CHƯƠNG I - CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN TRỊ VỐN CỐ ĐỊNH CỦA DOANH NGHIỆP I. KHÁI NIỆM TÀI SẢN CỐ ĐỊNH VÀ VỐN CỐ ĐỊNH CỦA DOANH NGHIỆP 1. Tài sản cố định 1. Khái niệm, đặc điểm của tài sản cố định Bất kỳ một doanh nghiệp nào trong nền kinh tế thị trường, khi tiến hành hoạt động sản xuất kinh doanh thì mục tiêu lớn nhất luôn là tối đa hóa lợi nhuận doanh nghiệp, tối đa hóa giá trị doanh nghiệp.
Để đạt được mục tiêu đó, doanh nghiệp cần có sự chuẩn bị kỹ càng về tư liệu sản xuất, sức lao động và đối tượng lao động. Để có được các yếu tố này, Doanh nghiệp cần phải bỏ ra một số vốn nhất định phù hợp với quy mô và điều kiện kinh doanh. Một trong các yếu tố quan trọng nhất của tư liệu sản xuất đó là tài sản cố định, đó là tư liệu chính trong quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Tài sản cố định của Doanh nghiệp là những tài sản có giá trị lớn, có thời gian sử dụng lâu dài cho các hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, giá trị của nó sẽ chuyển dần từng phần vào giá trị sản phẩm trong các chu kỳ sản xuất và phải thỏa mãn đồng thời các điều kiện của tài sản cố định: – Chắc chắn thu được lợi ích kinh tế trong tương lai từ việc sử dụng tài sản; – Có thời gian sử dụng trên 1 năm; – Nguyên giá tài sản phải được xác định một cách tin cậy và có giá trị từ 30.000 đồng trở lên.
Phân loại Tài sản cố định Để quản lý Tài sản cố định một cách khoa học và hợp lý, người ta phân chia Tài sản cố định theo những tiêu thức nhất định. Thông thường có những cách phân loại chủ yếu sau: * Phân loại Tài sản cố định theo hình thái biểu hiện kết hợp với tính chất đầu tư, toàn bộ tài sản cố định của doanh nghiệp được chia làm 3 loại: - Tài sản cố định hữu hình: Là những tư liệu lao động chủ yếu có hình thái vật chất (từng đơn vị tài sản có kết cấu độc lập hoặc là một hệ thống gồm nhiều bộ 4 Lê Đình Huỳnh BT21/11.01 Luận văn tốt nghiệp phận tài sản liên kết với nhau để thực hiện một hay một số chức năng nhất định) thoả mãn các tiêu chuẩn của tài sản cố định hữu hình, tham gia vào nhiều chu kỳ kinh doanh nhưng vẫn giữ nguyên hình thái vật chất ban đầu như nhà cửa, vật kiến trúc, máy móc, thiết bị. - Tài sản cố định vô hình: là những tài sản không có hình thái vật chất, thể hiện một lượng giá trị đã được đầu tư thoả mãn các tiêu chuẩn của tài sản cố định vô hình, tham gia vào nhiều chu kỳ kinh doanh, như một số chi phí liên quan trực tiếp tới đất sử dụng; chi phí về quyền phát hành, bằng phát minh, bằng sáng chế, bản quyền tác giả. - Tài sản cố định thuê tài chính: là những tài sản cố định mà doanh nghiệp thuê của công ty cho thuê tài chính.
Khi kết thúc thời hạn thuê, bên thuê được quyền lựa chọn mua lại tài sản thuê hoặc tiếp tục thuê theo các điều kiện đã thoả thuận trong hợp đồng thuê tài chính. Tổng số tiền thuê một loại tài sản quy định tại hợp đồng thuê tài chính, ít nhất phải tương đương với giá trị của tài sản đó tại thời điểm ký hợp đồng. Mọi hợp đồng thuê tài sản cố định nếu không thoả mãn các quy định trên được coi là tài sản cố định thuê hoạt động. Cách phân loại này giúp cho người quản lý có cách nhìn tổng thể về cơ cấu đầu tư về Tài sản cố định hữu hình, Tài sản cố định vô hình, Tài sản cố định thuê tài chính của doanh nghiệp.
Là một trong những căn cứ quan trọng để xây dựng, lựa chọn các quyết định đầu tư dài hạn hoặc điều chỉnh cơ cấu đầu tư phù hợp và có hiệu quả nhất đối với doanh nghiệp. * Phân loại Tài sản cố định theo tình hình sử dụng: Căn cứ tình hình sử dụng, Tài sản cố định của doanh nghiệp được chia thành các loại: - Tài sản cố định đang sử dụng - Tài sản cố định chưa cần dùng - Tài sản cố định không cần dùng chờ thanh lý Cách phân loại này, giúp người quản lý đánh giá khái quát tình hình sử dụng Tài sản cố định của doanh nghiệp, mức độ sử dụng có hiệu quả các Tài sản cố 5 Lê Đình Huỳnh BT21/11.01 Luận văn tốt nghiệp định của doanh nghiệp. Từ đó có biện pháp nâng cao hơn nữa hiệu quả sử dụng chúng. * Phân loại Tài sản cố định theo mục đích sử dụng.
Căn cứ vào mục đích sử dụng, Tài sản cố định của doanh nghiệp được chia thành các loại: - Tài sản cố định dùng cho mục đích kinh doanh: Là những Tài sản cố định dùng trong hoạt động sản xuất kinh doanh cơ bản và hoạt động sản xuất kinh doanh phụ của doanh nghiệp. - Tài sản cố định dùng cho mục đích phúc lợi, sự nghiệp, an ninh, quốc phòng - Tài sản cố định bảo quản hộ, giữ hộ, cất giữ hộ Nhà nước Cách phân loại này giúp người quản lý thấy được cơ cấu Tài sản cố định theo mục đích sử dụng. Từ đó, xác định trọng tâm quản lý Tài sản cố định, có biện pháp quản lý thích hợp đối với mỗi loại nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng Tài sản cố định của doanh nghiệp. * Phân loại Tài sản cố định theo công dụng kinh tế.
Căn cứ vào công dụng kinh tế, toàn bộ Tài sản cố định của doanh nghiệp được chia thành các loại: - Nhà cửa, vật kiến trúc: Là những Tài sản cố định của doanh nghiệp được hình thành sau quá trình thi công xây dựng như nhà xưởng, trụ sở làm việc, đường xá,. - Máy móc thiết bị: Là toàn bộ các loại máy móc thiết bị dùng trong hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp như máy móc đơn lẻ, thiết bị động lực, dây chuyền công nghệ,. - Phương tiện vận tải, thiết bị truyền dẫn: Là các loại phương tiện vận tải như phương tiện đường sắt, đường thủy, đường ống và các thiết bị truyền dẫn,. - Thiết bị dụng cụ quản lý: Là những thiết bị, dụng cụ dùng trong công tác quản lý hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp như máy vi tính, thiết bị điện tử, máy hút bụi,.
- Vườn cây lâu năm, súc vật làm việc hoặc cho sản phẩm: Là các vườn cây 6 Lê Đình Huỳnh BT21/11.01 Luận văn tốt nghiệp lâu năm như vườn chè, vườn cây ăn quả, súc vật làm việc hoặc cho sản phẩm như đàn voi, đàn bò,. - Các loại Tài sản cố định khác: Là toàn bộ các loại Tài sản cố định khác chưa liệt kê vào năm loại trên như tranh ảnh, tác phẩm nghệ thuật,. Cách phân loại này giúp người quản lý biết kết cấu Tài sản cố định theo công dụng kinh tế. Từ đó, người quản lý đánh giá được trọng tâm quản lý, trình độ cơ sở vật chất kỹ thuật của doanh nghiệp và để có định hướng đầu tư vào Tài sản cố định, mang lại hiệu quả cao cho doanh nghiệp.
Mặt khác, tạo điều kiện thuận lợi cho việc quản lý và thực hiện khấu hao Tài sản cố định. Mỗi cách phân loại trên đây cho phép đánh giá, xem xét kết cấu Tài sản cố định của doanh nghiệp theo các tiêu thức khác nhau. Kết cấu Tài sản cố định là tỷ trọng giữa nguyên giá của một loại Tài sản cố định nào đó so với tổng nguyên giá các loại Tài sản cố định của doanh nghiệp tại một thời điểm nhất định. Kết cấu Tài sản cố định giữa các doanh nghiệp trong các ngành sản xuất khác nhau hoặc thậm chí trong cùng một ngành sản xuất cũng không hoàn toàn giống nhau.
Sự khác biệt hoặc biến động của kết cấu Tài sản cố định của doanh nghiệp trong các thời kỳ khác nhau chịu ảnh hưởng của nhiều nhân tố như qui mô sản xuất, khả năng thu hút vốn đầu tư, khả năng tiêu thụ sản phẩm trên thị trường, trình độ tiến bộ khoa học kỹ thuật trong sản xuất. Tuy nhiên đối với các doanh nghiệp, việc phân loại và phân tích tình hình kết cấu Tài sản cố định là một việt làm cần thiết giúp doanh nghiệp chủ động điều chỉnh kết cấu Tài sản cố định sao cho có lợi nhất cho việc nâng cao hiệu quả sử dụng vốn cố định của doanh nghiệp. Khấu hao tài sản cố định 2. Hao mòn tài sản cố định Trong quá trình sử dụng, do nhiều nguyên nhân khác nhau Tài sản cố định luôn bị hao mòn dưới 2 hình thức là hao mòn hữu hình và hao mòn vô hình.
- Hao mòn hữu hình: Là sự hao mòn về mặt vật chất, về giá trị sử dụng và giá trị của Tài sản cố định trong quá trình sử dụng. Về mặt vật chất, đó là sự thay đổi hình thức hay trạng thái vật lý ban đầu của các chi tiết, bộ phận Tài sản cố định do các tác động của quá trình sử dụng hay môi trường tự nhiên. Về giá trị sử dụng, đó là sự giảm sút về công dụng hay các tính năng kĩ thuật của Tài sản cố định trong quá trình sử dụng và cuối cùng không còn sử dụng được nữa. Muồn 7 Lê Đình Huỳnh BT21/11.01 Luận văn tốt nghiệp khôi phục lại giá trị sử dụng, phải tiến hành thay thế, sửa chữa.
Về giá trị, đó là sự giảm dần về giá trị của Tài sản cố định cùng với quá trình chuyển dịch dần từng phần giá trị hao mòn của nó vào giá trị sản phẩm. - Hao mòn vô hình: Là sự giảm sút thuần túy về giá trị của Tài sản cố định, biểu hiện ở sự giảm sút giá trị trao đổi của Tài sản cố định do ảnh hưởng của tiến bộ khoa học - kĩ thuật và công nghệ sản xuất. Do tiến độ khoa học – kĩ thuật và công nghệ sản xuất làm cho Tài sản cố định cũ bị mất giá so với Tài sản cố định mới. Hao mòn vô hình cũng xảy ra khi sản phẩm bị chấm dứt chu kỳ sống của nó trên thị trường nên những Tài sản cố định dùng để chế tạo các sản phẩm đó cũng không còn được tiếp tục sử dụng.