Luận văn: Quản trị rủi ro tín dụng doanh nghiệp nhỏ và vừa tại MB Bank

Toàn văn luận văn quản trị rủi ro tín dụng doanh nghiệp nhỏ và vừa. Phân tích thực trạng tại MB Bank và đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng.

• Tác giả: Bùi Thủy Uyên
• Người hướng dẫn: Ts. Lê Tấn Phước
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Tp. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính- Ngân hàng (Công cụ và Thị trường tài chính)
• Đề tài: Quản trị rủi ro tín dụng doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Ngân hàng Thương mại cổ phần Quân đội- Chi nhánh Đông Sài Gòn
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Khái niệm và tầm quan trọng của Rủi ro Tín dụng SME

Rủi ro tín dụng SME là rủi ro mà các ngân hàng thương mại phải đối mặt khi cấp vốn cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa. Tại Ngân hàng MB Bank, quản trị rủi ro tín dụng SME đóng vai trò vô cùng quan trọng trong chiến lược kinh doanh. Các doanh nghiệp nhỏ và vừa thường có tình hình tài chính không ổn định, năng lực quản lý hạn chế và thường thiếu tài sản đảm bảo. Do đó, nhận dạng và đánh giá rủi ro tín dụng trở thành yêu cầu cấp bách. Luận văn rủi ro tín dụng SME tại MB Bank giúp các nhà quản lý hiểu rõ hơn về nguyên nhân, biểu hiện và hậu quả của rủi ro tín dụng doanh nghiệp nhỏ và vừa. Việc nâng cao chất lượng quản trị rủi ro không chỉ bảo vệ lợi ích của ngân hàng mà còn góp phần phát triển bền vững nền kinh tế.

1.1. Định nghĩa Rủi ro Tín dụng SME

Rủi ro tín dụng SME được định nghĩa là khả năng mà khách hàng doanh nghiệp nhỏ và vừa không thể hoàn trả các khoản vay hoặc không thực hiện đúng các cam kết tài chính. Đây là một dạng rủi ro tín dụng đặc biệt tại các ngân hàng thương mại khi làm việc với doanh nghiệp nhỏ và vừa. Các yếu tố như tình hình kinh doanh bất ổn, khả năng thanh khoản yếu, và thiếu độ minh bạch thông tin tài chính là những nguyên nhân chính dẫn đến rủi ro này.

1.2. Tầm quan trọng của Quản trị Rủi ro tại MB Bank

Tại MB Bank, quản trị rủi ro tín dụng là một trong những ưu tiên hàng đầu. Việc áp dụng các tiêu chí đánh giá rủi ro tín dụng và phương pháp kiểm soát rủi ro hiệu quả giúp ngân hàng giảm tỷ lệ nợ xấu và bảo vệ vốn điều lệ. Những giải pháp quản trị rủi ro cũng giúp tối ưu hóa quyết định cấp tín dụng và nâng cao lợi nhuận hoạt động.

II. Các nguyên nhân gây ra Rủi ro Tín dụng SME tại MB Bank

Rủi ro tín dụng SME tại Ngân hàng MB Bank xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, bao gồm nguyên nhân chủ quan và nguyên nhân khách quan. Về mặt khách quan, tình hình kinh tế-xã hội biến động, chính sách tài chính-tiền tệ thay đổi, và cạnh tranh trong thị trường có thể ảnh hưởng đến khả năng thanh toán của doanh nghiệp nhỏ và vừa. Còn về mặt chủ quan, sự thiếu hụt thông tin tài chính từ khách hàng doanh nghiệp nhỏ và vừa, năng lực quản lý hạn chế của doanh nghiệp, và cách đánh giá rủi ro không đầy đủ từ phía ngân hàng thương mại là những nguyên nhân chính. Ngoài ra, chính sách cấp tín dụng không hợp lý và kiểm soát rủi ro tín dụng yếu kém cũng góp phần làm gia tăng rủi ro.

2.1. Nguyên nhân Khách quan

Các nguyên nhân khách quan bao gồm biến động trong nền kinh tế, sự thay đổi của chính sách tiền tệ và chính sách tài khóa. Tình hình COVID-19 gây ảnh hưởng tiêu cực đến hoạt động của doanh nghiệp nhỏ và vừa. Cạnh tranh gay gắt trong thị trường, sự suy thoái của ngành kinh tế, và những biến cố không lường trước cũng tạo ra rủi ro tín dụng cho ngân hàng MB Bank.

2.2. Nguyên nhân Chủ quan

Nguyên nhân chủ quan phát sinh từ phía doanh nghiệp nhỏ và vừa như quản lý tài chính kém, báo cáo tài chính không chính xác, và thiếu kỷ luật kinh doanh. Từ phía ngân hàng thương mại, việc đánh giá rủi ro tín dụng chưa toàn diện, quy trình kiểm duyệt tín dụng lỏng lẻo, và nhân viên quản trị rủi ro thiếu kỹ năng chuyên môn cũng là nguyên nhân quan trọng.

III. Quy trình và Phương pháp Quản trị Rủi ro tín dụng SME

Quản trị rủi ro tín dụng SME tại MB Bank cần tuân theo một quy trình khoa học và hệ thống. Quy trình này bao gồm bốn giai đoạn chính: nhận dạng rủi ro tín dụng, đánh giá và đo lường rủi ro, kiểm soát và ngăn ngừa rủi ro, và tài trợ rủi ro. Trong giai đoạn nhận dạng rủi ro, các chuyên gia cần thu thập thông tin chi tiết về doanh nghiệp vay vốn như bối cảnh kinh doanh, tình hình tài chính, và khả năng thanh toán. Giai đoạn đánh giá rủi ro sử dụng các tiêu chí đánh giá rủi ro tín dụng và mô hình đo lường rủi ro để xác định mức độ rủi ro. Giai đoạn kiểm soát bao gồm đặt điều kiện vay, giám sát thường xuyên, và ngăn ngừa rủi ro tín dụng. Cuối cùng, tài trợ rủi ro liên quan đến trích lập dự phòng và các giải pháp xử lý nợ xấu.

3.1. Nhận dạng và Đánh giá Rủi ro Tín dụng

Nhận dạng rủi ro tín dụng là bước đầu tiên trong quản trị. Ngân hàng MB Bank cần phân tích chi tiết về doanh nghiệp nhỏ và vừa vay vốn, bao gồm lịch sử hoạt động, tình hình tài chính, năng lực quản lý, và tài sản đảm bảo. Giai đoạn đánh giá rủi ro sử dụng các tiêu chí đánh giá như chỉ số thanh khoản, chỉ số nợ, và chỉ số lợi nhuận để xác định mức độ rủi ro.

3.2. Kiểm soát Ngăn ngừa và Xử lý Rủi ro

Kiểm soát rủi ro tín dụng bao gồm việc thiết lập các điều kiện vay phù hợp, yêu cầu đảm bảo, và theo dõi thường xuyên tình hình vay nợ. Ngăn ngừa rủi ro thông qua chính sách cấp tín dụng nghiêm ngặt và phân tích rủi ro định kỳ. Khi rủi ro xảy ra, ngân hàng cần có phương án xử lý nợ xấu và tài trợ rủi ro bằng cách trích lập dự phòng đầy đủ.

IV. Giải pháp nâng cao chất lượng Quản trị Rủi ro tín dụng SME tại MB Bank

Để nâng cao chất lượng quản trị rủi ro tín dụng SME, MB Bank cần áp dụng các giải pháp toàn diện. Trước tiên, nâng cao năng lực nhân viên thông qua đào tạo chuyên môn về phân tích rủi ro tín dụng và kỹ năng quản lý tín dụng. Thứ hai, hoàn thiện quy trình quản trị rủi ro bằng cách xây dựng các tiêu chí đánh giá rủi ro chặt chẽ hơn và hệ thống kiểm soát tự động. Thứ ba, xây dựng cơ sở dữ liệu về rủi ro tín dụng SME để hỗ trợ quyết định cấp tín dụng. Thứ tư, tăng cường giám sát các doanh nghiệp nhỏ và vừa đang vay vốn bằng cách yêu cầu báo cáo định kỳ. Cuối cùng, ứng dụng công nghệ số như machine learning và big data để dự báo rủi ro tín dụng chính xác hơn.

4.1. Đào tạo và Phát triển Nhân lực

Đội ngũ nhân viên có năng lực cao là chìa khóa để quản trị rủi ro tín dụng hiệu quả. MB Bank cần đầu tư đào tạo thường xuyên về phân tích rủi ro tín dụng, kiến thức tài chính, và kỹ năng giao tiếp. Việc tổ chức các khóa học, hội thảo, và công tác trao đổi kinh nghiệm giúp nâng cao kỹ năng quản lý tín dụng cho đội ngũ.

4.2. Ứng dụng Công nghệ và Hệ thống Quản lý

Ứng dụng công nghệ trong quản trị rủi ro tín dụng giúp MB Bank tự động hóa quy trình đánh giá rủi ro và kiểm soát rủi ro. Sử dụng machine learning và phân tích dữ liệu lớn để dự báo nợ xấu và xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa có rủi ro cao. Hệ thống quản lý tài chính hiện đại giúp kiểm soát rủi ro tín dụng real-time và cải thiện hiệu quả hoạt động.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1 là nền tảng để từ đó dẫn dắt đề tài đi theo thứ tự, giúp cho trình bày được các vấn đề và kết quả một cách rõ ràng, hợp lí và dễ hiểu. 5 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 2.1 Tổng quan về rủi ro tín dụng 2.1 Khái niệm rủi ro tín dụng Hoạt động của NH liên quan đến rất nhiều các ngành nghề, lĩnh vực khác trong nền kinh tế, chính vì thế mà rủi ro cũng trở nên đa dạng hơn. Có thể kể đến một số loại rủi ro đặc trưng của ngành NH như rủi ro lãi suất, rủi ro hoạt động, rủi ro tín dụng, rủi ro thanh khoản… “Rủi ro là những biến cố không mong đợi mà khi xảy ra sẽ dẫn đến sự tổn thất về tài sản của NH, giảm sút lợi nhuận thực tế so với dự kiến hoặc phải bỏ ra thêm một khoản chi phí để có thể hoàn thành một nghiệp vụ tài chính nhất định” (Trần Huy Hoàng, 2011). Trong quá trình NH cấp tín dụng cho KH, sẽ có phát sinh rủi ro tín dụng tuỳ thuộc vào từng trường hợp.

Theo như những điều khoản đã cam kết, KH sẽ phải trả hết nợ gốc lẫn lãi vay theo đúng thời hạn và lộ trình ghi trong hợp đồng. Tuy nhiên vì nhiều lí do mà KH có thể không trả được như cam kết, từ đó sẽ phát sinh rủi ro tín dụng. Lúc đó NH sẽ phải tuỳ theo trường hợp cụ thể và TSBĐ của KH để xử lí. “Rủi ro tín dụng là loại rủi ro phát sinh trong quá trình cấp tín dụng của NH, biểu hiện trên thực tế qua việc KH không trả được nợ hoặc trả nợ không đúng hạn cho NH” (Trần Huy Hoàng, 2011).2 Các loại rủi ro tín dụng Khi căn cứ vào nguyên nhân phát sinh rủi ro, rủi ro tín dụng được phân chia theo sơ đồ 3.1: 6 Rủi ro tín dụng Rủi ro giao Rủi ro danh dịch mục Rủi ro lựa Rủi ro bảo Rủi ro Rủi ro nội Rủi ro tập chọn đảm nghiệp vụ tại trung Sơ đồ 2.1: Phân loại rủi ro tín dụng (Nguồn: Trần Huy Hoàng, 2011.

Giáo trình quản trị ngân hàng) Có thể thấy, rủi ro tín dụng được chia thành hai loại là rủi ro giao dịch và rủi ro danh mục. - Rủi ro giao dịch: là loại rủi ro tín dụng gây nên bởi những hạn chế trong quy trình giao dịch, xét duyệt cho vay và đánh giá phân loại khách hàng. Cụ thể hơn, trong rủi ro giao dịch được chia nhỏ thành rủi ro lựa chọn, rủi ro bảo đảm và rủi ro nghiệp vụ.  Rủi ro lựa chọn là rủi ro trong quá trình đánh giá và phân tích tín dụng, khi ngân hàng xem xét, cân nhắc phương án vay vốn có tính khả thi cao, có thể thu hồi nợ gốc và lãi để thực hiện cho vay.

 Rủi ro bảo đảm nảy sinh từ các yếu tố đảm bảo như điều khoản trong hợp đồng cho vay, các loại TSBĐ, chủ thể đảm bảo, cách thức đảm bảo và mức cho vay trên trị giá của TSBĐ. 7  Rủi ro nghiệp vụ là loại rủi ro liên quan đến công tác quản lí khoản vay và hoạt động cho vay, bao gồm sử dụng hệ thống xếp hạng rủi ro và kĩ thuật xử lý các khoản cho vay có vấn đề. - Rủi ro danh mục: là loại rủi ro tín dụng mà nguyên nhân do những hạn chế trong quản lí danh mục cho vay của ngân hàng, bao gồm rủi ro nội tại và rủi ro tập trung.  Rủi ro nội tại bắt nguồn từ đặc điểm riêng biệt trong việc hoạt động và sử dụng vốn của khách hàng đi vay.

Đây là rủi ro đặc tính chỉ có ở từng đối tượng đi vay, ngành nghề kinh tế.  Rủi ro tập trung là rủi ro khi ngân hàng sử dụng vốn cho vay quá nhiều đối với một số doanh nghiệp trong cùng một ngành, trong vùng địa lí nhất định, cùng một loại hình cho vay rủi ro cao.3 Biểu hiện rủi ro tín dụng Trong suốt quá trình cho vay, nếu như xảy ra các rủi ro tín dụng sẽ có một số biểu hiện đi kèm nhất định mà các cán bộ, NVTD cần phải chú ý. Có thể xem xét dựa theo nhiều khía cạnh khác nhau, từ các giấy tờ báo cáo cho đến quan sát thực tế. - Từ các báo cáo tài chính:  Những gian lận, không minh bạch trong sổ sách và báo cáo tài chính: khi cán bộ tín dụng xem xét sổ sách và báo cáo tài chính, bằng nghiệp vụ chuyên môn của mình, sẽ dễ nhận ra những gian lận.

 Doanh nghiệp trễ trong việc nộp báo cáo tài chính cho NH: NH cần phải có sự hối thúc doanh nghiệp, nếu như DN chậm nộp báo cáo tài chính tức là có vấn đề, cần phải kiểm tra lại.  Khả năng thanh khoản giảm: khi DN sự sút giảm trong khả năng thanh khoản, nghĩa là doanh nghiệp không có khả năng thanh toán các khoản phải trả đến hạn, dễ dẫn đến rủi ro cho NH. 8  Xuất hiện các khoản lỗ trong việc kinh doanh: điều này đồng nghĩa với việc DN đang trong giai đoạn kinh doanh đi xuống, NH phải xem lại để tránh việc DN không trả được nợ vay đúng hạn.  Hàng tồn kho lớn so với các DN cùng ngành, mục khoản phải thu lớn và xuất hiện khoản dự phòng nợ phải thu khó đòi: thể hiện DN đang khó khăn trong việc sản xuất kinh doanh, đồng thời khó đòi được nhiều khoản nợ.

 Tài sản cố định có sự thay đổi lớn: tài sản cố định có liên quan đến việc DN thay đổi quy mô hoạt động. Khi tài sản cố định thay đổi quá lớn đều thể hiện DN đang không ổn định trong tình hình hoạt động.  Doanh thu không ổn định, có sự tăng hoặc giảm mạnh: khi doanh thu tăng mạnh, DN dễ dàng có những rủi ro trong vấn đề quản lí hoạt động bởi quy mô và khả năng kinh doanh có thể vượt tầm kiểm soát của công ty. Nếu doanh thu sụt giảm nghiêm trọng, chứng tỏ DN hoạt động yếu kém.

 Sự chênh lệch lớn giữa tổng doanh thu và thu nhập ròng hoạt động: điều này thể hiện tình hình hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp không có hiệu quả.  Doanh thu tăng nhưng lợi nhuận giảm: yếu tố này chứng tỏ chi phí của doanh nghiệp quá cao, hoạt động không có hiệu quả. - Từ hoạt động kinh doanh  Thay đổi về quy mô kinh doanh: cụ thể như DN có sự thu nhỏ hay phát triển mạnh trong quy mô hoạt động. Điều này là biểu hiện của việc DN gặp khó khăn trong hoạt động kinh doanh hoặc tăng trưởng nóng.

 DN bị mất đi những KH quan trọng: nếu như những KH quan trọng dần bỏ hợp tác với DN, đó là dấu hiệu cho thấy tình hình hoạt động của doanh nghiệp đang có sự bất ổn và làm mất lòng tin KH, cần phải được xem xét lại.  DN mất đi những hợp đồng có giá trị lớn: khi DN để vuột mất những hợp đồng mang giá trị lớn, chắc chắn doanh thu và lợi nhuận của chính doanh nghiệp sẽ giảm, ảnh hưởng trực tiếp đến việc kinh doanh. 9 - Các dấu hiệu liên quan đến công ty  Sự phối hợp làm việc giữa các bộ phận chắp vá, đình trệ: khi giữa các bộ phận trong cùng DN không có sự hợp tác cùng với nhau, hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp sẽ đi xuống.  Thường xuyên thay đổi địa điểm hoạt động kinh doanh: việc DN hay thay đổi địa điểm hoạt động kinh doanh là rất bất thường, thể hiện sự không rõ ràng và dễ xảy ra các hành vi gian lận.

 Các vị trí chủ chốt của công ty thường xuyên thay đổi: nhân sự, đặc biệt là nhân sự cấp cao thông thường là ổn định nhất trong công ty. Nếu như công ty mà vị trí cấp cao hay thay đổi, tức là tình hình hoạt động kinh doanh không tốt, môi trường không tốt khiến nhân viên không muốn gắn bó lâu dài.  Thường xuyên thực hiện các phương án kinh doanh có độ rủi ro cao: khi DN hay thực hiện các phương án kinh doanh có độ rủi ro cao, thể hiện DN đang quá liều lĩnh với ý định thu được lợi nhuận lớn.  Không có những kế hoạch dự phòng ứng biến khi tình hình hoạt động kinh doanh đi xuống: với các DN hoạt động tốt, họ sẽ có kế hoạch dự phòng khi tình hình hoạt động kinh doanh đi xuống hoặc diễn biến thị trường bất ổn.

Khi không có, tức là công ty đang hoạt động không có kế hoạch chiến lược rõ ràng.4 Các nguyên nhân dẫn đến rủi ro tín dụng tại NHTM Trong quá trình cấp tín dụng tại NHTM, có rất nhiều nguyên nhân có thể xảy ra dẫn đến RRTD. Trong đó, tạm thời chia thành 2 nhóm bao gồm nguyên nhân khách quan và nguyên nhân chủ quan (Trần Huy Hoàng, 2011).1 Nguyên nhân chủ quan Về nhóm nguyên nhân chủ quan, luận văn sẽ phân tích về các yếu tố đến từ NH và các yếu tố đến từ phía KH. * Các yếu tố từ phía KH 10 - Thiện chí của người đi vay: đây là yếu tố hết sức cần thiết trong mối quan hệ tín dụng giữa KH và NH. Khi đi vay, KH phải cung cấp cho NH về các báo cáo tài chính và phương án sản xuất kinh doanh để NH thẩm định, đánh giá và quyết định cho vay.

Nếu như KH gian lận trong các số liệu hay giấy tờ để được cho vay, NH sẽ rất dễ gặp rủi ro khi KH không đủ khả năng trả nợ, bởi NH đã bị sai lầm trong quyết định cho vay. Trên thực tế, hành động này gọi là “làm đẹp” số liệu và sai lệch so với thực tế hoạt động kinh doanh, nên NH cần thận trọng để có nhận định chính xác. - Phương án sản xuất kinh doanh: Khi đi vay, KH phải cung cấp cho NH về phương án sản xuất kinh doanh của mình, làm cơ sở để NH đánh giá và quyết định cho vay. Đối với những phương án sản xuất kinh doanh không có tính khả thi, NH ngay từ ban đầu sẽ không cho vay.

Tuy nhiên, trong quá trình kinh doanh, có thể do nhiều yếu tố như năng lực sản xuất yếu kém, rủi ro bất ngờ xảy ra. dẫn đến việc KH không đủ năng lực tài chính trả nợ, hoặc sử dụng vốn vay không đúng mục đích ban đầu, ảnh hưởng đến việc trả nợ cho NH. * Các yếu tố từ phía NH - Quy trình cấp TD của NH: quy trình cấp TD chính là cơ sở xuyên suốt để các nhân viên, cán bộ tín dụng tuân thủ theo.