Luận văn: Quản trị rủi ro tín dụng doanh nghiệp nhỏ và vừa tại MB Bank

Toàn văn luận văn quản trị rủi ro tín dụng doanh nghiệp nhỏ và vừa. Phân tích thực trạng tại MB Bank và đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng.

• Tác giả: Bùi Thủy Uyên
• Người hướng dẫn: Ts. Lê Tấn Phước
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Tp. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính- Ngân hàng (Công cụ và Thị trường tài chính)
• Đề tài: Quản trị rủi ro tín dụng doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Ngân hàng Thương mại cổ phần Quân đội- Chi nhánh Đông Sài Gòn
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• TRANG PHỤ BÌA
• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ
• TÓM TẮT- ABSTRACT
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU
• 1.1. Xác định vấn đề nghiên cứu
• 1.2. Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu
• 1.3. Phương pháp nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.4.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Kết cấu luận văn
• 1.6. Ý nghĩa và ứng dụng của đề tài nghiên cứu
• 1.7. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 2.1. Tổng quan về rủi ro tín dụng
• 2.1.1. Khái niệm rủi ro tín dụng
• 2.1.2. Các loại rủi ro tín dụng
• 2.1.3. Biểu hiện rủi ro tín dụng
• 2.1.4. Các nguyên nhân dẫn đến rủi ro tín dụng tại NHTM
• 2.1.4.1. Nguyên nhân chủ quan
• 2.1.5. Các chỉ tiêu đánh giá rủi ro tín dụng
• 2.2. Tổng quan về quản trị rủi ro tín dụng
• 2.2.1. Khái niệm quản trị rủi ro tín dụng
• 2.2.2. Vai trò của quản trị rủi ro tín dụng
• 2.2.3. Mục tiêu của quản trị rủi ro tín dụng
• 2.3. Nội dung quản trị rủi ro tín dụng doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 2.3.1. Nhận dạng rủi ro tín dụng doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 2.3.2. Đánh giá và đo lường rủi ro tín dụng doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 2.3.3. Kiểm soát và ngăn ngừa rủi ro tín dụng doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 2.3.4. Tài trợ rủi ro tín dụng doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 2.4. Quản trị rủi ro tín dụng theo các Hiệp ước Quốc tế
• 2.4.1. Hiệp ước Basel I
• 2.4.2. Hiệp ước Basel II
• 2.4.3. Hiệp ước Basel III
• 2.5. Kinh nghiệm quản trị rủi ro tín dụng doanh nghiệp nhỏ và vừa của các NH trên thế giới và bài học kinh nghiệm cho các NHTM tại Việt Nam
• 2.5.1. Bài học kinh nghiệm cho các NHTM tại Việt Nam
• 2.6. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TẠI NH TMCP QUÂN ĐỘI - CN ĐÔNG SÀI GÒN
• 3.1. Giới thiệu về NH Quân đội- CN Đông Sài Gòn
• 3.1.1. Giới thiệu sơ lược về NH TMCP Quân đội
• 3.1.2. Giới thiệu sơ lược về NH TMCP Quân đội - CN Đông Sài Gòn
• 3.1.3. Cơ cấu tổ chức và nhân sự
• 3.1.4. Tình hình hoạt động của NH TMCP Quân đội - CN Đông Sài Gòn từ 2015-2018
• 3.1.4.1. Hoạt động huy động vốn
• 3.1.4.2. Hoạt động tín dụng
• 3.1.4.3. Kết quả kinh doanh của NH TMCP Quân đội - CN Đông Sài Gòn từ năm 2015 đến năm 2018
• 3.2. Thực trạng hoạt động tín dụng doanh nghiệp nhỏ và vừa trong thời gian 2015-2018
• 3.2.1. Các nguyên nhân gây ra Rủi ro tín dụng doanh nghiệp nhỏ và vừa tại NH TMCP Quân đội - CN Đông Sài Gòn
• 3.2.1.1. Nguyên nhân khách quan
• 3.2.1.2. Nguyên nhân chủ quan
• 3.3. Thực trạng quản trị rủi ro tín dụng doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 3.3.1. Thực trạng quản trị rủi ro tín dụng doanh nghiệp nhỏ và vừa tại NH TMCP Quân đội - CN Đông Sài Gòn
• 3.3.1.1. Nhận diện rủi ro tín dụng
• 3.3.1.2. Đánh giá và đo lường rủi ro tín dụng
• 3.3.1.3. Kiểm soát và ngăn ngừa rủi ro tín dụng
• 3.3.2. Các nhân tố ảnh hưởng đến quản trị rủi ro tín dụng doanh nghiệp nhỏ và vừa tại NH TMCP Quân đội - chi nhánh Đông Sài Gòn
• 3.3.2.1. Các nhân tố khách quan
• 3.3.2.2. Các nhân tố chủ quan
• 3.4. Đánh giá hoạt động quản trị rủi ro tín dụng doanh nghiệp nhỏ và vừa tại NH TMCP Quân đội - chi nhánh Đông Sài Gòn
• 3.4.1. Những kết quả đạt được
• 3.4.2. Các mặt hạn chế
• 3.4.3. Nguyên nhân gây ra hạn chế
• 3.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TẠI NH TMCP QUÂN ĐỘI - CHI NHÁNH ĐÔNG SÀI GÒN
• 4.1. Định hướng phát triển của NH TMCP Quân đội - CN Đông Sài Gòn hiện nay
• 4.1.1. Định hướng hoạt động chung của NH TMCP Quân đội - CN Đông Sài Gòn
• 4.1.2. Định hướng cơ bản của NH TMCP Quân đội - chi nhánh Đông Sài Gòn về việc quản trị rủi ro tín dụng doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 4.2. Giải pháp nâng cao chất lượng quản trị rủi ro tín dụng doanh nghiệp nhỏ và vừa tại NH TMCP Quân đội - CN Đông Sài Gòn
• 4.2.1. Giải pháp liên quan đến người lao động
• 4.2.1.1. Chính sách lương, thưởng và đãi ngộ
• 4.2.1.2. Chính sách đào tạo và phát triển nghề nghiệp cho nhân viên
• 4.2.1.3. Giá trị văn hoá nơi làm việc
• 4.2.2. Giải pháp liên quan đến công tác quản lí và quy trình
• 4.2.2.1. Chính sách về nhân sự
• 4.2.2.2. Nâng cao chất lượng của hệ thống thông tin
• 4.2.2.3. Hoàn thiện quy trình quản trị rủi ro tín dụng doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 4.2.2.4. Xây dựng chính sách tín dụng phù hợp
• 4.2.2.5. Hoàn thiện quy trình xếp hạng tín dụng nội bộ
• 4.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 4
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 5.1. Về tình hình hoạt động của NH TMCP Quân đội - chi nhánh Đông Sài Gòn từ 2015-2018
• 5.2. Về thực trạng hoạt động tín dụng của doanh nghiệp nhỏ và vừa tại NH TMCP Quân đội - CN Đông Sài Gòn
• 5.3. Về thực trạng quản trị rủi ro tín dụng doanh nghiệp nhỏ và vừa tại NH TMCP Quân đội - CN Đông Sài Gòn từ 2015-2018
• 5.4. Đối với Hội sở NH TMCP Quân đội
• 5.4.1. Nâng cao chất lượng công nghệ thông tin
• 5.4.2. Nâng cao chất lượng quản lí, điều hành
• 5.4.3. Tăng cường công tác thanh tra giám sát
• 5.5. Đối với NH TMCP Quân đội- chi nhánh Đông Sài Gòn
• 5.6. KẾT LUẬN CHƯƠNG 5
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Khái niệm và tầm quan trọng của Rủi ro Tín dụng SME

Rủi ro tín dụng SME là rủi ro mà các ngân hàng thương mại phải đối mặt khi cấp vốn cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa. Tại Ngân hàng MB Bank, quản trị rủi ro tín dụng SME đóng vai trò vô cùng quan trọng trong chiến lược kinh doanh. Các doanh nghiệp nhỏ và vừa thường có tình hình tài chính không ổn định, năng lực quản lý hạn chế và thường thiếu tài sản đảm bảo. Do đó, nhận dạng và đánh giá rủi ro tín dụng trở thành yêu cầu cấp bách. Luận văn rủi ro tín dụng SME tại MB Bank giúp các nhà quản lý hiểu rõ hơn về nguyên nhân, biểu hiện và hậu quả của rủi ro tín dụng doanh nghiệp nhỏ và vừa. Việc nâng cao chất lượng quản trị rủi ro không chỉ bảo vệ lợi ích của ngân hàng mà còn góp phần phát triển bền vững nền kinh tế.

1.1. Định nghĩa Rủi ro Tín dụng SME

Rủi ro tín dụng SME được định nghĩa là khả năng mà khách hàng doanh nghiệp nhỏ và vừa không thể hoàn trả các khoản vay hoặc không thực hiện đúng các cam kết tài chính. Đây là một dạng rủi ro tín dụng đặc biệt tại các ngân hàng thương mại khi làm việc với doanh nghiệp nhỏ và vừa. Các yếu tố như tình hình kinh doanh bất ổn, khả năng thanh khoản yếu, và thiếu độ minh bạch thông tin tài chính là những nguyên nhân chính dẫn đến rủi ro này.

1.2. Tầm quan trọng của Quản trị Rủi ro tại MB Bank

Tại MB Bank, quản trị rủi ro tín dụng là một trong những ưu tiên hàng đầu. Việc áp dụng các tiêu chí đánh giá rủi ro tín dụng và phương pháp kiểm soát rủi ro hiệu quả giúp ngân hàng giảm tỷ lệ nợ xấu và bảo vệ vốn điều lệ. Những giải pháp quản trị rủi ro cũng giúp tối ưu hóa quyết định cấp tín dụng và nâng cao lợi nhuận hoạt động.

II. Các nguyên nhân gây ra Rủi ro Tín dụng SME tại MB Bank

Rủi ro tín dụng SME tại Ngân hàng MB Bank xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, bao gồm nguyên nhân chủ quan và nguyên nhân khách quan. Về mặt khách quan, tình hình kinh tế-xã hội biến động, chính sách tài chính-tiền tệ thay đổi, và cạnh tranh trong thị trường có thể ảnh hưởng đến khả năng thanh toán của doanh nghiệp nhỏ và vừa. Còn về mặt chủ quan, sự thiếu hụt thông tin tài chính từ khách hàng doanh nghiệp nhỏ và vừa, năng lực quản lý hạn chế của doanh nghiệp, và cách đánh giá rủi ro không đầy đủ từ phía ngân hàng thương mại là những nguyên nhân chính. Ngoài ra, chính sách cấp tín dụng không hợp lý và kiểm soát rủi ro tín dụng yếu kém cũng góp phần làm gia tăng rủi ro.

2.1. Nguyên nhân Khách quan

Các nguyên nhân khách quan bao gồm biến động trong nền kinh tế, sự thay đổi của chính sách tiền tệ và chính sách tài khóa. Tình hình COVID-19 gây ảnh hưởng tiêu cực đến hoạt động của doanh nghiệp nhỏ và vừa. Cạnh tranh gay gắt trong thị trường, sự suy thoái của ngành kinh tế, và những biến cố không lường trước cũng tạo ra rủi ro tín dụng cho ngân hàng MB Bank.

2.2. Nguyên nhân Chủ quan

Nguyên nhân chủ quan phát sinh từ phía doanh nghiệp nhỏ và vừa như quản lý tài chính kém, báo cáo tài chính không chính xác, và thiếu kỷ luật kinh doanh. Từ phía ngân hàng thương mại, việc đánh giá rủi ro tín dụng chưa toàn diện, quy trình kiểm duyệt tín dụng lỏng lẻo, và nhân viên quản trị rủi ro thiếu kỹ năng chuyên môn cũng là nguyên nhân quan trọng.

III. Quy trình và Phương pháp Quản trị Rủi ro tín dụng SME

Quản trị rủi ro tín dụng SME tại MB Bank cần tuân theo một quy trình khoa học và hệ thống. Quy trình này bao gồm bốn giai đoạn chính: nhận dạng rủi ro tín dụng, đánh giá và đo lường rủi ro, kiểm soát và ngăn ngừa rủi ro, và tài trợ rủi ro. Trong giai đoạn nhận dạng rủi ro, các chuyên gia cần thu thập thông tin chi tiết về doanh nghiệp vay vốn như bối cảnh kinh doanh, tình hình tài chính, và khả năng thanh toán. Giai đoạn đánh giá rủi ro sử dụng các tiêu chí đánh giá rủi ro tín dụng và mô hình đo lường rủi ro để xác định mức độ rủi ro. Giai đoạn kiểm soát bao gồm đặt điều kiện vay, giám sát thường xuyên, và ngăn ngừa rủi ro tín dụng. Cuối cùng, tài trợ rủi ro liên quan đến trích lập dự phòng và các giải pháp xử lý nợ xấu.

3.1. Nhận dạng và Đánh giá Rủi ro Tín dụng

Nhận dạng rủi ro tín dụng là bước đầu tiên trong quản trị. Ngân hàng MB Bank cần phân tích chi tiết về doanh nghiệp nhỏ và vừa vay vốn, bao gồm lịch sử hoạt động, tình hình tài chính, năng lực quản lý, và tài sản đảm bảo. Giai đoạn đánh giá rủi ro sử dụng các tiêu chí đánh giá như chỉ số thanh khoản, chỉ số nợ, và chỉ số lợi nhuận để xác định mức độ rủi ro.

3.2. Kiểm soát Ngăn ngừa và Xử lý Rủi ro

Kiểm soát rủi ro tín dụng bao gồm việc thiết lập các điều kiện vay phù hợp, yêu cầu đảm bảo, và theo dõi thường xuyên tình hình vay nợ. Ngăn ngừa rủi ro thông qua chính sách cấp tín dụng nghiêm ngặt và phân tích rủi ro định kỳ. Khi rủi ro xảy ra, ngân hàng cần có phương án xử lý nợ xấu và tài trợ rủi ro bằng cách trích lập dự phòng đầy đủ.

IV. Giải pháp nâng cao chất lượng Quản trị Rủi ro tín dụng SME tại MB Bank

Để nâng cao chất lượng quản trị rủi ro tín dụng SME, MB Bank cần áp dụng các giải pháp toàn diện. Trước tiên, nâng cao năng lực nhân viên thông qua đào tạo chuyên môn về phân tích rủi ro tín dụng và kỹ năng quản lý tín dụng. Thứ hai, hoàn thiện quy trình quản trị rủi ro bằng cách xây dựng các tiêu chí đánh giá rủi ro chặt chẽ hơn và hệ thống kiểm soát tự động. Thứ ba, xây dựng cơ sở dữ liệu về rủi ro tín dụng SME để hỗ trợ quyết định cấp tín dụng. Thứ tư, tăng cường giám sát các doanh nghiệp nhỏ và vừa đang vay vốn bằng cách yêu cầu báo cáo định kỳ. Cuối cùng, ứng dụng công nghệ số như machine learning và big data để dự báo rủi ro tín dụng chính xác hơn.

4.1. Đào tạo và Phát triển Nhân lực

Đội ngũ nhân viên có năng lực cao là chìa khóa để quản trị rủi ro tín dụng hiệu quả. MB Bank cần đầu tư đào tạo thường xuyên về phân tích rủi ro tín dụng, kiến thức tài chính, và kỹ năng giao tiếp. Việc tổ chức các khóa học, hội thảo, và công tác trao đổi kinh nghiệm giúp nâng cao kỹ năng quản lý tín dụng cho đội ngũ.

4.2. Ứng dụng Công nghệ và Hệ thống Quản lý

Ứng dụng công nghệ trong quản trị rủi ro tín dụng giúp MB Bank tự động hóa quy trình đánh giá rủi ro và kiểm soát rủi ro. Sử dụng machine learning và phân tích dữ liệu lớn để dự báo nợ xấu và xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa có rủi ro cao. Hệ thống quản lý tài chính hiện đại giúp kiểm soát rủi ro tín dụng real-time và cải thiện hiệu quả hoạt động.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong nền kinh tế Việt Nam, khối doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) chiếm hơn 97% tổng số lượng doanh nghiệp đang hoạt động và đóng góp khoảng 40% GDP cả nước. Mặc dù đóng vai trò là động lực tăng trưởng kinh tế then chốt, khu vực doanh nghiệp này thường gặp nhiều rào cản nội tại như năng lực tài chính mỏng, hệ thống kế toán thiếu minh bạch và tài sản bảo đảm có giá trị thấp, từ đó tiềm ẩn rủi ro tín dụng rất lớn cho hệ thống ngân hàng thương mại. Hoạt động cấp tín dụng vừa là nguồn tạo ra thu nhập chủ yếu, vừa là mảng kinh doanh tiềm ẩn nguy cơ nợ xấu cao nhất nếu không có cơ chế kiểm soát hữu hiệu.

Đề tài tập trung giải quyết vấn đề cốt lõi: Nhận diện, đánh giá thực trạng và xây dựng các giải pháp hạn chế tổn thất trong hoạt động cấp tín dụng cho khối doanh nghiệp nhỏ và vừa. Mục tiêu cụ thể của nghiên cứu bao gồm: Phân tích hoạt động tín dụng SME, đánh giá hệ thống quản trị rủi ro tín dụng tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Quân đội - Chi nhánh Đông Sài Gòn (MB Đông Sài Gòn) giai đoạn liên tục 4 năm từ 2015 đến 2018, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động nghiệp vụ.

Về phạm vi nghiên cứu, không gian thực hiện tại MB Đông Sài Gòn cùng 3 phòng giao dịch trực thuộc gồm Bến Nghé, Phù Đổng và Nguyễn Đình Chiểu. Dữ liệu khảo sát phản ánh toàn diện giai đoạn 2015 - 2018, khi tổng tài sản chi nhánh tăng trưởng từ 2.673.189 triệu đồng lên 4.359.414 triệu đồng. Luận văn có ý nghĩa ứng dụng thực tiễn cao khi cung cấp cơ sở khoa học giúp đơn vị kiểm soát tỷ lệ nợ xấu SME dưới ngưỡng 1,5%, tối ưu hóa biên độ an toàn vốn và thiết lập danh mục tín dụng an toàn với quy mô dư nợ đạt trên 756.550 triệu đồng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng hệ thống lý thuyết quản trị ngân hàng hiện đại của PGS.TS. Trần Huy Hoàng (2011), phân chia rủi ro tín dụng thành rủi ro giao dịch (gồm rủi ro lựa chọn, rủi ro bảo đảm, rủi ro nghiệp vụ) và rủi ro danh mục (gồm rủi ro nội tại, rủi ro tập trung). Quá trình quản trị rủi ro tín dụng được chuẩn hóa qua 5 giai đoạn nối tiếp: Nhận dạng, phân tích, đo lường, kiểm soát - ngăn ngừa và tài trợ rủi ro.

Khung phân tích kết hợp hai mô hình đánh giá then chốt:

• Mô hình định tính 6C: Đánh giá toàn diện 6 yếu tố trọng yếu của khách hàng vay vốn gồm Năng lực (Capacity), Tư cách (Character), Tài sản bảo đảm (Collateral), Khả năng kiểm soát (Control), Dòng tiền (Cash) và Điều kiện kinh doanh (Conditions).
• Mô hình định lượng: Hệ thống chấm điểm tín dụng nội bộ dựa trên các chỉ số tài chính kết hợp chỉ tiêu phi tài chính, cùng mô hình RAROC (Lợi nhuận điều chỉnh theo rủi ro trên vốn) nhằm bảo đảm hiệu quả kinh tế trên mỗi đồng vốn cấp tín dụng.

Nghiên cứu tham chiếu sâu rộng ba hiệp ước an toàn vốn quốc tế:

• Hiệp ước Basel I (1988) với tiêu chuẩn tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu (CAR) tối thiểu 8%.
• Hiệp ước Basel II với cấu trúc 3 cột trụ gồm Vốn tối thiểu CAR 8% (mở rộng đánh giá rủi ro thị trường, rủi ro hoạt động), Quy trình rà soát giám sát và Kỷ luật thị trường.
• Hiệp ước Basel III (2018) tăng cường yêu cầu vốn cấp 1 lên tối thiểu 6%, kiểm soát tỷ lệ đòn bẩy tối thiểu 3% và thiết lập bộ đệm vốn chống chu kỳ kinh tế.

Các khái niệm trọng tâm được chuẩn hóa bao gồm: Rủi ro tín dụng, Quản trị rủi ro tín dụng, Nợ quá hạn (từ nhóm 2 đến nhóm 5), Nợ xấu (từ nhóm 3 đến nhóm 5 theo Thông tư của Ngân hàng Nhà nước) và Trích lập dự phòng rủi ro tín dụng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp toàn diện thu thập từ các báo cáo tài chính kiểm toán, báo cáo hoạt động tín dụng nội bộ, bảng phân loại nhóm nợ và tình hình trích lập dự phòng rủi ro của MB Đông Sài Gòn trong giai đoạn 4 năm từ 2015 đến 2018.

Cỡ mẫu khảo sát bao gồm toàn bộ 100% các hợp đồng tín dụng và hồ sơ doanh nghiệp nhỏ và vừa phát sinh dư nợ thực tế tại chi nhánh trong suốt 4 năm, tương ứng quy mô dư nợ theo dõi tăng từ 398.311 triệu đồng năm 2015 lên 756.550 triệu đồng năm 2018. Phương pháp chọn mẫu toàn bộ được áp dụng nhằm loại bỏ hoàn toàn sai số chọn mẫu, phản ánh bức tranh toàn cảnh và chính xác nhất về chất lượng danh mục nợ của đơn vị.

Phương pháp phân tích bao gồm thống kê mô tả, phương pháp so sánh chuỗi thời gian (so sánh ngang và so sánh dọc) kết hợp phân tích tỷ số tài chính. Việc lựa chọn các phương pháp này cho phép lượng hóa cụ thể tốc độ tăng trưởng, tỷ trọng cơ cấu nợ theo kỳ hạn và mức độ chuyển dịch giữa các nhóm nợ từ nhóm 1 đến nhóm 5, tạo nền tảng vững chắc để đưa ra các kết luận khoa học có độ tin cậy cao.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, quy mô tín dụng doanh nghiệp nhỏ và vừa tại MB Đông Sài Gòn ghi nhận mức tăng trưởng vượt bậc qua các năm. Dư nợ SME tăng từ 398.311 triệu đồng năm 2015 lên 483.819 triệu đồng năm 2016 (tăng 21,47%), đạt 608.636 triệu đồng năm 2017 (tăng 25,80%) và đạt 756.550 triệu đồng vào năm 2018 (tăng 24,30%). Tổng mức tăng trưởng dư nợ SME trong cả giai đoạn đạt 89,94%, phản ánh định hướng mở rộng thị phần mạnh mẽ của chi nhánh.

Thứ hai, cơ cấu dư nợ theo kỳ hạn có sự phân bổ rõ nét và mang tính nhất quán. Cho vay ngắn hạn chiếm tỷ trọng áp đảo trung bình khoảng 80,0% tổng dư nợ SME qua các năm (năm 2015 đạt 318.649 triệu đồng; năm 2018 đạt 605.240 triệu đồng). Dư nợ trung hạn chiếm khoảng 15,0% (đạt 113.483 triệu đồng năm 2018) và dư nợ dài hạn chỉ chiếm khoảng 5,0% (đạt 37.827 triệu đồng năm 2018).

Thứ ba, chất lượng tín dụng khối SME được kiểm soát ở mức xuất sắc và có xu hướng cải thiện bền vững. Tỷ lệ nợ xấu (nhóm 3, nhóm 4 và nhóm 5) giảm liên tục từ 2,76% năm 2015 (tương đương 10.981 triệu đồng) xuống còn 1,63% năm 2016 (7.864 triệu đồng), tiếp tục giảm xuống 1,34% năm 2017 (8.148 triệu đồng) và chỉ còn 1,22% vào năm 2018 (9.240 triệu đồng). Tỷ lệ này thấp hơn nhiều so với trần quy định 3,0% của Ngân hàng Nhà nước. Nợ đủ tiêu chuẩn (nhóm 1) chiếm tỷ trọng chủ đạo, tăng từ 377.395 triệu đồng (94,75%) năm 2015 lên 734.080 triệu đồng (97,03%) năm 2018.

Thứ tư, hiệu quả sử dụng nguồn vốn huy động để cấp tín dụng ngày càng gia tăng. Tỷ lệ Dư nợ trên Tổng vốn huy động của chi nhánh tăng trưởng đều đặn từ 53,51% năm 2015 lên 60,33% năm 2016, 64,74% năm 2017 và đạt 64,04% năm 2018, khi tổng nguồn vốn huy động đạt 3.948.287 triệu đồng.

Thảo luận kết quả

Sự cải thiện vượt bậc về chất lượng tín dụng bắt nguồn từ việc chi nhánh thực hiện tái cơ cấu toàn diện từ năm 2015, tập trung nguồn vốn vào các khoản vay ngắn hạn bổ sung vốn lưu động nhằm tăng tốc độ vòng quay vốn và giảm thiểu rủi ro biến động lãi suất dài hạn. Khi trình bày dữ liệu qua biểu đồ cơ cấu kỳ hạn và bảng phân loại nhóm nợ, xu hướng tập trung hóa vào nợ nhóm 1 được thể hiện rất trực quan, chứng minh tính đúng đắn của chính sách sàng lọc khách hàng ngay từ khâu tiếp nhận hồ sơ.

So sánh với kinh nghiệm quản trị rủi ro tại các ngân hàng quốc tế như Ngân hàng ANZ (Úc) và Ngân hàng Citibank (Mỹ), MB Đông Sài Gòn đã tiếp cận tốt mô hình quản trị tập trung và phân định trách nhiệm rõ ràng giữa bộ phận kinh doanh và bộ phận hỗ trợ thẩm định. Tuy nhiên, so với chuẩn mực quốc tế, hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ của chi nhánh vẫn còn dựa nhiều vào cảm tính của cán bộ tín dụng đối với các chỉ tiêu phi tài chính, thiếu hụt các công cụ kiểm tra thử khủng hoảng định kỳ (stress test) và hệ thống cảnh báo sớm tự động theo thời gian thực.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao chất lượng quản trị rủi ro tín dụng doanh nghiệp nhỏ và vừa, tác giả đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

1. Hoàn thiện hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ và mô hình đo lường định lượng: Tái cấu trúc trọng số giữa chỉ số tài chính và chỉ số phi tài chính, tiệm cận các yêu cầu của Hiệp ước Basel II và Basel III. Ứng dụng mô hình RAROC để định giá khoản vay dựa trên mức độ rủi ro của từng doanh nghiệp SME, hướng tới mục tiêu duy trì tỷ lệ nợ xấu dưới 1,0% trong lộ trình 12 đến 24 tháng. Chủ thể thực hiện: Hội sở MB Bank phối hợp Phòng Quản trị rủi ro.
2. Hiện đại hóa công nghệ thông tin và thiết lập hệ thống cảnh báo sớm tự động: Xây dựng phần mềm giám sát luân chuyển dòng tiền trên tài khoản thanh toán của doanh nghiệp, tích hợp dữ liệu trực tuyến với Trung tâm Thông tin Tín dụng Quốc gia (CIC). Giải pháp nhằm rút ngắn 30% thời gian phát hiện dấu hiệu suy giảm khả năng thanh toán trong vòng 6 đến 12 tháng. Chủ thể thực hiện: Khối Công nghệ thông tin Hội sở và Ban Lãnh đạo chi nhánh.
3. Chuẩn hóa quy trình thẩm định và siết chặt kiểm tra sau giải ngân: Thiết lập trần hạn mức tín dụng linh hoạt theo từng nhóm ngành kinh tế, nâng tỷ trọng các khoản vay có tài sản bảo đảm thanh khoản cao lên tối thiểu 85% tổng danh mục SME trong thời gian 18 tháng. Tăng cường kiểm tra thực địa định kỳ hàng quý tại cơ sở sản xuất kinh doanh của khách hàng. Chủ thể thực hiện: Phòng Quan hệ Khách hàng Doanh nghiệp và Cán bộ tín dụng.
4. Nâng cao năng lực nhân sự và gắn kết văn hóa quản trị rủi ro: Tổ chức định kỳ 4 khóa đào tạo chuyên sâu mỗi năm về kỹ năng bóc tách báo cáo tài chính và phát hiện gian lận kế toán. Xây dựng cơ chế lương thưởng KPI gắn 25% đến 30% thu nhập với tỷ lệ nợ an toàn thực tế trong lộ trình 6 tháng. Chủ thể thực hiện: Ban Giám đốc MB Đông Sài Gòn và Phòng Hành chính - Nhân sự.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là tài liệu tham khảo chuyên sâu, mang lại giá trị thiết thực cho 4 nhóm đối tượng:

• Ban Lãnh đạo và Nhà quản trị ngân hàng thương mại: Cung cấp bức tranh toàn diện về chiến lược cân đối giữa mục tiêu tăng trưởng quy mô tín dụng và kiểm soát tỷ lệ an toàn vốn, giúp hoạch định chính sách cấp tín dụng SME hiệu quả.
• Cán bộ tín dụng và Chuyên viên quản trị rủi ro: Cung cấp cẩm nang thực hành về cách thức nhận diện dấu hiệu rủi ro từ sổ sách kế toán, kỹ năng thẩm định mô hình 6C và quy trình xử lý nợ quá hạn thực tế.
• Chủ doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME): Giúp doanh nghiệp nắm bắt tường tận các tiêu chuẩn đánh giá, quy trình chấm điểm tín dụng của ngân hàng, từ đó chủ động chuẩn hóa báo cáo tài chính và phương án kinh doanh để tiếp cận nguồn vốn vay ưu đãi.
• Học viên cao học và Nhà nghiên cứu kinh tế: Cung cấp khung lý thuyết hệ thống hóa về Basel I, Basel II, Basel III, cùng bộ dữ liệu chuỗi thời gian 4 năm thực chứng đáng tin cậy phục vụ các đề tài nghiên cứu chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng.

Câu hỏi thường gặp

Luận văn sử dụng những chỉ số nào để đánh giá rủi ro tín dụng tại MB Đông Sài Gòn? Luận văn sử dụng 4 chỉ số tài chính cơ bản gồm: Tỷ lệ nợ quá hạn, Tỷ trọng nợ xấu trên tổng dư nợ, Hệ số rủi ro tín dụng và Tỷ lệ xóa nợ ròng. Trong thực tế tại chi nhánh giai đoạn 2015 - 2018, tỷ trọng nợ xấu trên tổng dư nợ SME là chỉ số quan trọng nhất, đã giảm từ 2,76% xuống còn 1,22%.

Tỷ lệ nợ xấu khối doanh nghiệp SME tại MB Đông Sài Gòn biến động như thế nào qua 4 năm? Tỷ lệ nợ xấu SME ghi nhận xu hướng giảm liên tục và bền vững: Năm 2015 đạt 2,76% (10.981 triệu đồng), năm 2016 giảm xuống 1,63% (7.864 triệu đồng), năm 2017 là 1,34% (8.148 triệu đồng) và năm 2018 chỉ còn 1,22% (9.240 triệu đồng), luôn duy trì dưới ngưỡng an toàn 3,0%.

Tại sao dư nợ cho vay ngắn hạn lại chiếm tỷ trọng áp đảo tới 80% trong cơ cấu tín dụng SME? Cơ cấu này xuất phát từ chiến lược phòng ngừa rủi ro chủ động của chi nhánh nhằm ưu tiên quay vòng vốn nhanh, dễ dàng thu hồi nợ và kiểm soát dòng tiền của doanh nghiệp. Đồng thời, nhu cầu thực tế của phần lớn doanh nghiệp SME tại địa bàn là vay bổ sung vốn lưu động phục vụ sản xuất kinh doanh ngắn hạn.

Luận văn rút ra bài học kinh nghiệm quốc tế nào từ các ngân hàng hàng đầu thế giới? Luận văn đúc kết 3 bài học quý giá từ Ngân hàng ANZ và Citibank: Thiết lập hệ thống kiểm soát tín dụng nội bộ toàn diện với quy trình kiểm tra thử khủng hoảng định kỳ, tổ chức mô hình quản trị rủi ro tập trung độc lập và áp dụng mô hình định lượng RAROC để thẩm định hiệu quả khoản vay.

Giải pháp nào mang tính đột phá nhất để nâng cao chất lượng tín dụng SME tại chi nhánh? Giải pháp đột phá nhất là hiện đại hóa công nghệ thông tin thông qua việc xây dựng hệ thống cảnh báo sớm rủi ro tự động và kết nối dữ liệu trực tiếp với CIC. Ứng dụng này giúp cán bộ tín dụng phát hiện sớm các dấu hiệu suy giảm tài chính của khách hàng trước 30 ngày so với quy trình thẩm định thủ công.

Kết luận

• Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về quản trị rủi ro tín dụng doanh nghiệp SME theo các chuẩn mực quốc tế Basel I, Basel II, Basel III và mô hình định tính 6C.
• Phân tích thực chứng bức tranh tín dụng tại MB Đông Sài Gòn giai đoạn 2015 - 2018 với quy mô dư nợ SME tăng trưởng ấn tượng 89,94% trong khi tỷ lệ nợ xấu giảm mạnh từ 2,76% xuống 1,22%.
• Chỉ rõ những hạn chế thực tế trong công tác chấm điểm tín dụng nội bộ, sự mất cân đối giữa chỉ tiêu tài chính và phi tài chính, cùng việc thiếu vắng công cụ cảnh báo sớm tự động.
• Đề xuất đồng bộ 4 nhóm giải pháp khả thi bao gồm cải tiến hệ thống xếp hạng nội bộ, ứng dụng công nghệ cảnh báo sớm, chuẩn hóa quy trình thẩm định và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.
• Khẳng định vai trò cốt lõi của công tác quản trị rủi ro trong việc bảo toàn vốn, tối đa hóa lợi nhuận và nâng cao năng lực cạnh tranh bền vững cho ngân hàng thương mại.

Lộ trình triển khai các giải pháp được khuyến nghị thực hiện từ 6 đến 24 tháng nhằm hoàn thiện khung quản trị rủi ro theo chuẩn mực quốc tế. Quý độc giả, các nhà quản trị ngân hàng và học viên quan tâm có thể khai thác toàn văn tài liệu để ứng dụng hiệu quả vào thực tiễn công tác và nghiên cứu chuyên sâu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1 là nền tảng để từ đó dẫn dắt đề tài đi theo thứ tự, giúp cho trình bày được các vấn đề và kết quả một cách rõ ràng, hợp lí và dễ hiểu. 5 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 2.1 Tổng quan về rủi ro tín dụng 2.1 Khái niệm rủi ro tín dụng Hoạt động của NH liên quan đến rất nhiều các ngành nghề, lĩnh vực khác trong nền kinh tế, chính vì thế mà rủi ro cũng trở nên đa dạng hơn. Có thể kể đến một số loại rủi ro đặc trưng của ngành NH như rủi ro lãi suất, rủi ro hoạt động, rủi ro tín dụng, rủi ro thanh khoản… “Rủi ro là những biến cố không mong đợi mà khi xảy ra sẽ dẫn đến sự tổn thất về tài sản của NH, giảm sút lợi nhuận thực tế so với dự kiến hoặc phải bỏ ra thêm một khoản chi phí để có thể hoàn thành một nghiệp vụ tài chính nhất định” (Trần Huy Hoàng, 2011). Trong quá trình NH cấp tín dụng cho KH, sẽ có phát sinh rủi ro tín dụng tuỳ thuộc vào từng trường hợp.

Theo như những điều khoản đã cam kết, KH sẽ phải trả hết nợ gốc lẫn lãi vay theo đúng thời hạn và lộ trình ghi trong hợp đồng. Tuy nhiên vì nhiều lí do mà KH có thể không trả được như cam kết, từ đó sẽ phát sinh rủi ro tín dụng. Lúc đó NH sẽ phải tuỳ theo trường hợp cụ thể và TSBĐ của KH để xử lí. “Rủi ro tín dụng là loại rủi ro phát sinh trong quá trình cấp tín dụng của NH, biểu hiện trên thực tế qua việc KH không trả được nợ hoặc trả nợ không đúng hạn cho NH” (Trần Huy Hoàng, 2011).2 Các loại rủi ro tín dụng Khi căn cứ vào nguyên nhân phát sinh rủi ro, rủi ro tín dụng được phân chia theo sơ đồ 3.1: 6 Rủi ro tín dụng Rủi ro giao Rủi ro danh dịch mục Rủi ro lựa Rủi ro bảo Rủi ro Rủi ro nội Rủi ro tập chọn đảm nghiệp vụ tại trung Sơ đồ 2.1: Phân loại rủi ro tín dụng (Nguồn: Trần Huy Hoàng, 2011.

Giáo trình quản trị ngân hàng) Có thể thấy, rủi ro tín dụng được chia thành hai loại là rủi ro giao dịch và rủi ro danh mục. - Rủi ro giao dịch: là loại rủi ro tín dụng gây nên bởi những hạn chế trong quy trình giao dịch, xét duyệt cho vay và đánh giá phân loại khách hàng. Cụ thể hơn, trong rủi ro giao dịch được chia nhỏ thành rủi ro lựa chọn, rủi ro bảo đảm và rủi ro nghiệp vụ.  Rủi ro lựa chọn là rủi ro trong quá trình đánh giá và phân tích tín dụng, khi ngân hàng xem xét, cân nhắc phương án vay vốn có tính khả thi cao, có thể thu hồi nợ gốc và lãi để thực hiện cho vay.

 Rủi ro bảo đảm nảy sinh từ các yếu tố đảm bảo như điều khoản trong hợp đồng cho vay, các loại TSBĐ, chủ thể đảm bảo, cách thức đảm bảo và mức cho vay trên trị giá của TSBĐ. 7  Rủi ro nghiệp vụ là loại rủi ro liên quan đến công tác quản lí khoản vay và hoạt động cho vay, bao gồm sử dụng hệ thống xếp hạng rủi ro và kĩ thuật xử lý các khoản cho vay có vấn đề. - Rủi ro danh mục: là loại rủi ro tín dụng mà nguyên nhân do những hạn chế trong quản lí danh mục cho vay của ngân hàng, bao gồm rủi ro nội tại và rủi ro tập trung.  Rủi ro nội tại bắt nguồn từ đặc điểm riêng biệt trong việc hoạt động và sử dụng vốn của khách hàng đi vay.

Đây là rủi ro đặc tính chỉ có ở từng đối tượng đi vay, ngành nghề kinh tế.  Rủi ro tập trung là rủi ro khi ngân hàng sử dụng vốn cho vay quá nhiều đối với một số doanh nghiệp trong cùng một ngành, trong vùng địa lí nhất định, cùng một loại hình cho vay rủi ro cao.3 Biểu hiện rủi ro tín dụng Trong suốt quá trình cho vay, nếu như xảy ra các rủi ro tín dụng sẽ có một số biểu hiện đi kèm nhất định mà các cán bộ, NVTD cần phải chú ý. Có thể xem xét dựa theo nhiều khía cạnh khác nhau, từ các giấy tờ báo cáo cho đến quan sát thực tế. - Từ các báo cáo tài chính:  Những gian lận, không minh bạch trong sổ sách và báo cáo tài chính: khi cán bộ tín dụng xem xét sổ sách và báo cáo tài chính, bằng nghiệp vụ chuyên môn của mình, sẽ dễ nhận ra những gian lận.

 Doanh nghiệp trễ trong việc nộp báo cáo tài chính cho NH: NH cần phải có sự hối thúc doanh nghiệp, nếu như DN chậm nộp báo cáo tài chính tức là có vấn đề, cần phải kiểm tra lại.  Khả năng thanh khoản giảm: khi DN sự sút giảm trong khả năng thanh khoản, nghĩa là doanh nghiệp không có khả năng thanh toán các khoản phải trả đến hạn, dễ dẫn đến rủi ro cho NH. 8  Xuất hiện các khoản lỗ trong việc kinh doanh: điều này đồng nghĩa với việc DN đang trong giai đoạn kinh doanh đi xuống, NH phải xem lại để tránh việc DN không trả được nợ vay đúng hạn.  Hàng tồn kho lớn so với các DN cùng ngành, mục khoản phải thu lớn và xuất hiện khoản dự phòng nợ phải thu khó đòi: thể hiện DN đang khó khăn trong việc sản xuất kinh doanh, đồng thời khó đòi được nhiều khoản nợ.

 Tài sản cố định có sự thay đổi lớn: tài sản cố định có liên quan đến việc DN thay đổi quy mô hoạt động. Khi tài sản cố định thay đổi quá lớn đều thể hiện DN đang không ổn định trong tình hình hoạt động.  Doanh thu không ổn định, có sự tăng hoặc giảm mạnh: khi doanh thu tăng mạnh, DN dễ dàng có những rủi ro trong vấn đề quản lí hoạt động bởi quy mô và khả năng kinh doanh có thể vượt tầm kiểm soát của công ty. Nếu doanh thu sụt giảm nghiêm trọng, chứng tỏ DN hoạt động yếu kém.

 Sự chênh lệch lớn giữa tổng doanh thu và thu nhập ròng hoạt động: điều này thể hiện tình hình hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp không có hiệu quả.  Doanh thu tăng nhưng lợi nhuận giảm: yếu tố này chứng tỏ chi phí của doanh nghiệp quá cao, hoạt động không có hiệu quả. - Từ hoạt động kinh doanh  Thay đổi về quy mô kinh doanh: cụ thể như DN có sự thu nhỏ hay phát triển mạnh trong quy mô hoạt động. Điều này là biểu hiện của việc DN gặp khó khăn trong hoạt động kinh doanh hoặc tăng trưởng nóng.

 DN bị mất đi những KH quan trọng: nếu như những KH quan trọng dần bỏ hợp tác với DN, đó là dấu hiệu cho thấy tình hình hoạt động của doanh nghiệp đang có sự bất ổn và làm mất lòng tin KH, cần phải được xem xét lại.  DN mất đi những hợp đồng có giá trị lớn: khi DN để vuột mất những hợp đồng mang giá trị lớn, chắc chắn doanh thu và lợi nhuận của chính doanh nghiệp sẽ giảm, ảnh hưởng trực tiếp đến việc kinh doanh. 9 - Các dấu hiệu liên quan đến công ty  Sự phối hợp làm việc giữa các bộ phận chắp vá, đình trệ: khi giữa các bộ phận trong cùng DN không có sự hợp tác cùng với nhau, hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp sẽ đi xuống.  Thường xuyên thay đổi địa điểm hoạt động kinh doanh: việc DN hay thay đổi địa điểm hoạt động kinh doanh là rất bất thường, thể hiện sự không rõ ràng và dễ xảy ra các hành vi gian lận.

 Các vị trí chủ chốt của công ty thường xuyên thay đổi: nhân sự, đặc biệt là nhân sự cấp cao thông thường là ổn định nhất trong công ty. Nếu như công ty mà vị trí cấp cao hay thay đổi, tức là tình hình hoạt động kinh doanh không tốt, môi trường không tốt khiến nhân viên không muốn gắn bó lâu dài.  Thường xuyên thực hiện các phương án kinh doanh có độ rủi ro cao: khi DN hay thực hiện các phương án kinh doanh có độ rủi ro cao, thể hiện DN đang quá liều lĩnh với ý định thu được lợi nhuận lớn.  Không có những kế hoạch dự phòng ứng biến khi tình hình hoạt động kinh doanh đi xuống: với các DN hoạt động tốt, họ sẽ có kế hoạch dự phòng khi tình hình hoạt động kinh doanh đi xuống hoặc diễn biến thị trường bất ổn.

Khi không có, tức là công ty đang hoạt động không có kế hoạch chiến lược rõ ràng.4 Các nguyên nhân dẫn đến rủi ro tín dụng tại NHTM Trong quá trình cấp tín dụng tại NHTM, có rất nhiều nguyên nhân có thể xảy ra dẫn đến RRTD. Trong đó, tạm thời chia thành 2 nhóm bao gồm nguyên nhân khách quan và nguyên nhân chủ quan (Trần Huy Hoàng, 2011).1 Nguyên nhân chủ quan Về nhóm nguyên nhân chủ quan, luận văn sẽ phân tích về các yếu tố đến từ NH và các yếu tố đến từ phía KH. * Các yếu tố từ phía KH 10 - Thiện chí của người đi vay: đây là yếu tố hết sức cần thiết trong mối quan hệ tín dụng giữa KH và NH. Khi đi vay, KH phải cung cấp cho NH về các báo cáo tài chính và phương án sản xuất kinh doanh để NH thẩm định, đánh giá và quyết định cho vay.

Nếu như KH gian lận trong các số liệu hay giấy tờ để được cho vay, NH sẽ rất dễ gặp rủi ro khi KH không đủ khả năng trả nợ, bởi NH đã bị sai lầm trong quyết định cho vay. Trên thực tế, hành động này gọi là “làm đẹp” số liệu và sai lệch so với thực tế hoạt động kinh doanh, nên NH cần thận trọng để có nhận định chính xác. - Phương án sản xuất kinh doanh: Khi đi vay, KH phải cung cấp cho NH về phương án sản xuất kinh doanh của mình, làm cơ sở để NH đánh giá và quyết định cho vay. Đối với những phương án sản xuất kinh doanh không có tính khả thi, NH ngay từ ban đầu sẽ không cho vay.

Tuy nhiên, trong quá trình kinh doanh, có thể do nhiều yếu tố như năng lực sản xuất yếu kém, rủi ro bất ngờ xảy ra. dẫn đến việc KH không đủ năng lực tài chính trả nợ, hoặc sử dụng vốn vay không đúng mục đích ban đầu, ảnh hưởng đến việc trả nợ cho NH. * Các yếu tố từ phía NH - Quy trình cấp TD của NH: quy trình cấp TD chính là cơ sở xuyên suốt để các nhân viên, cán bộ tín dụng tuân thủ theo.