Luận văn thạc sĩ biện pháp cưỡng chế kê biên tài sản để thi hành án dân sự

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu biện pháp cưỡng chế kê biên tài sản để thi hành án dân sự, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp cải thiện thực tiễn.

• Tác giả: Đinh Hạnh Nga
• Người hướng dẫn: PGS. Hà Thị Mai Hiền
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật dân sự
• Đề tài: Luận Văn Thạc Sĩ Biện Pháp Cưỡng Chế Kê Biên Tài Sản Để Thi Hành Án Dân Sự
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2007
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT CHUNG VỀ BIỆN PHÁP CƯỠNG CHẾ KÊ BIÊN TÀI SẢN ĐỂ THI HÀNH ÁN DÂN SỰ
• 1.1. Khái niệm biện pháp cưỡng chế kê biên tài sản để thi hành án dân sự
• 1.2. Khái niệm kê biên tài sản
• 1.3. Kê biên tài sản – Biện pháp cưỡng chế để thi hành án dân sự
• 1.4. Điều kiện để chấp hành viên ra quyết định áp dụng biện pháp cưỡng chế kê biên tài sản của người phải thi hành án
• 1.5. Xử lý tài sản đã kê biên
• 1.6. Sự khác biệt giữa kê biên tài sản là một biện pháp khẩn cấp tạm thời với kê biên tài sản – biện pháp cưỡng chế để thi hành án dân sự
• 2. CHƯƠNG 2: NỘI DUNG BIỆN PHÁP CƯỠNG CHẾ KÊ BIÊN TÀI SẢN ĐỂ THI HÀNH ÁN THEO QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT THI HÀNH ÁN DÂN SỰ VIỆT NAM
• 2.1. Kê biên tài sản của cá nhân để thi hành án
• 2.1.1. Những nguyên tắc kê biên tài sản
• 2.1.2. Những tài sản không được kê biên
• 2.1.3. Trình tự, thủ tục kê biên tài sản của người phải thi hành án
• 2.2. Kê biên tài sản của doanh nghiệp để thi hành án
• 2.2.1. Phạm vi tài sản kê biên
• 2.2.2. Trình tự, thủ tục kê biên tài sản của doanh nghiệp để thi hành án
• 2.2.3. Xử lý tài sản đã kê biên
• 2.2.4. Giao tài sản để thi hành án
• 2.2.5. Định giá tài sản kê biên
• 2.2.6. Bán đấu giá tài sản đã kê biên
• 2.2.7. Chủ thể bán đấu giá
• 2.2.8. Thủ tục bán đấu giá tài sản đã kê biên
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TIỄN ÁP DỤNG BIỆN PHÁP CƯỠNG CHẾ KÊ BIÊN TÀI SẢN ĐỂ THI HÀNH ÁN DÂN SỰ HIỆN NAY
• 3.1. Những kết quả đạt được
• 3.2. Những vướng mắc gặp phải trong quá trình áp dụng biện pháp cưỡng chế kê biên tài sản để thi hành án
• 3.2.1. Xuất phát từ những nguyên nhân chủ quan
• 3.2.2. Xuất phát từ những nguyên nhân khách quan
• 3.2.3. Những bất cập từ các quy định về kê biên tài sản
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về biện pháp cưỡng chế kê biên tài sản để thi hành án dân sự

Biện pháp cưỡng chế kê biên tài sản là một trong những phương thức quan trọng trong việc thi hành án dân sự tại Việt Nam. Đây là biện pháp nhằm đảm bảo thực hiện các bản án, quyết định của Tòa án, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan. Việc áp dụng biện pháp này không chỉ giúp khôi phục quyền lợi cho người được thi hành án mà còn thể hiện sức mạnh của pháp luật trong việc bảo vệ trật tự xã hội.

1.1. Khái niệm biện pháp cưỡng chế kê biên tài sản

Kê biên tài sản là hành động ghi chép và quản lý tài sản của người phải thi hành án nhằm đảm bảo việc thực hiện nghĩa vụ tài chính. Theo quy định của pháp luật, kê biên tài sản được thực hiện khi có bản án, quyết định của Tòa án có hiệu lực pháp luật.

1.2. Ý nghĩa của biện pháp cưỡng chế kê biên tài sản

Biện pháp cưỡng chế kê biên tài sản không chỉ có ý nghĩa pháp lý mà còn mang tính xã hội. Nó giúp bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân, đồng thời tạo ra một môi trường pháp lý ổn định, khuyến khích sự tuân thủ pháp luật trong xã hội.

II. Những thách thức trong việc áp dụng biện pháp cưỡng chế kê biên tài sản

Mặc dù biện pháp cưỡng chế kê biên tài sản đã được quy định rõ ràng trong pháp luật, nhưng trong thực tiễn vẫn gặp nhiều khó khăn. Các vấn đề như sự thiếu đồng bộ trong quy định pháp luật, sự không hợp tác của người phải thi hành án, và các yếu tố khách quan khác đã làm giảm hiệu quả của biện pháp này.

2.1. Vấn đề pháp lý trong việc kê biên tài sản

Nhiều quy định pháp luật về kê biên tài sản còn thiếu rõ ràng, dẫn đến việc áp dụng không đồng nhất. Điều này gây khó khăn cho các chấp hành viên trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.

2.2. Khó khăn trong việc thực thi biện pháp cưỡng chế

Sự không hợp tác từ phía người phải thi hành án là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến việc áp dụng biện pháp cưỡng chế kê biên tài sản không hiệu quả. Nhiều trường hợp người phải thi hành án tìm cách trốn tránh hoặc cản trở việc thi hành án.

III. Phương pháp áp dụng biện pháp cưỡng chế kê biên tài sản hiệu quả

Để nâng cao hiệu quả của biện pháp cưỡng chế kê biên tài sản, cần có những phương pháp áp dụng hợp lý và hiệu quả. Việc cải thiện quy trình, tăng cường đào tạo cho các chấp hành viên và nâng cao nhận thức của người dân về pháp luật là rất cần thiết.

3.1. Cải cách quy trình kê biên tài sản

Cần thiết phải cải cách quy trình kê biên tài sản để đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả. Việc áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý tài sản kê biên có thể giúp nâng cao hiệu quả công việc.

3.2. Đào tạo và nâng cao năng lực cho chấp hành viên

Đào tạo chuyên sâu cho các chấp hành viên về quy định pháp luật và kỹ năng thực thi biện pháp cưỡng chế sẽ giúp họ tự tin hơn trong công việc, từ đó nâng cao hiệu quả thi hành án.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về biện pháp cưỡng chế kê biên tài sản

Nghiên cứu thực tiễn về biện pháp cưỡng chế kê biên tài sản cho thấy nhiều kết quả tích cực, nhưng cũng chỉ ra những vướng mắc cần khắc phục. Việc phân tích các trường hợp cụ thể sẽ giúp rút ra bài học kinh nghiệm cho việc áp dụng trong tương lai.

4.1. Kết quả đạt được từ việc áp dụng biện pháp cưỡng chế

Nhiều trường hợp đã thành công trong việc thi hành án nhờ vào biện pháp cưỡng chế kê biên tài sản. Điều này cho thấy tính hiệu quả của biện pháp này trong việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân.

4.2. Những vướng mắc trong thực tiễn áp dụng

Mặc dù có nhiều kết quả tích cực, nhưng vẫn còn nhiều vướng mắc trong việc áp dụng biện pháp cưỡng chế kê biên tài sản. Cần có những giải pháp cụ thể để khắc phục những vấn đề này.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai của biện pháp cưỡng chế kê biên tài sản

Kết luận về biện pháp cưỡng chế kê biên tài sản cho thấy đây là một công cụ quan trọng trong việc thi hành án dân sự. Tuy nhiên, để nâng cao hiệu quả, cần có những cải cách và điều chỉnh phù hợp trong quy định pháp luật.

5.1. Tầm quan trọng của biện pháp cưỡng chế kê biên tài sản

Biện pháp cưỡng chế kê biên tài sản đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân và duy trì trật tự xã hội.

5.2. Định hướng phát triển trong tương lai

Cần có những nghiên cứu sâu hơn về biện pháp cưỡng chế kê biên tài sản để hoàn thiện quy định pháp luật, từ đó nâng cao hiệu quả thi hành án dân sự trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh phát triển của xã hội Việt Nam hiện đại, thi hành án dân sự (THADS) là một hoạt động pháp lý quan trọng nhằm đảm bảo thực hiện bản án, quyết định của Tòa án, góp phần duy trì trật tự xã hội và bảo đảm quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan. Tính đến năm 2007, theo báo cáo của ngành thi hành án, tỷ lệ thi hành án đạt khoảng 69% trên tổng số các việc có điều kiện thi hành, thể hiện sự tiến bộ song vẫn còn không ít khó khăn và tồn tại. Trong số các biện pháp cưỡng chế thi hành án, biện pháp kê biên tài sản (KBTS) được đánh giá là hữu hiệu để bảo đảm việc thi hành các bản án, đặc biệt đối với các khoản nghĩa vụ tài sản.

Luận văn tập trung nghiên cứu những ảnh hưởng của Nho giáo đến các quy định pháp luật Việt Nam về mối quan hệ vợ chồng, một chủ đề liên quan đến lĩnh vực Luật Dân sự và Luật Hôn nhân gia đình, song qua việc đánh giá và so sánh các quy định pháp luật thi hành án dân sự và biện pháp cưỡng chế kê biên tài sản, luận văn cũng phản ánh sâu sắc về mối giao thoa giữa truyền thống văn hóa và pháp luật hiện đại ở Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu chủ yếu tập trung vào khoảng thời gian từ 1993 đến 2007, đặc biệt là giai đoạn áp dụng Pháp lệnh THADS 1993 và 2004.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm làm rõ cơ sở lý luận, thực tiễn của biện pháp cưỡng chế kê biên tài sản để thi hành án, nhận diện những vướng mắc trong thực thi pháp luật và đề xuất giải pháp hoàn thiện. Đây là công trình có ý nghĩa nhằm nâng cao hiệu quả thi hành án và góp phần hoàn thiện hệ thống pháp luật cưỡng chế thi hành án dân sự trong bối cảnh pháp luật Việt Nam ngày càng được hiện đại hóa và phát triển bền vững.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn áp dụng hai khung lý thuyết chính. Thứ nhất là lý thuyết pháp luật dân sự và tố tụng dân sự, đặc biệt chú trọng vào chế định thi hành án dân sự trong Luật Dân sự và Pháp lệnh Thi hành án dân sự. Khái niệm kê biên tài sản được phân tích chi tiết qua các văn bản pháp luật như Pháp lệnh THADS 1993, 2004, các Nghị định và Thông tư hướng dẫn. Thứ hai, luận văn áp dụng lý thuyết về mối quan hệ văn hóa và pháp luật, cụ thể là ảnh hưởng của Nho giáo lên các quy định pháp luật liên quan đến giao tiếp và quan hệ xã hội, trong đó có quan hệ vợ chồng và các quy định pháp luật về tài sản trong hôn nhân.

Các khái niệm chủ đạo bao gồm: Biện pháp cưỡng chế thi hành án, kê biên tài sản, quyền và nghĩa vụ của người phải thi hành án, tài sản không được kê biên, phạm vi và trình tự kê biên và xử lý tài sản, những quyền lợi bảo vệ cho các bên liên quan đến tài sản kê biên. Ngoài ra, luận văn còn chú trọng đến khái niệm “nguyên tắc pháp chế” nhằm lý giải tầm quan trọng của biện pháp cưỡng chế KBTS trong bảo đảm pháp luật nghiêm minh và thực thi quyền lực nhà nước.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp luận phổ biến trong lĩnh vực pháp luật, bao gồm:

• Phương pháp phân tích, tổng hợp: Phân tích các quy định pháp luật hiện hành về thi hành án dân sự, đặc biệt quy định về biện pháp cưỡng chế kê biên tài sản; tổng hợp các nghiên cứu trước đó và tài liệu pháp luật liên quan.

• Phương pháp thống kê: Thu thập và đánh giá số liệu thống kê việc thi hành án dân sự và áp dụng biện pháp KBTS từ các báo cáo ngành, biểu đồ và thống kê chính thức giai đoạn 2003-2007 (tỷ lệ thi hành án đạt 52%-69%, số vụ giải quyết và thi hành án trên 200.000 vụ việc hàng năm).

• Phương pháp so sánh pháp luật: So sánh các giai đoạn phát triển của pháp luật thi hành án dân sự Việt Nam qua các thời kỳ 1945-1960, 1960-1989, 1989-1993, 1993-2004, và 2004 đến nay để làm rõ sự đổi mới trong quy định và áp dụng biện pháp KBTS.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm tất cả các văn bản quy phạm pháp luật có liên quan trực tiếp đến kê biên tài sản trong thi hành án dân sự cùng dữ liệu báo cáo thi hành án dân sự trên toàn quốc trong phạm vi thời gian từ 1993 đến năm 2007. Phương pháp chọn mẫu chủ yếu là chọn mẫu tập trung dựa trên các văn bản pháp luật có giá trị pháp lý cao và các số liệu tổng hợp từ cơ quan thi hành án.

Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 1993 đến 2007, tập trung phân tích các bước phát triển của pháp luật THADS, quá trình áp dụng biện pháp cưỡng chế kê biên tài sản, đánh giá thực tiễn và đề xuất hoàn thiện.

---

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Vai trò quan trọng của biện pháp cưỡng chế kê biên tài sản trong THADS: Biện pháp này giúp đảm bảo tính hiệu quả thi hành bản án, bảo vệ quyền lợi của người được thi hành án. Số liệu năm 2003 cho thấy, tỷ lệ thi hành án thành công đạt 69%, trong đó biện pháp KBTS đóng góp quan trọng vào việc thực hiện nghĩa vụ trả tiền từ người phải thi hành án.

2. Phạm vi và nguyên tắc kê biên tài sản được pháp luật quy định cụ thể: Tài sản kê biên bao gồm động sản, bất động sản, quyền sử dụng đất và các tài sản thuộc quyền sở hữu của người phải thi hành án. Đồng thời, pháp luật quy định rõ các tài sản không được kê biên như lương thực, thuốc men, công cụ lao động cần thiết nhằm đảm bảo điều kiện sống tối thiểu của người phải thi hành án, thể hiện tính nhân đạo và khoa học trong pháp luật (Điều 42 Pháp lệnh THADS 2004).

3. Quy trình kê biên tài sản tiến hành có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan liên quan: Chấp hành viên phải phối hợp với các cơ quan đăng ký quyền sở hữu, các tổ chức địa phương và Viện kiểm sát để lập biên bản kê biên, bảo quản tài sản một cách minh bạch, đúng pháp luật. Nếu người phải thi hành án không tự nguyện thi hành, tài sản kê biên được xử lý theo thời hạn pháp luật quy định. Việc xử lý tài sản qua bán đấu giá thực hiện công khai, đảm bảo tính công bằng, minh bạch.

4. Một số tồn đọng trong thực tiễn áp dụng: Nhiều quy định về kê biên tài sản còn chưa theo kịp sự phát triển của kinh tế thị trường, đôi khi gây cản trở cho hoạt động thi hành án. Cách thức phối hợp giữa các cơ quan trong thi hành án còn tồn tại sự cồng kềnh, thủ tục hành chính rắc rối, ảnh hưởng đến hiệu quả đợt cưỡng chế.

Thảo luận kết quả

Những kết quả trên cho thấy quy định pháp luật về biện pháp cưỡng chế kê biên tài sản đã có nhiều bước tiến rõ rệt qua các giai đoạn; đặc biệt sau khi Pháp lệnh THADS 2004 có hiệu lực, các quy trình định giá, bảo quản và bán đấu giá tài sản được cụ thể hoá theo những tiêu chuẩn nghiêm ngặt, làm tăng hiệu quả thi hành án. Số liệu tổng hợp cho thấy sự gia tăng công tác thi hành án từ 52% lên đến 69% trong giai đoạn nghiên cứu.

Nguyên nhân của sự còn tồn tại là do hệ thống pháp luật thi hành án còn chưa đồng bộ với quy luật phát triển kinh tế, một số quy phạm chưa xử lý hết các tình huống thực tiễn đặt ra; ví dụ như xử lý tài sản là cổ vật hoặc đặc thù của doanh nghiệp nhà nước còn hạn chế về mặt pháp lý.

So với nghiên cứu khác trong khu vực, Việt Nam đã có bước tiến trong quy trình cưỡng chế kê biên tài sản, với hệ thống pháp luật ngày càng hoàn thiện hơn so với giai đoạn 1989-1993, tuy nhiên cần nhiều hơn nữa sự đổi mới để phù hợp với nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Nếu dữ liệu được trình bày trên biểu đồ, có thể so sánh tỷ lệ thi hành án qua các năm và tỷ lệ sử dụng biện pháp KBTS, làm rõ mối tương quan giữa hiệu quả thi hành án với việc áp dụng biện pháp này.

---

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện khung pháp lý về kê biên tài sản: Sửa đổi, bổ sung các quy định để đồng bộ luật pháp với thực tế thị trường và cơ chế quản lý hiện đại, bảo đảm quyền lợi cho các bên và gia tăng khả năng thực thi, mục tiêu nâng tỷ lệ thi hành án lên trên 80% trong vòng 5 năm tới, Bộ Tư pháp và Ban Chỉ đạo Thi hành án dân sự trung ương chủ trì.

2. Thúc đẩy đào tạo, nâng cao năng lực cho chấp hành viên: Tập trung đào tạo kỹ năng áp dụng pháp luật, quản lý, bảo quản tài sản bị kê biên; tăng tính chuyên nghiệp và công khai minh bạch, nâng cao hiệu quả cưỡng chế, dự kiến triển khai ngay trong 2 năm tới, Cục Thi hành án dân sự phối hợp với các cơ sở đào tạo.

3. Tăng cường phối hợp giữa các cơ quan liên quan: Xây dựng quy chế phối hợp đồng bộ giữa cơ quan thi hành án, cơ quan đăng ký tài sản, chính quyền địa phương và lực lượng công an, tránh rườm rà, giảm thiểu tranh chấp trong quá trình kê biên, kế hoạch bắt đầu triển khai ngay trong năm 2024, Bộ Tư pháp phối hợp Bộ Công an, địa phương thực hiện.

4. Đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến pháp luật: Nâng cao nhận thức của người phải thi hành án và người dân về quyền và nghĩa vụ liên quan, giúp họ tự nguyện thi hành; cải thiện tỉ lệ tự nguyện thi hành án lên ít nhất 50% trong số các vụ cưỡng chế, thực hiện lâu dài và có hệ thống, Sở Tư pháp các tỉnh thành phối hợp với các tổ chức xã hội.

---

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Chấp hành viên và cán bộ cơ quan thi hành án dân sự: Giúp nâng cao hiểu biết pháp luật, quy trình cưỡng chế kê biên tài sản, từ đó thực hiện nhiệm vụ hiệu quả, giảm thiểu sai sót và tranh chấp trong quá trình cưỡng chế.

2. Luật sư và tư vấn pháp luật: Có thể sử dụng luận văn như tài liệu nghiên cứu chuyên sâu về biện pháp cưỡng chế thi hành án, làm căn cứ tư vấn khách hàng trong lĩnh vực dân sự liên quan đến xử lý tài sản.

3. Các nhà lập pháp và cơ quan soạn thảo chính sách: Tài liệu quan trọng để tham khảo khi đánh giá và sửa đổi các quy định pháp luật liên quan đến thi hành án dân sự, đặc biệt nhằm điều chỉnh pháp luật phù hợp hơn với thực tiễn và nền kinh tế thị trường.

4. Học viên, sinh viên ngành luật và khoa học xã hội: Người học có thể khai thác luận văn để hiểu rõ hơn về chế định cưỡng chế thi hành án, các thủ tục pháp lý liên quan, cũng như nhận diện được ảnh hưởng của văn hóa truyền thống đến các quy định pháp luật hiện hành.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Kê biên tài sản là gì và có vai trò như thế nào trong thi hành án?
   Kê biên tài sản là biện pháp ghi chép, xác định và ngăn chặn tài sản của người phải thi hành án bị tẩu tán hoặc hủy hoại nhằm đảm bảo thi hành bản án, quyết định của Tòa án. Biện pháp này góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người được thi hành án và duy trì tính nghiêm minh của pháp luật.

2. Những tài sản nào không được kê biên khi thi hành án dân sự?
   Pháp luật quy định rõ không được kê biên các tài sản nhằm đảm bảo đời sống tối thiểu cho người phải thi hành án như lương thực, thuốc men cần thiết, công cụ lao động thông thường, đồ dùng sinh hoạt thông thường và đồ dùng thờ cúng.

3. Quy trình kê biên tài sản được thực hiện như thế nào?
   Chấp hành viên phối hợp với các bên liên quan để xác minh, lập biên bản kê biên tài sản, thông báo cho các bên, tiến hành bảo quản tài sản và lập hồ sơ theo quy định pháp luật. Trong trường hợp người phải thi hành án vắng mặt, việc kê biên vẫn được tiến hành và phải ghi nhận rõ trong biên bản.

4. Làm thế nào để xử lý tài sản đã kê biên?
   Sau một thời gian nhất định nếu người phải thi hành án không thực hiện nghĩa vụ, tài sản sẽ được bán đấu giá công khai theo quy định pháp luật. Số tiền thu được sẽ được dùng để thanh toán theo thứ tự ưu tiên các khoản nợ và chi phí thi hành án.

5. Các khó khăn chủ yếu khi áp dụng biện pháp kê biên tài sản là gì?
   Bao gồm thủ tục hành chính phức tạp, sự phối hợp chưa nhịp nhàng giữa các cơ quan chức năng, một số quy định pháp luật chưa phù hợp với thực tế thị trường, cũng như nhận thức hạn chế của người dân về quyền và nghĩa vụ liên quan đến THADS.

---

Kết luận

• Biện pháp cưỡng chế kê biên tài sản là công cụ pháp lý quan trọng đảm bảo thi hành bản án dân sự tại Việt Nam, góp phần nâng cao hiệu quả công tác thi hành án.
• Pháp luật về kê biên tài sản đã được hoàn thiện đáng kể qua các giai đoạn, đặc biệt với Pháp lệnh THADS năm 2004 và các văn bản hướng dẫn thi hành.
• Thực tiễn áp dụng cho thấy biện pháp này góp phần duy trì sự công bằng xã hội, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan và pháp chế xã hội chủ nghĩa.
• Tuy nhiên còn một số vướng mắc pháp lý và thực tiễn cần được xử lý để nâng cao hiệu quả cưỡng chế và rút ngắn thời gian thi hành án.
• Đề xuất các bước tiếp theo gồm hoàn thiện pháp luật, tăng cường đào tạo, nâng cao phối hợp liên ngành và đẩy mạnh tuyên truyền pháp luật.

Luận văn kêu gọi sự quan tâm, phối hợp của các cơ quan quản lý nhà nước, thực thi pháp luật, học giả và cộng đồng để củng cố hệ thống thi hành án dân sự nhằm bảo đảm quyền lợi chính đáng của các bên và thúc đẩy sự phát triển bền vững của pháp luật Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Khái quát chung về biện pháp cưỡng chế kê biên tài sản để thi hành án dân sự Chương 2: Nội dung của biện pháp cưỡng chế kê biên tài sản để THA theo quy định của pháp luật thi hành án dân sự Việt Nam. Chương 3: Thực tiễn áp dụng biện pháp cưỡng chế kê biên tài sản để THA và một số khuyến nghị. Kết luận: Khẳng định, khái quát kết quả nghiên cứu. 5 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Chƣơng 1.

KHÁI QUÁT CHUNG VỀ BIỆN PHÁP CƢỠNG CHẾ KÊ BIÊN TÀI SẢN ĐỂ THI HÀNH ÁN DÂN SỰ 1. Khái niệm biện pháp cưỡng chế kê biên tài sản để thi hành án dân sự 1. Khái niệm kê biên tài sản Theo từ điển từ và ngữ Việt Nam của nhà xuất bản Thành phố Hồ Chí Minh năm 1998 thì kê biên là một từ Hán - Việt. “Kê” nghĩa là tính toán, còn “biên” có nghĩa là ghi chép lại theo một trật tự nhất định.

Vậy kê biên có nghĩa là tính toán và ghi chép lại theo một trật tự nhất định. Về tài sản, hiện nay chúng ta chưa có một khái niệm khát quát về tài sản mà chỉ có một định nghĩa mang tính chất liệt kê: Tài sản bao gồm vật, tiền, giấy tờ có giá và các quyền tài sản (Điều 163 BLDS 2005) Thuật ngữ kê biên tài sản đã được ghi nhận trong nhiều văn bản pháp luật của nước ta như pháp lệnh thủ tục giải quyết các vụ án dân sự 1989, pháp lệnh thi hành án dân sự 1993, 2004… do đó, có thể thấy rằng đây là một thuật ngữ pháp lý được sử dụng nhiều trong pháp luật tố tụng dân sự. Trong cuốn từ điển các thuật ngữ pháp lý thông dụng cũng của nhà xuất bản Thành phố Hồ Chí Minh năm 1999 có định nghĩa KBTS như sau: “Kê biên tài sản là việc ghi lại từng tài sản, cấm việc tẩu tán, phá hủy, để đảm bảo cho việc xét xử và thi hành án”. Như vậy, kê biên tài sản là một thuật ngữ pháp lý chỉ việc tính toán và ghi chép lại tài sản theo một trật tự nhất định nhằm mục đích cụ thể.

Tài sản ở đây có thể là vật, tiền, giấy tờ có giá và các quyền tài sản. Từ những năm 1989 trở về trước, trong pháp luật tố tụng dân sự nước ta chưa có sự phân biệt rõ ràng hai khái niệm kê biên tài sản và tịch biên tài sản. Song mỗi khái niệm về một sự vật hiện tượng luôn gắn với một hoàn cảnh lịch sử cụ thể, trong quá trình phát triển các nhà lập pháp đã có sự phân biệt về hai khái niệm này. Kê biên chỉ là một hình thức ghi lại tài sản theo thứ tự và áp dụng đối với tài sản hợp pháp của một chủ thể, còn tịch biên thường 7 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] được áp dụng đối với tài sản có nguồn gốc bất hợp pháp.

Cũng chính vì thế mà nó kéo theo hậu quả pháp lý khác nhau. Tài sản bị tịch biên thường bị sung công quỹ Nhà nước, tài sản kê biên sẽ được xử lý để thực hiện nghĩa vụ của người có tài sản bị kê biên, có nghĩa là không bị sung công quỹ Nhà nước. Như vậy, tịch biên có thể gọi là tịch thu sung công quỹ Nhà nước những tài sản có nguồn gốc bất hợp pháp, nó có bản chất hoàn toàn khác với kê biên. Qua khái niệm KBTS ta thấy rằng trong đời sống hàng ngày có những khái niệm tương tự, gần giống với kê biên.

Nhưng KBTS luôn gắn với một chủ thể nhất định, nhân danh cho quyền lực Nhà nước, vì thế không phải ai cũng có quyền KBTS của người khác, không phải hành động nào tương tự cũng được gọi là kê biên. Trong quá trình tố tụng dân sự nhiều chủ thể có quyền áp dụng biện pháp KBTS nhưng việc áp dụng ấy có tính chất và mục đích hoàn toàn khác nhau, không phải lúc nào KBTS cũng được áp dung với tính chất là một biện pháp cưỡng chế để THA. Điều này chúng tôi sẽ làm rõ ở phần tiếp theo. Kê biên tài sản - Biện pháp cƣỡng chế để thi hành án dân sự.

Điều 18 PLTHADS 2004 quy định: “ Khi bản án, quyết định của Tòa án được thi hành theo quy định tại Điều 2 của Pháp lệnh này thì Tòa án đã tuyên án, quyết định đó phải cấp cho người được thi hành án và người phải thi hành án bản án hoặc quyết định có ghi “để thi hành”. Toà án phải giải thích cho người được thi hành án, người phải thi hành án về quyền yêu cầu, thời hạn yêu cầu thi hành án và nghĩa vụ thi hành án theo quy định của pháp luật ”. Người được THA căn cứ vào bản sao quyết định, bản án đó có quyền yêu cầu cơ quan THA thi hành. Đơn yêu cầu THA phải được gửi kèm cùng bản sao bản án, quyết định và phải được gửi trong thời hiệu THA.

Sau khi nhận bản sao bản án, quyết định cùng với đơn yêu cầu của người được THA, cơ quan THA phải vảo sổ nhận bản sao bản án, quyết định, sổ nhận đơn yêu cầu THA. Đồng thời cơ quan THA phải cấp cho đương sự phiếu nhận đơn 8 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] ngay sau khi nhận đơn yêu cầu THA của đương sự. Sổ nhận đơn yêu cầu THA phải ghi rõ nội dung yêu cầu THA của đương sự. Theo khoản 2, khoản 3, Điều 9 Nghị định số 173/2004/NĐ-CP, nếu đơn yêu cầu THA không đúng quy định thì cơ quan THA hướng dẫn người yêu cầu THA làm lại đơn đúng quy định.

Nếu người được THA trực tiếp trình bày yêu cầu THA bằng lời nói tại cơ quan THA thì cơ quan THA phải lập biên bản ghi rõ nội dung yêu cầu theo đúng hướng dẫn về đơn yêu cầu quy định tại Điều 6 Nghị định số 173/2004/NĐ-CP. sau đó, yêu cầu người yêu cầu ký vào biên bản hoặc nếu không biết chữ thì điểm chỉ. Biên bản cũng có chữ ký của cán bộ lập biên bản, biên bản thay cho đơn yêu cầu THA. Cán bộ lập biên bản cũng phải làm thủ tục vào sổ nhận đơn yêu cầu và cấp cho người yêu cầu phiếu nhận đơn như đối với trường hợp nhận đơn yêu cầu của đương sự.

Thời hạn ra quyết định thi hành án là năm ngày làm việc, kể từ ngày nhận được bản án, quyết định; đối với quyết định về biện pháp khẩn cấp tạm thời thì phải ra ngay quyết định thi hành án. Sau khi có quyết định THA, Thủ trưởng cơ quan thi hành án (CQTHA) phải phân công chấp hành viên là nhiệm vụ thi hành. Chấp hành viên bắt đầu thủ tục THA bằng thông báo cho người được THA, người phải THA về việc THA. Chấp hành viên cũng định cho người phải THA thời hạn không quá 30 ngày, kể từ ngày nhận được quyết định THA để tự nguyện THA (Điều 6 Pháp lệnh THADS 2004).

Nếu hết thời hạn này mà người phải THA không tự nguyện thi hành thì chấp hành viên ra quyết định cưỡng chế THA. Trong trường hợp cụ thể CHV có quyền kê biên tài sản của người phải THA. Như vậy, kê biên tài sản là biện pháp cưỡng chế thi hành án dân sự, chủ thể có quyền áp dụng là cơ quan THA dân sự mà cụ thể là chấp hành viên được phân công trách nhiệm thi hành bản án, quyết định dân sự đó. Tài sản bị kê biên là tài sản của người phải THA, người phải THA này có thể là cá nhân 9 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] hoặc tổ chức đã được xác định cụ thể, đích danh trong quyết định, bản án được mang ra thi hành.

Điều kiện để chấp hành viên ra quyết định áp dụng biện pháp cưỡng chế kê biên tài sản của người phải THA là:  Bản án, quyết định dân sự được thi hành (bao gồm những bản án, quyết định dân sự đã có hiệu lực pháp luật hoặc chưa có hiệu lực pháp luật nhưng thi hành ngay - Điều 2 Pháp lệnh THADS 2004).  Có quyết định THA của người có thẩm quyền.  Bản án, quyết định được thi hành là bản án, quyết định về tài sản, hoặc có liên quan đến tài sản.  Người phải thi hành án có tài sản và tài sản đó thuộc phạm vi tài sản được phép kê biên theo pháp luật hiện hành.

 Người phải THA đã không THA trong thời hạn tự nguyện. Khi có đầy đủ các căn cứ trên thì CHV có quyền ra quyết định KBTS của người phải THA. Tuy vậy, pháp luật cũng cho phép trong trường hợp sau thì CHV có quyền kê biên ngay tài sản của người phải THA (Khoản 2 Điều 7 Pháp lệnh THADS 2004):  Phát hiện người phải THA có hành vi tẩu tán tài sản.  Người phải THA có hành vi hủy hoại tài sản.

 Phát hiện người phải THA có hành vi trốn tránh việc THA. Tài sản đã kê biên được định giá và giao bảo quản theo quy định của pháp luật để chờ xử lý. Xử lý tài sản đã kê biên  Tài sản đã kê biên được trả lại cho chủ sở hữu nếu như tài sản đã kê biên nhưng xác định được tài sản đó không phải là của người phải THA, hoặc trước khi xử lý tài sản kê biên người phải THA đã thực hiện nghĩa vụ THA hoặc khi có quyết định đình chỉ THA của người có thẩm quyền thì Thủ trưởng cơ quan THA trả lại đơn yêu cầu THA (nếu có), 10 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] đồng thời ra quyết định giải toả kê biên, tài sản đã kê biên được trả lại cho người có tài sản đã bị kê biên.  Nếu không thuộc các trường hợp trên thì khi hết thời hạn luật định, tài sản đã kê biên được đem bán đấu giá để lấy tiền thực hiện nghĩa vụ THA của người phải THA.

Việc bán đấu giá được tiến hành theo quy định của pháp luật, tiền bán tài sản kê biên sau khi trừ mọi chi phí THA sẽ được thanh toán theo một thứ tự ưu tiên nhất định. Sau khi thanh toán đầy đủ nghĩa vụ THA, nếu còn thì CHV trả lại cho người phải THA. Như vậy, việc áp dụng biện pháp cưỡng chế kê biên tài sản là để đảm bảo thi hành bản án, quyết định của Tòa án về tài sản. Khi áp dụng biện pháp cưỡng chế này CHV nhân danh quyền lực Nhà nước tiến hành ghi lại từng tài sản của người phải THA, theo một trình tự nhất định để đảm bảo thực hiện nghĩa vụ THA về tài sản của người đó.

Sau một thời gian nhất định, nếu người phải THA không thực hiện nghĩa vụ thì tài sản này được mang bán đấu giá để lấy tiền thi hành án.