Đặt vấn đề Đất đai là nguồn tài nguyên vô cùng quý giá của mỗi quốc gia, là tài liệu sản xuất không thể thay thế được, không có đất đai là không có ngành sản xuất nào, không có quá trình lao động nào diễn ra và không có sự tồn tại của xã hội loài người. Không những vậy, đất đai còn có vai trò rất quan trọng đi đôi với sự phát triển của xã hội, xã hội càng phát triển thì nhu cầu sử dụng đất ngày càng lớn trong khi đất đai lại có hạn điều đó đã làm cho quan hệ giữa người với người và đất đai ngày càng trở nên phức tạp. Điều này đòi hỏi nhà nước phải có chính sách quản lý đất đai thích hợp để việc sử dụng đất đạt hiệu quả kinh tế xã hội cao nhất. Trong thời kỳ đổi mới vừa qua, Việt Nam đã có nhiều thay đổi trong quản lý nhà nước về đất đai.
Luật đất đai ban hành đầu tiên năm 1987, đến nay đã có 3 lần sửa đổi (1998,2001) và 3 lần ban hành luật mới (1993,2003,2013). Tuy nhiên, đến nay tình hình diễn biến quan hệ về đất đai xuất hiện những vấn đề mới và phức tạp, về lý luận cũng như thực tiễn của công tác quản lý nhà nước về đất đai vẫn còn nhiều bất cập. Nhiều văn bản tính chất pháp lý còn chồng chéo và mâu thuẫn, tình trạng chuyển dịch đất đai ngoài sự kiểm soát của pháp luật xảy ra. Việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho các hộ gia đình còn chậm đặc biệt là đất ở…Đối với vấn đề cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đô thị và quyền sở hữu nhà ở thì triển khai còn chưa đồng bộ, kết quả đạt được thấp.
Việc tranh chấp đất đai diễn ra dưới nhiều hình thức, việc phát triển các khu dân cư mới ven đô thị lấy từ đất lúa đang diễn ra ở nhiều nơi. Đứng trước thực trạng đó, để đưa việc quản lý và sử dụng đất đai ngày càng có hiệu quả, góp phần vào công cuộc cải tạo xã hội chủ nghĩa, cần rút kinh nghiệm từ thực tế trong quá trình quản lý và sử dụng đất. Trên cơ sở đó, xây dựng các biện pháp nhằm quản lý và sử dụng đất hiệu quả hơn, bền vững hơn. Là sinh viên của ngành Địa chính môi trường, em nhận thấy cần phải có kiến thức thực tế về những nội dung trong quản lý hành chính nhà nước về đất đai.
Xuất phát n 2 từ thực tiễn và được sự đồng ý của ban chủ nhiệm khoa Quản lý tài nguyên, dưới sự hướng dẫn của PGS.TS Nguyễn Khắc Thái Sơn – Trường ĐH Nông lâm Thái Nguyên, em tiến hành đề tài: “ Đánh giá công tác quản lý nhà nước về đất đai trên địa bàn phường Hoàng Văn Thụ, Thành phố Thái Nguyên giai đoạn 2010-2014”. Mục tiêu nghiên cứu 1. Mục tiêu tổng quát Trên cơ sở đánh giá công tác quản lý Nhà nước về đất đai trên địa bàn phường Hoàng Văn Thụ, Thành phố Thái Nguyên giai đoạn 2010 - 2014; sẽ xác định những điểm mạnh và hạn chế chưa làm được trong việc thực hiện 13 nội dung quản lý nhà nước về đất đai, từ đó tìm ra nguyên nhân và đề xuất giải pháp để làm tốt công tác này ở địa phương những năm tới. Mục tiêu cụ thể - Đánh giá được tình hình cơ bản về điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội của phường Hoàng Văn Thụ trong giai đoạn 2010-2014.
- Đánh giá công tác quản lý và sử dụng đất đai giai đoạn 2010-2014 của phường Hoàng Văn Thụ theo 13 nội dung quản lý Nhà nước về đất đai. - Đánh giá được nhận thức và ý kiến của người dân đối với công tác quản lý Nhà nước về đất đai tại địa phương. - Tìm hiểu những khó khăn, tồn tại trong công tác quản lý Nhà nước về đất đai và đề xuất một số giải pháp nhằm tăng cường công tác quản lý và sử dụng đất tại địa phương. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học 1.
Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học - Củng cố kiến thức đã học và bước đầu làm quen với công tác quản lý Nhà nước về đất đai ở cấp cơ sở. - Qua đó, biết cách thu thật, tổng hợp, xử lý số liệu và biết cách trình bày một báo cáo khoa học hoàn chỉnh. Ý nghĩa thực tiễn - Đề tài nghiên cứu công tác quản lý Nhà nước về đất đai trên địa bàn phường Hoàng Văn Thụ, từ đó đưa ra những giải pháp giúp cho công tác quản lý Nhà nước về đất đai được tốt hơn. - Chuyên đề trang bị cho sinh viên ra trường có kiến thức áp dụng vào thực tiễn phục vụ cho công tác quản lý sử dụng đất đai tốt hơn.
n 3 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học của đề tài 2. Cơ sở lý luận của đề tài * Khái niệm quản lý: Quản lý là sự tác động định hướng bất kỳ lên một hệ thống nào đó nhằm trật tự hóa và hướng nó phát triển phù hợp với những quy luật nhất định [17]. * Khái niệm quản lý Nhà nước về đất đai: Quản lý nhà nước về đất đai là tổng hợp các hoạt động của các cơ quan nhà nước có thẩm quyền để thực hiện và bảo vệ quyền sở hữu của Nhà nước đối với đất đai; đó là các hoạt động nắm chắc tình hình sử dụng đất; phân phối và phân phối lại quỹ đất đai theo quy hoạch, kế hoạch; kiểm tra quá trình quản lý và sử dụng đất; điều tiết các nguồn lợi từ đất đai [17].
* Vai trò và nguyên tắc quản lý nhà nước về đất đai a. Vai trò quản lý nhà nước về đất đai - Bảm đảm sử dụng đất đai hợp lý, tiết kiệm và có hiệu quả; - Thông qua đánh giá, phân loại, phân hạng đất đai, Nhà nước nắm được quỹ đất tổng thể và cơ cấu từng loại đất - Việc ban hành các chính sách, các quy định về sử dụng đất đai tạo ra một hành lang pháp lý cho việc sử dụng đất đai - Phát hiện những mặt tích cực để phát huy, điều chỉnh, và giải quyết những sai phạm. Nguyên tắc quản lý Nhà nước về đất đai - Nguyên tắc thống nhất quản lý nhà nước: Đất đai thuốc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện làm chủ sở hữu và thống nhất quản lý. Nhà nước trao quyền sử dụng đất cho người sử dụng đất theo quy định của Luật đất đai - Nguyên tắc phân cấp gắn liền với các điều kiện bảo đảm hoàn thành nhiệm vụ: Cơ quan địa chính ở trung ương và địa phương chịu trách nhiệm trước Chính phủ và cơ quan chính quyền cùng cấp trong quản lý nhà nước về đất đai.
n 4 - Nguyên tắc tập trung dân chủ: Quản lý nhà nước về đất đai của chính quyền phải tuân thủ quy định của pháp luật và thực hiện quyền chủ sở hữu toàn dân về đất đai; - Nguyên tắc quản lý theo ngành địa phương và vùng lãnh thổ: Có sự hài hòa giữa quản lý theo lãnh thổ và quản lý theo chuyên ngành. - Nguyên tắc kế thừa và tôn trọng lịch sử: Quản lý nhà nước của chính quyền phải tuân thủ việc kế thừa các quy định của pháp luật của Nhà nước trước đây, cũng như tính lịch sử trong Quản lý đât đai qua các thời kỳ. * Chức năng của Quản lý nhà nước về đất đai Các quan hệ đất đai là các quan hệ xã hội trong lĩnh vực kinh tế, bao gồm: Quan hệ về sở hữu đất đai, quan hệ về sử dụng đất đai, quan hệ về phân phối các sản phẩm do sử dụng đất mà có. Nghiên cứu về quan hệ đất đai ta thấy có các quyền năng của sở hữu Nhà nước về đất đai như: Quyền chiếm hữu, quyền sử dụng, quyền định đoạt.
Nhà nước không trực tiếp thực hiện các quyền năng này mà thông qua các tổ chức, cá nhân sử dụng đất theo những quy định và theo sự giám sát của Nhà nước. Hoạt động trên thực tế của các cơ quan Nhà nước nhằm bảo vệ và thực hiện quyền sở hữu Nhà nước về đất đai được thể hiện bằng 13 nội dung quản lý Nhà nước về đất đai (quy định tại khoản 2 Điều 6 - Luật Đất đai 2003), tập trung vào 4 lĩnh vực cơ bản sau: Thứ nhất: Nhà nước phải nắm chắc tình hình đất đai, tức là Nhà nước phải biết rõ các thông tin về chất lượng đất đai, về tình hình hiện trạng của việc quản lý và sử dụng đất đai. Thứ hai: Nhà nước thực hiện việc phân phối và phân phối lại đất theo quy hoạch, kế hoạch chung thống nhất. Thứ ba: Nhà nước tiến hành thanh tra, giám sát tình hình quản lý và sử dụng đất đai.
Thứ tư: Nhà nước thực hiện quyền điều tiết các nguồn lợi từ đất. * Phương pháp quản lý Nhà nước về đất đai: - Các phương pháp thu thập thông tin về đất đai: Phương pháp thống kê, phương pháp toán học, phương pháp điều tra xã hội học. n 5 - Các phương pháp tác động đến con người trong quá trình quản lý đất đai: Phương pháp hành chính, phương pháp kinh tế, phương pháp tuyên truyền, giáo dục. * Công cụ quản lý Nhà nước về đất đai: - Công cụ pháp luật: Pháp luật là công cụ không thể thiếu được của một Nhà nước, Nhà nước dùng pháp luật để tác động vào ý chí của con người để điều chỉnh hành vi của con người [17].
- Công cụ quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất: Công cụ quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất là một nội dung không thể thiếu trong công tác quản lý Nhà nước về đất đai. Vì vậy Luật Đất đai năm 2003 quy định “Nhà nước quản lý đất đai theo quy hoạch, kế hoạch” [17]. - Công cụ tài chính: Tài chính là tổng hợp các mối quan hệ kinh tế phát sinh trong quá trình tạo lập, phân phối và sử dụng các nguồn lực tài chính của các chủ thể kinh tế [17]. * Sự cần thiết phải quản lý nhà nước về đất đai a.
Đảm bảo đất có sử dụng hiệu quả và công bằng Đất đai cần được sử dụng một cách khoa học, tiết kiệm nhằm mang lại nguồn lợi ích cao nhất b. Đảm bảo nguồn thu cho ngân sách nhà nước Nhà nước có chính sách phát huy tạo nguồn vốn từ đất đai thông qua việc thu tiền sử dụng đất, tiền thuê đất và các thuế và điều tiết hợp lý các khoản thu - chi ngân sách.