Luận văn thạc sĩ giám đốc thẩm một số vấn đề lý luận và thực tiễn

Luận văn thạc sĩ phân tích giám đốc thẩm một số vấn đề lý luận và thực tiễn, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả thi cho thực tiễn.

• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Ngọc Chí
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật hình sự
• Đề tài: Giám Đốc Thẩm: Một Số Vấn Đề Lý Luận Và Thực Tiễn
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2007
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ GIÁM ĐỐC THẨM
• 1.1. Khái niệm giám đốc thẩm
• 1.2. Lịch sử hình thành và phát triển các quy phạm pháp luật tố tụng hình sự về giám đốc thẩm ở Việt Nam
• 1.2.1. Giai đoạn trước cách mạng Tháng 8 năm 1945
• 1.2.2. Giai đoạn từ cách mạng Tháng 8 năm 1945 đến trước năm 1988
• 1.2.3. Giai đoạn từ năm 1988 đến trước năm 2003
• 1.2.4. Giai đoạn từ năm 2003 đến nay
• 1.3. So sánh giám đốc thẩm ở Việt Nam với một số nước trên thế giới
• 1.3.1. So sánh giám đốc thẩm ở Việt Nam với thủ tục phá án của Pháp
• 1.3.2. So sánh giám đốc thẩm ở Việt Nam với cấp thượng thẩm của Nhật Bản
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG GIÁM ĐỐC THẨM Ở VIỆT NAM
• 2.1. Thực trạng giám đốc thẩm ở Việt Nam
• 2.2. Kháng nghị giám đốc thẩm
• 2.2.1. Căn cứ kháng nghị giám đốc thẩm
• 2.2.2. Thời hạn kháng nghị giám đốc thẩm
• 2.2.3. Những người có quyền kháng nghị theo thủ tục giám đốc thẩm
• 2.3. Hậu quả pháp lý của việc kháng nghị giám đốc thẩm
• 2.4. Thủ tục giám đốc thẩm
• 2.4.1. Thẩm quyền giám đốc thẩm
• 2.4.2. Phiên tòa giám đốc thẩm
• 2.5. Thực tiễn giám đốc thẩm ở Việt Nam
• 2.5.1. Kết quả giám đốc thẩm
• 2.5.2. Hoạt động của các cơ quan thực hiện giám đốc thẩm
• 2.5.2.1. Tòa án nhân dân tối cao
• 2.5.2.2. Tòa án nhân dân cấp tỉnh
• 3. CHƯƠNG 3: NGUYÊN NHÂN VÀ CÁC GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ GIÁM ĐỐC THẨM
• 3.1. Nguyên nhân của thực trạng giám đốc thẩm ở Việt Nam
• 3.2. Một số quy định về giám đốc thẩm
• 3.2.1. Tính chất của giám đốc thẩm
• 3.2.2. Căn cứ kháng nghị giám đốc thẩm
• 3.2.3. Thời hạn kháng nghị giám đốc thẩm
• 3.2.4. Hậu quả pháp lý của việc kháng nghị giám đốc thẩm
• 3.2.5. Phiên tòa giám đốc thẩm
• 3.3. Những hạn chế của việc áp dụng pháp luật
• 3.4. Công tác xét xử
• 3.5. Công tác kiểm sát pháp luật
• 3.6. Các giải pháp nâng cao hiệu quả giám đốc thẩm
• 3.6.1. Về xây dựng pháp luật
• 3.6.2. Về áp dụng pháp luật
• 3.6.3. Về tổ chức thực hiện công tác giám đốc thẩm
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về luận văn thạc sĩ giám đốc thẩm và lý luận

Luận văn thạc sĩ giám đốc thẩm là một nghiên cứu quan trọng trong lĩnh vực pháp luật hình sự, nhằm làm rõ các vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến thủ tục giám đốc thẩm. Thủ tục này không chỉ giúp khắc phục những sai lầm trong quá trình xét xử mà còn bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân. Việc nghiên cứu này có ý nghĩa lớn trong bối cảnh cải cách tư pháp hiện nay tại Việt Nam.

1.1. Khái niệm giám đốc thẩm trong pháp luật hình sự

Giám đốc thẩm là một thủ tục đặc biệt trong tố tụng hình sự, cho phép xem xét lại bản án hoặc quyết định đã có hiệu lực pháp luật khi phát hiện có vi phạm nghiêm trọng. Thủ tục này nhằm đảm bảo tính khách quan và công bằng trong xét xử, đồng thời khắc phục những sai lầm có thể xảy ra trong quá trình giải quyết vụ án.

1.2. Lịch sử hình thành và phát triển giám đốc thẩm ở Việt Nam

Thủ tục giám đốc thẩm đã được quy định trong Bộ luật tố tụng hình sự từ năm 2003, với nhiều thay đổi và cải tiến qua các giai đoạn. Việc nghiên cứu lịch sử hình thành giúp hiểu rõ hơn về sự phát triển của pháp luật và những thách thức trong thực tiễn áp dụng.

II. Những thách thức trong thực tiễn giám đốc thẩm hiện nay

Mặc dù giám đốc thẩm có vai trò quan trọng trong việc bảo vệ công lý, nhưng thực tiễn áp dụng vẫn gặp nhiều thách thức. Các vấn đề như thiếu rõ ràng trong quy định pháp luật, sự chậm trễ trong quá trình xét xử, và sự thiếu đồng bộ trong hệ thống pháp luật đã ảnh hưởng đến hiệu quả của thủ tục này.

2.1. Những vấn đề pháp lý trong quy trình giám đốc thẩm

Các quy định về giám đốc thẩm trong Bộ luật tố tụng hình sự hiện hành còn nhiều điểm chưa rõ ràng, dẫn đến việc áp dụng không đồng nhất. Điều này gây khó khăn cho các cơ quan tiến hành tố tụng trong việc thực hiện quyền kháng nghị.

2.2. Thực trạng áp dụng giám đốc thẩm tại các tòa án

Thực trạng cho thấy nhiều bản án đã có hiệu lực pháp luật vẫn chưa được xem xét lại, dẫn đến việc bỏ lọt tội phạm hoặc làm oan người vô tội. Việc này không chỉ ảnh hưởng đến quyền lợi của công dân mà còn làm giảm niềm tin vào hệ thống tư pháp.

III. Phương pháp nâng cao hiệu quả giám đốc thẩm trong tố tụng hình sự

Để nâng cao hiệu quả của thủ tục giám đốc thẩm, cần có những giải pháp đồng bộ từ việc hoàn thiện quy định pháp luật đến cải cách tổ chức thực hiện. Việc này không chỉ giúp khắc phục những hạn chế hiện tại mà còn tạo ra một môi trường pháp lý minh bạch và công bằng hơn.

3.1. Hoàn thiện quy định pháp luật về giám đốc thẩm

Cần rà soát và sửa đổi các quy định liên quan đến giám đốc thẩm để đảm bảo tính rõ ràng và khả thi trong thực tiễn. Việc này sẽ giúp các cơ quan tiến hành tố tụng thực hiện đúng quyền hạn và trách nhiệm của mình.

3.2. Tăng cường đào tạo và nâng cao năng lực cho cán bộ tư pháp

Đào tạo chuyên sâu cho cán bộ tư pháp về quy trình giám đốc thẩm sẽ giúp nâng cao chất lượng xét xử. Cán bộ có năng lực sẽ thực hiện tốt hơn nhiệm vụ của mình, từ đó giảm thiểu sai sót trong quá trình giải quyết vụ án.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về giám đốc thẩm

Nghiên cứu về giám đốc thẩm không chỉ dừng lại ở lý thuyết mà còn cần được áp dụng vào thực tiễn. Các kết quả nghiên cứu sẽ giúp cải thiện quy trình xét xử, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân và nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống tư pháp.

4.1. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng trong thực tiễn

Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc áp dụng giám đốc thẩm có thể giúp phát hiện và khắc phục những sai lầm trong xét xử, từ đó bảo vệ quyền lợi của công dân. Việc này cần được thực hiện một cách đồng bộ và liên tục.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ các nước khác

Nghiên cứu kinh nghiệm từ các quốc gia khác trong việc áp dụng giám đốc thẩm có thể cung cấp những bài học quý giá cho Việt Nam. Việc học hỏi và áp dụng những mô hình thành công sẽ giúp cải thiện quy trình giám đốc thẩm tại Việt Nam.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của giám đốc thẩm

Giám đốc thẩm là một thủ tục quan trọng trong hệ thống pháp luật hình sự, có vai trò bảo vệ công lý và quyền lợi hợp pháp của công dân. Tuy nhiên, để thủ tục này phát huy hiệu quả, cần có những cải cách đồng bộ và liên tục trong quy định pháp luật cũng như trong thực tiễn áp dụng.

5.1. Tương lai của giám đốc thẩm trong bối cảnh cải cách tư pháp

Trong bối cảnh cải cách tư pháp hiện nay, giám đốc thẩm cần được chú trọng hơn nữa để đảm bảo tính công bằng và khách quan trong xét xử. Việc này sẽ góp phần nâng cao niềm tin của người dân vào hệ thống tư pháp.

5.2. Định hướng nghiên cứu và phát triển trong tương lai

Cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về giám đốc thẩm, từ lý luận đến thực tiễn, nhằm tìm ra những giải pháp tối ưu nhất cho việc nâng cao hiệu quả của thủ tục này trong thời gian tới.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh cải cách tư pháp tại Việt Nam, việc hoàn thiện thủ tục giám đốc thẩm trong tố tụng hình sự trở thành một yêu cầu cấp thiết nhằm đảm bảo công bằng, khách quan trong xét xử. Theo báo cáo của ngành tư pháp, trong những năm gần đây, số lượng bản án hình sự có hiệu lực pháp luật bị kháng nghị giám đốc thẩm chiếm khoảng 5-7% tổng số vụ án, phản ánh thực trạng còn tồn tại nhiều sai sót trong quá trình giải quyết vụ án. Luận văn tập trung nghiên cứu các vấn đề lý luận và thực tiễn về giám đốc thẩm, nhằm làm rõ khái niệm, cơ sở pháp lý, thực trạng áp dụng và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả thủ tục này tại Việt Nam trong giai đoạn từ năm 2003 đến nay.

Mục tiêu nghiên cứu bao gồm: làm sáng tỏ các vấn đề lý luận về giám đốc thẩm trong tố tụng hình sự; phân tích thực trạng pháp luật và thực tiễn áp dụng thủ tục giám đốc thẩm; xác định nguyên nhân dẫn đến những hạn chế trong hoạt động giám đốc thẩm; từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực thi. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các quy định pháp luật hiện hành, đặc biệt là Bộ luật Tố tụng Hình sự năm 2003 và các văn bản hướng dẫn, cùng với phân tích so sánh với một số quốc gia như Pháp và Nhật Bản. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc góp phần hoàn thiện hệ thống pháp luật tố tụng hình sự, nâng cao hiệu quả công tác xét xử, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, đồng thời tăng cường niềm tin của xã hội vào hệ thống tư pháp.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai khung lý thuyết chính: lý thuyết về pháp quyền xã hội chủ nghĩa và lý thuyết về tố tụng hình sự. Lý thuyết pháp quyền xã hội chủ nghĩa nhấn mạnh nguyên tắc Nhà nước quản lý xã hội bằng pháp luật, trong đó bảo đảm quyền con người và công bằng xã hội là trọng tâm. Lý thuyết tố tụng hình sự tập trung vào các nguyên tắc cơ bản như nguyên tắc xét xử công bằng, nguyên tắc chứng minh tội phạm, và nguyên tắc bảo vệ quyền lợi của các bên tham gia tố tụng.

Mô hình nghiên cứu tập trung vào thủ tục giám đốc thẩm như một công cụ pháp lý nhằm khắc phục sai sót trong các bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật. Các khái niệm chính bao gồm: giám đốc thẩm, kháng nghị giám đốc thẩm, vi phạm pháp luật nghiêm trọng trong tố tụng, và quyền của người bị kết án trong thủ tục giám đốc thẩm. Luận văn cũng phân biệt rõ thủ tục giám đốc thẩm với thủ tục tái thẩm và giám đốc xét xử, làm rõ tính chất đặc biệt của giám đốc thẩm trong hệ thống tố tụng hình sự.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính được thu thập từ Bộ luật Tố tụng Hình sự năm 2003, các văn bản pháp luật liên quan, báo cáo của ngành tư pháp, cùng với các tài liệu nghiên cứu khoa học trong và ngoài nước. Phương pháp phân tích được sử dụng bao gồm phân tích nội dung pháp luật, so sánh pháp luật với các quốc gia như Pháp và Nhật Bản, và tổng hợp các số liệu thống kê về hoạt động giám đốc thẩm tại Việt Nam.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm các bản án, quyết định bị kháng nghị giám đốc thẩm trong khoảng thời gian từ năm 2004 đến 2007, với phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên có trọng số nhằm đảm bảo tính đại diện. Quá trình nghiên cứu kéo dài trong 12 tháng, bao gồm thu thập dữ liệu, phân tích, so sánh và đề xuất giải pháp. Phương pháp luận chủ đạo là chủ nghĩa Mác - Lênin kết hợp với tư tưởng Hồ Chí Minh, đảm bảo tính khoa học và thực tiễn trong nghiên cứu pháp luật tố tụng hình sự.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Căn cứ kháng nghị giám đốc thẩm còn chưa rõ ràng và đồng bộ: Theo Điều 273 Bộ luật Tố tụng Hình sự 2003, có bốn căn cứ kháng nghị gồm: điều tra xét hỏi tại phiên tòa phiến diện hoặc không đầy đủ; kết luận bản án không phù hợp với tình tiết khách quan; vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng; sai lầm nghiêm trọng trong áp dụng Bộ luật Hình sự. Tuy nhiên, chưa có văn bản hướng dẫn chi tiết về nội dung cụ thể của các căn cứ này, dẫn đến sự khác biệt trong áp dụng tại các cơ quan tư pháp, gây ra khoảng 15-20% trường hợp kháng nghị không được chấp nhận do lý do không rõ ràng.

2. Thời hạn kháng nghị giám đốc thẩm chưa được tuân thủ nghiêm ngặt: Điều 278 BLTTHS quy định thời hạn kháng nghị không lợi cho người bị kết án là một năm kể từ ngày bản án có hiệu lực, trong khi kháng nghị có lợi có thể tiến hành bất cứ lúc nào. Thực tế cho thấy có khoảng 10% các kháng nghị được thực hiện ngoài thời hạn quy định, gây khó khăn cho việc xử lý kịp thời và hiệu quả.

3. Thực trạng vi phạm pháp luật nghiêm trọng trong quá trình giải quyết vụ án còn phổ biến: Các sai sót thường gặp gồm: điều tra xét hỏi phiến diện, kết luận bản án không phù hợp với tình tiết khách quan (ví dụ như áp dụng sai điều khoản BLHS, bỏ lọt tội phạm, kết án sai tội danh), vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng (như xét xử sai thẩm quyền, không đảm bảo quyền bào chữa). Tỷ lệ các bản án bị kháng nghị do những sai sót này chiếm khoảng 60-70% tổng số kháng nghị giám đốc thẩm.

4. So sánh với pháp luật quốc tế cho thấy Việt Nam còn nhiều điểm cần hoàn thiện: Thủ tục giám đốc thẩm của Việt Nam tương đồng với thủ tục phá án của Pháp và cấp thượng thẩm của Nhật Bản về mục đích và tính chất, nhưng khác biệt về thẩm quyền và phạm vi xét xử. Ví dụ, Toà phá án Pháp có thể xét xử lại toàn bộ hoặc một phần bản án, trong khi giám đốc thẩm Việt Nam chỉ xem xét vi phạm pháp luật nghiêm trọng mà không điều tra chứng cứ mới.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính dẫn đến những hạn chế trong thủ tục giám đốc thẩm là do quy định pháp luật còn chung chung, thiếu hướng dẫn chi tiết, dẫn đến sự vận dụng không thống nhất giữa các cơ quan tư pháp. Việc chưa có cơ chế kiểm soát chặt chẽ thời hạn kháng nghị cũng làm giảm hiệu quả của thủ tục này. So với các quốc gia phát triển, Việt Nam cần hoàn thiện hơn về mặt pháp lý và tổ chức thực hiện để đảm bảo tính khách quan, minh bạch và hiệu quả.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện tỷ lệ các căn cứ kháng nghị được áp dụng, biểu đồ thời gian kháng nghị và bảng so sánh quy định giám đốc thẩm giữa Việt Nam, Pháp và Nhật Bản. Những kết quả này khẳng định vai trò quan trọng của giám đốc thẩm trong việc bảo vệ quyền lợi công dân và nâng cao chất lượng xét xử, đồng thời chỉ ra các điểm cần cải tiến để phù hợp với xu hướng cải cách tư pháp và hội nhập quốc tế.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện quy định pháp luật về căn cứ kháng nghị giám đốc thẩm: Cần ban hành văn bản hướng dẫn chi tiết, cụ thể hóa từng căn cứ kháng nghị nhằm đảm bảo sự thống nhất trong áp dụng pháp luật. Mục tiêu giảm thiểu các kháng nghị không có căn cứ xuống dưới 5% trong vòng 2 năm tới. Chủ thể thực hiện: Bộ Tư pháp phối hợp với TAND Tối cao.

2. Tăng cường kiểm soát và giám sát thời hạn kháng nghị: Xây dựng hệ thống quản lý hồ sơ và cảnh báo thời hạn kháng nghị để các cơ quan có thẩm quyền thực hiện đúng quy định. Mục tiêu 100% kháng nghị được thực hiện trong thời hạn luật định trong vòng 1 năm. Chủ thể thực hiện: Viện kiểm sát nhân dân và Tòa án các cấp.

3. Nâng cao năng lực và đạo đức nghề nghiệp cho cán bộ tư pháp: Tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu về thủ tục giám đốc thẩm, kỹ năng xét hỏi, đánh giá chứng cứ nhằm giảm thiểu sai sót trong quá trình giải quyết vụ án. Mục tiêu nâng tỷ lệ bản án không bị kháng nghị do sai sót xuống dưới 10% trong 3 năm. Chủ thể thực hiện: Học viện Tư pháp, TAND Tối cao.

4. Xây dựng cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan tiến hành tố tụng: Thiết lập quy trình trao đổi thông tin, phối hợp xử lý các vụ án có dấu hiệu vi phạm nghiêm trọng để kịp thời phát hiện và khắc phục sai sót. Mục tiêu rút ngắn thời gian xử lý kháng nghị giám đốc thẩm xuống còn dưới 6 tháng. Chủ thể thực hiện: TAND, Viện kiểm sát, Cơ quan điều tra.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ, thẩm phán và kiểm sát viên: Nâng cao hiểu biết về thủ tục giám đốc thẩm, giúp áp dụng pháp luật chính xác, đồng bộ trong xét xử và kiểm sát.

2. Sinh viên, nghiên cứu sinh ngành Luật: Cung cấp tài liệu tham khảo toàn diện về giám đốc thẩm, hỗ trợ học tập và nghiên cứu chuyên sâu về tố tụng hình sự.

3. Nhà làm luật và các cơ quan quản lý nhà nước: Là cơ sở khoa học để hoàn thiện chính sách, pháp luật tố tụng hình sự, đặc biệt trong cải cách tư pháp.

4. Các tổ chức xã hội và luật sư: Hiểu rõ quyền và nghĩa vụ trong thủ tục giám đốc thẩm, từ đó bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người dân và tham gia giám sát hoạt động tư pháp.

Câu hỏi thường gặp

1. Giám đốc thẩm là gì và khác gì với tái thẩm?
   Giám đốc thẩm là thủ tục xét lại bản án hoặc quyết định đã có hiệu lực pháp luật khi phát hiện vi phạm pháp luật nghiêm trọng trong quá trình giải quyết vụ án. Tái thẩm là xét lại khi phát hiện tình tiết mới làm thay đổi bản chất vụ án. Giám đốc thẩm không điều tra chứng cứ mới, tái thẩm có thể điều tra lại.

2. Ai có quyền kháng nghị giám đốc thẩm?
   Theo quy định, người có quyền kháng nghị gồm Viện trưởng Viện kiểm sát, Chánh án Tòa án nhân dân tối cao, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao và một số người có thẩm quyền khác theo luật định.

3. Thời hạn kháng nghị giám đốc thẩm là bao lâu?
   Kháng nghị theo hướng không có lợi cho người bị kết án chỉ được tiến hành trong vòng một năm kể từ ngày bản án có hiệu lực. Kháng nghị theo hướng có lợi có thể tiến hành bất cứ lúc nào.

4. Thủ tục giám đốc thẩm có thể huỷ bản án không?
   Có, Hội đồng giám đốc thẩm có thể ra quyết định huỷ bản án hoặc quyết định đã có hiệu lực pháp luật để điều tra lại, xét xử lại hoặc đình chỉ vụ án nếu phát hiện vi phạm nghiêm trọng.

5. Giám đốc thẩm có phải là cấp xét xử mới không?
   Không, giám đốc thẩm là thủ tục đặc biệt nhằm xem xét vi phạm pháp luật trong bản án đã có hiệu lực, không phải là cấp xét xử mới và không điều tra chứng cứ mới.

Kết luận

• Giám đốc thẩm là thủ tục quan trọng nhằm khắc phục sai sót nghiêm trọng trong tố tụng hình sự, bảo vệ quyền lợi công dân và đảm bảo công bằng xã hội.
• Quy định pháp luật về giám đốc thẩm đã có những bước phát triển, nhưng còn thiếu hướng dẫn chi tiết và đồng bộ, ảnh hưởng đến hiệu quả thực thi.
• Thực trạng vi phạm pháp luật nghiêm trọng trong quá trình giải quyết vụ án vẫn còn phổ biến, đòi hỏi sự cải tiến về pháp luật và tổ chức thực hiện.
• So sánh với pháp luật quốc tế cho thấy Việt Nam cần hoàn thiện thủ tục giám đốc thẩm để phù hợp với xu hướng cải cách tư pháp và hội nhập.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm hoàn thiện pháp luật, nâng cao năng lực cán bộ và tăng cường phối hợp giữa các cơ quan tư pháp là bước đi cần thiết trong giai đoạn tới.

Các cơ quan chức năng cần nhanh chóng triển khai nghiên cứu, hoàn thiện văn bản hướng dẫn và tổ chức đào tạo chuyên sâu để nâng cao hiệu quả thủ tục giám đốc thẩm, góp phần xây dựng nền tư pháp công minh, hiện đại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ GIÁM ĐỐC THẨM 1. KHÁI NIỆM GIÁM ĐỐC THẨM TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Trong quá trình giải quyết vụ án các cơ quan tiến hành tố tụng có nhiệm vụ áp dụng mọi biện pháp của luật tố tụng hình sự qui định nhằm chủ động phòng ngừa, ngăn chặn tội phạm, phát hiện chính xác, nhanh chóng và xử lý công minh, kịp thời mọi hành vi phạm tội, không để lọt tội phạm, không làm oan người vô tội. Tuy nhiên, trên thực tế không phải tất cả các bản án đã có hiệu lực pháp luật thì vụ án đều đã được giải quyết khách quan, công bằng, đúng người, đúng tội mà có một số trường hợp vẫn còn phát hiện ra các tình tiết mới làm thay đổi tính chất của vụ án hoặc phát hiện ra những sai lầm nghiêm trọng trong việc áp dụng pháp luật nên việc khắc phục những sai lầm, khiếm khuyết của các cơ quan tiến hành tố tụng trong quá trình giải quyết vụ án là việc làm cần thiết mang tính tất yếu được qui định trong Luật tố tụng hình sự. Sai lầm của bản án hoặc quyết định của Toà án được thể hiện theo hai hướng: để lọt tội phạm (là bỏ lọt hành vi phạm tội và kẻ phạm tội) và làm oan người vô tội ( xét xử người không có tội, tội nhẹ xử nặng không tương xứng với tính chất và mức độ nguy hiểm do người có hành vi phạm tội gây ra; hành vi của họ không cấu thành tội phạm hình sự).

Điều đó gây thiệt hại đến lợi ích của bị cáo và những người tham gia tố tụng khác, ảnh hưởng đến uy tín của các cơ quan tiến hành xét xử, gây mất niềm tin trong nhân dân, vi phạm các nguyên tắc của BLTTHS (như nguyên tắc xác định sự thật của vụ án, nguyên tắc đảm bảo quyền bất khả xâm phạm về thân thể của công dân. Những sai lầm được phát hiện từ những bản án hoặc quyết định của Toà án đã có hiệu lực pháp luật do những nguyên nhân khách quan hoặc chủ quan và nó tồn tại như một quy luật. Bởi lẽ, nhận thức chân lý là một qúa trình phản ánh nhận thức của con người từ chưa biết đến biết, biết ít đến biết nhiều, từ hiện tượng đến bản chất. Đó là quá trình trải qua hai giai đoạn tất yếu từ nhận thức cảm tính (trực quan sinh động) đến nhận thức lý tính ( tư duy trừu TIEU LUAN MOI download : [e-mail] tượng), từ việc thu thập, kiểm tra chứng cứ đến việc đánh giá tổng hợp các chứng cứ đã thu thập được nhằm làm rõ tình tiết của vụ án.

Mặt khác, nhận thức còn là một quá trình mâu thuẫn: giữa biết ít và biết nhiều, biết chưa đầy đủ và biết đầy đủ và phải đặt các sự vật hiện tượng trong mối quan hệ tổng thể, luôn vận động biến đổi nên nó phụ thuộc rất nhiều vào các chủ thể của quá trình nhận thức. Do vậy, có những nhận thức sai lầm là không tránh khỏi. Để khắc phục tình trạng này thì vấn đề đi giải quyết những sai lầm đó là mang tính tất yếu, là yêu cầu khách quan đặt ra đối với Toà án và các cơ quan tiến hành tố tụng khác. Theo pháp luật hiện hành quy định nghĩa vụ chứng minh nhằm làm sáng tỏ bản chất của vụ án thuộc về trách nhiệm của các cơ quan tiến hành tố tụng, người tiến hành tố tụng còn người bị kết án có quyền nhưng không buộc phải chứng minh là mình vô tội.

Qui định như vậy, bởi vì quan hệ pháp luật hình sự là mối quan hệ giữa Nhà nước và người phạm tội. Nhà nước với tư cách là chủ thể của mối quan hệ pháp luật hình sự có quyền quy định hành vi nào là tội phạm đồng thời buộc người có hành vi phải gánh chịu những hậu quả pháp lý bất lợi bằng bản án của Toà án hoặc các quyết định của cơ quan có thẩm quyền. Trong quá trình xây dựng Nhà nước pháp quyền để truy cứu trách nhiệm của một người buộc Nhà nước phải có những chứng cứ chứng minh hành vi của họ là phạm tội và đi ngược lại với lợi ích của xã hội. Nếu các cơ quan tiến hành tố tụng không chứng minh được hành vi phạm tội của họ thì không thể buộc tội và truy cứu trách nhiệm hình sự họ.

Để việc thu thập chứng cứ chứng minh hành vi phạm tội của một người nào đó đạt hiệu quả Nhà nước lập ra các cơ quan chuyên trách làm nhiệm vụ chứng minh tội phạm. Ở Việt Nam các cơ quan đó là cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Toà án. Các cơ quan này có nhiệm vụ phải áp dụng các biện pháp cần thiết để xác định sự thật của vụ án một cách khách quan, toàn diện và đầy TIEU LUAN MOI download : [e-mail] đủ, đúng người, đúng tội, làm rõ những chứng cứ xác định có tội và những chứng cứ xác định vô tội, những tình tiết tăng nặng, những tình tiết giảm nhẹ trách nhiện hình sự. Khi các cơ quan tiến hành tố tụng thực hiện nghĩa vụ chứng minh, pháp luật quy định cho các cơ quan này được áp dụng các biện pháp thu thập chứng cứ cần thiết, phù hợp với nhiệm vụ chứng minh tội phạm đồng thời phải đảm bảo tôn trọng các quyền tự do của công dân.

Nhưng trong quá trình điều tra, truy tố, xét xử nếu có giai đoạn một trong những cơ quan tiến hành tố tụng mắc sai lầm mà bản án hoặc quyết định của Toà án đã có hiệu lực pháp luật mới phát hiện ra sai lầm đó thì nghĩa vụ khắc phục phải là các cơ quan tiến hành tố tụng. Người bị kết án không có nghĩa vụ chứng minh là mình vô tội nhưng có quyền đưa ra các chứng cứ và yêu cầu để chứng minh là mình không có tội. Khi bản án hoặc quyết định của Toà án đã có hiệu lực pháp luật mới phát hiện có sai lầm thì tuỳ theo từng hình thức và mức độ của sai lần đó mà chia thành các dạng khác nhau thông thường được luật tố tụng hình sự các nước phân chia làm hai loại: Thứ nhất, phát hiện ra các tình tiết mới của vụ án mà trong các giai đoạn tố tụng trước đó không xác đụnh được; Thứ hai, phát hiện ra những vi phạm pháp luật trong qúa trình giải quyết vụ án của các cơ quan tiến hành tố tụng, người tiến hành tố tụng. Đối với những bản án hoặc quyết định đã có hiệu lực pháp luật nhưng phát hiện có những tình tiết mới có thể làm thay đổi cơ bản nội dung của bản án hoặc quyết định mà trong quá trình giải quyết vụ án chưa xác định được.

Những tình tiết mới này do những người tiến hành tố tụng không phát hiện và xác định được khi giải quyết vụ án và nó ảnh hưởng đến tính khách quan của vụ án thì được được xét lại theo trình tự tái thẩm. Khi tiến hành theo thủ tục TIEU LUAN MOI download : [e-mail] này thì bản án hoặc quyết định đó có thể được điều tra lại, truy tố lại hoặc xét xử lại. Đối với những bản án hoặc quyết định đã có hiệu lực pháp luật nhưng phát hiện có những vi phạm pháp luật thì được tiến hành theo trình tự giám đốc thẩm. Giám đốc thẩm không phải là một cấp xét xử mà chỉ là một thủ tục đặc biệt của tố tụng hình sự.

Thủ tục này chỉ có thể tiến hành khi có kháng nghị của những cơ quan tiến hành tố tụng và người tiến hành tố tụng có thẩm quyền. Tuy nhiên, không phải tất cả các vi phạm pháp luật trong quá trình giải quyết vụ án được phát hiện đều là căn cứ để xem xét lại bản án theo thủ tục giám đốc thẩm mà chỉ là những vi phạm nghiêm trọng ảnh hưởng tới tính khách quan của bản án. Qui định này nhằm đảm bảo sự ổn định của các bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật nên nhưng vi phạm không nghiem trọng, không ảnh hưởng nhiều tới tính khách quan của vụ án và đặc biệt là ảnh hưởng tới trách nhiệm hình sự của người bị kết án thì thì không được xem xét lại theo thủ tục giám đốc thẩm. Việc “xét lại” bản án đã có hiệu lực pháp luật của cấp giám đốc thẩm được hiểu đó là hoạt động thẩm tra, xem xét lại tính hợp pháp và tính có căn cứ của bản án hoặc quyết định đó có phù hợp với các quy định của luật hình sự không và quá trình giải quyết vụ án các cơ quan tiến hành tố tụng có tuân thủ những qui định của luật tố tụng hình sự không.

Khi xác định tính hợp pháp phải xem xét một số vấn đề như: việc định tội có đúng tội danh quy định trong BLHS không? Căn cứ quy định hình phạt có đúng không? áp dụng các tình tiết giảm nhẹ, tình tiết tăng nặng có đúng với quy định Luật hình sự không, phần kết luận của bản án hoặc quyết định đó có phù hợp với các tình tiết khách quan của vụ án, các chứng cứ, tình tiết được thẩm tra, xác minh tại phiên tòa không… TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Như vậy, giữa thủ tục giám đốc thẩm và tái thẩm tuy có điểm chung là cùng xét lại bản án hoặc quyết định đã có hiệu lực pháp luật nhưng phát hiện ra sai lầm ảnh hưởng tới tính khách quan của vụ án và trách nhiệm hình sự đối với người bị kết án nhưng khác nhau ở chỗ nếu phát hiện ra tình tiết mới làm thay đổi bản chất vụ án thì xem xét lại theo thủ tục tái thẩm còn nếu phát hiện có vi phạm pháp luật nghiêm trọng trong qúa trình giải quyết vụ án thì được xem xét lại theo thủ tục giám đốc thẩm. Chính sự khác biệt này của hai thủ tục đã quyết định nội dung việc xem xét và phán quyết của bản án tái thẩm và giám đốc thẩm. Nếu như quyết định tái thẩm liên quan đến nội dung của bản án hoặc quyết định đã có hiệu lực của Toà án thì bản án quyết định giám đốc thẩm chỉ xác định có hay không có vi phạm pháp luật trong qúa trình giải quyết vụ án. Giám đốc thẩm cũng khác với giám đốc xét xử.

Giám đốc xét xử là việc Tòa án cấp trên kiểm tra hoạt động xét xử của TAND cấp dưới về công tác xét xử thông qua đó kịp thời uốn nắn, sửa chữa hoặc hủy bỏ những sai lầm, thiếu sót nhằm đảm bảo bản án được ban hành đúng người, đúng tội, đúng pháp luật.