CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN SẢN PHẨM DU LỊCH 1. Khái quát về sản phẩm du lịch 1. Khái niệm sản phẩm du lịch Theo Nguyễn và Trần (2009), sản phẩm du lịch là các dịch vụ, hàng hóa cung cấp cho du khách, được tạo nên bởi sự kết hợp của việc khai thác các yếu tố tự nhiên, xã hội với việc sử dụng các nguồn lực: cơ sở vật chất kỹ thuật và lao động tại một cơ sở, một vùng hay một quốc gia nào đó [2]. Có thể nói, sản phẩm du lịch là sự kết hợp của các yếu tố vật chất và phi vật chất nhằm thỏa mãn một nhu cầu, mong muốn nào đó.
Vấn đề của khái niệm sản phẩm du lịch trước hết là ở chỗ cần xác định sự khác biệt trong cái mà sản phẩm du lịch mang lại, tức sự khác biệt giá trị sử dụng của sản phẩm du lịch so với các sản phẩm khác. Những du khách khác nhau có nhu cầu, mong muốn rất khác nhau đối với chuyến du lịch. Rõ ràng, họ không tìm ở bản thân các hàng hóa, dịch vụ họ mua. Chắc hẳn không phải là người ta đi du lịch nhằm để được ở khách sạn, được đi máy bay, không hẳn là để được tiện nghi hơn ở nhà… Có một số khách du lịch muốn tìm ở chuyến đi sự giải trí, số khác lại tìm ở chuyến đi một cơ hội nâng cao sự hiểu biết, lại có những người đi du lịch tìm những người bạn mới và những người khác muốn thông qua chuyến du lịch để giải tỏa những áp lực tâm lý… Một cách tổng quát, sản phẩm du lịch cung cấp điều gì cho du khách? Khi một du khách bỏ tiền ra đi du lịch, kết thúc chuyến đi, tiền đã chi tiêu xong, họ được cái gì? Họ mong chờ gì ở chuyến du lịch? Đâu là giá trị sử dụng của sản phẩm du lịch? Điều chung nhất mà sản phẩm du lịch mang lại cho khách là sự hài lòng về việc được trải qua một khoảng thời gian thú vị tại một nơi mình mong muốn, kết thúc chuyến đi, điều trải qua sẽ tồn tại trong ký ức của du khách (cũng vì vậy, người ta thường nói bán sản phẩm du lịch là bán giấc mơ cho du khách).
Như vậy: “Sản phẩm du lịch là sự kết hợp những dịch vụ và phương tiện vật chất trên cơ sở khai 7 thác các tiềm năng du lịch nhằm cung cấp cho du khách một khoảng thời gian thú vị, một trải nghiệm du lịch trọn vẹn và sự hài lòng”. Một cách ngắn gọn hơn, khoản 5, điều 5 Luật Du lịch Việt Nam năm 2017 xác định "Sản phẩm du lịch là tập hợp các dịch vụ trên cơ sở khai thác giá trị tài nguyên du lịch để thỏa mãn nhu cầu của khách du lịch”. Sản phẩm du lịch được định nghĩa như trên là sản phẩm du lịch hoàn chỉnh, nó là sự tập hợp tất cả các hàng hóa và dịch vụ tạo nên toàn bộ chuyến đi. Mỗi bộ phận của nó thỏa mãn một nhu cầu riêng lẻ nào đó trong chuyến đi, tạo nên các sản phẩm du lịch riêng lẻ.
Các dịch vụ tham quan, giải trí, đi lại, lưu trú, ăn uống, mua sắm,… cũng là những sản phẩm du lịch nhưng là những sản phẩm du lịch riêng lẻ tạo nên sản phẩm du lịch hoàn chỉnh. Các yếu tố cấu thành sản phẩm du lịch 1. Dịch vụ tham quan, giải trí Khách du lịch muốn đạt được sự thú vị, vui vẻ cao nhất trong suốt chuyến du lịch của mình. Để thỏa mãn nhu cầu mà họ có thể lại chọn nhiều chiến đi khác nhau để đem lại mong muốn và thỏa mãn nhu cầu đó như: đi tham quan, vãn cảnh, tìm hiểu và tham quan các di sản văn hóa và di tích lịch sử, chơi hoặc xem thể thao, tham quan viện bảo tàng, tham dự festival, tham quan tượng đài, chơi cờ bạc…Hầu hết các hoạt động này được tổ chức trên cơ sở khai thác các giá trị có sẵn của điểm du lịch như điều kiện khí hậu, địa hình, các công trình văn hóa,… gọi là tài nguyên du lịch.
Dịch vụ tham quan, giải trí là những hoạt động được tổ chức nhằm đáp ứng nhu cầu về tìm hiểu, thưởng thức những giá trị của tài nguyên du lịch hoặc làm cho đầu óc được thư giản thông qua việc tham gia các hoạt động vui chơi. Với hầu hết khách du lịch, chính nhu cầu tham quan, giải trí việc khiến người ta ra khỏi nhà để đi du lịch. Với những khách du lịch khác, tranh thủ thực hiện cuộc tham quan, giải trí tại điểm đến cũng là nhu cầu rất phổ biến. Vì vậy, dịch vụ tham quan, giải trí là một bộ phận không thể thiếu được, là bộ phận thỏa mãn nhu cầu đặc trưng của khách du lịch.
8 Dịch vụ tham quan, giải trí được hình thành trên cơ sở khai thác tài nguyên du lịch. Sự hấp dẫn, độc đáo, đa dạng của tài nguyên du lịch và theo đó của dịch vụ tham quan, giải trí tạo nên sức thu hút và lưu giữ khách của điểm đến du lịch. Dịch vụ lưu trú, ăn uống Rời khỏi nhà để tham quan, giải trí,… yếu tố đi kèm với khách du lịch là những nhu cầu thiết yếu của họ về nghỉ ngơi, ăn uống, thưởng thức những hương vị đặc sản mà nơi họ muốn đến. Vì vậy, họ cần có dịch vụ đảm bảo nơi ăn ở tại nơi đến trong quá trình thực hiện chuyến đi du lịch của mình.
Dịch vụ lưu trú là những hoạt động nhằm đáp ứng cho khách hàng những nhu cầu nghỉ ngơi, ăn uống trong quá trình rời khỏi nhà đi du lịch. Khách du lịch có thể chọn một trong những khả năng: khách sạn, nhà trọ, nhà nghỉ, nhà người quen, …Ngoài ra dịch vụ lưu trú còn bao gồm cả việc cho thuê đất để cắm trại và các hình thức quan trọng khác. Để thỏa mãn nhu cầu nghỉ ngơi, ăn uống, khách du lịch có thể tự mình chuẩn bị bữa ăn, hay đến nhà hàng để ăn, hay được mời. Tuy sức hấp dẫn của một điểm đến du lịch chủ yếu là từ dịch vụ tham quan, giải trí nhưng chính dịch vụ lưu trú mới thường mang lại phần thu nhập chủ yếu cho điểm đến.
Ý nghĩa của phát triển dịch vụ lưu trú còn ở chỗ, nếu dịch vụ lưu trú của điểm đến có chất lượng kém hoặc giá cả đắt đỏ, du khách cũng không thể lưu lại lâu và viếng nhiều điểm tham quan, giải trí được. Một cơ sở kinh doanh dịch vụ lưu trú sẽ có lợi thế cạnh tranh, thường là lợi thế cạnh tranh cốt lõi, khi nó có vị trí gần với tài nguyên du lịch. Dịch vụ vận chuyển Du lịch gắn liền với sự đi lại. Dịch vụ vận chuyển nhằm tạo điều kiện cho khách du lịch tiếp cận tài nguyên du lịch theo cách mà họ thích, nhưng nói chung là nhanh chóng, tiết kiệm và tiện nghi.
Nó bao gồm việc đưa du khách từ nơi cư trú đến các điểm đến du lịch và trong phạm vi một điểm đến du lịch. Để thực hiện dịch vụ này, người ta có thể sứ dụng các loại phương tiện vận chuyển khác nhau của đường không, đường thủy, đường sắt và đường bộ. 9 Nếu dịch vụ lưu trú là thu nhập chủ yếu của điểm đến thì dịch vụ vận chuyển thường là phần chi tiêu có tỷ trọng lớn nhất của khách du lịch, nhất là trong trường hợp khách du lịch quốc tế. Dịch vụ mua sắm Mua sắm cũng là hình thức giải trí, đồng thời đối với nhiều khách du lịch thì việc mua quà lưu niệm cho chuyến đi là không thể thiếu được.
Dịch vụ này bao gồm các hình thức bán lẻ hàng lưu niệm, hàng thủ công mỹ nghệ, tạp hóa, vải vóc… Những doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ này thường được bố trí ở vị trí gần tài nguyên du lịch và các cơ sở lưu trú, kinh doanh những mặt hàng gắn liền với hình ảnh của tài nguyên và điểm đến du lịch. Các dịch vụ trung gian trong du lịch Trên đây là bốn bộ phận dịch vụ cơ bản hợp thành sản phẩm du lịch. Việc phối hợp các bộ phận hợp thành một sản phẩm du lịch hoàn chỉnh và nhận các dịch vụ này của khách du lịch là quá trình phức tạp và chứa đựng nhiều rủi ro. Khách du lịch thường e ngại liệu có thể mua được vé vận chuyển đi và về và đúng thời gian? Điểm tham quan, giải trí nào cần đến, điểm nào không và điểm nào cần đến trước, điểm nào đến sau? Liệu có thể đăng ký được phòng khách sạn và nên ngủ đâu, ăn ở đâu? Đi lại tại điểm đến, sử dụng phương tiện nào là hợp lý nhất?.
Do đó, sự phối hợp này có thể được tiến hành do công ty du lịch tổ chức dưới hình thức bán một chương trình phối hợp các sản phẩm du lịch riêng lẻ nhưng cũng có thể do bản thân khách du lịch tự lo lấy. Với khách tự tổ chức, họ tự nghiên cứu nơi đến, tự đăng ký phương tiện vận chuyển, nơi ăn, chốn ở…Sở dĩ khách muốn tự tổ chức vì họ là những người có cảm giác sâu sắc muốn được độc lập và ghét bị lệ thuộc vào một nhóm. Khá nhiều khách du lịch cảm thấy thú vị khi tự tìm hiểu và tự tổ chức chuyến đi. Trong trường hợp này các sách hướng dẫn khách du lịch là cơ sở tốt nhất giúp họ lựa chọn các điểm tham quan và các cơ sở lưu trú.
Một phượng diện khác, về lý do kinh tế, là khách du lịch thường nghĩ rằng chính một chuyến du lịch tự tổ chức sẽ cho phép họ khám phá nhiều điều hơn với chi phí ít hơn. Thực hiện theo cách này là những khách du lịch 10 có khát khao khám phá cao, chấp nhận rủi ro hay tự tin vào khả năng thu xếp của mình. Họ thường là khách du lịch thanh niên, sinh viên hoặc những người có nhiều kinh nghiệm du lịch. Đối với một số khách du lịch, nhận thức được những khó khăn trong khi lựa chọn và sắp xếp theo trình tự hợp lý một loạt các dịch vụ khác nhau tại những nơi xa lạ, cũng như e ngại những rủi ro có thể thể xảy ra tại điểm đến, họ sử dụng các chương trình du lịch trọn gói (bảo đảm tất cả những dịch vụ và hàng hóa cần thiết trong suốt thời gian của chuyến đi) hoặc các chuyến du lịch khô (sec tour- vé khứ hồi và vài đêm ở khách sạn).
Từ đó xuất hiện những công ty đóng vai trò trung gian giữa các doanh nghiệp cung ứng dịch vụ tham quan, giải trí, lưu trú, vận chuyển,. và khách du lịch.