phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, danh mục tài liệu tham khảo, 7 phụ lục, nội dung của luận văn có 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động đổi mới PPDH ở trƣờng THPT. Chƣơng 2: Thực trạng quản lý đổi mới PPDH ở các trƣờng THPT huyện Ninh Phƣớc, tỉnh Ninh Thuận. Chƣơng 3: Đề xuất biện pháp quản lý đổi mới PPDH ở các trƣờng THPT huyện Ninh Phƣớc, tỉnh Ninh Thuận. 8 CHƢƠNG 1 : CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ ĐỔI MỚI PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1.
Khái quát lịch sử nghiên cứu vấn đề 1. Các nghiên cứu ở nước ngoài về đổi mới phương pháp dạy học Đổi mới PPDH là một nhiệm vụ rất quan trọng của các trƣờng THPT hiện nay. Đây là một vấn đề đã đƣợc các nhà giáo dục trên thế giới quan tâm nghiên cứu.Komensky (1592-1670) nhà sƣ phạm lỗi lạc của thế kỷ XVII đã đƣa ra những PPDH bắt HS phải tìm tòi, suy nghĩ và nắm đƣợc bản chất của sự vật hiện tƣợng.Rutxo (1712-1778) cho rằng phải hƣớng HS tính tự giác tìm hiểu kiến thức, khám phá và sáng tạo. Joln Amos Comenius (1592-1670), dựa trên ý tƣởng tất cả làm việc cùng nhau, chia sẻ thông tin với nhau để đạt đƣợc mục đích cuối cùng, đã xây dựng thành PPDH theo nhóm, đƣợc sử dụng rộng rãi ở Vƣơng quốc Anh vào những năm cuối thập niên 70.
Năm 1806, PPDH theo nhóm đã đƣợc đƣa đến Mỹ với mục đích làm giảm tính cạnh tranh trong trƣờng học và PP này đã phát triển mạnh trong giai đoạn hiện nay. Dạy học theo nhóm đã đƣợc các nhà giáo dục nhìn nhận và đánh giá là PPDH hiện đại và tích cực. John Dewey (1859-1952) - nhà giáo dục nhà triết học, tâm lý học và nhà cải cách giáo dục ngƣời Mỹ đề ra tƣ tƣởng: dạy học là giao việc cho HS “làm” chứ không phải giao vấn đề cho HS “học”; còn Tsunesaburo Makiguchi (1871- 1944) - nhà cải cách giáo dục nổi tiếng của Nhật Bản cũng cho rằng: truyền đạt tri thức - không phải và không bao giờ là mục đích của giáo dục. Mục đích của giáo dục là hƣớng dẫn quá trình học tập và đặt trách nhiệm học tập vào trong tay mỗi HS.
Giáo dục đƣợc xem nhƣ là quá trình GV 9 hƣớng dẫn HS hoạt động nhận thức để “tự phát triển”. Vì thế, một trong những mối quan tâm hàng đầu của ông là đào tạo những GV có thể làm những ngƣời hƣớng dẫn có hiệu quả cho HS khi học tập chứ không phải là những ngƣời truyền thụ "những mảnh tri thức chết". Ông cảnh báo: "Ngƣời thầy phải thôi nhồi nhét tri thức cho HS và phải hƣớng dẫn họ tự nỗ lực khai tâm cho mình". Ngƣời thầy phải tự quyết định xem mình có phải là ngƣời chuyên tổ chức việc truyền đạt tri thức hay là ngƣời thức tỉnh mỗi sự quan tâm và sự tò mò của bản thân HS.
Năm 1995 Georges Charpak (Pháp) sáng tạo và phát triển PPDH “ Bàn tay nặn bột” là một PPDH tích cực, hiện đại, kích thích tính tò mò, ham muốn khám phá, say mê nghiên cứu, tìm tòi, rèn luyện kỹ năng diễn đạt ngôn ngữ nói và viết của HS. Đầu thế kỷ XX, các nhà sƣ phạm Mỹ đã xây dựng cơ sở lý luận cho PP dự án (The Project Method) và coi đó là một PPDH quan trọng. Dƣới sự hƣớng dẫn của GV, ngƣời học tiếp thu kiến thức và hình thành kỹ năng thông qua việc giải quyết một bài tập tình huống (dự án) có thật trong đời sống, theo sát chƣơng trình học, có sự kết hợp giữa lý thuyết với thực hành và tạo ra sản phẩm cụ thể. Các nghiên cứu trong nước về đổi mới PPDH Trƣớc tiên phải nói đến tƣ tƣởng đổi mới PPDH của Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng đƣa ra quan điểm: Dạy học phải nhằm phát triển trí tuệ, tính độc lập, sáng tạo và tính tích cực của ngƣời học. Bác đã nhiều lần đã nêu định hƣớng chống lại cách dạy, cách học không hƣớng vào ngƣời học, không giúp ngƣời học phát triển. Bác dạy “phải tuyệt đối tránh nhồi sọ”, “không nên yêu cầu HS học thuộc lòng từng câu, từng chữ ”, “tuyệt đối không nhắm mắt tuân theo sách vở một cách xuôi chiều”. Bác khuyên phải “đào sâu suy nghĩ ”, phải nêu cao tác phong độc 10 lập suy nghĩ, suy nghĩ chín chắn, kỹ càng mạnh dạn đề xuất vấn đề và thảo luận cho thông suốt, vỡ lẽ”.
Bác còn dặn HS phải thƣờng xuyên phải đặt câu hỏi “vì sao?” đối với bất cứ cấn đề gì. Bác nhấn mạnh yêu cầu HS tự giác học tập, “ việc học phải lấy tự học làm cốt” và phải có hƣớng dẫn tự học. Dạy học phải căn cứ vào những đặc điểm của đối tƣợng, phải tôn trọng những đặc điểm của ngƣời học. Dạy học bằng tình cảm.
Bác khuyên các thầy cô giáo: Phải thƣơng yêu HS nhƣ những ngƣời ruột thịt của mình. PP giảng dạy bằng tình cảm dựa trên cơ sở lòng thƣơng yêu con ngƣời của Chủ tịch Hồ Chí Minh là PP giáo dục kế thừa truyền thống nhân đạo của dân tộc ta, kế thừa tƣ tƣởng nhân văn - dân chủ của các nhà tƣ tƣởng, các nhà sƣ phạm trên thế giới. Đó cũng là một con đƣờng, một biện pháp hiệu quả để nâng cao chất lƣợng giảng dạy trong tình hình hiện nay. Trong những năm qua, đã có nhiều nhà khoa học của Việt Nam nghiên cứu về PPDH và đổi mới PPDH, các công trình nghiên cứu này rất có giá trị cho đến ngày nay nhƣ: Hà Thế Ngữ: “Giáo dục học: Một số vấn đề về lý luận và thực tiễn”[20]; Thái Duy Tuyên: “Một số vấn đề về giáo dục học hiện đại” [27]; Thái Duy Tuyên: “PPDH truyền thống và đổi mới” [28]; Phùng Đình Mẫn, Trần Văn Hiếu, Hồ Văn Liên, Phan Minh Tiến, Trƣơng Thanh Thúy: “Những vấn đề cơ bản về đổi mới giáo dục THPT hiện nay” [19]; Nguyễn Văn Cƣờng: „Một số vấn đề về đổi mới PPDH” [10]; Huỳnh Văn Sơn, Nguyễn Kim Hồng, Nguyễn Thị Diễm My: “PPDH phát triển năng lực HS phổ thông” [24]; Bộ GD&ĐT: “Dạy và học tích cực.
Một số PP và kỹ thuật dạy học” [6]; 11 Các công trình trên đã tập trung nghiên cứu cơ sở lý luận về PPDH, đổi mới PPDH, hệ thống các PPDH phát huy tính tích cực của HS, minh họa các bài soạn theo từng PPDH phát triển năng lực HS. Các công trình nghiên cứu trên rất có giá trị và đƣợc các trƣờng THPT nghiên cứu áp dụng. Đổi mới PPDH ở trƣờng THPT là quá trình áp dụng các PPDH hiện đại một cách hợp lý, phù hợp thực tiễn của mỗi nhà trƣờng, vào nhà trƣờng trên cơ sở phát huy những yếu tố tích cực của PPDH truyền thống nhằm thay đổi cách thức, PP học tập của HS, chuyển từ học tập thụ động, ghi nhớ kiến thức là chính sang học tập tích cực, chủ động, sáng tạo, chú trọng bồi dƣỡng PP tự học, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Mỗi PPDH đều có hai mặt ƣu điểm và khuyết điểm do đó không có PP nào là vạn năng.
Vì thế, không thể nhấn mạnh đến áp dụng các PPDH mới mà không kế thừa các PPDH truyền thống, cũng nhƣ không thể chỉ cải tiến các PPDH hiện có mà không đƣa các PPDH và kỹ thuật hiện đại vào nhà trƣờng. Đổi mới PPDH đặt ra những yêu cầu đổi mới công tác quản lí của trƣờng THPT. Nghiên cứu về quản lý đổi mới PPDH Tác giả Đặng Quốc Bảo, Nguyễn Thành Vinh cho rằng có tám định hƣớng chính, Hiệu trƣởng phải chú ý quán triệt cho GV trong đổi mới triển khai PPDH là: Đổi mới PPDH theo hƣớng phát huy cao độ tính tích cực, chủ động, sáng tạo của ngƣời học trong quá trình lĩnh hội tri thức. Đổi mới PPDH theo hƣớng kết hợp một cách nhuần nhuyễn và sáng tạo các PPDH khác nhau.
Đổi mới PPDH theo hƣớng phát triển khả năng tự học của ngƣời học. Đổi mới PPDH theo hƣớng kết hợp hoạt động cá nhân với hoạt động nhóm và phát huy khả năng của cá nhân. Đổi mới PPDH theo hƣớng tăng cƣờng kỹ năng thực hành. 12 Đổi mới PPDH theo hƣớng sử dụng phƣơng tiện, kỹ thuật hiện đại vào dạy học.
Đổi mới PPDH theo hƣớng đổi mới cách kiểm tra và đánh giá kết quả học tập của ngƣời học. Đổi mới PPDH theo hƣớng đổi mới cách soạn giáo án, lập kế hoạch bài học và xây dựng mục tiêu bài học [8, tr. Tác giả Nguyễn Ngọc Quang: "Dạy học và giáo dục trong sự thống nhất là hoạt động trung tâm của nhà trƣờng. Mọi hoạt động đa dạng và phức tạp khác của trƣờng đều hƣớng vào tiêu điểm này.
Vì vậy quản lí nhà trƣờng thực chất là quá trình quản lí lao động sƣ phạm của thầy, hoạt động học tập - tự giáo dục của trò, diễn ra chủ yếu trong quá trình dạy học. Nói ngắn gọn hơn, về thực chất quản lí trƣờng học là quản lí quá trình dạy học"[23]. Trong thời gian qua, có khá nhiều tác giả nghiên cứu về quản lý đổi mới PPDH cụ thể nhƣ: Từ Xuân Hóa (Quảng Bình,năm 2009); Tôn Thất Viễn Tƣơng (Thừa Thiên Huế, năm 2006); Phạm Ngọc Thắng (Khánh Hòa, năm 2008); Lê Văn Long (ĐăkNông, năm 2013), Phạm Công Hiền (Quảng Trị, năm 2012), Bùi Hữu Pha (Ninh Thuận, năm 2013)… Các tác giả này đã tập trung nghiên cứu cơ sở lý luận của việc đổi mới PPDH, thực trạng đổi mới PPDH ở các địa phƣơng và đề xuất các biện pháp quản lý cho phù hợp với mỗi địa phƣơng đó. Với phƣơng châm kế thừa các nghiên cứu các bậc tiền nhân, “đứng trên vai ngƣời khổng lồ”, chúng tôi tiếp tục nghiên cứu đề tài “ Quản lý đổi mới PPDH ở các trƣờng THPT huyện Ninh Phƣớc, tỉnh Ninh Thuận” để đƣa ra các biện pháp sát thực và phù hợp với thực trạng các trƣờng THPT huyện Ninh Phƣớc, tỉnh Ninh Thuận trong bối cảnh chuẩn bị tích cực triển khai chƣơng trình giáo dục phổ thông mới 2018.
Các khái niệm cơ bản 1. Quản lý 13 Quản lí là một hoạt động bắt nguồn từ sự phân công, hợp tác lao động trong một tổ chức nhất định. Chính sự phân công hợp tác lao động nhằm đạt hiệu quả tốt hơn, đòi hỏi phải có sự thống nhất, do vậy cần phải có ngƣời đứng đầu, chỉ huy để phối hợp, điều hành, kiểm tra, chỉnh lí. Có nhiều quan niệm khác nhau về khái niệm quản lý, chúng tôi xin đơn cử một số quan niệm: Quản lí là những tác động có định hƣớng, có kế hoạch của chủ thể quản lí đến đối tƣợng bị quản lí trong tổ chức để vận hành tổ chức, nhằm đạt mục đích nhất định [22, tr.