Luận văn: Quản trị rủi ro tín dụng KH cá nhân tại Sacombank Quảng Bình

Luận văn thạc sĩ phân tích thực trạng quản trị rủi ro tín dụng cho vay cá nhân tại Sacombank Quảng Bình, đề xuất các giải pháp hoàn thiện hiệu quả.

• Tác giả: Trần Thị Ngọc Bích
• Trường học: Trường Đại Học Duy Tân
• Chuyên ngành: Quản Trị Kinh Doanh
• Đề tài: Quản trị rủi ro tín dụng trong cho vay khách hàng cá nhân tại Ngân hàng TMCP Sài Gòn Thương Tín – Chi nhánh Quảng Bình
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Đà Nẵng

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• DANH MỤC SƠ ĐỒ, HÌNH ẢNH
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG KHÁCH HÀNG CÁ NHÂN TRONG CÁC NHTM
• 1.1. TÍN DỤNG VÀ RỦI RO TÍN DỤNG TRONG NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.1.1. Tín dụng của Ngân hàng thương mại
• 1.1.2. Rủi ro tín dụng trong các Ngân hàng thương mại
• 1.2. QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG TRONG NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.2.1. Một số khái niệm
• 1.2.2. Nội dung quản trị rủi ro tín dụng trong các Ngân hàng thương mại
• 1.2.3. Phương pháp quản trị rủi ro tín dụng
• 1.3. NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG TRONG CÁC NHTM
• 1.3.1. Nhân tố khách quan
• 1.3.2. Nhân tố chủ quan
• 1.4. THỰC TIỄN VÀ KINH NGHIỆM VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG Ở MỘT SỐ NƯỚC TRÊN THẾ GIỚI
• 1.4.1. Thực tiễn quản trị rủi ro tín dụng của Ủy Ban Basel
• 1.4.2. Kinh nghiệm quản trị rủi ro tín dụng của các ngân hàng trên thế giới
• 1.4.3. Kinh nghiệm của một số Ngân hàng thương mại trong nước
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG KHÁCH HÀNG CÁ NHÂN TẠI NGÂN HÀNG TMCP SÀI GÒN THƯƠNG TÍN - CN QUẢNG BÌNH
• 2.1. TỔNG QUAN VỀ NGÂN HÀNG TMCP SÀI GÒN THƯƠNG TÍN – CHI NHÁNH QUẢNG BÌNH
• 2.1.1. Ngân hàng TMCP Sài Gòn Thương Tín
• 2.1.2. Tổng quan về Ngân hàng TMCP Sài Gòn Thương Tín – Chi nhánh Quảng Bình
• 2.2. ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG TÍN DỤNG KHÁCH HÀNG CÁ NHÂN TẠI NGÂN HÀNG TMCP SÀI GÒN THƯƠNG TÍN - CHI NHÁNH QUẢNG BÌNH
• 2.2.1. Đánh giá chung về tín dụng tại Ngân hàng TMCP Sài Gòn Thương Tín - Chi nhánh Quảng Bình, giai đoạn 2017 -2019
• 2.2.2. Thực trạng tín dụng khách hàng cá nhân tại Ngân hàng TMCP Sài Gòn Thương Tín - Chi nhánh Quảng Bình, giai đoạn 2017-2019
• 2.2.3. Doanh số giải ngân và thu nợ tín dụng khách hàng cá nhân tại Sacombank Chi nhánh Quảng Bình, giai đoạn 2017-2019
• 2.2.4. Thực trạng về Nợ quá hạn tín dụng khách hàng cá nhân tại Sacombank Chi nhánh Quảng Bình, giai đoạn 2017-2019
• 2.2.5. Nợ xấu tín dụng khách hàng cá nhân tại Sacombank Chi nhánh Quảng Bình, giai đoạn 2017 -2019
• 2.2.6. Hệ số rủi ro tín dụng tại Ngân hàng Sacombank Quảng Bình
• 2.3. THỰC TRẠNG QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG ĐỐI VỚI KHÁCH HÀNG CÁ NHÂN TẠI SACOMBANK QUẢNG BÌNH GIAI ĐOẠN 2017 - 2019
• 2.3.1. Quy trình và mô hình tín dụng đối với khách hàng cá nhân của Sacombank Quảng Bình
• 2.3.2. Thực trạng công tác QTRR tín dụng khách hàng cá nhân tại Sacombank Chi nhánh Quảng Bình
• 2.4. ĐÁNH GIÁ CHUNG VỀ CÔNG TÁC QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG KHÁCH HÀNG CÁ NHÂN TẠI SACOMBANK QUẢNG BÌNH
• 2.4.1. Những kết quả đạt được
• 2.4.2. Những mặt hạn chế, tồn tại và nguyên nhân
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƯỚNG VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CÔNG TÁC QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG KHÁCH HÀNG CÁ NHÂN TẠI NGÂN HÀNG SACOMBANK CHI NHÁNH QUẢNG BÌNH
• 3.1. ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN VÀ QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG KHÁCH HÀNG CÁ NHÂN TẠI NGÂN HÀNG SACOMBANK
• 3.1.1. Định hướng phát triển tín dụng khách hàng cá nhân của Ngân hàng Sacombank
• 3.2. MỘT SỐ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CÔNG TÁC QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG KHÁCH HÀNG CÁ NHÂN TẠI NGÂN HÀNG TMCP SÀI GÒN THƯƠNG TÍN – CHI NHÁNH QUẢNG BÌNH
• 3.2.1. Nhóm giải pháp nhằm hoàn thiện quản trị rủi ro tín dụng khách hàng cá nhân
• 3.2.2. Nhóm giải pháp nhằm hạn chế và bù đắp tổn thất về rủi ro tín dụng
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Hướng dẫn toàn diện luận văn quản trị rủi ro Sacombank

Bài viết này cung cấp một cái nhìn tổng quan và chi tiết về việc thực hiện một luận văn Quản trị rủi ro tín dụng cá nhân Sacombank. Nội dung được xây dựng dựa trên các cơ sở lý luận vững chắc và phân tích thực tiễn sâu sắc, đặc biệt từ nghiên cứu điển hình tại Ngân hàng TMCP Sài Gòn Thương Tín (Sacombank). Mục tiêu chính là hệ thống hóa kiến thức, giúp người đọc hiểu rõ bản chất của rủi ro tín dụng, các phương pháp quản trị rủi ro hiện đại và cách áp dụng chúng vào bối cảnh cụ thể của Sacombank. Quản trị rủi ro tín dụng không chỉ là một yêu cầu bắt buộc từ Ngân hàng Nhà nước mà còn là yếu tố sống còn, quyết định sự an toàn và hiệu quả hoạt động của bất kỳ ngân hàng thương mại nào. Trong bối cảnh nền kinh tế có nhiều biến động, hoạt động cho vay, đặc biệt là cho vay tiêu dùng và cho vay khách hàng cá nhân, luôn tiềm ẩn nhiều rủi ro. Việc nhận diện, đo lường, kiểm soát và tài trợ rủi ro một cách khoa học sẽ giúp ngân hàng giảm thiểu tổn thất, tối ưu hóa lợi nhuận và nâng cao uy tín. Đề tài này tập trung vào phân khúc khách hàng cá nhân, một mảng kinh doanh cốt lõi nhưng cũng đầy thách thức của Sacombank. Các nội dung chính bao gồm việc phân tích chính sách tín dụng, quy trình cho vay, và hiệu quả của các công cụ quản lý rủi ro đang được áp dụng. Luận văn không chỉ dừng lại ở việc mô tả thực trạng mà còn đi sâu vào việc đề xuất các giải pháp khả thi, nhằm hoàn thiện hệ thống quản trị rủi ro, đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế như Basel II và phù hợp với điều kiện thực tế tại Việt Nam.

1.1. Tầm quan trọng của quản trị rủi ro tín dụng cá nhân

Trong cấu trúc tài sản của các ngân hàng thương mại, các khoản cấp tín dụng chiếm tỷ trọng từ 60-70%. Điều này cho thấy hoạt động tín dụng là nguồn sinh lời chủ yếu nhưng cũng là nơi phát sinh rủi ro lớn nhất. Đặc biệt, phân khúc khách hàng cá nhân ngày càng mở rộng, mang lại lợi nhuận cao nhưng cũng phân tán và khó kiểm soát hơn so với khách hàng doanh nghiệp. Quản trị rủi ro tín dụng cá nhân hiệu quả giúp ngân hàng bảo vệ nguồn vốn, duy trì khả năng thanh khoản, và đảm bảo tăng trưởng bền vững. Một hệ thống quản trị tốt sẽ giúp ngăn chặn nợ xấu ngay từ khâu đầu vào, thông qua việc thẩm định tín dụng kỹ lưỡng, xác định đúng khả năng trả nợ của khách hàng. Theo nghiên cứu của Trần Thị Ngọc Bích (2021), việc cho vay khách hàng cá nhân tại Sacombank luôn tiềm ẩn rủi ro và nợ xấu có xu hướng gia tăng, nhấn mạnh tính cấp thiết của việc hoàn thiện công tác quản trị.

1.2. Cơ sở lý luận về rủi ro và hoạt động tín dụng NH

Cơ sở lý luận là nền tảng cho mọi nghiên cứu về luận văn Quản trị rủi ro tín dụng cá nhân Sacombank. Rủi ro tín dụng được định nghĩa là khả năng xảy ra tổn thất khi khách hàng không thực hiện hoặc không có khả năng thực hiện nghĩa vụ trả nợ theo cam kết. Luận văn cần làm rõ các khái niệm cốt lõi: tín dụng, rủi ro tín dụng, và quản trị rủi ro tín dụng. Nội dung quản trị rủi ro bao gồm một quy trình khép kín: xây dựng chiến lược, nhận diện rủi ro, đo lường rủi ro, kiểm soát rủi ro và tài trợ rủi ro. Các phương pháp quản trị hiện đại, bao gồm mô hình điểm số Z của Altman, hệ thống xếp hạng của Moody's, và các tiêu chuẩn của Ủy ban Basel II, cần được trình bày để làm cơ sở so sánh và đề xuất giải pháp. Việc phân tích các nhân tố ảnh hưởng, cả chủ quan lẫn khách quan, cũng là một phần không thể thiếu.

II. Phân tích thực trạng rủi ro tín dụng cá nhân Sacombank

Để có những giải pháp hiệu quả, việc phân tích sâu sắc thực trạng là bước đi tiên quyết trong một luận văn Quản trị rủi ro tín dụng cá nhân Sacombank. Phần này tập trung đánh giá tình hình hoạt động tín dụng và công tác quản trị rủi ro tại Ngân hàng Sài Gòn Thương Tín, dựa trên số liệu cụ thể, ví dụ như giai đoạn 2017-2019 được đề cập trong tài liệu gốc. Việc phân tích không chỉ dựa vào các con số tổng quan mà cần đi sâu vào cơ cấu danh mục cho vay, chất lượng các khoản vay theo từng sản phẩm, và đặc biệt là tỷ lệ nợ xấu và nợ quá hạn trong phân khúc khách hàng cá nhân. Một phân tích hiệu quả cần chỉ ra được những kết quả đã đạt được, chẳng hạn như tăng trưởng dư nợ, mở rộng thị phần. Song song với đó, phải thẳng thắn nhìn nhận những hạn chế còn tồn tại. Các hạn chế này có thể đến từ chính sách tín dụng chưa linh hoạt, quy trình cho vay còn kẽ hở, hay năng lực của đội ngũ thẩm định tín dụng chưa đồng đều. Phân tích nguyên nhân của những hạn chế này là cực kỳ quan trọng, giúp xác định gốc rễ của vấn đề, từ đó làm cơ sở cho việc đề xuất giải pháp ở các phần sau. Các nguyên nhân có thể bao gồm yếu tố khách quan từ môi trường kinh tế, sự cạnh tranh gay gắt, và cả các yếu tố chủ quan từ nội tại ngân hàng.

2.1. Đánh giá tình hình nợ xấu và nợ quá hạn tại Sacombank

Tỷ lệ nợ xấu là chỉ số quan trọng nhất phản ánh sức khỏe của hoạt động tín dụng. Theo nghiên cứu tại chi nhánh Sacombank Quảng Bình giai đoạn 2017-2019, tình hình nợ xấu và nợ quá hạn đối với khách hàng cá nhân có xu hướng gia tăng. Việc phân tích cụ thể các con số qua từng năm, so sánh với mục tiêu và trung bình ngành sẽ cho thấy mức độ nghiêm trọng của vấn đề. Cần làm rõ nợ xấu tập trung ở nhóm sản phẩm nào (vay mua nhà, vay mua ô tô, hay cho vay tiêu dùng tín chấp) và ở nhóm khách hàng nào. Điều này cho thấy những yếu kém trong công tác phòng ngừa rủi ro và sự cần thiết phải siết chặt lại các điều kiện cấp tín dụng, đặc biệt là khâu đánh giá khả năng trả nợ.

2.2. Các nhân tố chủ quan và khách quan gây ra rủi ro

Rủi ro tín dụng phát sinh từ nhiều nguyên nhân. Các nhân tố khách quan bao gồm sự biến động của kinh tế vĩ mô, lạm phát, thay đổi chính sách pháp luật, và các yếu tố bất khả kháng như thiên tai, dịch bệnh. Các nhân tố này tác động đến năng lực tài chính và hoạt động kinh doanh của khách hàng. Tuy nhiên, các nhân tố chủ quan từ phía ngân hàng thường đóng vai trò quyết định. Đó là một chính sách tín dụng quá lỏng lẻo vì áp lực cạnh tranh, quy trình thẩm định tín dụng sơ sài, năng lực cán bộ tín dụng còn hạn chế, hoặc hệ thống kiểm soát nội bộ hoạt động chưa hiệu quả. Về phía khách hàng, nguyên nhân có thể do sử dụng vốn sai mục đích, kinh doanh thua lỗ, hoặc cố tình chây ỳ, lừa đảo. Việc xác định rõ các nhóm nguyên nhân này giúp ngân hàng có biện pháp tác động phù hợp.

III. Quy trình quản trị rủi ro tín dụng Sacombank hiệu quả

Một quy trình cho vay và quản lý chặt chẽ là xương sống của hệ thống quản trị rủi ro tín dụng. Trong khuôn khổ luận văn Quản trị rủi ro tín dụng cá nhân Sacombank, việc mô tả và phân tích quy trình hiện tại của ngân hàng là bắt buộc. Quy trình này thường bao gồm các bước: tiếp nhận hồ sơ, thẩm định khách hàng và phương án vay, phê duyệt, giải ngân, và cuối cùng là giám sát, thu hồi nợ. Mỗi bước đều có vai trò quan trọng trong việc phòng ngừa rủi ro. Đặc biệt, khâu thẩm định là lá chắn quan trọng nhất. Tại đây, ngân hàng phải đánh giá toàn diện về tư cách, năng lực tài chính, nguồn thu nhập, và lịch sử tín dụng của khách hàng cá nhân. Việc áp dụng các mô hình xếp hạng tín dụng (credit scoring) một cách khoa học sẽ giúp lượng hóa rủi ro và đưa ra quyết định khách quan hơn. Ngoài ra, việc xác định hạn mức tín dụng phù hợp và yêu cầu tài sản đảm bảo có tính thanh khoản cao cũng là những công cụ kiểm soát rủi ro hữu hiệu. Phân tích thực tế tại Sacombank cho thấy quy trình đã được chuẩn hóa nhưng đôi khi việc tuân thủ chưa nghiêm ngặt hoặc các công cụ hỗ trợ chưa đủ mạnh, dẫn đến các kẽ hở rủi ro.

3.1. Vai trò của thẩm định tín dụng và chính sách tín dụng

Thẩm định tín dụng là quá trình thu thập và phân tích thông tin để đánh giá mức độ tin cậy và khả năng trả nợ của khách hàng. Một quy trình thẩm định tín dụng hiệu quả phải dựa trên một chính sách tín dụng rõ ràng. Chính sách này quy định khẩu vị rủi ro của ngân hàng, các đối tượng khách hàng mục tiêu, các ngành nghề hạn chế cho vay, và các tiêu chuẩn cấp tín dụng. Tại Sacombank, việc thẩm định không chỉ dựa trên hồ sơ khách hàng cung cấp mà còn kết hợp thông tin từ Trung tâm Thông tin tín dụng Quốc gia Việt Nam (CIC) và các nguồn khác. Tuy nhiên, thách thức nằm ở việc đánh giá các nguồn thu nhập không chính thức của khách hàng cá nhân và dự báo các biến động trong tương lai có thể ảnh hưởng đến dòng tiền trả nợ.

3.2. Mô hình xếp hạng tín dụng và đo lường rủi ro

Để đo lường rủi ro một cách định lượng, các ngân hàng hiện đại áp dụng mô hình xếp hạng tín dụng nội bộ. Mô hình này gán một điểm số cho mỗi khách hàng dựa trên các đặc điểm như tuổi tác, nghề nghiệp, thu nhập, tình trạng hôn nhân, lịch sử tín dụng. Điểm số càng cao, rủi ro càng thấp. Việc xây dựng và áp dụng mô hình này giúp chuẩn hóa quyết định cho vay, giảm sự phụ thuộc vào yếu tố chủ quan của cán bộ tín dụng và đẩy nhanh tốc độ xử lý hồ sơ. Phân tích thực trạng tại Ngân hàng Sài Gòn Thương Tín cần xem xét mức độ hiệu quả của mô hình hiện tại, liệu nó đã được cập nhật để phản ánh đúng thực tế thị trường hay chưa, và khả năng tích hợp dữ liệu lớn (Big Data) để nâng cao độ chính xác.

IV. Top giải pháp hoàn thiện quản trị rủi ro tín dụng Sacombank

Từ những phân tích về thực trạng và nguyên nhân, phần quan trọng nhất của một luận văn Quản trị rủi ro tín dụng cá nhân Sacombank là đề xuất các giải pháp khả thi. Các giải pháp này phải có tính hệ thống, toàn diện và phù hợp với định hướng phát triển của Ngân hàng Sài Gòn Thương Tín. Nhóm giải pháp có thể được chia thành hai loại chính: nhóm giải pháp phòng ngừa và nhóm giải pháp xử lý. Nhóm phòng ngừa rủi ro tập trung vào việc hoàn thiện chính sách tín dụng, nâng cao chất lượng thẩm định tín dụng, và xây dựng hệ thống cảnh báo sớm. Cụ thể, ngân hàng cần định kỳ rà soát lại mô hình xếp hạng tín dụng, cập nhật các tiêu chí cho phù hợp với diễn biến thị trường. Bên cạnh đó, việc đào tạo, nâng cao năng lực và đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ cán bộ tín dụng là yếu tố then chốt. Nhóm giải pháp xử lý tập trung vào việc nâng cao hiệu quả thu hồi nợ và xử lý tài sản đảm bảo. Điều này bao gồm việc xây dựng quy trình xử lý nợ linh hoạt, phân loại nợ có vấn đề để có biện pháp phù hợp, và phối hợp chặt chẽ với các cơ quan pháp luật để đẩy nhanh quá trình phát mãi tài sản. Việc ứng dụng công nghệ, tự động hóa một số khâu trong quy trình cũng là một giải pháp mang tính đột phá, giúp giảm thiểu sai sót do con người và tăng hiệu quả hoạt động.

4.1. Cải tiến quy trình cho vay và kiểm soát nội bộ

Giải pháp cốt lõi là chuẩn hóa và tự động hóa quy trình cho vay. Việc ứng dụng công nghệ để số hóa hồ sơ, tự động chấm điểm tín dụng sơ bộ sẽ giúp giảm thời gian xử lý và hạn chế rủi ro tác nghiệp. Đồng thời, cần tăng cường vai trò của bộ phận kiểm soát nội bộ độc lập. Bộ phận này cần thực hiện kiểm tra định kỳ và đột xuất các hồ sơ tín dụng đã được phê duyệt để phát hiện sai sót và kiến nghị chấn chỉnh kịp thời. Việc tách bạch rõ ràng giữa chức năng bán hàng (tìm kiếm khách hàng) và chức năng quản trị rủi ro (thẩm định, phê duyệt) là nguyên tắc bắt buộc để đảm bảo tính khách quan.

4.2. Nâng cao chất lượng tài sản đảm bảo và thu hồi nợ

Tài sản đảm bảo là chốt chặn cuối cùng để giảm thiểu tổn thất. Sacombank cần hoàn thiện quy trình định giá tài sản, đảm bảo giá trị định giá sát với giá thị trường và có tính thanh khoản cao. Ưu tiên các tài sản dễ xử lý như bất động sản có pháp lý rõ ràng, sổ tiết kiệm. Về công tác thu hồi nợ, cần xây dựng một đội ngũ chuyên trách, được đào tạo bài bản về kỹ năng đàm phán và kiến thức pháp luật. Áp dụng các biện pháp linh hoạt như cơ cấu lại thời hạn trả nợ cho các khách hàng gặp khó khăn tạm thời nhưng có thiện chí, đồng thời kiên quyết xử lý pháp lý đối với các trường hợp chây ỳ, không hợp tác.

V. Kinh nghiệm thực tiễn và định hướng phát triển tại Sacombank

Một luận văn Quản trị rủi ro tín dụng cá nhân Sacombank chất lượng cần có sự kết nối giữa lý thuyết, thực tiễn trong nước và kinh nghiệm quốc tế. Phần này tập trung rút ra các bài học kinh nghiệm từ mô hình quản trị của các ngân hàng tiên tiến trên thế giới và tại Việt Nam, từ đó đề xuất định hướng phát triển cho Sacombank. Việc áp dụng các chuẩn mực quốc tế, đặc biệt là Hiệp ước vốn Basel II và tiến tới Basel III, là một xu thế tất yếu. Điều này đòi hỏi Ngân hàng Sài Gòn Thương Tín phải đầu tư mạnh mẽ vào hệ thống công nghệ thông tin, cơ sở dữ liệu và nguồn nhân lực chất lượng cao để có thể tính toán vốn yêu cầu dựa trên rủi ro một cách chính xác. Các kinh nghiệm từ ngân hàng khác trong việc xử lý nợ xấu, phát triển các sản phẩm cho vay an toàn, hay ứng dụng Fintech trong thẩm định tín dụng (e-KYC, phân tích dữ liệu lớn) là những gợi ý quý báu. Định hướng cho Sacombank trong tương lai nên tập trung vào việc xây dựng một văn hóa quản trị rủi ro toàn diện, thấm nhuần từ cấp lãnh đạo cao nhất đến từng nhân viên. Rủi ro không chỉ là trách nhiệm của một bộ phận chuyên trách mà là của toàn hệ thống.

5.1. Bài học từ mô hình Basel II và các ngân hàng khác

Hiệp ước Basel II đưa ra ba trụ cột chính: yêu cầu vốn tối thiểu, quy trình giám sát của cơ quan quản lý, và kỷ luật thị trường. Bài học cho Sacombank là cần chủ động nâng cao hệ số an toàn vốn (CAR), không chỉ để tuân thủ quy định mà còn để tạo ra một bộ đệm vững chắc trước các cú sốc. Việc công khai, minh bạch thông tin về tình hình rủi ro cũng sẽ giúp nâng cao niềm tin của nhà đầu tư và khách hàng. Học hỏi từ các ngân hàng đã triển khai thành công Basel II tại Việt Nam sẽ giúp Sacombank rút ngắn lộ trình và tránh được các sai lầm không đáng có. Kinh nghiệm cho thấy, việc xây dựng hệ thống dữ liệu lịch sử về tổn thất tín dụng là yếu tố quyết định để xây dựng các mô hình đo lường rủi ro nội bộ chính xác.

5.2. Tương lai quản trị rủi ro tín dụng trong kỷ nguyên số

Cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 đang thay đổi sâu sắc ngành ngân hàng. Tương lai của quản trị rủi ro tín dụng gắn liền với công nghệ. Việc ứng dụng Trí tuệ nhân tạo (AI) và Học máy (Machine Learning) vào phân tích hành vi khách hàng có thể giúp nhận diện sớm các dấu hiệu rủi ro tiềm ẩn. Dữ liệu lớn (Big Data) từ các nguồn phi truyền thống như mạng xã hội, lịch sử giao dịch trực tuyến, có thể bổ sung cho các phương pháp thẩm định truyền thống, giúp đánh giá khách hàng cá nhân toàn diện hơn. Định hướng của Sacombank cần bao gồm chiến lược đầu tư vào Fintech và chuyển đổi số, xem đây là công cụ chiến lược để nâng cao năng lực cạnh tranh và hiệu quả quản trị rủi ro tín dụng trong dài hạn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1:CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG KHÁCH HÀNG CÁ NHÂN TRONG CÁC NHTM 1. TÍN DỤNG VÀ RỦI RO TÍN DỤNG TRONG NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Tín dụng của Ngân hàng thương mại 1. Khái niệm tín dụng Tín dụng (TD) là một phạm trù kinh tế, ra đời, tồn tại và phát triển cùng với sự phát triển của nền sản xuất và lưu thông hàng hóa.

Mặc dù, hoạt động tín dụng ra đời từ rất lâu nhưng cho đến nay người ta vẫn chưa thống nhất khi định nghĩa đầy đủ về tín dụng Khái niệm “tín dụng” có nguồn gốc từ thuật ngữ Latinh “credittum” có nghĩa là sự tin tưởng, tín nhiệm. Hiểu một cách nôm na thì tín dụng là sự vay mượn giữa hàng hoá) giữa bên cho vay (ngân hàng và các định chế tài chính khác) và bên đi hai bên (bên cho vay và bên vay). Mặc khác, Tín dụng có thể được hiểu là một giao dịch về tài sản (tiền hoặc vay (cá nhân, doanh nghiệp và các chủ thể khác), trong đó bên cho vay chuyển giao tài sản cho bên đi vay sử dụng trong một thời hạn nhất định theo thoả thuận, bên đi vay có trách nhiệm hoàn trả vô điều kiện vốn gốc và lãi cho bên cho vay khi đến hạn thanh toán. Theo quan niệm của các nhà nghiên cứu kinh tế, tín dụng được coi là một quan hệ vay mượn lẫn nhau giữa người cho vay và người đi vay với điều kiện có hoàn trả cả vốn lẫn lãi sau một thời gian nhất định.

Hay nói một cách khác “Tín dụng là một phạm trù kinh tế phản ánh mối quan hệ kinh tế mà trong đó mỗi cá nhân hay tổ chức nhường quyền sử dụng (chuyển nhượng) một khối lượng giá trị hoặc hiện vật cho một cá nhân hay tổ chức khác với những ràng buộc nhất định về: số tiền hoàn trả (gốc và lãi), thời gian hoàn trả, lãi suất, cách thức vay mượn và thu hồi…” 7 Theo Luật các Tổ chức tín dụng (TCTD) được sửa đổi bổ sung năm 2010 do Quốc hội Nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam ban hành có quy định cụ thể về Cấp tín dụng của TCTD như sau: “Cấp tín dụng là việc thỏa thuận để tổ chức, cá nhân sử dụng một khoản tiền hoặc cam kết cho phép sử dụng một khoản tiền theo nguyên tắc có hoàn trả bằng nghiệp vụ cho vay, chiết khấu, cho thuê tài chính, bao thanh toán, bảo lãnh ngân hàng và các nghiệp vụ cấp tín dụng khác”. Hoạt động tín dụng là việc tổ chức tín dụng sử dụng nguồn vốn tự có, vốn huy động để cấp tín dụng. Cấp tín dụng là việc các tổ chức tín dụng thỏa thuận để khách hàng sử dụng một khoản tiền với nguyên tắc có hoàn trả bằng các nghiệp vụ cho vay, chiết khấu, cho thuê tài chính, bảo lãnh ngân hàng và các dịch vụ khác. Hoạt động chuyển nhượng sử dụng vốn này kèm theo chi phí và phát sinh rủi ro.

Như vậy, Tín dụng ngân hàng mang bản chất chung của quan hệ tín dụng. Đó là quan hệ tin cậy lẫn nhau trong việc vay và cho vay giữa các ngân hàng, các TCTD với các doanh nghiệp và cá nhân, được thực hiện theo nguyên tắc hoàn trả và có lãi. Phân loại tín dụng Căn cứ vào các cách tiếp cận cũng như các tiêu chí khác nhau và tùy thuộc vào yêu cầu quản lý của từng TCTD mà tín dụng có thể phân loại theo nhiều cách khác nhau. Theo những tiêu chí và cách tiếp cận cơ bản nhất chúng ta có thể phân loại tín dụng của các TCTD theo các cách sau: - Phân loại theo thời gian cho vay (thời hạn cấp tín dụng): Thời hạn tín dụng được tính từ thời điểm cấp tín dụng (Khách hàng được nhận vốn/bảo lãnh có hiệu lực) đến thời điểm tất toán khoản cấp tín dụng đó (Khách hàng phải hoàn trả toàn bộ gốc và lãi từ số tiền được vay được quy định trong Hợp đồng tín dụng/thời hạn bảo lãnh hết hiệu lực được ghi trong thư bảo lãnh).

+ Tín dụng ngắn hạn: Là các khoản tín dụng có thời hạn từ 12 tháng trở xuống. Các khoản tín dụng này thường được cấp cho khách hàng có nhu cầu bổ sung vốn lưu động trong kinh doanh hoặc nhu cầu tiêu dùng trong thời gian ngắn. 8 + Tín dụng trung hạn: Là các khoản tín dụng này thường được cấp có thời hạn từ trên 12 tháng đến 60 tháng cho khách hàng có nhu cầu đầu tư, cải tạo, sửa chữa tài sản cố định, mở rộng sản xuất kinh doanh có thời gian thu hồi vốn nhanh. Các nhu cầu tiêu dùng trung hạn có nguồn trả dần từ thu nhập nhưng không quá dài như mua sắm ô tô, du học.

+ Tín dụng dài hạn: Theo quy định của NHNN Việt Nam là các khoản tín dụng có thời hạn từ trên 60 tháng trở lên. Các khoản tín dụng này thường được cấp cho khách hàng để đầu tư các tài sản cố định có thời gian sử dụng dài, thời gian thu hồi vốn trên 60 tháng, có giá trị lớn phục vụ sản xuất kinh doanh như nhà xưởng, tàu biển, máy móc thiết bị.; nhu cầu tiêu dùng có giá trị lớn, thời gian trả nợ dài cho các doanh nghiệp để họ tiến hành sản xuất và kinh doanh như mua sắm nhà cửa. - Phân loại theo mục đích của tín dụng: Theo tiêu thức này, tín dụng có thể phân chia thành các loại sau: + Tín dụng sản xuất và lưu thông hàng hóa: Là loại tín dụng được cung cấp + Tín dụng tiêu dùng: Là loại tín dụng được cấp phát cho cả nhân để đáp ứng nhu cầu tiêu dùng. Loại tín dụng này thường được dùng để mua sắm nhà của, xe cộ, các thiết bị gia đình… Tín dụng tiêu dùng ngày càng có xu hướng tăng lên.

- Phân loại dựa vào mức độ tín nhiệm đối với khách hàng + Cho vay không có bảo đảm: là tín dụng không có tài sản cầm cố, thế chấp hay không có bảo lãnh của người thứ ba. + Cho vay có bảo đảm: là tín dụng có tài sản cầm cố, thế chấp hoặc có bảo lãnh của người thứ ba 1. Các phương thức tín dụng - Cho vay từng lần: Mỗi lần vay vốn, khách hàng và TCTD làm thủ tục vay vốn cần thiết và ký kết hợp đồng tín dụng. - Cho vay theo hạn mức tín dụng: TCTD và khách hàng xác định và thỏa thuận một hạn mức tín dụng duy trì trong thời hạn nhất định hoặc theo chu kỳ sản xuất kinh doanh.

9 - Cho vay theo dự án đầu tư: TCTD cho khách hàng vay vốn để thực hiện các dự án đầu tư phát triển sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, các dự án đầu tư phục vụ đời sống. - Cho vay hợp vốn: Một nhóm TCTD cùng cho vay đối với một dự án hoặc phương án vay vốn của khách hàng. Trong đó có một TCTD làm đầu mối dàn xếp, phối hợp với TCTD khác. Việc cho vay hợp vốn thực hiện theo quy định của cơ chế này và quy chế đồng tài trợ của TCTD do Thống đốc NHNN ban hành.

- Cho vay trả góp: Khi vay vốn, TCTD và khách hàng xác định, thỏa thuận số lãi tiền vay phải trả cộng với số nợ gốc được chia ra để trả nợ theo nhiều kỳ hạn trong thời gian cho vay. - Cho vay theo hạn mức tín dụng dự phòng: TCTD cam kết đảm bảo sẵn sàng cho khách hàng vay vốn trong phạm vi hạn mức tín dụng nhất định. TCTD và khách hàng thỏa thuận thời hạn hiệu lực của hạn mức tín dụng dự phòng, mức phí trả cho hạn mức tín dụng dự phòng - Cho vay thông qua nghiệp vụ phát hành và sử dụng thẻ tín dụng khách hàng chi vượt trên tài khoản thanh toán của khách hàng để chi tiêu cho các hoạt động mà pháp luật không cấm. - Cho vay mở L/C thanh toán hàng nhập khẩu - Cho vay có bảo đảm bằng số dư tài khoản tiền gửi, sổ tiết kiệm hoặc giấy tờ có giá do các TCTD phát hành.

- Các phương thức cho vay khác mà pháp luật không cấm, phù hợp với quy định, điều kiện hoạt động kinh doanh của TCTD và đặc điểm của khách hàng vay 1. Rủi ro tín dụng trong các Ngân hàng thương mại Rủi ro tín dụng (RRTD) được hiểu là những rủi ro do khách hàng vay không thực hiện đúng các điều khoản hợp đồng tín dụng, với biểu hiện cụ thể là khách hàng chậm trả nợ, trả nợ không đầy đủ hoặc không trả nợ khi đến hạn các khoản gốc và lãi, gây ra những tổn thất về tài chính và hoạt động kinh doanh của NHTM. Quan điểm của A.Langge thì: “Rủi ro tín dụng là khoản lỗ tiềm tàng khi ngân hàng cấp tín dụng cho một khách hàng, nghĩa là khả năng luồng thu 10 nhập dự tính mang lại từ khoản cho vay của ngan hàng không thể thực hiện đầy đủ về cả số lượng và thời gian”. Rủi ro tín dụng theo định nghĩa của Uỷ ban Basle thuộc Ngân hàng Thanh toán Quốc tế là: “Rủi ro tín dụng là khả năng mà khách hàng vay hoặc bên đối tác không thực hiện được các nghĩa vụ của mình theo những điều khoản đã thoả thuận”; cũng theo Uỷ ban này, một định nghĩa khác có thể nêu ra là “Rủi ro thất thoát đối với một ngân hàng là sự vỡ nợ của người giao ước trong hợp đồng”, trong đó sự vỡ nợ được xác định là bất kỳ sự vi phạm nghiêm trọng nào đối với nghĩa vụ hợp đồng khi hoàn trả gốc và/hoặc lãi”.

Theo Joel Bessis đưa ra khái niệm về RRTD trong cuốn Quản trị rủi ro trong ngân hàng: “Rủi ro tín dụng là rủi ro quan trọng nhất trong ngân hàng. Đó là rủi ro đối tác sẽ vi phạm nghĩa vụ trả nợ. Theo các quy định, RRTD chia thành một vài thành phần: rủi ro vỡ nợ; rủi ro giảm uy tín; rủi ro nguy cơnguy cơ, tức là sự bất trắc về giá trị tương lai của khoản tiền có thể thua lỗ vào thời điểm vỡ nợ chưa biết; thua lỗ do vỡ nợ thường ít hơn lượng tiền phải trả bởi vì sự hồi phục nhờ đảm bảo hay thế chấp của bên thứ ba; rủi ro đối tác là hình thức RRTD cụ thể xuất phát từ phái sinh, có thể chuyển đổi từ đối tác này sang đối tác khác”. Theo Điều 3, Thông tư 02/2013/TT-NHNN của Thống đốc NHNN thì: “RRTD trong hoạt động ngân hàng là tổn thất có khả năng xảy ra đối với nợ của tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nứớc ngoài do khách hàng không thực hiện hoặc không có khả năng thực hiện mộtphần hoặc toàn bộ nghĩa vụ của mình theo cam kết”.