CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC TRONG TỔ CHỨC ĐOÀN 1. KHÁI QUÁT VỀ CÔNG TÁC PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC TRONG TỔ CHỨC ĐOÀN 1. Tổng quan về nguồn nhân lực trong tổ chức Đoàn 1. Khái niệm nguồn nhân lực trong tổ chức Đoàn Khái niệm nguồn nhân lực trong tổ chức Đoàn Hiện nay, có nhiều khái niệm liên quan đến nguồn nhân lực được phân tích theo nhiều khía cạnh khác nhau.
Theo giáo trình quản trị nguồn nhân lực, trường Đại học Kinh tế Quốc dân do Nguyễn Văn Điềm và Nguyễn Ngọc Quân đồng chủ biên năm 2010: “Nguồn nhân lực bao gồm toàn bộ dân cư có khả năng lao động” [5]. Khái niệm này chỉ nguồn nhân lực với tư cách là nguồn cung cấp sức lao động cho xã hội. “Nguồn nhân lực được hiểu theo nghĩa hẹp hơn, bao gồm nhóm dân cư trong độ tuổi lao động có khả năng lao động” [5]. Khái niệm này chỉ khả năng đảm đương lao động chính của toàn xã hội.
Theo Trần Xuân Cầu và Mai Quốc Chánh (2008)“Nguồn nhân lực là nguồn lực con người có khả năng sáng tạo ra của cải vật chất và tinh thần cho xã hội được biểu hiện ra là số lượng và chất lượng nhất định tại một thời điểm nhất định” [1]. Theo cách tiếp cận này, nguồn nhân lực là một phạm trù dùng để chỉ sức mạnh tiềm ẩn của dân cư, khả năng huy động tham gia vào quá trình tạo ra của cải vật chất và tinh thần cho xã hội trong hiện tại cũng như trong tương lai. NNL được thể hiện thông qua số lượng, chất lượng và cơ cấu dân số, nhất là số lượng và chất lượng con người có đủ điều kiện tham gia vào nền sản xuất xã hội. 8 Tóm lại, nguồn nhân lực là nguồn lực con người, là tiềm năng lao động của mỗi con người trong một thời gian nhất định, là động lực nội sinh quan trọng nhất, được nghiên cứu trên giác độ số lượng, cơ cấu và chất lượng.
Thể hiện qua trí tuệ, thể lực và phẩm chất đạo đức, kỹ năng nghề nghiệp và sự tương tác giữa các cá nhân trong cộng đồng, là tổng thể các tiềm năng lao động của một ngành, một tổ chức, của địa phương hay một quốc gia. Nguồn nhân lực của một tổ chức bao gồm tất cả mọi cá nhân tham gia vào các hoạt động trong tổ chức. Quy mô và cơ cấu nguồn nhân lực của một tổ chức phụ thuộc vào khối lượng của công việc quản lý cần giải quyết và cách thức các cá nhân thực hiện nhiệm vụ. Tùy thuộc vào quy mô và các yếu tố thuộc điều kiện bên trong, bên ngoài của tổ chức như: trình độ, cách thức quản lý nguồn nhân lực của các cán bộ quản lý, đặc điểm công việc, sự phức tạp của hoạt động, các quan hệ trong tổ chức, tình hình thị trường lao động và cạnh tranh, tình hình phát triển kinh tế đất nước, các chính sách KT-XH của Nhà nước…để lựa chọn quy mô, cơ cấu và chất lượng nguồn nhân lực phù hợp.
Khái niệm cán bộ Đoàn Hiện nay, về khái niệm cán bộ Đoàn còn nhiều tranh luận. Có quan điểm cho rằng cán bộ Đoàn là những nhà giáo dục, nhà sư phạm, nhà quản lý, nhà tổ chức. Có quan điểm lại cho rằng: cán bộ Đoàn là người hát hay múa giỏi, người trẻ khoẻ; là những người ham thích hoạt động xã hội, biết tiếp xúc và gần gũi các đối tượng thanh niên, là người dễ gần, dễ mến. Nhìn chung ở góc độ nào, cũng có thể nhận thấy những quan niệm đó có khía cạnh đúng.
Tuy nhiên, cần phải xây dựng được khái niệm mang tính khoa học về cán bộ Đoàn thanh niên. Khái niệm Đoàn thanh niên: là tổ chức chính trị - xã hội của thanh niên, có vị trí quan trọng, giữ vai trò quyết định trong việc phát triển phong trào thanh thiếu nhi và xây dựng tổ chức Đoàn, Hội, Đội; là lực lượng bổ sung chủ 9 yếu cho cơ quan của Đảng, Nhà nước và các tổ chức chính trị, xã hội khác. Có thể hiểu khái niệm cán bộ Đoàn như sau: Trước hết, cán bộ Đoàn là cán bộ chính trị - xã hội hay nói cách khác là cán bộ vừa hoạt động chính trị, vừa là hoạt động xã hội, vì đối tượng thanh thiếu niên trong xã hội rất phong phú; Đoàn thanh niên là tổ chức tiên tiến nhất của thanh niên, là đội dự bị tin cậy của Đảng, đồng thời Đoàn thanh niên cũng lãnh đạo nhiều tổ chức xã hội khác của thanh thiếu niên ngoài Đoàn, gồm Hội liên hiệp thanh niên Việt Nam, Hội Sinh viên Việt Nam, Đội thiếu niên tiền phong Hồ Chí Minh. Khái niệm nguồn nhân lực trong tổ chức Đoàn Từ những khái niệm trên, nguồn nhân lực trong các tổ chức Đoàn được phát biểu như sau: “Nguồn nhân lực trong các tổ chức Đoàn là những cán bộ chuyên trách, cán bộ bán chuyên trách; cán bộ không chuyên trách, cán bộ làm công tác Hội liên hiệp thanh niên Việt Nam, Hội Sinh viên Việt Nam và Đội Thiếu niên tiền phong Hồ Chí Minh.
Cụ thể là những người giữ chức danh bí thư chi đoàn, phó bí thư, bí thư đoàn trở lên; những người làm việc trong các cơ quan chuyên trách của Đoàn và trực tiếp làm công tác đoàn, hội, đội, phong trào thanh thiếu nhi từ cấp huyện và tương đương trở lên; trợ lý thanh niên, cán bộ ban thanh niên trong Quân đội nhân dân; uỷ viên ban công tác thanh niên các cấp trong Công an nhân dân”.2 Vai trò nguồn nhân lực trong tổ chức đoàn Nguồn nhân lực đóng một vai trò rất quan trọng trong các tổ chức nói riêng và tổ chức đoàn nói chung. Điều này được thể hiện qua các khía cạnh: Thứ nhất, nguồn nhân lực là nguồn lực mang tính chiến lược: Trong điều kiện xã hội đang chuyển sang nền kinh tế tri thức, thì các nhân tố công nghệ, vốn, nguyên vật liệu đang giảm dần vai trò của nó. Bên cạnh đó, nhân tố tri thức của con người ngày càng chiến vị trí quan trọng: Nguồn nhân lực có tính năng động, sáng tạo và hoạt động trí óc của con người ngày càng trở nên quan trọng trong các tổ chức nói chung và trong các tổ chức đoàn nói 10 riêng. Nó giúp cho các tổ chức đoàn thực hiện tốt các chức năng, nhiệm vụ của mình.
Thứ hai, nguồn nhân lực là nhân tố quan trọng và quyết định đến việc hoàn thành nhiệm vụ, mục tiêu của các tổ chức đoàn. Nguồn nhân lực đảm bảo mọi nguồn sáng tạo trong tổ chức. Mặc dù trang thiết bị, tài sản, nguồn tài chính là những nguồn tài nguyên mà các tổ chức đều cần phải có, nhưng trong đó tài nguyên nhân văn - con người lại đặc biệt quan trọng. Không có những con người làm việc hiệu quả thì tổ chức đó không thể nào đạt tới mục tiêu.
Thứ ba, nguồn nhân lực là nhân tố quyết định đến sự phát triển của tổ chức đoàn. Xã hội không ngừng phát triển, nguồn lực con người là vô tận. Các tổ chức công đoàn nếu biết khai thác nguồn lực này đúng cách sẽ tạo ra một nguồn lực có sức khỏe, có trí tuệ nhằm phục vụ lại tổ chức, thúc đẩy tổ chức phát triển đáp ứng được yêu cầu của xã hội. Phát triển nguồn nhân lực trong tổ chức đoàn 1.1 Khái niệm phát triển nguồn nhân lực và phát triển nguồn nhân lực trong tổ chức đoàn Phát triển nguồn nhân lực Phát triển nguồn nhân lực là khái niệm trừu tượng, đã được nhiều tác giả nghiên cứu.
Theo Nadler & Nadler: Phát triển nguồn nhân lực và giáo dục đào tạo là những thuật ngữ có cùng nội hàm. Hai tác giả này định nghĩa: “phát triển nguồn nhân lực là làm tăng kinh nghiệm học được trong một khoảng thời gian xác định để tăng cơ hội nâng cao năng lực thực hiện công việc”. Theo Tổ chức lao động quốc tế (ILO): “Phát triển nguồn nhân lực bao hàm phạm vi rộng hơn, không chỉ là sự chiếm lĩnh lành nghề hoặc vấn đề đào tạo nói chung, mà còn là sự phát triển năng lực và sử dụng năng lực đó vào việc làm có hiệu quả, cũng như thoả mãn nghề nghiệp và cuộc sống cá nhân”. 11 Đứng trên quan điểm xem “con người là nguồn vốn - vốn nhân lực”, Yoshihara Kunio cho rằng: “Phát triển nguồn nhân lực là các hoạt động đầu tư nhằm tạo ra nguồn nhân lực với số lượng và chất lượng đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế-xã hội của đất nước, đồng thời đảm bảo sự phát triển của mỗi cá nhân”.
Có thể kết luận: Phát triển nguồn nhân lực là hành vi của tổ chức nhằm tạo ra sự biến đổi về số lượng và chất lượng nguồn nhân lực qua đó nâng cao hiệu quả sử dụng nhân lực để đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, của vùng. Phát triển nguồn nhân lực chính là nâng cao vai trò của nguồn lực con người trong sự phát triển kinh tế - xã hội, qua đó làm gia tăng giá trị của con người. Do đó, phát triển nguồn nhân lực đòi hỏi có sự quan tâm và can thiệp của Nhà nước bằng các phương pháp, chính sách và biện pháp hoàn thiện và nâng cao sức lao động xã hội, đáp ứng đòi hỏi nguồn nhân lực cho sự phát triển kinh tế - xã hội trong từng giai đoạn. Khái niệm về phát triển nguồn nhân lực trong tổ chức đoàn Từ khái niệm phát triển nguồn nhân lực, quan điểm của tác giả về phát triển nguồn nhân lực trong các tổ chức đoàn như sau: Phát triển nguồn nhân lực trong tổ chức đoàn là xây dựng một đội ngũ cán bộ Đoàn đủ về số lượng, đảm bảo về chất lượng, đồng bộ về cơ cấu, loại hình và ngày càng vững mạnh về chính trị, chuyên môn, nghiệp vụ, có sức khỏe để đủ khả năng lãnh đạo, chỉ đạo, quản lý, tổ chức thực hiện thắng lợi nhiệm vụ thu hút, tập hợp, giáo dục toàn diện nhân cách cho thanh thiếu nhi, góp phần nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực và bồi dưỡng nhân tài cho địa phương và đất nước.
Ý nghĩa của việc phát triển nguồn nhân lực trong tổ chức đoàn Đối với tổ chức, đơn vị Nguồn nhân lực trong tổ chức đoàn là nguồn lực phải bảo đảm có chất lượng cao và là yếu tố có ảnh hưởng đối với chất lượng tổ chức và hoạt động Đoàn. Lao động của công chức, viên chức, CBĐ là loại lao động trí tuệ phức 12 tạp trong hệ thống QLNN. Đội ngũ công chức, viên chức, CBĐ là nguồn nhân lực chất lượng cao, được đào tạo bài bản, có đủ năng lực đáp ứng yêu cầu công việc.