Giải pháp nâng cao hiệu quả của công tác quản lý và phát triển rừng tại huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hay giải pháp cải thiện kết quả của công tác quản lý và phát triển rừng trên địa bàn huyện na rì, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Nguyễn Hà Thư
• Người hướng dẫn: TS. Kiều Thị Thu Hương
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Kinh tế nông nghiệp
• Đề tài: Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Quản Lý Và Phát Triển Rừng Tại Huyện Na Rì, Bắc Kạn
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• TRÍCH YẾU LUẬN VĂN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Cơ sở lý luận của đề tài
• 1.1.1. Khái niệm rừng
• 1.1.2. Đặc điểm và phân loại rừng
• 1.1.2.1. Đặc điểm của rừng
• 2. MỞ ĐẦU
• 2.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 2.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 2.2.1. Mục tiêu chung
• 2.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 2.3. Đối tượng nghiên cứu
• 2.4. Phạm vi nghiên cứu
• 2.5. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Thực trạng công tác quản lý và phát triển rừng tại huyện Na Rì
• 3.1.1. Hiện trạng rừng và đất lâm nghiệp. Diện tích rừng phân theo chủ quản lý
• 3.1.2. Công tác giao khoán, hình thức giao khoán và cơ chế hưởng lợi từ rừng trên địa bàn huyện Na Rì
• 3.1.3. Công tác trồng rừng và giao khoán bảo vệ rừng
• 3.1.4. Những diễn biến về diện tích và chất lượng rừng tại khu vực nghiên cứu
• 3.1.5. Đánh giá chung công tác quản lý phát triển rừng trên địa bàn huyện Na Rì
• 3.2. Đặc điểm nhóm hộ nghiên cứu và các hoạt động quản lý và phát triển rừng tại Hạt kiểm lâm huyện Na Rì
• 3.2.1. Đặc điểm nhóm hộ nghiên cứu
• 3.2.2. Đặc điểm thu nhập của hộ và vai trò của rừng đối với đời sống của hộ gia đình
• 3.2.3. Các hoạt động quản lý phát triển rừng tại Hạt kiểm lâm Na Rì
• 3.3. Phân tích thuận lợi, khó khăn và các yếu tố ảnh hưởng đến công tác quản lý và phát triển rừng
• 3.3.1. Phân tích mối quan tâm của các bên liên quan đến công tác quản lý và phát triển rừng
• 3.3.2. Mức độ quan trọng của các bên liên quan đến công tác quản lý và phát triển rừng
• 3.3.3. Mức độ ưu tiên của các giải pháp quản lý và phát triển rừng
• 3.3.4. Phân tích SWOT trong công tác quản lý, phát triển rừng trên địa bàn huyện Na Rì
• 3.3.5. Những thuận lợi, khó khăn, kiến nghị trong công tác quản lý và phát triển rừng tại huyện Na Rì
• 3.4. Hiệu quả của đề tài
• 3.4.1. Hiệu quả về môi trường
• 3.4.2. Hiệu quả về kinh tế
• 3.4.3. Hiệu quả về xã hội
• 3.5. Đề xuất một số giải pháp cụ thể cho công tác quản lý và phát triển rừng
• 3.5.1. Giải pháp về kinh tế
• 3.5.2. Giải pháp về chính sách
• 3.5.3. Giải pháp về xã hội
• 3.5.4. Giải pháp về khoa học công nghệ
• 4. KẾT LUẬN, KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý rừng tại Na Rì

Quản lý và phát triển rừng là một trong những nhiệm vụ quan trọng nhằm bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế bền vững. Huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn, với diện tích rừng lớn, đang đối mặt với nhiều thách thức trong công tác quản lý rừng. Việc áp dụng các giải pháp hiệu quả sẽ giúp nâng cao chất lượng rừng và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.

1.1. Tình hình hiện tại của rừng tại huyện Na Rì

Huyện Na Rì có diện tích rừng lớn, nhưng chất lượng rừng đang bị suy giảm. Các hoạt động khai thác không hợp lý và tình trạng phá rừng trái phép đang diễn ra phổ biến.

1.2. Vai trò của rừng trong phát triển kinh tế địa phương

Rừng không chỉ cung cấp gỗ mà còn là nguồn tài nguyên quan trọng cho đời sống người dân. Việc phát triển rừng bền vững sẽ góp phần nâng cao thu nhập cho cộng đồng.

II. Những thách thức trong quản lý và phát triển rừng tại Na Rì

Mặc dù có nhiều chính sách hỗ trợ, nhưng công tác quản lý rừng tại Na Rì vẫn gặp nhiều khó khăn. Các yếu tố như phong tục tập quán, nhận thức của người dân và sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng là những thách thức lớn.

2.1. Vấn đề nhận thức của cộng đồng về bảo vệ rừng

Nhiều người dân vẫn chưa nhận thức đầy đủ về tầm quan trọng của việc bảo vệ rừng. Điều này dẫn đến việc khai thác rừng không bền vững.

2.2. Tình trạng phá rừng và khai thác trái phép

Tình trạng phá rừng trái phép diễn ra phổ biến, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường và hệ sinh thái. Cần có biện pháp mạnh mẽ để ngăn chặn tình trạng này.

III. Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý rừng bền vững tại Na Rì

Để nâng cao hiệu quả quản lý rừng, cần áp dụng các giải pháp đồng bộ từ chính sách đến thực tiễn. Việc tăng cường tuyên truyền, giáo dục và áp dụng công nghệ mới là rất cần thiết.

3.1. Tăng cường tuyên truyền và giáo dục cộng đồng

Cần tổ chức các chương trình tuyên truyền nhằm nâng cao nhận thức của người dân về bảo vệ rừng và phát triển bền vững.

3.2. Ứng dụng công nghệ trong quản lý rừng

Sử dụng công nghệ thông tin và các phần mềm quản lý sẽ giúp theo dõi tình trạng rừng và phát hiện kịp thời các hành vi vi phạm.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại huyện Na Rì

Các giải pháp đã được áp dụng tại huyện Na Rì đã mang lại những kết quả tích cực. Việc cải thiện chất lượng rừng và tăng cường sự tham gia của cộng đồng là những điểm nổi bật.

4.1. Kết quả từ các mô hình phát triển rừng cộng đồng

Các mô hình phát triển rừng cộng đồng đã giúp nâng cao thu nhập cho người dân và bảo vệ rừng hiệu quả hơn.

4.2. Đánh giá hiệu quả của các chính sách quản lý rừng

Các chính sách quản lý rừng đã được thực hiện có hiệu quả, nhưng cần tiếp tục điều chỉnh để phù hợp với thực tiễn địa phương.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho quản lý rừng tại Na Rì

Quản lý và phát triển rừng tại huyện Na Rì cần được tiếp tục cải thiện để đảm bảo bền vững. Các giải pháp đã đề xuất sẽ là cơ sở cho việc xây dựng chiến lược phát triển rừng trong tương lai.

5.1. Tầm quan trọng của việc bảo vệ rừng trong phát triển bền vững

Bảo vệ rừng không chỉ là trách nhiệm của chính quyền mà còn là nhiệm vụ của toàn xã hội. Cần có sự chung tay của mọi người.

5.2. Định hướng phát triển rừng bền vững trong tương lai

Cần xây dựng các chương trình dài hạn nhằm phát triển rừng bền vững, kết hợp với phát triển kinh tế địa phương.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn, với diện tích đất lâm nghiệp lên tới 65.218,6 ha, chiếm 76,46% diện tích tự nhiên toàn huyện, là một vùng trọng điểm trong công tác quản lý và phát triển rừng tại Việt Nam. Từ năm 2015 đến 2017, diện tích rừng tại đây có xu hướng tăng nhẹ, với độ che phủ rừng đạt khoảng 76,46% năm 2017, phản ánh sự quan tâm và đầu tư của Nhà nước cũng như cộng đồng địa phương vào lĩnh vực này. Tuy nhiên, công tác quản lý và phát triển rừng vẫn đối mặt với nhiều thách thức như khai thác trái phép, phong tục tập quán lạc hậu và hạn chế về nguồn lực quản lý. Mục tiêu nghiên cứu nhằm đánh giá thực trạng công tác quản lý và phát triển rừng tại huyện Na Rì trong giai đoạn 2015-2017, phân tích các thuận lợi, khó khăn và đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả công tác này. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào địa bàn huyện Na Rì, với dữ liệu thu thập từ các xã có tỷ lệ che phủ rừng cao và sự tham gia của cộng đồng dân cư trong các hoạt động lâm nghiệp. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo tồn tài nguyên rừng, nâng cao thu nhập cho người dân và góp phần phát triển kinh tế - xã hội bền vững của địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các khái niệm cơ bản về rừng, quản lý rừng bền vững và phát triển rừng theo Luật số 29/2004/QH11 của Quốc hội Việt Nam. Rừng được định nghĩa là hệ sinh thái bao gồm quần thể thực vật, động vật, vi sinh vật và các yếu tố môi trường khác với độ che phủ tán rừng từ 0,1 trở lên. Quản lý rừng bền vững là quá trình đảm bảo lợi ích kinh tế, môi trường và xã hội, cân bằng giữa nhu cầu hiện tại và tương lai. Ngoài ra, luận văn áp dụng mô hình phân tích SWOT để đánh giá thuận lợi, khó khăn trong công tác quản lý và phát triển rừng tại địa phương. Các khái niệm chính bao gồm: quản lý rừng, bảo vệ rừng, phát triển rừng, rừng tự nhiên và rừng trồng, cũng như các chính sách pháp luật liên quan đến quản lý tài nguyên rừng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên với 90 hộ gia đình tại ba xã Lạng San, Kim Hỷ và Văn Minh, được lựa chọn dựa trên tiêu chí tỷ lệ che phủ rừng cao và sự tham gia của cộng đồng trong hoạt động lâm nghiệp. Dữ liệu thứ cấp được thu thập từ các báo cáo, tài liệu, số liệu thống kê của Hạt kiểm lâm huyện Na Rì và các cơ quan liên quan trong giai đoạn 2015-2017. Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua phỏng vấn sâu, bảng hỏi với các hộ dân, cán bộ kiểm lâm và cán bộ xã. Phương pháp phân tích bao gồm xử lý số liệu bằng phần mềm Microsoft Excel, kiểm tra tính logic và tổng hợp thông tin để đánh giá thực trạng, phân tích SWOT và đề xuất giải pháp. Timeline nghiên cứu tập trung vào thu thập dữ liệu sơ cấp năm 2018 và phân tích dữ liệu trong cùng năm.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Diện tích và độ che phủ rừng tăng nhẹ: Từ năm 2015 đến 2017, diện tích đất có rừng tại huyện Na Rì tăng từ 62.627,7 ha lên 65.218,6 ha, tương ứng với độ che phủ rừng tăng từ 73,42% lên 76,46%. Rừng trồng cũng tăng từ 6.836,2 ha lên 10.563,8 ha, cho thấy sự chú trọng phát triển rừng trồng trong giai đoạn này.

2. Phân bố chủ quản lý rừng: Hộ gia đình, cá nhân quản lý diện tích rừng lớn nhất với 43.629,3 ha (khoảng 56,9% diện tích rừng phân theo nguồn gốc), tiếp theo là UBND huyện với 18.209,3 ha và Ban quản lý rừng đặc dụng với 10.478,5 ha. Các tổ chức khác quản lý diện tích nhỏ hơn nhiều.

3. Thu nhập từ rừng còn hạn chế: Thu nhập từ trồng rừng chỉ chiếm khoảng 4,3% tổng thu nhập của hộ gia đình, trong khi rừng cộng đồng đóng góp 2,16%. Điều này cho thấy tài nguyên rừng chưa trở thành nguồn thu nhập chính, ảnh hưởng đến động lực bảo vệ và phát triển rừng.

4. Các yếu tố ảnh hưởng đến công tác quản lý: Yếu tố phong tục tập quán có ảnh hưởng lớn đến hiệu quả quản lý và phát triển rừng. Địa hình phức tạp, lực lượng kiểm lâm mỏng và trình độ dân trí thấp cũng là những khó khăn đáng kể.

Thảo luận kết quả

Diện tích rừng tăng nhẹ và độ che phủ được cải thiện phản ánh hiệu quả của các chính sách giao khoán, hỗ trợ kỹ thuật và vốn của Nhà nước. Việc giao rừng cho hộ gia đình và cộng đồng đã tạo điều kiện cho người dân tham gia bảo vệ và phát triển rừng, tuy nhiên thu nhập từ rừng còn thấp cho thấy cần tăng cường các mô hình kinh tế rừng hiệu quả hơn. So với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, kết quả này phù hợp với xu hướng phân cấp quản lý rừng và phát triển rừng bền vững, nhưng vẫn cần khắc phục các hạn chế về nguồn lực và nhận thức cộng đồng. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng diện tích rừng và bảng phân bố diện tích rừng theo chủ quản lý để minh họa rõ nét hơn.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường tuyên truyền, giáo dục nâng cao nhận thức: Thực hiện các chương trình truyền thông sâu rộng nhằm nâng cao ý thức bảo vệ và phát triển rừng trong cộng đồng dân cư, đặc biệt là các dân tộc thiểu số. Chủ thể thực hiện: UBND huyện, các tổ chức xã hội; Thời gian: liên tục trong 3 năm tới.

2. Hoàn thiện hệ thống pháp luật và chính sách: Rà soát, bổ sung và hoàn thiện các văn bản pháp luật, cơ chế chính sách về quản lý, phát triển rừng, đảm bảo phù hợp với điều kiện địa phương và tạo động lực kinh tế cho người dân. Chủ thể thực hiện: Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, UBND tỉnh; Thời gian: 1-2 năm.

3. Xây dựng mô hình trình diễn kinh doanh rừng hiệu quả: Phát triển các mô hình trồng rừng kinh tế, kết hợp với chế biến lâm sản và dịch vụ du lịch sinh thái để tăng thu nhập cho người dân. Chủ thể thực hiện: Hạt kiểm lâm, các tổ chức hợp tác xã; Thời gian: 3 năm.

4. Nâng cao năng lực quản lý và kiểm tra: Tăng cường đào tạo, bổ sung lực lượng kiểm lâm, áp dụng công nghệ giám sát rừng hiện đại để nâng cao hiệu quả quản lý, phòng chống khai thác trái phép. Chủ thể thực hiện: Hạt kiểm lâm huyện, UBND huyện; Thời gian: 2 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý lâm nghiệp địa phương: Giúp hiểu rõ thực trạng, thuận lợi, khó khăn và các giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý rừng tại huyện Na Rì, từ đó áp dụng vào công tác quản lý thực tiễn.

2. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành kinh tế nông nghiệp, lâm nghiệp: Cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý và phát triển rừng, hỗ trợ nghiên cứu chuyên sâu và học tập.

3. Các tổ chức phi chính phủ và dự án phát triển rừng: Tham khảo để thiết kế các chương trình hỗ trợ cộng đồng, phát triển kinh tế rừng bền vững phù hợp với điều kiện địa phương.

4. Chính quyền địa phương và các cơ quan hoạch định chính sách: Là tài liệu tham khảo để xây dựng, điều chỉnh chính sách phát triển lâm nghiệp, bảo vệ môi trường và nâng cao đời sống người dân.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao diện tích rừng trồng lại tăng nhanh hơn rừng tự nhiên?
   Rừng trồng được Nhà nước và địa phương ưu tiên phát triển thông qua các chương trình trồng mới, khoanh nuôi tái sinh, nhằm bù đắp diện tích rừng bị suy giảm do khai thác và phá rừng trái phép. Ví dụ, diện tích rừng trồng tại Na Rì tăng từ 6.836,2 ha năm 2015 lên 10.563,8 ha năm 2017.

2. Thu nhập từ rừng tại Na Rì chiếm tỷ lệ thấp có nguyên nhân gì?
   Nguyên nhân chính là do người dân chưa khai thác hiệu quả các sản phẩm từ rừng, thiếu mô hình kinh tế rừng bền vững và hạn chế về kỹ thuật, vốn đầu tư. Thu nhập từ trồng rừng chỉ chiếm khoảng 4,3% tổng thu nhập hộ gia đình.

3. Yếu tố phong tục tập quán ảnh hưởng thế nào đến công tác quản lý rừng?
   Phong tục tập quán như du canh, du cư, đốt nương làm rẫy làm gia tăng áp lực lên rừng, gây khó khăn trong việc bảo vệ và phát triển rừng bền vững. Việc thay đổi nhận thức và tập quán là cần thiết để nâng cao hiệu quả quản lý.

4. Các chính sách hỗ trợ người dân trong quản lý rừng hiện nay ra sao?
   Người dân được hỗ trợ vốn, giống cây trồng, kỹ thuật trồng và bảo vệ rừng, cùng với các hợp đồng giao khoán bảo vệ rừng với mức hỗ trợ khoảng 150 nghìn đồng/ha mỗi năm, giúp nâng cao ý thức và trách nhiệm bảo vệ rừng.

5. Làm thế nào để nâng cao năng lực quản lý rừng tại địa phương?
   Cần tăng cường đào tạo cán bộ kiểm lâm, bổ sung nhân lực, áp dụng công nghệ giám sát hiện đại và phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng để kiểm soát hiệu quả các hoạt động khai thác và bảo vệ rừng.

Kết luận

• Diện tích và độ che phủ rừng tại huyện Na Rì có xu hướng tăng nhẹ trong giai đoạn 2015-2017, phản ánh hiệu quả bước đầu của công tác quản lý và phát triển rừng.
• Hộ gia đình và cá nhân là chủ thể quản lý rừng lớn nhất, tuy nhiên thu nhập từ rừng còn hạn chế, chưa trở thành nguồn thu chính trong cơ cấu kinh tế hộ gia đình.
• Các yếu tố tự nhiên, kinh tế - xã hội và đặc biệt là phong tục tập quán ảnh hưởng lớn đến hiệu quả công tác quản lý và phát triển rừng.
• Đề xuất các giải pháp trọng tâm gồm tăng cường tuyên truyền, hoàn thiện chính sách, xây dựng mô hình kinh tế rừng hiệu quả và nâng cao năng lực quản lý.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để các cấp chính quyền, nhà nghiên cứu và cộng đồng địa phương triển khai các hoạt động bảo vệ và phát triển rừng bền vững trong thời gian tới.

Các cơ quan chức năng và cộng đồng cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục theo dõi, đánh giá để điều chỉnh phù hợp nhằm bảo vệ và phát triển tài nguyên rừng hiệu quả.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI 1. Cơ sở lý luận của đề tài 1. Khái niệm rừng Ngay từ thủa sơ khai, con người đã có những khái niệm cơ bản nhất về rừng, bởi lẽ rừng chính là nơi cung cấp mọi thứ phục vụ cuộc sống của họ. Lịch sử ngày càng phát triển thì những khái niệm về rừng được tích lũy, hoàn thiện thành những học thuyết về rừng.

Năm 1930, Morozov đã đưa ra khái niệm: “Rừng là một tổng thể cây gỗ, có mối liên hệ lẫn nhau, nó chiếm một phạm vi không gian nhất định ở mặt đất và trong khí quyển. Rừng chiếm phần lớn bề mặt trái đất và là một bộ phận của cảnh quan địa lý” (Trường Đại học Nông lâm thành phố Hồ Chí Minh, 2013) Năm 1952, M.Tcahenco đã định nghĩa: “Rừng là một bộ phận của cảnh quan địa lý, trong đó bao gồm một tổng thể các cây gỗ, cây bụi, cây cỏ, động vật và cả vi sinh vật. Trong quá trình phát triển của mình, chúng có mối quan hệ sinh học và ảnh hưởng lẫn nhau và với hoàn cảnh bên ngoài” (Trường Đại học Nông lâm thành phố Hồ Chí Minh, 2013) Năm 1974, LS.Melekhop cho rằng: “Rừng là sự hình thành phức tạp của tự nhiên, là thành phần cơ bản của sinh quyển địa cầu” (Trường Đại học Nông lâm thành phố Hồ Chí Minh, 2013) Việt Nam, tại kỳ họp thứ 6, khóa XI, Quốc Hội nước ta đã ra luật số 29/2004/QH11 ngày 03 tháng 12 năm 2004, trong đó nêu rõ: “Rừng là một hệ sinh thái bao gồm quần thể thực vật rừng, động vật rừng, vi sinh vật rừng, đất rừng và các yếu tố môi trường khác, trong đó cây gỗ, tre nứa hoặc hệ thực vật đặc trưng là thành phần chính có độ che phủ của tán rừng từ 0,1 trở lên. Rừng gồm rừng trồng và rừng tự nhiên trên đất rừng sản xuất, đất rừng phòng hộ, đất rừng đặc dụng”(Quốc hội, 2004).

LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 Mặc dù các khái niệm đưa ra vào các thời điểm khác nhau, tuy nhiên, tựu trung lại, tác giả xin đưa ra khái niệm về rừng như sau: “Rừng là một hệ sinh thái bao gồm các yếu tố thực vật rừng tự nhiên hoặc do con người trồng mới hoặc khoanh nuôi tái sinh trên đất trồng rừng, trong đó cây gỗ, tre nứa hoặc thực vật đặc trưng là những thực vật chính chiếm ưu thế; động vật rừng sống hoang dã trong rừng; vi sinh vật rừng; quần xã thực vật rừng phải có một diện tích đủ lớn để tạo ra hoàn cảnh rừng đặc trưng và những yếu tố tự nhiên, môi trường do rừng tạo ra khác với hoàn cảnh bên ngoài, độ khép tán của quần xã thực vật phải lớn hơn 0,1”. Đặc điểm và phân loại rừng 1. Đặc điểm của rừng Có thể nói, rừng là một quần xã sinh vật với diện tích đủ lớn trong đó cây rừng là thành phần chủ yếu. Trong đó, quần xã sinh vật và môi trường cùng với các thành phần trong quần xã sinh vật phải có mối quan hệ mật thiết để đảm bảo khác biệt giữa hoàn cảnh rừng và các hoàn cảnh khác.

Do vậy, rừng có những đặc điểm cụ thể như sau: Thứ nhất, rừng là một thể tổng hợp phức tạp có mối quan hệ qua lại giữa các cá thể trong quần thể, giữa các quần thể trong quần xã và có sự thống nhất giữa chúng với hoàn cảnh trong tổng hợp đó (Bộ Nông nghiệp và PTNT, 2004). Thứ hai, rừng luôn luôn có sự cân bằng động, có tính ổn định, tự điều hòa và tự phục hồi để chống lại những biến đổi của hoàn cảnh và những biến đổi về số lượng sinh vật, những khả năng này được hình thành do kết quả của sự tiến hóa lâu dài và kết quả của sự chọn lọc tự nhiên của tất cả các thành phần rừng (Bộ Nông nghiệp và PTNT, 2004). Thứ ba, rừng có khả năng tự phục hồi và trao đổi cao. Khả năng tự phục hồi giúp rừng chống lại những thay đổi nhất định (Bộ Nông nghiệp và PTNT, 2004).

LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 Thứ tư, rừng có sự cân bằng đặc biệt về sự trao đổi năng lượng và vật chất, luôn luôn tồn tại quá trình tuần hoàn sinh vật, trao đổi vật chất năng lượng, đồng thời nó thải ra khỏi hệ sinh thái các chất và bổ sung thêm vào đó một số chất từ các hệ sinh thái khác (Bộ Nông nghiệp và PTNT, 2004). Thứ năm, sự vận động của các quá trình nằm trong các tác động tương hỗ phức tạp dẫn tới sự ổn định bền vững của hệ sinh thái rừng (Bộ Nông nghiệp và PTNT, 2004). Thứ sáu, rừng có phân bố địa lý theo vùng miền, địa phương. Các vùng miền, địa phương có điều kiện khác nhau có kiểu rừng khác nhau, hệ sinh thái rừng cũng có những đặc trưng riêng theo vùng miền (Bộ Nông nghiệp và PTNT, 2004).

Phân loại rừng Theo Thông tư Số 34/2009/TT-BNNPTNT ngày 10/6/2009 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn có 06 kiểu phân loại rừng, Cụ thể: Phân loại rừng theo mục đích sử dụng. Phân loại rừng theo nguồn gốc hình thành. Phân loại rừng theo điều kiện lập địa (Bộ Nông nghiệp và PTNT, 2016). Phân loại rừng theo loài cây (Bộ Nông nghiệp và PTNT, 2016).

Phân loại rừng theo trữ lượng (Bộ Nông nghiệp và PTNT, 2016). Đất chưa có rừng (Bộ Nông nghiệp và PTNT, 2016). Vai trò của rừng Rừng có vai trò đặc biệt quan trọng đối với toàn bộ cuộc sống của con người trên trái đất, cụ thể như sau: Thứ nhất, rừng là nơi tạo ra số lượng sinh khối lớn nhất. Hiện nay, tất cả thực vật trên Trái Đất đã tạo ra 53 tỷ tấn sinh khối (ở trạng thái khô tuyệt đối là 64%) thì rừng chiếm 37 tỷ tấn (tương ứng với 70%).

Trong đó, trung bình một hecta rừng hàng năm tạo nên sinh khối khoảng 300 - 500 kg, 16 tấn oxy (rừng thông 30 tấn, rừng trồng 3 - 10 tấn) (Bộ Nông nghiệp và PTNT, 2004). LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 Thứ hai, rừng là lá phổi xanh của thế giới, giúp cung cấp phần lớn oxy cho hoạt động sống của con người. Thực vậy, theo thống kê của các nhà khoa học, các cây rừng sẽ thải ra 52,5 tỷ tấn (chiếm 44%) oxy để phục vụ cho hô hấp của con người, động vật và sâu bọ trên Trái Đất trong khoảng 2 năm. Trong đó trung bình mỗi người một năm cần 4.000 kg O2 để thở, tương ứng với lượng oxy do 1.000 m² cây xanh tạo ra trong một năm.

Do đó, rừng giúp ích cho sự sống của con người và động vật (Bộ Nông nghiệp và PTNT, 2004). Thứ ba, rừng là thảm thực vật của những cây thân gỗ trên bề mặt Trái Đất, giữ vai trò to lớn đối với con người như: cung cấp nguồn gỗ, củi, điều hòa khí hậu, tạo ra oxy, điều hòa nước, nơi cư trú động thực vật và tàng trữ các nguồn gen quý hiếm (Bộ Nông nghiệp và PTNT, 2004). Thứ tư, rừng còn có tác dụng điều hòa không khí. Điều này có được là do nhiệt độ không khí rừng thường thấp hơn nhiệt độ đất trống 3 - 5°C [1].

Thứ năm, rừng còn giúp bảo vệ và ngăn chặn gió bão. Các thống kê cho thấy, tại những nơi có rừng trồng, tỷ lệ nhà cửa bị ảnh hưởng do bão và các thiệt hại do thiên tai xảy ra giảm đáng kể so với những nơi không có rừng. Đồng thời, lượng đất xói mòn của vùng đất có rừng chỉ bằng 10% lượng đất xói mòn của vùng đất không có rừng (Bộ Nông nghiệp và PTNT, 2004) Thứ sáu, rừng còn là nguồn gen vô tận của con người, là nơi cư trú của các loài động thực vật quý hiếm như các loài hổ, báo, khỉ …(Bộ Nông nghiệp và PTNT, 2004). Một số vấn đề lý luận về tác động của chính sách quản lý rừng đến phát triển rừng 1.

Các khái niệm cơ bản Rừng có vai trò rất quan trọng đối với cuộc sống của con người. Tuy nhiên, hiện nay, do khai thác trái phép quá mức đã ảnh hưởng không nhỏ đến cảnh quan, không khí khiến thời tiết nóng hơn, khắc nghiệt hơn… gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự phát triển của rừng nói riêng và cuộc sống con người nói chung. Chính vì vậy, thực hiện quản lý và phát triển rừng là việc làm vô cùng cần thiết trong giai đoạn hiện nay. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Khái niệm quản lý rừng và quản lý rừng bền vững Quản lý rừng được hiểu là các cơ quan quản lý rừng ban hành các chính sách, quy định, tổ chức các hoạt động nhằm bảo vệ rừng và các tài nguyên rừng; đảm bảo cho các chủ rừng thu được lợi ích về gỗ, lâm sản và giá trị dịch vụ từ rừng mà không làm thay đổi diện tích, trữ lượng và năng suất lâm sản trong đó và không làm ảnh hưởng tới lợi ích lâu dài của khu rừng. Quản lý rừng bền vững là việc đóng góp của công tác lâm nghiệp đối với sự phát triển. Sự phát triển đó phải mang lợi ích kinh tế, môi trường và xã hội, có thể cân bằng giữa nhu cầu hiện tại và tương lai. Như vậy, “quản lý rừng bền vững còn là quá trình quản lý rừng để đạt được một hay nhiều mục tiêu cụ thể xem xét đến việc phát triển sản xuất dịch vụ và sản phẩm lâm nghiệp, đồng thời không làm giảm giá trị hiện có và ảnh hưởng đến năng suất sau này, cũng như không gây ra các tác động xấu đến môi trường tự nhiên và xã hội”[ (Bộ Nông nghiệp và PTNT, 2006).

Khái niệm bảo vệ rừng Ngoài việc quản lý rừng bền vững, nhà nước cũng cần phải thực hiện bảo vệ rừng. “Bảo vệ rừng là tổng thể các hoạt động nhằm bảo toàn, phát triển hệ sinh thái rừng hiện có, bao gồm thực vật, động vật rừng, đất lâm nghiệp và các yếu tố tự nhiên khác; phòng, chống những tác động gây thiệt hại đến đa dạng sinh học của rừng, bảo vệ nguồn nước, bảo vệ môi trường sinh thái” (Nguyễn Huy Dũng, 2002). Bên cạnh đó, tác giả Nguyễn Huy Dũng (2002) cho rằng bảo vệ rừng bao gồm các hoạt động sau: Thứ nhất, phải thực hiện tốt công tác tổ chức phòng ngừa và ngăn chặn kịp thời các hành vi xâm hại đến rừng như: phá rừng, đốt rừng, lấn chiếm rừng, đất lâm nghiệp; khai thác, mua bán, vận chuyển lâm sản; xuất nhập khẩu thực vật rừng, động vật rừng; săn bắn động vật rừng, chăn thả gia súc vào rừng trái quy định của pháp luật (Nguyễn Huy Dũng, 2002). LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.