PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Trong thời đại ngày nay, chúng ta khó có thể phủ nhận tầm quan trọng của thông tin đối với các công ty, các tổ chức, các doanh nghiệp. Thông tin là nhân tố chính yếu tạo ra sự thành công, gia tăng khả năng cạnh tranh, tạo ra giá trị gia tăng và cung cấp những sản phẩm và dịch vụ có ích cho khách hàng (Laudon, 2007). Chính vì vậy, một tổ chức muốn hoạt động hiệu quả cần quan tâm đến việc quản trị chất lƣợng thông tin hay nói cách khác “Quản trị chất lƣợng thông tin trở thành một trong những nhân tố chính của quản trị tổ chức” (Ruzevicius & Gedminaite, 2007).
Trong đó, thông tin kế toán đƣợc xem là thành phần chính yếu của thông tin quản lý, đảm nhận vai trò quản lý nguồn lực thông tin tài chính cho các doanh nghiệp (Gelinas & ctg, 1999). Không chỉ có các đối tƣợng bên trong doanh nghiệp mới quan tâm đến chất lƣợng thông tin kế toán mà các đối tƣợng bên ngoài doanh nghiệp cũng vậy. Chất lƣợng thông tin trên báo cáo tài chính là cần thiết để ngƣời dùng đƣa ra quyết định có ích, để các nhà đầu tƣ tạo ra một thị trƣờng hiệu quả (Gelinas, 2012). Chất lƣợng thông tin do kế toán cung cấp đƣợc coi nhƣ là một trong những tiêu chuẩn quan trọng để đảm bảo sự an toàn và khả năng mang lại hiệu quả cho các quyết định kinh doanh (Nguyễn Thị Kim Cúc, 2014).
Xuất phát từ yêu cầu này, có không ít đề tài trong và ngoài nƣớc đề cập đến chất lƣợng thông tin trên báo cáo tài chính của doanh nghiệp. Mỗi tác giả lại chọn một khía cạnh riêng để nghiên cứu. Izan năm 2006 thì tập trung vào nghiên cứu các nhân tố tác động đến chất lƣợng thông tin báo cáo tài chính tại các công ty niêm yết. Céline Michailesco năm 2010 lại đi sâu vào nghiên cứu 100 công ty hoạt động trong lĩnh vực công nghiệp và thƣơng mại.
Khale aljfri et al (2014) thì chọn 153 doanh nghiệp, cả niêm yết và không niêm yết, cả công ty tài chính và ngân hàng. Tại Việt Nam, các tác giả chủ yếu lựa chọn nghiên cứu về các nhân tố tác động đến chất lƣợng thông tin báo cáo tài chính với mẫu nghiên cứu là các công ty sản xuất niêm yết trên sàn giao dịch chứng khoán nhà TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 2 nƣớc nhƣ tác giả Phan Minh Nguyệt (2014), Cao Nguyễn Lệ Thƣ (2014), Phan Quốc Quỳnh Nhƣ (2015), Trần Thị Nguyệt Nga (2015),. Hầu nhƣ không có đề tài nào trong nƣớc đề cập đến các nhân tố tác động đến chất lƣợng thông tin báo cáo tài chính của các công ty thuộc lĩnh vực tài chính nhƣ Ngân hàng, bảo hiểm,. Về mặt thực tiễn, phát triển ngành tài chính để chuẩn bị cho một kỷ nguyên mới, đón nhận các cơ hội kinh tế từ Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC), Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dƣơng (TPP) và Hiệp định Thƣơng mại tự do Việt Nam - EU (EVFTA), các chuyên gia quốc tế tại Hội nghị Thƣợng đỉnh các nhà Lãnh đạo ngân hàng châu Á 2016 tổ chức ngày 11/5 chia sẻ, sẽ có các cơ hội kinh tế lớn trong tƣơng lai nhờ những hiệp định trên.
Tuy nhiên, bối cảnh mới này đòi hỏi các ngân hàng thƣơng mại Việt Nam phải sẵn sàng và chủ động tham gia vào quá trình hội nhập vì khi đó thị trƣờng trong nƣớc không còn mức bảo hộ cao nhƣ trƣớc, các ngân hàng thƣơng mại sẽ phải cạnh tranh khốc liệt hơn ngay cả trên sân nhà. Một trong những bƣớc đi đầu tiên mà các ngân hàng cần thực hiện là tạo đƣợc niềm tin nơi khách hàng, nhà đầu tƣ trong nƣớc và quốc tế bằng cách nâng cao chất lƣợng thông tin trên báo cáo tài chính. Xuất phát từ thực trạng trên, tác giả cho rằng đề tài nghiên cứu: “Các nhân tố tác động đến chất lƣợng thông tin báo cáo tài chính tại các ngân hàng thƣơng mại Việt Nam” nên đƣợc thực hiện. Mục tiêu nghiên cứu Nghiên cứu tập trung vào giải quyết hai mục tiêu chính: - Xây dựng mô hình các nhân tố tác động đến chất lƣợng thông tin báo cáo tài chính tại các ngân hàng thƣơng mại Việt Nam.
- Kiểm định mô hình các nhân tố tác động nhƣ thế nào đến chất lƣợng thông tin báo cáo tài chính tại các ngân hàng thƣơng mại Việt Nam bằng dữ liệu thực nghiệm. Từ kết quả nghiên cứu đƣa ra những kiến nghị nhằm nâng cao chất lƣợng thông tin báo cáo tài chính tại các ngân hàng thƣơng mại Việt Nam và hƣớng nghiên cứu trong tƣơng lai. Câu hỏi nghiên cứu TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 3 Các câu hỏi nghiên cứu ứng với từng mục tiêu cụ thể đƣợc xác định nhƣ sau: Mục tiêu nghiên cứu 1: Các nhân tố nào tác động đến chất lƣợng thông tin báo cáo tài chính tại các ngân hàng thƣơng mại Việt Nam? Mục tiêu nghiên cứu 2: Mức độ tác động của các nhân tố đó đến chất lƣợng thông tin báo cáo tài chính tại các ngân hàng thƣơng mại Việt Nam nhƣ thế nào? 4. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu: Các nhân tố tác động đến chất lƣợng thông tin báo cáo tài chính tại các ngân hàng thƣơng mại Việt Nam.
Phạm vi nghiên cứu: toàn bộ 35 ngân hàng thƣơng mại tại Việt Nam. Dữ liệu đƣợc lấy từ báo cáo tài chính và báo cáo thƣờng niên của các Ngân hàng đƣợc công bố trên website của Ngân hàng Nhà nƣớc và Ngân hàng đƣợc khảo sát năm tài chính 2015. Phƣơng pháp nghiên cứu Nhằm đạt đƣợc mục tiêu đã đề ra, tác giả sử dụng phƣơng pháp nghiên cứu hỗn hợp, cụ thể nhƣ sau: Phần nghiên cứu định tính: đƣợc tác giả sử dụng để xác định các nhân tố tác động đến chất lƣợng thông tin báo cáo tài chính. Nghiên cứu này đƣợc thực hiện bằng cách đƣa ra tổng quan lý thuyết và các công trình nghiên cứu liên quan từ đó đƣa ra mô hình nghiên cứu dự kiến.
Sau đó tác giả tiến hành nghiên cứu tình huống với công cụ đƣợc sử dụng là thảo luận tay đôi với các chuyên gia trong lĩnh vực kế toán, kiểm toán, tài chính, ngân hàng (Nhƣ kế toán trƣởng các ngân hàng thƣơng mại, các kiểm toán viên từng kiểm toán báo cáo tài chính các ngân hàng thƣơng mại và các nhà nghiên cứu) để khẳng định lại mô hình nghiên cứu. Danh sách chuyên gia phỏng vấn thể hiện trong Phụ lục 1. Phần nghiên cứu định lượng: Giúp đo lƣờng chất lƣợng thông tin trên báo cáo tài chính và các nhân tố tác động đến chất lƣợng thông tin trên báo cáo tài chính; Kiểm định tác động của các nhân tố đến chất lƣợng thông tin trên báo cáo tài chính thông qua các phép kiểm định thích hợp; đo lƣờng mức độ tác động của các nhân tố đến chất lƣợng thông tin trên báo cáo tài chính bằng mô hình hồi qui. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 4 Nghiên cứu này đƣợc thực hiện bằng cách hoàn thành bảng chấm điểm dựa vào thông tin của các ngân hàng đƣợc công bố qua báo cáo tài chính, báo cáo thƣờng niên và website.
Mẫu nghiên cứu là tất cả 35 ngân hàng thƣơng mại tại Việt Nam tính đến thời điểm 31/12/2015. Danh sách ngân hàng đƣợc thống kê trong Phụ lục 2. Dữ liệu thu thập đƣợc phân tích thông qua phần mềm SPSS 22. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài nghiên cứu Điểm mới của đề tài Về mặt khoa học: Kết quả nghiên cứu củng cố và bổ sung cơ sở lý thuyết về các nhân tố tác động đến chất lƣợng thông tin báo cáo tài chính của các ngân hàng thƣơng mại.
Về mặt thực tiễn: Đa số các nghiên cứu trên thế giới và trong nƣớc đều tập trung vào nghiên cứu các nhân tố tác động đến mức độ, chất lƣợng công bố thông tin của doanh nghiệp sản xuất trên thị trƣờng chứng khoán, các nhân tố tác động đến chất lƣợng thông tin báo cáo tài chính tại các công ty niêm yết,… Các ngân hàng có đƣợc nhắc đến nhƣng rất hạn chế, đặc biệt là mảng ngân hàng thƣơng mại chƣa niêm yết vẫn bị bỏ ngỏ. Đây là một khe hổng cần đƣợc nghiên cứu, nhất là trong bối cảnh ngành ngân hàng nƣớc ta có tới 35 ngân hàng thƣơng mại, trong đó chỉ có 9/35 ngân hàng thực hiện niêm yết trên sàn giao dịch chứng khoán. Do đó điểm mới của đề tài là tập trung vào các nhân tố tác động đến chất lƣợng thông tin báo cáo tài chính tại các ngân hàng thƣơng mại Việt Nam. Đo lƣờng xem các nhân tố này có tác động cùng chiều hay ngƣợc chiều đến chất lƣợng thông tin kế toán.
Kết quả nghiên cứu là tài liệu mang tính chất tham khảo cho các ngân hàng khi lập báo cáo tài chính; cho Ngân hàng nhà nƣớc, Bộ tài chính đƣa ra các quy định, chuẩn mực, thông tƣ hƣớng dẫn và các công ty kiểm toán thiết kế cuộc kiểm toán để dễ dàng phát hiện thông tin sai lệch,… Đồng thời, nghiên cứu cũng là tài liệu tham khảo cho các đối tƣợng sử dụng báo cáo tài chính của các ngân hàng đƣa ra quyết định phù hợp về mức độ tin cậy của Báo cáo tài chính. Kết cấu của luận văn TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 5 Luận văn gồm có 5 chƣơng: Chƣơng 1: Tổng quan các nghiên cứu trƣớc Chƣơng 2: Cơ sở lý thuyết Chƣơng 3: Phƣơng pháp nghiên cứu Chƣơng 4: Kết quả nghiên cứu Chƣơng 5: Kết luận và kiến nghị TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 6 CHƢƠNG 1. TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƢỚC Trên thế giới và tại Việt Nam, các đề tài liên quan đến đo lƣờng các yếu tố tác động đến chất lƣợng thông tin báo cáo tài chính khá phổ biến. Mục tiêu của nghiên cứu này là xác định các nhân tố tác động đến chất lƣợng thông tin báo cáo tài chính tại các ngân hàng thƣơng mại Việt Nam.
Dƣới đây là một số các nghiên cứu tiêu biểu mà tác giả sử dụng làm tài liệu tham khảo và cơ sở lý thuyết cho nghiên cứu của mình. Các nghiên cứu trên thế giới Trong nghiên cứu của D. Izan năm 2006, “Relationship between corporate governance attributes and voluntary disclosures in annual reports: The Kenyan experience”. Các tác giả đã sử dụng lý thuyết đại diện để kiểm tra mối quan hệ giữa hoạt động quản trị công ty với những thông tin đƣợc công bố tự nguyện trên Báo cáo thƣờng niên của các doanh nghiệp niêm yết tại Kenya (thuộc Đông Phi) từ năm 1992 đến 2001.