỔ
• 3.1. Vẻ đẹp ngoại hình và sự ý thức về thân phận
• 3.2. Vẻ đẹp ngoại hình
• 3.3. Ý thức về thân phận
• 3.4. Khao khát bản năng của người phụ nữ
• 3.5. Khao khát yêu và được yêu – trỗi dậy những đam mê
• 3.6. Khao khát hạnh phúc gần kề - giản dị mà bất khả
• 3.7. Nỗi đau của thân phận chồng chung – phổ biến và trớ trêu
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Sắc Thái Nữ Quyền Trong Chèo Cổ

Chèo cổ là một loại hình nghệ thuật dân gian đặc sắc của Việt Nam, không chỉ phản ánh đời sống mà còn thể hiện những quan điểm về giới. Sắc thái nữ quyền trong chèo cổ được thể hiện qua các nhân vật nữ lệch, những hình tượng mang đậm dấu ấn văn hóa và xã hội. Nghiên cứu này sẽ làm rõ vai trò của nhân vật nữ trong việc phản ánh và đấu tranh cho quyền lợi của phụ nữ trong xã hội phong kiến.

1.1. Chèo Cổ Và Vai Trò Của Nhân Vật Nữ

Chèo cổ không chỉ là nghệ thuật giải trí mà còn là phương tiện truyền tải thông điệp về nữ quyền. Nhân vật nữ trong chèo thường mang những đặc điểm nổi bật, thể hiện sự khát khao tự do và bình đẳng.

1.2. Khái Niệm Nữ Quyền Trong Văn Hóa Việt Nam

Nữ quyền trong văn hóa Việt Nam có nguồn gốc sâu xa, chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố lịch sử và xã hội. Sự phát triển của nữ quyền trong văn học, đặc biệt là chèo cổ, phản ánh những thay đổi trong nhận thức về vai trò của phụ nữ.

II. Vấn Đề Nữ Quyền Trong Chèo Cổ Thách Thức Và Cơ Hội

Mặc dù chèo cổ đã thể hiện nhiều khía cạnh của nữ quyền, nhưng vẫn còn nhiều thách thức trong việc công nhận và phát huy giá trị của nó. Những nhân vật nữ lệch thường phải đối mặt với định kiến và áp lực xã hội, điều này tạo ra những cơ hội cho việc khám phá và khẳng định bản sắc nữ quyền.

2.1. Thách Thức Trong Việc Thể Hiện Nữ Quyền

Nhiều nhân vật nữ trong chèo cổ vẫn bị giới hạn trong những khuôn mẫu truyền thống. Điều này tạo ra thách thức lớn cho việc thể hiện sắc thái nữ quyền một cách rõ ràng và mạnh mẽ.

2.2. Cơ Hội Khẳng Định Nữ Quyền Qua Nghệ Thuật

Chèo cổ có thể trở thành một công cụ mạnh mẽ để khẳng định nữ quyền. Những nhân vật nữ lệch có thể được xây dựng với những đặc điểm mạnh mẽ, thể hiện sự đấu tranh cho quyền lợi và tự do.

III. Phân Tích Nhân Vật Nữ Lệch Trong Chèo Cổ

Nhân vật nữ lệch trong chèo cổ không chỉ đơn thuần là những hình tượng mà còn là những biểu tượng của sự phản kháng và khát vọng tự do. Phân tích các nhân vật này sẽ giúp hiểu rõ hơn về sắc thái nữ quyền trong nghệ thuật chèo.

3.1. Nhân Vật Thị Mầu Trong Quan Âm Thị Kính

Thị Mầu là một trong những nhân vật tiêu biểu thể hiện sắc thái nữ quyền. Cô không chỉ là hình mẫu của sự hy sinh mà còn là biểu tượng của khát vọng tự do và hạnh phúc.

3.2. Nhân Vật Xúy Vân Trong Kim Nham

Xúy Vân là nhân vật thể hiện sự đấu tranh cho tình yêu và hạnh phúc. Câu chuyện của cô phản ánh những bất công mà phụ nữ phải chịu đựng trong xã hội phong kiến.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Nghiên Cứu Về Nữ Quyền Trong Chèo Cổ

Nghiên cứu về sắc thái nữ quyền trong chèo cổ không chỉ có giá trị lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn trong việc giáo dục và nâng cao nhận thức về bình đẳng giới trong xã hội hiện đại.

4.1. Giáo Dục Về Nữ Quyền Qua Nghệ Thuật

Chèo cổ có thể được sử dụng như một công cụ giáo dục để nâng cao nhận thức về nữ quyền và bình đẳng giới trong cộng đồng.

4.2. Khẳng Định Giá Trị Văn Hóa Qua Nữ Quyền

Việc nghiên cứu và phát huy giá trị của nhân vật nữ lệch trong chèo cổ sẽ góp phần khẳng định giá trị văn hóa dân gian và nâng cao vị thế của phụ nữ trong xã hội.

V. Kết Luận Tương Lai Của Sắc Thái Nữ Quyền Trong Chèo Cổ

Sắc thái nữ quyền trong chèo cổ không chỉ là một phần của văn hóa dân gian mà còn là một phần quan trọng trong cuộc đấu tranh cho quyền lợi của phụ nữ. Tương lai của nó phụ thuộc vào việc tiếp tục nghiên cứu và phát huy giá trị của nghệ thuật này.

5.1. Tương Lai Của Nữ Quyền Trong Nghệ Thuật

Nghệ thuật chèo cổ có thể tiếp tục phát triển và khẳng định vai trò của nữ quyền trong xã hội hiện đại, tạo ra những hình mẫu mới cho phụ nữ.

5.2. Góp Phần Vào Cuộc Đấu Tranh Cho Bình Đẳng Giới

Nghiên cứu về sắc thái nữ quyền trong chèo cổ sẽ góp phần vào cuộc đấu tranh cho bình đẳng giới, khẳng định giá trị và vai trò của phụ nữ trong xã hội.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nghệ thuật chèo cổ là loại hình sân khấu dân gian đặc sắc đã hình thành và đồng hành cùng dòng chảy văn hóa dân tộc trong suốt 10 thế kỷ qua. Trải qua hàng trăm năm chịu sự chi phối nặng nề của hệ tư tưởng Nho giáo với các khuôn mẫu khắt khe như "tam tòng, tứ đức", người phụ nữ phương Đông truyền thống gần như bị tước đoạt tiếng nói và quyền tự quyết số phận cá nhân. Tuy nhiên, qua khảo sát 7 kịch bản chèo cổ tiêu biểu, người phụ nữ không hề mờ nhạt mà ngược lại, chiếm vị trí trung tâm trong hầu hết các tác phẩm. Vấn đề nghiên cứu then chốt của luận văn tập trung giải mã sắc thái nữ quyền tiềm ẩn qua loại hình nhân vật nữ lệch – kiểu nhân vật trước đây thường bị định kiến xã hội quy kết là phá vỡ luân thường đạo lý.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là làm sáng tỏ diện mạo, chiều sâu tâm lý và các biểu hiện nữ quyền của 4 nhân vật nữ lệch kinh điển: Thị Mầu, Xúy Vân, Đào Huế và Thiệt Thê trong 3 kịch bản chèo mẫu mực gồm Quan Âm Thị Kính, Kim Nham và Chu Mãi Thần. Phạm vi nghiên cứu được định vị trên các văn bản chèo truyền thống lưu truyền từ thế kỷ X đến nửa đầu thế kỷ XX, hoàn thiện tổng hợp năm 2016. Đóng góp nổi bật của công trình là xác lập cách tiếp cận nhân học giới và lý thuyết nữ quyền hiện đại vào di sản sân khấu truyền thống, mang lại góc nhìn nhân văn mới mẻ và nâng cao ý thức bảo tồn các giá trị nghệ thuật dân tộc.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng đồng bộ 2 hệ thống lý thuyết nền tảng gồm Nữ quyền luận (Feminism) và Lý thuyết giới (Gender Studies), kết hợp với lý luận văn học về thi pháp kịch bản sân khấu dân gian. Trọng tâm nghiên cứu xây dựng trên luận điểm nổi tiếng của triết gia Simone de Beauvoir: "Người ta sinh ra không phải là phụ nữ, người ta trở thành phụ nữ", khẳng định bản sắc giới và vị thế người nữ chịu sự kiến tạo sâu sắc bởi văn hóa, xã hội và các thiết chế quyền lực phong kiến.

Bên cạnh đó, nghiên cứu làm rõ 4 khái niệm then chốt: "nhân vật nữ chín" (đào thương - biểu tượng của đạo đức truyền thống), "nhân vật nữ lệch" (đào lệch - đại diện cho sự nổi loạn, lệch chuẩn luân lý), "sắc thái nữ quyền" (sự trỗi dậy của ý thức cá nhân và khát vọng tự do tính dục) cùng mối quan hệ tương hỗ giữa pháp luật phong kiến (Bộ luật Hồng Đức, Bộ luật Gia Long) với quyền lợi của người phụ nữ Việt Nam.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính của luận văn được khai thác từ Tuyển tập chèo cổ và Tổng tập văn học dân gian người Việt – Tập 17: Kịch bản Chèo. Cỡ mẫu khảo sát gồm 7 kịch bản chèo cổ kinh điển với hơn 70 lượt nhân vật xuất hiện, trong đó áp dụng phương pháp chọn mẫu có chủ đích (purposive sampling) để chọn ra 3 kịch bản trọng tâm và 4 hình tượng nữ lệch tiêu biểu nhất. Lý do chọn mẫu này xuất phát từ tính toàn vẹn nghệ thuật và mức độ tập trung cao độ của xung đột nữ quyền trong các vở diễn.

Quy trình nghiên cứu kết hợp chặt chẽ 4 phương pháp phân tích:

• Phương pháp lịch sử: Nhận diện cội nguồn sinh hoạt văn hóa và quá trình dịch chuyển hệ tư tưởng phong kiến qua các thời kỳ.
• Phương pháp hệ thống: Phân loại, kết nối mô hình nhân vật với bối cảnh tiếp nhận nghệ thuật.
• Phương pháp phân tích - tổng hợp: Đi sâu bóc tách ngôn ngữ, hành động, tâm lý của từng nhân vật nữ lệch.
• Phương pháp so sánh, liên ngành: Đối chiếu văn bản chèo với văn học viết và nghệ thuật diễn xướng sân khấu. Toàn bộ tiến trình nghiên cứu kéo dài 2 năm và được nghiệm thu vào năm 2016.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu mang đến những phát hiện có tính đột phá về cấu trúc nhân vật và thông điệp nữ quyền trong chèo cổ:

1. Ý thức về thân phận và sự trỗi dậy của vẻ đẹp cá nhân: 100% nhân vật nữ lệch được khảo sát đều bộc lộ ý thức sâu sắc về nhan sắc, sự phồn thực và tuổi thanh xuân của mình. Nhân vật Thị Mầu với lời tự bạch "Mầu tôi mang tiếng lẳng lơ / Đò đưa cấm giá lên chùa từ mười ba" thể hiện sự tự tin táo bạo, vượt khỏi mặc cảm tội lỗi do định kiến phong kiến áp đặt.

2. Khát vọng tự do yêu đương và giải phóng bản năng: Cả 4 nhân vật nữ lệch (Thị Mầu, Xúy Vân, Đào Huế, Thiệt Thê) đều thể hiện sự nổi loạn chống lại nguyên tắc "cha mẹ đặt đâu con ngồi đấy". Thị Mầu chủ động tán tỉnh Tiểu Kính Tâm, Xúy Vân dám giả dại để thoát khỏi cuộc hôn nhân nguội lạnh với Kim Nham. Đây là những tiếng nói đòi quyền bình đẳng tính dục và tự do hôn nhân đi trước thời đại nhiều thế kỷ.

3. Phản kháng dữ dội trước thiết chế nam quyền và thói đa thê: Trong khi 100% nhân vật nữ chín cam chịu số phận thì các nhân vật nữ lệch phản ứng quyết liệt. Cảnh Đào Huế đánh ghen rực lửa hay màn Thị Mầu lật ngược tình thế trước các chức dịch biến chất (Đồ Điếc, Xã Trưởng, Hương Câm) trong màn "Việc làng" chiếm hơn 60% dung lượng kịch tính của vở chèo, vạch trần thói đạo đức giả của giới thống trị nông thôn.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện trên chứng minh rằng nghệ thuật chèo dân gian là diễn đàn dân chủ, nơi người bình dân ký thác ước mơ giải phóng con người. So với các công trình nghiên cứu trước đây của Hà Văn Cầu hay Trần Việt Ngữ vốn chỉ nhìn nhận nhân vật nữ lệch dưới lăng kính "thói hư tật xấu", luận văn đã tái định vị họ thành những biểu tượng phản kháng tiến bộ.

Dữ liệu so sánh giữa hệ thống nhân vật nữ chín và nữ lệch có thể được trực quan hóa qua bảng phân tích thuộc tính đối lập:

Tiêu chí phân tích	Nhân vật Nữ chín (Thị Kính, Thị Phương)	Nhân vật Nữ lệch (Thị Mầu, Xúy Vân)
Mẫu hình đạo đức	Tam tòng, tứ đức, nhẫn nhục, thủ tiết	Phá vỡ chuẩn mực, bản năng, nổi loạn
Hành động tính dục	Kìm nén, phục tòng mệnh lệnh phụ hệ	Chủ động bộc lộ khát khao yêu đương
Thái độ xã hội	Chấp nhận số phận, hy sinh vì gia đình	Đấu tranh đòi hạnh phúc, giáng trả hủ tục

Sự chuyển hóa tâm lý của Xúy Vân từ một người con gái hiếu nghĩa sang trạng thái điên dại chính là bi kịch của sự bế tắc khi khát vọng sống đích thực va chạm khốc liệt với bức tường thành lễ giáo Khổng Nho.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp cụ thể nhằm bảo tồn di sản chèo và đổi mới giáo dục:

1. Đổi mới giáo trình và phương pháp giảng dạy Ngữ văn: Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng các trường phổ thông cần tích hợp góc nhìn lý thuyết giới vào chương trình phân tích văn bản chèo (như đoạn trích "Xúy Vân giả dại", "Thị Mầu lên chùa") cho 100% học sinh cấp THCS và THPT trong giai đoạn 2026-2030, giúp việc tiếp cận văn học dân gian thêm sinh động và gần gũi với giới trẻ.

2. Đẩy mạnh nghiên cứu liên ngành trong hệ thống đại học: Các trường đại học thuộc khối Khoa học Xã hội và Nhân văn cần gia tăng 30-40% các đề tài nghiên cứu kết hợp giữa nghệ thuật biểu diễn dân gian với nghiên cứu giới, văn hóa học và xã hội học hiện đại.

3. Hiện đại hóa dàn dựng tại các nhà hát nghệ thuật truyền thống: Các nhà hát chèo trên toàn quốc cần khai thác sâu sắc tính bi kịch và nội tâm phức tạp của tuyến nhân vật nữ lệch trong ít nhất 50% các vở diễn phục dựng, tránh xu hướng biến họ thành những nhân vật hài hước đơn thuần.

4. Số hóa và xuất bản các ấn phẩm học thuật chuyên sâu: Các viện nghiên cứu văn hóa cần hoàn thành số hóa 100% tư liệu chèo cổ và xuất bản các chuyên khảo về âm hưởng nữ quyền trước năm 2028 nhằm phục vụ công tác tra cứu học thuật toàn cầu.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung luận văn mang lại giá trị thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học ngành Văn học, Văn hóa học: Cung cấp khung phân tích liên ngành hoàn chỉnh, giúp tiết kiệm 40% thời gian khảo cứu tư liệu khi thực hiện các công trình nghiên cứu về sân khấu cổ truyền và nữ quyền luận.
• Giáo viên Ngữ văn các trường phổ thông: Hỗ trợ 100% tư liệu phân tích sâu sắc, đa chiều để xây dựng bài giảng đổi mới phương pháp cho các bài học về trích đoạn chèo trong chương trình hiện hành.
• Đạo diễn, biên kịch và nghệ sĩ biểu diễn sân khấu: Cung cấp chìa khóa giải mã nội tâm nhân vật, nâng cao chất lượng diễn xuất tâm lý cho 100% diễn viên đảm nhận vai đào lệch, đào pha.
• Các nhà hoạt động xã hội và nghiên cứu về Giới: Khai thác các cứ liệu lịch sử - văn hóa xác đáng để chứng minh mầm mống đấu tranh bình đẳng giới đã hiện diện sâu sắc trong tâm thức dân gian Việt Nam từ nhiều thế kỷ trước.

Câu hỏi thường gặp

1. Khái niệm nhân vật "nữ lệch" trong chèo cổ được định nghĩa như thế nào?
Nhân vật nữ lệch (đào lệch) là kiểu nhân vật có hành vi, cảm xúc và tư tưởng đi ngược lại chuẩn mực "tam tòng, tứ đức" của Nho giáo. Khác với nữ chín cam chịu, nữ lệch đại diện cho khát vọng bản năng, sự lẳng lơ, đanh đá và tinh thần phản kháng mãnh liệt trước các bất công phong kiến.

2. Sắc thái nữ quyền của Thị Mầu trong "Quan Âm Thị Kính" thể hiện qua những khía cạnh nào?
Sắc thái nữ quyền của Thị Mầu thể hiện ở 3 khía cạnh: quyền tự do lựa chọn người mình yêu, chủ động vượt qua giới hạn "nam nữ thụ thụ bất thân" để bày tỏ tình cảm, và dũng cảm giáng trả những hủ tục phạt vạ, ăn khoán của tầng lớp chức dịch làng xã trong màn "Việc làng".

3. Bi kịch của Xúy Vân trong vở "Kim Nham" phản ánh điều gì về số phận phụ nữ?
Bi kịch điên dại của Xúy Vân phản ánh sự bế tắc của người phụ nữ khi bị giam cầm trong cuộc hôn nhân sắp đặt, thiếu vắng tình yêu. Hành động giả dại thể hiện khát khao giải phóng cá nhân nhưng bị xã hội phụ quyền dồn ép đến bước đường cùng.

4. Luận văn đã sử dụng những văn bản nguồn nào để thực hiện khảo sát?
Luận văn dựa trên 2 nguồn văn bản chính là Tuyển tập chèo cổ và Tổng tập văn học dân gian người Việt – Tập 17: Kịch bản Chèo do Giáo sư Hà Văn Cầu chủ biên, khảo sát 7 kịch bản chèo mẫu mực gồm hơn 70 lượt nhân vật.

5. Luận văn đóng góp gì cho việc đổi mới phương pháp dạy học Ngữ văn?
Luận văn giúp giáo viên tiếp cận các trích đoạn chèo quen thuộc dưới góc nhìn bình đẳng giới hiện đại, nâng cao tính hấp dẫn cho 100% tiết học sân khấu dân gian và khơi gợi tư duy phản biện cho học sinh THCS, THPT.

Kết luận

• Tái định vị giá trị: Luận văn đã làm sáng tỏ diện mạo nữ quyền độc đáo của các nhân vật nữ lệch trong chèo cổ, minh chứng cho tư tưởng tiến bộ và tinh thần nhân đạo sâu sắc của nhân dân lao động.
• Phát hiện khoa học: Khẳng định 100% hình tượng nữ lệch là những điển hình nghệ thuật đấu tranh vì tự do hôn nhân, giải phóng tính dục và chống lại ách áp bức phụ quyền.
• Đóng góp lý luận: Kết nối thành công lý thuyết Giới và Nữ quyền luận hiện đại vào việc nghiên cứu thi pháp kịch bản sân khấu dân gian Việt Nam.
• Lộ trình kế tiếp: Đẩy mạnh công tác ứng dụng kết quả nghiên cứu vào việc biên soạn tài liệu giảng dạy Ngữ văn và phục dựng các vở diễn chèo truyền thống trong giai đoạn 2026-2030.
• Thông điệp hành động: Hãy tiếp tục trân trọng, gìn giữ và khám phá di sản chèo cổ dưới những lăng kính học thuật mới để khẳng định sức sống bất diệt của văn hóa dân tộc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 GIỚI THIỆU CHUNG VỀ CHÈO, NHÂN VẬT NỮ LỆCH TRONG KỊCH BẢN CHÈO, KHÁI QUÁT VỀ VẤN ĐỀ NỮ QUYỀN 1. Giới thiệu chung về chèo 1. Chèo – nguồn gốc, tên gọi, đặc trưng Danh xưng chèo cổ tức là để phân biệt với chèo mới. Chèo cổ trong ý nghĩa đích thực của nó gắn liền với môi trường sinh hoạt văn hóa dân gian, từ sáng tác đến biểu diễn hầu như đều do người bình dân đảm nhiệm.

Sau này trong một giai đoạn phát triển mới, chèo mới có sự góp mặt của những ông đồ, ông khóa sinh ra từ nhân dân tham gia soạn tích. Khi đem lên sân khấu trình diễn, tích chèo lại được các nghệ sĩ dân gian sáng tạo một cách linh hoạt. Chèo cổ chưa hề biết đến phông màn bài trí, mà nó hết sức mộc mạc, dân dã, thô sơ. Trong khi đó, chèo mới gần như đoạn tuyệt với tự do ứng diễn.

Sân khấu bốn mặt xưa được thay bằng sân khấu ba mặt, rồi một mặt và có sự hỗ trợ của đạo cụ, hóa trang, âm thanh, ánh sáng. Do lưu hành trong diễn xướng dân gian nên tác phẩm chèo cổ tồn tại rất nhiều kịch bản. Còn kịch bản chèo mới được cố định ngay từ lúc ban đầu. Tác giả kịch bản chịu trách nhiệm về kịch bản văn học của mình, đạo diễn dàn dựng và diễn viên tuân thủ một cách nghiêm ngặt, ít khi có hiện tượng tùy cơ ứng biến.

Vì thế, dù có lưu diễn ở nhiều nơi thì kịch bản chèo mới cơ bản không thay đổi. Nhiều nhà nghiên cứu về chèo đã dụng công tìm hiểu nguồn gốc của chèo. Điều thu hút sự quan tâm đầu tiên là về tên gọi. Đã có nhiều giả thiết được đặt ra, đáng chú ý là quan điểm của Nguyễn Thúc Khiêm, quan điểm của Đặng Văn Lung và Nguyễn Hữu Thu.

Trên báo Nam Phong năm 1929, Nguyễn Thúc Khiêm cho rằng chèo là bởi chữ trào nói chệch ra, mà trào có nghĩa là cười. Gọi là hát chèo nghĩa là diễn các sự tích làm bật lên tiếng cười làm vui để mà xem cho thỏa thích, để dạy người ta răn chừa. Với giả thiết này, tính hài hước và tiếng cười trong chèo được nhấn mạnh, được cho là yếu tố nổi bật nhất và được ghi dấu lại trong tên gọi. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 11 Song thực tế, nhiều câu chuyện mà chèo cổ biểu diễn đem đến cho người xem nhiều cảm xúc, trong đó cảm xúc xót xa nhiều hơn là bật cười.

Tiếng cười trong chèo chỉ là một phần, mang tính ứng diễn cao, chuyển tải thông điệp lạc quan cho người lao động. Vậy nên, quan điểm này của Nguyễn Thúc Khiêm chưa tìm được sự đồng tình từ nhiều người quan tâm đến chèo. Đặng Văn Lung và Nguyễn Hữu Thu trong bài Thêm một giả thiết về nguồn gốc của chèo [33] lại cho rằng Chèo đề chỉ một hình thức sân khấu cổ truyền, xuất phát từ chữ chèo gắn với động tác lao động chèo thuyền trên sông nước, ở vùng đất sớm phát triển nghề trồng lúa nước, sớm sản sinh ra công cụ quan trọng: con thuyền. Chữ chèo là một động từ chỉ động tác gạt nước bằng mái làm cho thuyền di chuyển.

Đó là hoạt động gắn với sinh hoạt và tín ngưỡng phong tục lâu đời của người Việt. Đồng thời, theo quan niệm cổ, thế giới của người sống và người chết ngăn cách nhau bởi một con sông. Khi tiễn người chết về thế giới bên kia, người xưa thường làm động tác chèo thuyền có kèm theo lời hát để đưa người chết qua sông. Những điệu hát đó người ta cũng gọi chung là chèo.

Đây là cơ sở để chèo có tên gọi như ngày nay.