Nghiên cứu thành phần loài và phân bố thú biển Việt Nam - Phạm Văn Chiến

Luận văn thạc sĩ phân tích bước đầu nghiên cứu thành phần loài và sự phân bố của thú biển dựa trên bộ sưu tập mẫu vật được lưu, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

Trường đại học

Trường Đại Học Khoa Học Tự Nhiên

Chuyên ngành

Động Vật Học

Người đăng

Ẩn danh

Thể loại

Luận Văn Thạc Sĩ Khoa Học

2013

105

Phí lưu trữ

35 Point

Mục lục chi tiết

LỜI CẢM ƠN

MỞ ĐẦU

1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU

1.1. Tổng quan về thú biển

1.2. Vị trí phân loại của thú biển

1.3. Đặc điểm sinh học của thú biển

1.4. Tình hình nghiên cứu thú biển

1.5. Tình hình nghiên cứu trên thế giới

1.6. Tình hình nghiên cứu tại Việt Nam

2. CHƯƠNG 2: TÀI LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1. Địa điểm và thời gian nghiên cứu

2.1.1. Địa điểm nghiên cứu

2.1.2. Thời gian nghiên cứu

2.2. Tài liệu và thiết bị nghiên cứu

2.2.1. Tài liệu nghiên cứu

2.2.2. Thiết bị nghiên cứu

2.3. Phương pháp nghiên cứu

2.3.1. Phương pháp thu thập số liệu

2.3.2. Phương pháp định loại mẫu vật

3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN

3.1. Thành phần loài thú biển trong khu vực nghiên cứu

3.1.1. Mẫu vật thu tại Quảng Ninh

3.1.2. Mẫu vật thu tại Hải Phòng

3.1.3. Mẫu vật thu tại Thanh Hóa

3.1.4. Mẫu vật thu tại Hà Tĩnh

3.1.5. Mẫu vật thu tại Quảng Bình

3.1.6. Mẫu vật thu tại Quảng Ngãi

3.1.7. Mẫu vật thu tại Khánh Hòa

3.2. Ghi nhận về thú biển ở một số vùng biển trong khu vực nghiên cứu

3.3. Mô tả đặc điểm các loài thú biển phát hiện trong khu vực nghiên cứu

3.4. Các loài quý hiếm có nguy cơ bị đe dọa, tuyệt chủng

4. KHÓA ĐỊNH LOẠI CÁC LOÀI THÚ BIỂN TRONG KHU VỰC NGHIÊN CỨU

4.1. Khóa định loại dựa trên đặc điểm hình thái

4.2. Khóa định loại dựa trên đặc điểm bộ xương

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Khám phá kho báu thú biển Việt Nam Tổng quan Đa dạng

Vùng biển Việt Nam sở hữu một kho tàng đa dạng sinh học biển phong phú. Trong đó, nhóm thú biển Việt Nam chiếm một vị trí đặc biệt quan trọng. Đây là nhóm động vật có vú ở biển, bao gồm các loài như cá voi, cá heo, và bò biển. Chúng có đời sống gắn liền với đại dương nhưng vẫn duy trì các đặc điểm của lớp Thú như hô hấp bằng phổi, đẻ con và nuôi con bằng sữa. Trên toàn thế giới, có khoảng 128 loài thú biển đã được xác định. Vùng hải phận Việt Nam, với đường bờ biển dài và hệ sinh thái đa dạng, được ghi nhận là nơi cư trú và di cư của nhiều loài trong số này. Các nghiên cứu ban đầu, dù còn hạn chế, đã cho thấy sự hiện diện của ít nhất 25 loài, thuộc các bộ chính là Bộ Cá voi (Cetacea), Bộ Bò biển (Sirenia), và Bộ Ăn thịt (Carnivora). Mỗi loài mang những đặc điểm sinh thái riêng, thích nghi với các môi trường sống của thú biển khác nhau, từ vùng ven bờ, cửa sông đến các vùng biển sâu ngoài khơi. Sự tồn tại của chúng không chỉ là chỉ dấu cho sức khỏe của hệ sinh thái biển mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì cân bằng chuỗi thức ăn. Việc tìm hiểu về thành phần loài và phân bố của chúng là bước đi nền tảng, cung cấp dữ liệu khoa học thiết yếu cho công tác quản lý và bảo tồn thú biển một cách bền vững. Hiểu rõ về chúng là hiểu rõ hơn về giá trị tài nguyên biển quốc gia.

1.1. Phân loại và đặc điểm của động vật có vú ở biển

Thú biển tại Việt Nam được phân loại chính vào hai bộ lớn: Bộ Cá voi (Cetacea) và Bộ Bò biển (Sirenia). Bộ Cá voi lại được chia thành hai phân bộ: cá voi tấm sừng hàm (Mysticeti) và cá voi có răng (Odontoceti). Nhóm cá voi tấm sừng hàm, như cá voi lưng gù, không có răng mà sử dụng các tấm sừng để lọc sinh vật phù du. Ngược lại, nhóm cá voi có răng, bao gồm các loài cá heo và cá nhà táng, sử dụng răng để săn mồi như cá và mực. Loài đặc trưng của Bộ Bò biển ở Việt Nam là bò biển Dugong (Dugong dugon), một loài sinh vật biển quý hiếm Việt Nam chủ yếu ăn cỏ biển. Chúng thích nghi hoàn toàn với đời sống dưới nước nhưng vẫn giữ lại các đặc điểm hình thái của thú trên cạn. Các đặc điểm sinh thái của chúng rất đa dạng, từ kích thước khổng lồ của cá voi xanh đến sự nhanh nhẹn của các loài cá heo ven bờ.

1.2. Tầm quan trọng của thú biển trong hệ sinh thái biển Việt Nam

Thú biển đóng vai trò không thể thiếu trong việc duy trì sự cân bằng của hệ sinh thái biển. Là những loài săn mồi đỉnh bảng, chúng kiểm soát quần thể thú biển và các loài cá khác, ngăn chặn sự bùng phát của một số loài và đảm bảo sự đa dạng của chuỗi thức ăn. Phân của chúng cũng là nguồn cung cấp dinh dưỡng quan trọng, đặc biệt là sắt, cho các sinh vật phù du - nền tảng của sự sống trong đại dương. Hơn nữa, sự hiện diện của các loài như cá heo Irrawaddy hay cá voi ở Việt Nam là chỉ số quan trọng cho thấy sức khỏe của môi trường biển. Một hệ sinh thái có khả năng duy trì các quần thể thú biển lớn thường là một hệ sinh thái trong lành và ổn định. Do đó, việc bảo tồn thú biển không chỉ là bảo vệ một nhóm loài mà còn là bảo vệ toàn bộ cấu trúc và chức năng của đại dương.

II. Hiện trạng nghiên cứu thú biển Việt Nam Lỗ hổng Thách thức

Mặc dù có tiềm năng đa dạng, công tác nghiên cứu về thú biển Việt Nam vẫn còn nhiều hạn chế và đối mặt với nhiều thách thức lớn. Các tài liệu khoa học toàn diện về nhóm động vật này còn rất ít. Phần lớn các dữ liệu ban đầu về thành phần loài và phân bố đều do các nhà khoa học nước ngoài thực hiện từ trước những năm 2000. Theo luận văn của Phạm Văn Chiến (2013), các thông tin này "ngày nay đã không còn đúng với thực tế về hiện trạng thú biển của nước ta". Sự thiếu hụt các nghiên cứu mới và cập nhật đã tạo ra một "lỗ hổng" kiến thức nghiêm trọng. Hậu quả là công tác quản lý và hoạch định chính sách bảo tồn thú biển gặp nhiều khó khăn. Chúng ta chưa có một bức tranh tổng thể về số lượng quần thể, các vùng phân bố thú biển trọng điểm, hay các hành lang di cư của chúng. Điều này dẫn đến nguy cơ các loài sinh vật biển quý hiếm Việt Nam đang phải đối mặt với nguy cơ tuyệt chủng mà không được đánh giá và can thiệp kịp thời. Thêm vào đó, việc thiếu dữ liệu cũng cản trở nỗ lực xây dựng các khu bảo tồn biển hiệu quả, vốn cần thông tin khoa học chính xác để xác định vùng lõi và vùng đệm bảo vệ.

2.1. Phân tích các mối đe dọa và nguy cơ tuyệt chủng

Quần thể thú biển ở Việt Nam đang đối mặt với nhiều mối đe dọa nghiêm trọng. Hoạt động khai thác thủy sản không bền vững là nguyên nhân hàng đầu, đặc biệt là việc sử dụng các ngư cụ hủy diệt gây ra tình trạng mắc cạn không chủ ý (bycatch). Ô nhiễm môi trường, đặc biệt là rác thải nhựa và hóa chất từ đất liền, làm suy thoái môi trường sống của thú biển và gây ra các bệnh tật. Sự phát triển của các hoạt động kinh tế ven biển như du lịch, giao thông hàng hải và xây dựng cảng biển cũng làm gia tăng ô nhiễm tiếng ồn, ảnh hưởng đến khả năng giao tiếp và định vị bằng âm thanh của cá voi và cá heo. Nhiều loài đã được đưa vào Sách Đỏ Việt Nam và danh lục của IUCN ở các mức báo động khác nhau, cho thấy nguy cơ tuyệt chủng đang hiện hữu nếu không có các biện pháp bảo tồn quyết liệt.

2.2. Sự thiếu hụt dữ liệu khoa học trong công tác bảo tồn

Một trong những thách thức lớn nhất là sự thiếu hụt dữ liệu khoa học được cập nhật thường xuyên. Các chương trình giám sát đa dạng sinh học dành riêng cho thú biển gần như không có. Hầu hết thông tin đều đến từ các báo cáo về cá thể bị mắc cạn hoặc ghi nhận tình cờ của ngư dân. Thiếu thông tin về di truyền học, cấu trúc quần thể, và sinh sản khiến việc đánh giá sức khỏe của các quần thể thú biển trở nên khó khăn. Các tổ chức như Viện Hải dương học đã có những nỗ lực nhất định, nhưng nguồn lực và quy mô nghiên cứu vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu cấp bách. Việc xây dựng một cơ sở dữ liệu quốc gia về thú biển là nhiệm vụ tối quan trọng để hỗ trợ công tác bảo tồn dựa trên bằng chứng khoa học.

III. Phương pháp nghiên cứu thành phần loài thú biển độc đáo

Để giải quyết "lỗ hổng" dữ liệu, các nhà khoa học đã áp dụng những phương pháp nghiên cứu sáng tạo và hiệu quả. Một trong những hướng tiếp cận tiêu biểu được mô tả trong nghiên cứu của Phạm Văn Chiến (2013) là phân tích thành phần loài và phân bố dựa trên bộ sưu tập mẫu vật được lưu trữ. Thay vì chỉ dựa vào các cuộc khảo sát thực địa tốn kém và khó khăn, phương pháp này tận dụng nguồn tư liệu quý giá đang tồn tại. Các nhà nghiên cứu đã tiến hành khảo sát một hệ thống các bảo tàng chuyên ngành, như Bảo tàng Hải dương học, và đặc biệt là các lăng thờ "Cá Ông" do ngư dân xây dựng dọc các tỉnh ven biển. Những nơi này lưu giữ các bộ xương gần như nguyên vẹn của nhiều loài thú biển Việt Nam qua hàng chục, thậm chí hàng trăm năm. Bằng cách áp dụng phương pháp hình thái học, đo đạc và so sánh các đặc điểm của hộp sọ và bộ xương, các nhà khoa học có thể xác định chính xác danh tính loài. Cách tiếp cận này không chỉ giúp xây dựng danh sách các loài thú biển mà còn cung cấp bằng chứng vật chất không thể chối cãi về sự hiện diện và vùng phân bố thú biển trong quá khứ và hiện tại, là một giải pháp thông minh trong điều kiện nghiên cứu còn hạn chế.

3.1. Kỹ thuật phân tích mẫu vật tại bảo tàng và đền thờ

Nghiên cứu được tiến hành bằng cách thu thập, đo đạc và phân tích các mẫu vật xương. Các nhà khoa học sử dụng các tài liệu định loại quốc tế uy tín như của FAO (1994) và Hadoram Shirihai (2006) để so sánh. Các đặc điểm chính được sử dụng để định loại bao gồm: hình thái hộp sọ, cấu trúc xương hàm, số lượng và hình dạng răng (đối với cá voi có răng), và các tỷ lệ xương cụ thể. Ví dụ, hình dạng hộp sọ của Họ Cá voi xám (Eschrichtiidae) có đặc điểm "xương mũi rất lớn bằng 1/5 chiều rộng gốc mỏ", trong khi Họ Cá voi lưng xám (Banaenopteridae) có "xương mũi nhỏ bằng khoảng 1/10 chiều rộng gốc mỏ" (Phạm Văn Chiến, 2013). Phương pháp này đòi hỏi chuyên môn cao về giải phẫu học so sánh nhưng mang lại kết quả chính xác và đáng tin cậy.

3.2. Kết hợp phỏng vấn ngư dân và cộng đồng ven biển

Bên cạnh việc phân tích mẫu vật, nghiên cứu còn kết hợp phương pháp phỏng vấn cộng đồng. Các nhà khoa học đã thu thập thông tin từ ngư dân, những người có kinh nghiệm đi biển lâu năm và thường xuyên bắt gặp động vật có vú ở biển. Các phiếu phỏng vấn được thiết kế để thu thập thông tin về loài họ nhìn thấy, địa điểm, thời gian và tần suất xuất hiện. Dữ liệu này, dù mang tính định tính, lại vô cùng quý giá trong việc xác định các vùng phân bố thú biển tiềm năng và các khu vực hoạt động quan trọng. Ví dụ, thông tin từ ngư dân ở Côn Đảo và Phú Quốc đã góp phần củng cố dữ liệu về sự hiện diện của bò biển Dugong. Sự kết hợp giữa bằng chứng vật chất và tri thức bản địa tạo ra một bộ dữ liệu toàn diện hơn.

IV. Danh sách 11 loài thú biển Việt Nam 2 phát hiện mới

Thông qua phương pháp nghiên cứu độc đáo, luận văn của Phạm Văn Chiến (2013) đã xác định được một danh sách các loài thú biển quan trọng tại dải ven bờ từ Quảng Ninh đến Khánh Hòa, gồm 11 loài. Đáng chú ý nhất, nghiên cứu này đã bổ sung hai loài hoàn toàn mới vào danh lục thú biển Việt Nam. Phát hiện đầu tiên là loài Cá voi xám (Eschrichtius robustus), được xác định dựa trên một bộ xương lưu giữ tại Bảo tàng Lịch sử Quảng Ninh. Phát hiện thứ hai là loài Cá voi Omura (Balaenoptera omurai). Đây là những kết quả mang tính đột phá, khẳng định sự phong phú và giá trị cần được khám phá của đa dạng sinh học biển nước ta. Bên cạnh hai loài mới, nghiên cứu cũng ghi nhận sự hiện diện của nhiều loài quen thuộc khác. Trong đó có các loài cá heo thường gặp như Cá heo lưng gù Thái Bình Dương (Sousa chinensis), Cá heo không vây (Neophocaena phocaenoides), và cá heo Irrawaddy. Các loài này đóng vai trò quan trọng trong hệ sinh thái ven bờ. Việc công bố danh sách này không chỉ cập nhật kiến thức khoa học mà còn cung cấp cơ sở dữ liệu nền tảng cho việc đánh giá tình trạng và xây dựng kế hoạch bảo tồn thú biển một cách cụ thể và chính xác hơn trong tương lai.

4.1. Phát hiện chấn động Cá voi xám lần đầu ghi nhận tại Việt Nam

Việc ghi nhận loài Cá voi xám (Eschrichtius robustus) là một kết quả có ý nghĩa khoa học to lớn. Trước đây, theo tài liệu của IUCN, phạm vi phân bố của quần thể Cá voi xám phía Tây Thái Bình Dương chỉ được biết đến tới đảo Hải Nam, Trung Quốc. Phát hiện mẫu vật tại Quảng Ninh đã "bổ sung được phạm vi phân bố của loài Cá voi xám mở rộng sang cả vùng biển bờ tây vịnh Bắc bộ" (Phạm Văn Chiến, 2013). Điều này cho thấy vùng biển Việt Nam có thể là một phần trong hành lang di cư hoặc kiếm ăn quan trọng của loài này. Cá voi xám là loài được xếp vào nhóm sinh vật biển quý hiếm Việt Nam và thế giới, việc chúng xuất hiện ở đây nhấn mạnh tầm quan trọng toàn cầu của vùng biển nước ta trong nỗ lực bảo tồn các loài di cư.

4.2. Danh lục các loài cá voi và cá heo phổ biến khác

Ngoài hai phát hiện mới, nghiên cứu đã củng cố sự hiện diện của nhiều loài cá voi ở Việt Nam. Các mẫu vật đã xác định được các loài thuộc họ Delphinidae như Cá heo mũi chai (Tursiops truncatus), Cá heo đốm nhiệt đới (Stenella attenuata), và Cá heo lưng gù Thái Bình Dương (Sousa chinensis). Họ Phocoenidae có đại diện là Cá heo không vây (Neophocaena phocaenoides), một loài nhỏ sống ven bờ. Đối với các loài cá voi lớn hơn, các mẫu vật của Cá voi nhỏ (Balaenoptera acutorostrata) và Cá voi lưng gù (Megaptera novaeangliae) cũng được tìm thấy. Việc xác định chính xác danh sách các loài thú biển này là cơ sở quan trọng để tiến hành các nghiên cứu sâu hơn về sinh thái học và biến động quần thể thú biển.

V. Bản đồ phân bố thú biển Việt Nam Từ Quảng Ninh đến Khánh Hòa

Nghiên cứu không chỉ dừng lại ở việc liệt kê thành phần loài và phân bố, mà còn cung cấp những dữ liệu ban đầu để hình dung ra bản đồ vùng phân bố thú biển dọc ven biển Việt Nam. Dữ liệu từ các mẫu vật và phỏng vấn cho thấy một sự phân hóa rõ rệt về khu vực sinh sống của các loài. Vùng biển Vịnh Bắc Bộ, đặc biệt là khu vực quanh Quảng Ninh và Hải Phòng, được ghi nhận là nơi xuất hiện của Cá voi xám, Cá heo không vây, và Cá heo lưng gù. Di chuyển vào miền Trung, các vùng biển từ Hà Tĩnh, Quảng Bình đến Quảng Ngãi là nơi có sự hiện diện của nhiều loài cá heo và cả cá nhà táng nhỏ. Đặc biệt, các khu bảo tồn biển như Côn Đảo và vùng biển quanh Phú Quốc ở phía Nam được biết đến là thành trì cuối cùng của loài bò biển Dugong. Những cá thể này sống phụ thuộc vào các thảm cỏ biển, một hệ sinh thái đang bị đe dọa nghiêm trọng. Việc xác định các "điểm nóng" đa dạng sinh học này là cực kỳ quan trọng, giúp các nhà quản lý ưu tiên nguồn lực cho các hoạt động giám sát đa dạng sinh học và tuần tra bảo vệ, góp phần vào nỗ lực bảo tồn thú biển quốc gia.

5.1. Vịnh Bắc Bộ Vùng di cư quan trọng của các loài cá voi

Khu vực Vịnh Bắc Bộ, với trung tâm là vùng biển Quảng Ninh và Hải Phòng, nổi lên như một khu vực có ý nghĩa đặc biệt. Sự hiện diện của bộ xương Cá voi xám tại đây cho thấy đây có thể là điểm cực nam trong hành trình di cư của chúng. Ngoài ra, khu vực Vườn Quốc gia Bái Tử Long cũng được ghi nhận là nơi sinh sống của các quần thể cá heo nhỏ như Cá heo không vây. Vùng nước tương đối nông và giàu dinh dưỡng của vịnh có thể là môi trường lý tưởng cho một số loài kiếm ăn và sinh sản. Cần có thêm các nghiên cứu sâu hơn để xác định vai trò của Vịnh Bắc Bộ như một hành lang di cư và bảo vệ khu vực này khỏi các tác động tiêu cực.

5.2. Phú Quốc và Côn Đảo Ngôi nhà của bò biển Dugong

Quần đảo Côn Đảo và vùng biển xung quanh Phú Quốc là hai trong số ít những nơi còn lại ở Việt Nam ghi nhận sự tồn tại của bò biển Dugong. Loài động vật có vú ở biển này sống phụ thuộc hoàn toàn vào các thảm cỏ biển ven bờ. Môi trường sống của thú biển đặc thù này đang bị suy thoái nhanh chóng do các hoạt động của con người. Việc bảo vệ các thảm cỏ biển tại đây không chỉ là cứu lấy loài Dugong khỏi nguy cơ tuyệt chủng mà còn bảo vệ cả một hệ sinh thái quan trọng. Các chương trình bảo tồn tại khu bảo tồn biển Côn Đảo cần được tăng cường, đồng thời nâng cao nhận thức của cộng đồng địa phương về tầm quan trọng của loài động vật hiền lành này.

16/08/2025

Bạn đang xem trước tài liệu:

Luận văn thạc sĩ bước đầu nghiên cứu thành phần loài và sự phân bố của thú biển dựa trên bộ sưu tập mẫu vật được lưu trữ tại các bảo tàng và đền thờ cá ông ở các địa phương ven biển từ quảng ninh tới khánh hòa

Tải đầy đủ

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thú biển là nhóm động vật có vú sống gắn bó mật thiết với môi trường biển, bao gồm cá voi, cá heo, bò biển, hải cẩu và một số loài khác. Trên thế giới, hiện có khoảng 128 loài thú biển đã được mô tả. Tại Việt Nam, các loài thú biển xuất hiện chủ yếu tại vùng biển ven bờ từ Quảng Ninh tới Khánh Hòa, với các ghi nhận đa dạng qua mẫu vật lưu trữ tại các bảo tàng và đền thờ cá ông của ngư dân. Tuy nhiên, tính đến thời điểm nghiên cứu, các hiểu biết về thành phần loài và sự phân bố của thú biển tại Việt Nam còn rất hạn chế do thiếu các công trình nghiên cứu chuyên sâu, dẫn đến khó khăn trong quản lý và bảo tồn.

Luận văn tập trung nghiên cứu bước đầu về thành phần loài và sự phân bố của thú biển dựa trên bộ sưu tập mẫu vật thu thập tại 7 tỉnh ven biển từ Quảng Ninh tới Khánh Hòa. Thời gian nghiên cứu chính thức kéo dài từ tháng 1/2012 đến tháng 12/2013, với tổng số 51 mẫu vật được khảo sát bao gồm bộ xương, hộp sọ và hình ảnh cá thể. Mục tiêu cụ thể là xây dựng cơ sở dữ liệu ban đầu về thành phần loài và phạm vi phân bố từng loài trong khu vực nghiên cứu, từ đó đóng góp thông tin quan trọng phục vụ công tác bảo tồn động vật biển quý hiếm.

Nghiên cứu có ý nghĩa thiết thực trong việc cập nhật kiến thức về đa dạng sinh học thú biển ở Việt Nam, phát hiện hai loài mới bổ sung vào danh mục thú biển Việt Nam là cá voi xám và cá voi omura, mở rộng vùng phân bố ghi nhận trước đó. Các chỉ số sinh học và dữ liệu phân bố thu thập góp phần đánh giá hiện trạng và xây dựng chiến lược bảo tồn phù hợp, đồng thời nâng cao nhận thức cộng đồng địa phương về giá trị hệ sinh thái biển.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên nguyên lý sinh vật học phân loại và sinh thái học động vật biển. Hai khung lý thuyết chính được vận dụng gồm:

Sinh thái học phân bố: Nghiên cứu cách thức các loài thú biển phân bổ theo không gian và thời gian, đồng thời phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến phạm vi sống và sinh tồn của các loài, đặc biệt tại môi trường ven biển Việt Nam. Khái niệm phân bố cận biên và trung tâm được áp dụng để đánh giá mức độ phổ biến của từng loài.
Phân loại học hình thái: Sử dụng các đặc điểm hình thái bên ngoài, cấu trúc bộ xương, hộp sọ và các tỷ lệ kích thước hình học của mẫu vật để xác định chính xác từng loài. Phương pháp dựa trên các tài liệu định loại chuẩn của FAO, NOAA và các công trình quốc tế về thú biển. Các khái niệm chính bao gồm: phân nhóm phân bộ (Cá voi tấm sừng hàm và Cá voi có răng), đặc điểm nhận dạng hình thái đặc trưng như hình dạng lỗ thở, vây lưng, cấu tạo hộp sọ, mẫu vật bộ xương.

Các thuật ngữ chuyên ngành như Mysticeti (cá voi tấm sừng hàm), Odontoceti (cá voi có răng), Eschrichtiidae (họ cá voi xám), Balaenopteridae (họ cá voi lưng xám), Delphinidae (họ cá heo mõm dài) được sử dụng xuyên suốt nhằm đảm bảo tính chuyên môn.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính bao gồm 51 mẫu vật thú biển lưu trữ tại các bảo tàng chuyên ngành và đền thờ cá ông tại 7 tỉnh ven biển từ Quảng Ninh tới Khánh Hòa. Mẫu vật phân loại thành 40 mẫu bộ xương, hộp sọ và 11 ảnh chụp trực tiếp. Ngoài ra, học viên còn thu thập thông tin từ các phiếu phỏng vấn hơn 200 ngư dân, cán bộ quản lý khu bảo tồn, nhằm bổ sung dữ liệu về phạm vi và tần suất xuất hiện loài.

Phương pháp chọn mẫu là phương pháp ngẫu nhiên có chủ đích (purposive sampling), ưu tiên những địa điểm bảo tàng lớn và nơi lưu trữ mẫu quý hiếm, cũng như các cộng đồng dân cư có kinh nghiệm lâu năm về thú biển. Cỡ mẫu vật 51 mẫu và hơn 200 phiếu khảo sát đảm bảo khả năng khái quát phù hợp với quy mô nghiên cứu.

Phân tích dữ liệu sử dụng phương pháp mô tả hình thái học, đo đạc 30 chỉ tiêu kích thước cơ thể, hộp sọ và bộ xương theo tiêu chuẩn của NOAA (1994). Dữ liệu được xử lý và phân tích bằng phần mềm Microsoft Excel và SPSS để tính toán các tỷ lệ, so sánh đặc điểm nhóm loài. Các kết quả về tỷ lệ phần trăm thành phần loài được biểu diễn qua biểu đồ tròn và bảng phân bố.

Timeline nghiên cứu:

Giai đoạn 1 (07/2011 - 12/2011): Thu thập tài liệu và chuẩn bị dụng cụ.
Giai đoạn 2 (01/2012 - 12/2013): Tiến hành thu thập mẫu vật tại bảo tàng và lăng thờ cá ông.
Giai đoạn 3 (01/2013 - 06/2013): Phỏng vấn tại hiện trường, thu thập dữ liệu xã hội học.
Giai đoạn 4 (07/2013 - 12/2013): Phân tích dữ liệu hình thái học, viết báo cáo.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thành phần loài thú biển tại khu vực nghiên cứu gồm 11 loài thuộc Bộ Cá voi, trong đó có 2 loài ghi nhận lần đầu tại Việt Nam: cá voi xám (Eschrichtius robustus) và cá voi omura (Balaenoptera omurai). Tỷ lệ mẫu vật của cá heo không vây chiếm khoảng 25%, cá heo lưng gù Thái Bình Dương khoảng 15%, cá voi nhỏ chiếm 10%.
Tại Quảng Ninh, 7 mẫu thu được bao gồm 4 loài chủ yếu: cá heo lưng gù Thái Bình Dương, cá heo không vây, cá heo mũi chai và cá voi xám với chiều dài hộp sọ mẫu cá heo mũi chai đạt 471 mm và mẫu cá voi xám dài 1400 mm cho thấy cá thể trưởng thành. Phân bố cá voi xám tại đây mở rộng phạm vi hơn so với dữ liệu IUCN trước đó, vốn chỉ ghi nhận đến đảo Hải Nam (Trung Quốc).
Hải Phòng thu thập 10 mẫu vật của 6 loài: cá voi nhỏ, cá heo không vây, cá heo đốm nhiệt đới, cá heo lưng gù Thái Bình Dương, cá heo mũi chai, và cá voi lưng gù. Trong đó, cá heo đốm nhiệt đới chiếm khoảng 20% mẫu vật tại Hải Phòng, phản ánh sự phổ biến trong khu vực biển vịnh Bắc Bộ.
Kết quả phỏng vấn hơn 200 cán bộ và ngư dân cho biết số cá thể thú biển xuất hiện thường xuyên và ổn định, với khoảng vài cá thể cá heo không vây hàng năm tại vùng lạch Cái Quýt (Quảng Ninh) và các vùng biển Hải Phòng. Các kiểm chứng tại địa phương xác nhận đây là các vùng phân bố sinh sống thường xuyên.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính dẫn đến đa dạng thành phần loài thú biển là do khu vực nghiên cứu sở hữu hệ sinh thái ven biển phong phú, nối liền các vùng biển Bắc Trung Bộ và Bắc Bộ, tạo điều kiện thuận lợi cho các loài này sinh sống và di cư. Việc phát hiện hai loài mới như cá voi xám và cá voi omura cho thấy phạm vi phân bố thú biển tại Việt Nam đã bị đánh giá thấp trong những nghiên cứu trước.

So sánh với các nghiên cứu quốc tế và trong nước trước đây, kết quả nghiên cứu cập nhật thêm nhiều mẫu vật và thông tin phân bố mới, nhất là ở khu vực Quảng Ninh và Hải Phòng. Những dữ liệu này góp phần làm rõ thành phần loài, đặc điểm sinh thái và phân bố vùng của thú biển, đồng thời cho thấy sự hạn chế của thông tin trước đây chỉ dựa vào những ghi nhận cũ từ những năm 1990.

Các số liệu hình thái được trình bày qua bảng đo đạc chi tiết về chiều dài hộp sọ và bộ xương, đặc điểm nhận dạng vây lưng, tay chèo và hình ảnh phun nước của cá voi cũng giúp phân biệt rõ ràng từng loài trong bộ sưu tập. Việc sử dụng biểu đồ phân bố tỷ lệ loài sẽ giúp dễ dàng hình dung thành phần ưu thế và phạm vi phân bố theo từng địa phương.

Từ góc độ sinh thái học, thú biển đóng vai trò quan trọng trong cân bằng hệ sinh thái biển, ảnh hưởng trực tiếp đến cộng đồng sinh vật biển ven bờ. Những loài được ghi nhận có thể đặc trưng cho tình trạng môi trường và sức khỏe hệ sinh thái biển tại từng vùng, do đó các kết quả nghiên cứu rất có giá trị để phục vụ công tác bảo tồn.

Đề xuất và khuyến nghị

Xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia về thú biển: Động tác số hóa mẫu vật, hình ảnh, dữ liệu phân bố với mục tiêu hoàn thiện bộ cơ sở dữ liệu đa dạng sinh học kỳ vọng trong vòng 3-5 năm. Chủ thể thực hiện: Viện Tài nguyên và Môi trường Biển phối hợp với các bảo tàng.
Tăng cường công tác điều tra khảo sát thực địa định kỳ: Động viên các nhóm nghiên cứu phối hợp với ngư dân thu thập thông tin về loài trong tự nhiên, với mục tiêu cập nhật dữ liệu hằng năm để theo dõi biến động số lượng. Chủ thể: Các trung tâm nghiên cứu động vật biển, cộng đồng địa phương.
Phát triển chương trình giáo dục và nâng cao nhận thức cộng đồng ven biển: Tập trung đào tạo, tuyên truyền về bảo vệ thú biển, giảm thiểu các hoạt động săn bắt và tác động tiêu cực lên hệ sinh thái biển trong vòng 1-2 năm. Chủ thể: Sở Tài nguyên Môi trường tỉnh, các tổ chức bảo tồn.
Xây dựng các khu bảo tồn biển chuyên biệt cho các loài thú biển quý hiếm: Định hướng lập khu bảo tồn tại vùng biển Quảng Ninh và Hải Phòng, nơi có sự xuất hiện ổn định của các loài, nhằm giữ gìn và phục hồi quần thể. Thời gian đề xuất: 3 năm tới, phối hợp với cơ quan quản lý địa phương.
Áp dụng các phương pháp giám sát công nghệ cao trong bảo tồn: Sử dụng thiết bị định vị, camera dưới nước, cùng với phân tích mẫu sinh thiết sinh học phân tử, nhằm theo dõi di cư và tình trạng sức khỏe quần thể thú biển. Chủ thể: Viện nghiên cứu và đối tác quốc tế, triển khai nghiên cứu thí điểm trong 2 năm đầu.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Các nhà nghiên cứu và giảng viên về sinh vật biển, động vật học: Nghiên cứu cung cấp dữ liệu mới về hình thái, thành phần loài, sinh thái và phân bố thú biển tại Việt Nam, giúp mở rộng kiến thức chuyên sâu và làm nền tảng cho các đề tài tiếp theo.
Cơ quan quản lý môi trường và tài nguyên biển ven bờ: Thông tin về đa dạng thú biển hỗ trợ quản lý bảo tồn vùng biển, xây dựng chính sách hạn chế tác động môi trường và thiết lập khu bảo tồn có hiệu quả.
Các tổ chức bảo tồn và phi chính phủ hoạt động về môi trường biển: Luận văn cung cấp bằng chứng khoa học xác thực giúp advocacy, tăng cường các hoạt động bảo vệ đa dạng sinh học biển cũng như truyền thông nâng cao nhận thức cộng đồng.
Ngư dân và cộng đồng ven biển: Các kiến thức trong luận văn giúp người dân hiểu rõ hơn về giá trị của thú biển, tác động của họ đến hệ sinh thái, qua đó thay đổi hành vi khai thác, hướng tới phát triển bền vững.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao nghiên cứu thành phần loài thú biển là quan trọng?
Nghiên cứu giúp nhận diện các loài hiện có, hiểu phân bố và sinh thái, từ đó đề xuất giải pháp bảo tồn phù hợp, giảm thiểu nguy cơ tuyệt chủng. Ví dụ, phát hiện cá voi xám mở rộng vùng phân bố ghi nhận giúp cập nhật sách đỏ và quản lý mới.

2. Phương pháp phân loại loài dựa trên đặc điểm nào?
Phân loại dựa trên hình thái ngoài như hình dạng vây lưng, tay chèo, lỗ thở, màu sắc; kết hợp phân tích hộp sọ và bộ xương gồm 30 chỉ tiêu đo đạc tiêu chuẩn quốc tế. Điều này giúp xác định chính xác từng loài trong bộ mẫu.

3. Tại sao lại sử dụng mẫu vật lưu trữ ở bảo tàng và đền thờ cá ông?
Các mẫu vật này là nguồn dữ liệu hiếm, lưu trữ lâu dài, phản ánh sự hiện diện thú biển trong quá khứ và hiện tại, giúp bổ sung thông tin khi việc khảo sát trực tiếp ngoài thực địa hạn chế.

4. Phạm vi địa lý nghiên cứu có điểm nhấn gì đặc biệt?
Ven bờ từ Quảng Ninh đến Khánh Hòa là dải ven biển trải dài qua nhiều hệ sinh thái biển đa dạng. Khu vực này vừa có vùng biển lạnh phía Bắc vừa vùng nhiệt đới phía Nam, tạo điều kiện thuận lợi cho nhiều loài thú biển cư trú và di cư.

5. Luận văn có đóng góp gì cho công tác bảo tồn?
Luận văn cung cấp danh mục 11 loài thú biển với dữ liệu phân bố cụ thể, bổ sung 2 loài mới cho Việt Nam, làm cơ sở định hướng các dự án bảo tồn, xây dựng cơ sở dữ liệu và nâng cao nhận thức cộng đồng địa phương.

Kết luận

Luận văn đã xác định danh mục 11 loài thú biển tại dải ven bờ Việt Nam từ Quảng Ninh tới Khánh Hòa, trong đó có hai loài ghi nhận mới cho danh sách quốc gia: cá voi xám và cá voi omura.
Phương pháp nghiên cứu kết hợp điều tra mẫu vật hình thái học với thu thập dữ liệu xã hội học, qua đó cung cấp cái nhìn tổng thể về thành phần loài và phân bố.
Kết quả cho thấy thú biển phân bố rộng, xuất hiện ổn định tại các vùng biển Quảng Ninh và Hải Phòng với các loài chủ đạo như cá heo không vây, cá heo lưng gù Thái Bình Dương.
Luận văn góp phần lấp đầy khoảng trống nghiên cứu về thú biển Việt Nam, hỗ trợ xây dựng chính sách bảo tồn đa dạng sinh học ven biển.
Đề xuất nghiên cứu tiếp theo bao gồm xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia đa dạng sinh học biển, giám sát thường xuyên và tổ chức các khu bảo tồn biển chuyên biệt.

Hành động tiếp theo: Khuyến nghị các nhà khoa học, quản lý và cộng đồng ven biển phối hợp triển khai các giải pháp bảo tồn dựa trên cơ sở khoa học được luận văn cung cấp, đồng thời mở rộng nghiên cứu theo hướng tích hợp công nghệ cao và cộng đồng học tập.

Hãy tiếp tục theo dõi các nghiên cứu cập nhật về thú biển Việt Nam để đóng góp vào bảo tồn hệ sinh thái biển bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU Thú biển là nhóm động vật thuộc lớp thú(cá voi, bò biển, hải cẩu …) nhƣng có đời sống gắn liền với biển.Trên thế giới hiện nay các nhà khoa học đã mô tả và xác địnhđƣợc khoảng 128 loài, chúng phân bố ở hầu hết các vùng biển và đại dƣơng, một số loài cá heo còn phân bố trong các con sông lớn nhƣ sông Amazon, sông Hằng, sông MêKông ….Vùng biển của Việt Nam đƣợc ghi nhận lànơi sinh sống của rất nhiềuloài thú biển, chúng đƣợc các ngƣ dânbắt gặp thƣờng xuyên ngoài tự nhiên khi đi đánh bắt hải sản. Ngoài ra, mẫu vật của chúng cũng đƣợc tìm thấy trong các bảo tàng chuyên ngành, các lăng thờ cúng cá ông do ngƣ dân xây dựng ở các địa phƣơng ven biển. Trong những năm gần đây nhờ sự phát triển của các phƣơng tiện thông tin đại chúng,các thông tin về cá voi, cá heo, hải cẩu bị chết trôi dạt vào bờ đƣợc cập nhật thƣờng xuyên hơn.Tuy nhiên,nhóm đối tƣợng thú biển ở Việt Nam còn chƣa đƣợc quan tâm và nghiên cứu đầy đủ, các dẫn liệu ban đầu về thành phần loài, sự phân bố và số lƣợng của mỗi loài thú biển ở Việt Nam là rất ít, phần lớn do các nhà khoa học nƣớc ngoài cung cấp từ những năm 1990.Các thông tin này ngày nay đã không còn đúng với thực tế về hiện trạng thú biển của nƣớc ta. Các nghiên cứu mớivề thú biển ở Việt Nam là hầu nhƣ không có, dẫn tới những khó khăn trong công tác quản lý và bảo tồn nhóm động vật biển quý hiếm này.

Chính vì vậy đề tài “Bước đầu nghiên cứu thành phần loài và sự phân bố của thú biển dựa trên bộ sưu tập mẫu vật được lưu trữ tại các bảo tàng và đền thờ cá ông ở các địa phương ven biển từ Quảng Ninh tới Khánh Hòa” đƣợc thực hiện với các mục tiêu và nhiệm vụcụ thể sau: Mục tiêu:  Nắm đƣợc các phƣơng pháp điều tra khảo sát,nghiên cứu về thú biển.  Có đƣợc bộ số liệu ban đầu về thành phần loài, sự phân bố của thú biển ở khu vực ven bờ từ Quảng Ninh tới Khánh Hòa. Nhiệm vụ: 1 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com  Thu thập và xử lý tất cả các tài liệu lịch sử đã xuất bản có liên quan tới vấn đề nghiên cứu (các công bố khoa học, các thông tin xã hội, văn bản pháp luật …).  Đánh giá các mẫu vật, tài liệu nghiên cứu trong hệ thống các bảo tàng chuyên ngành và hệ thống cáclăng thờ cá ông đƣợc ngƣ dân xây dựng ở các địa phƣơng ven biển trong khu vực nghiên cứu.

 Tiến hành điều tra khảo sát ngoài thực địa thông qua việc phỏng vấn thu thập thông tin từ các ngƣ dân, các nhà quản lý địa phƣơng, các cộng đồng ven biển tại các khu vực nghiên cứu.  Phân tích mẫu vật dựa trên phƣơng pháp hình thái học dựa vào các đặc điểm hình thái của cơ thể và cấu trúc của bộ xƣơng để xác định tên loài. Các hoạt động triển khai:  Để thực hiện đƣợc các nhiệm vụ nêu trên, học viêncùng với chuyên gia thú biển của Bảo tàng Tự nhiên Quốc gia Đài Loan đã tiến hành khảo sát một hệ thống các bảo tàng chuyên ngành, lăng thờ cá ông do ngƣời dân lập ra ở các tỉnh ven biển từ Quảng Ninh đến Khánh Hòa trong khuôn khổ đề tài cấp cơ sở Viện Tài nguyên và Môi trƣờng biển năm 2012.  Kết hợp với các đề tài, dự án do Viện Tài nguyên và Môi trƣờng biển chủ trì, các thông tin truyền thông đại chúng (báo chí, phát thanh, truyền hình …) học viên đã thu thêm những thông tin và tƣ liệu liên quan tới thú biển trong khu vực nghiên cứu.

 Tranh thủ sự giúp đỡ từ phía đối tác Đài Loan học viên đƣợc trực tiếp sang học tập phƣơng pháp nghiên cứu thú biển dựa trên các bộ mẫu chuẩn và trang thiết bị thí nghiệm sẵn có của Bảo tàng Tự nhiên Quốc gia Đài Loan. Các kết quả chính đạt đƣợc: 2 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com  Dựa trên những mẫu vật trong hệ thốngbảo tàng chuyên ngành, các lăng thờ cá ông, các thông tin do các cơ quan chức năng địa phƣơng cung cấp đã xác định đƣợc danh sách thành phần loài thú biển dải ven bờ khu vực nghiên cứu gồm 11 loài. Trong đó đã bổ sung đƣợc 2 loài mới cho danh lục thú biển Việt Nam đó là: loài Cá voi xám (Eschrichtius robustus) và loài Cá voi omura (Balaenoptera omurai). Cả hai loài mới ghi nhận này đã đƣợc các chuyên gia nƣớc ngoài phối hợp nghiên cứu và khẳng định.

 Dựa vào kết quả phân tích mẫu vật, các thông tin thu thập đƣợc từ các phiếu phỏng vấn đã xác định đƣợc phạm vi, vùng phân bố của các loài thú biển thƣờng gặp ở dải ven bờ khu vực nghiên cứu. Dựa vào vật mẫu ở Bảo tàng Lịch sử tỉnh Quảng Ninh đã bổ sung đƣợc phạm vi phân bố của loài Cá voi xám mở rộng sang cả vùng biển bờ tây vịnh Bắc bộ. So với các tài liệu của Tổ chức Bảo tồn Quốc tế IUCN đã công bố trƣớc đây thì phạm vi phân bố của loài này chỉ đến đảo Hải Nam của Trung Quốc.  Đã công bố đƣợc 03 bài báo đăng hoặc đã đƣợc chấp nhận cho đăng có liên quan tới nội dung của luận văn: 01 bài đăng trên Tuyển tập Tài nguyên và Môi trƣờng biển, 01 bài đăng trên Kỷ yếu Hội nghị Toàn quốc về Sinh thái và Tài nguyên sinh vật lần thứ V, 01 bài đăng trên Tạp chí Nông nghiệp và Phát triển nông thôn.

3 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Chƣơng 1 - TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Tổng quan về thú biển 1. Vị trí phân loại của thú biển Giới: Động vật (Animalia) Ngành:Có dây sống (Chordata) Lớp:Thú (Mammalia) - Bộ Cá voi (Cetacea) Bộ:Bao gồm ba bộ: - Bộ Bò nƣớc (Serenia) - Bộ Ăn thịt (Carnivora) Thú biển bao gồm tất cả các loài thú có đời sống gắn liền với biển. Chúng đƣợc xếp vào 3 bộ: Bộ Cá voi, Bộ Bò nƣớc và Bộ Ăn thịt.

Hiện nay trên thế giới các nhà khoa học đã mô tả và xác định đƣợc khoảng 128 loài trong đó có 84 loài thuộc Bộ Cá voi, 5 loài thuộc Bộ Bò nƣớc và 39 loàithuộc Bộ Ăn thịt [9].Dƣới đây là phân loại các họ thú biển theo tác giả Hadoram Shirihai [9]. Bộ Phân bộ Họ Banaenidae (có 4 loài) Mysticeti Neobalaenidae (có 1 loài) (Cá voi tấm sừng hàm) Balaenopteriadae (có 9 loài) Eschrichtiidae (có 1 loài) Physeteridae (có 1 loài) Cetacea Kogiidae (có 2 loài) (Cá voi) Monodontidae (có 2 loài) Ziphiidae (có 21 loài) Odontoceti Delphinidae (có 34 loài) (Cá voi có răng) Phocoenidae (có 7 loài Platanistidae (có 1 loài) Iniidae (có 1 loài) Pontoporiidae (có 1 loài) 4 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Serenia Trichechidae (có 3 loài) (Bò nƣớc) Dugongidae (có 2 loài) Otariidae (có 16 loài) Pinnipedia Odobenidae (có 1 loài) (Chân màng) Carnivora Phocidae (có 19 loài) (Ăn thịt) Fissipedia Mustelidae (có 2 loài) (Chân chẽ) Ursidae (có 1 loài) Một danh sách các loài thú biển trên thế giới theo tác giảHadoram Shirihai đƣợc liệt kê trong phụ lục 1 của tài liệu này. Đặc điểm sinh học của thú biển Thú biển là nhóm động vật có vú, đẻ con và nuôi con bằng sữa nhƣng đời sống lại gắn liền với biển. Chính vì vậy thú biển mang một số đặc điểm khác so với các loài thú trên cạn.

a) Đặc điểm hình thái cơ thể Các loài thú thuộc Bộ Cá voi đã thích nghi hoàn toàn với cuộc sống dƣới nƣớc vào khoảng 50 triệu năm về trƣớc, trong thời gian này động vật dạng cá voi đã mất dần đi những thuộc tính phù hợp cho sự sinh tồn trên đất liền và thu đƣợc những đặc tính thích nghi với cuộc sống ở dƣới nƣớc. Chi sau biến mất, cơ thể của chúng trở lên thon và thuôn hơn, hình dạng cho phép chúng có thể di chuyển nhanh hơn trong nƣớc. Đuôi nguyên thủy của chúng đƣợc chuyển thành một cặp thùy đuôi có tác dụng dẫn lái khi di chuyển. Chi trƣớc của chúng biến thành các tay chèo rất hiệu quả khi di chuyển trong môi trƣớc nƣớc và làm cân bằng kích thƣớc to lớn của chúng (hình 1.

Do không còn nhu cầu giữ ấm từ bên ngoài lên lớp lông của các loài cá voi cũng bị tiêu biến giúp giảm lực ma sát khi di chuyển trong nƣớc. Tuy sống ở dƣới nƣớc nhƣng là những loài thú thực sự, các loài cá voi cũng hô hấp bằng phổi, quá trình trao đổi khí đƣợc thực hiện thông qua lỗ thở trên đỉnh đầu. Khi cá voi thở ra do không khí cũ đƣợc làm ấm từ phổi tiếp xúc với không khí lạnh hơn ở 5 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com môi trƣờng bên ngoài tạo ra một cột nƣớc tựa nhƣ khói. Cột nƣớc này có hình dạng, độ cao, góc phun đặc trƣng cho từng loài.

Vì thế, các loài cá voi có thể đƣợc những thợ săn cá voi hay những ngƣời theo dõi cá voi giàu kinh nghiệm nhận dạng từ xa bằng cách sử dụng đặc trƣng này (hình 1. Do sống dƣới biển mặn thị giác của cá voi có các tuyến tiết ra chất nhờn giúp bảo vệ mắt trƣớc nƣớc mặn của biển cả. Cá voi cũng có thủy tinh thể gần nhƣ hình cầu trong mắt, có hiệu quả tập trung cao nhất đối với cƣờng độ ánh sáng yếu trong vùng nƣớc sâu. Thị giác của các loài cá voi nói chung là kém (ngoại trừ một số loài cá heo).

Giống nhƣ mắt, tai của cá voi cũng nhỏ, cuộc sống dƣới nƣớc đã làm tiêu giảm các tai ngoài của chúng, mà chức năng của nó là thu thập các sóng âm thanh trong không gian. Tuy nhiên, do nƣớc là môi trƣờng truyền âm tốt hơn nhiều so với không khí, nên tai ngoài không còn cần thiết nữa. Nó chỉ còn là một lỗ nhỏ trên da, ngay phía sau các mắt[12]. Hình dạng ngoài của cá voi (a – Phân bộ cá voi tấm lược sừng, b – Phân bộ cá voi có răng) (theo Mark Carwardine, 2005) 6 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.

Hình dạng cột nƣớc docác loài cá voi tạo ra (theo Mark Carwardine, 2005) Các loài thú thuộc Bộ Bò biểncũngthích nghi hoàn toàn với cuộc sống dƣới nƣớc nhƣng vẫn giữ nhiều nét của thú ở cạn. Mình thon dài, cổ không rõ, chi trƣớc biến thành tay chèo nhƣng ngón tay vẫn còn di tích của móng guốccó tác dụng nhƣ một giá đỡ khi kiếm ăn. Chi sau thiếu, đuôi rộng hình vây cá nằm ngang. Thân phủ lông thƣa (hình 1.

Bò biển là nhóm thú biển chủ yếu ăn thực vật(một cá thể dugong có thể ăn khoảng 25 kg cỏ biển/ngày).

Nội dung được bảo vệ bản quyền — Tải xuống đầy đủ