Tài liệu Luật: Luận văn ngành luật bảo vệ người gửi tiền tại ngân hàng

Nghiên cứu pháp luật bảo vệ quyền lợi người gửi tiền tại ngân hàng thương mại Việt Nam, phân tích quy định hiện hành và giải pháp hoàn thiện.

• Tác giả: Trần Thanh Vân
• Người hướng dẫn: TS. Dương Kim Thế Nguyên
• Trường học: Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Luật Kinh tế
• Đề tài: Bảo vệ người gửi tiền tại ngân hàng thương mại theo pháp luật Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• TRANG PHỤ BÌA
• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• TÓM TẮT
• ABSTRACT
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. Tính cấp thiết của đề tài
• 2. Tình hình nghiên cứu đề tài
• 3. Mục đích, đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.1. Mục đích nghiên cứu
• 3.2. Đối tượng nghiên cứu, phạm vi nghiên cứu
• 4. Phương pháp nghiên cứu
• 5. Ý nghĩa khoa học và giá trị ứng dụng của đề tài
• 6. Kết cấu đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN BẢO VỆ NGƯỜI GỬI TIỀN TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI BẰNG PHÁP LUẬT
• 1.1. Khái quát về người gửi tiền tại ngân hàng thương mại
• 1.1.1. Khái niệm Ngân hàng thương mại
• 1.1.2. Khái niệm về Người gửi tiền
• 1.1.3. Phân loại người gửi tiền tại ngân hàng thương mại
• 1.1.4. Các hình thức tiền gửi tiết kiệm
• 1.1.5. Các loại sản phẩm tiền gửi
• 1.2. Bảo vệ người gửi tiền tại ngân hàng thương mại bằng pháp luật
• 1.2.1. Pháp luật về bảo vệ người gửi tiền
• 1.2.2. Đặc điểm của pháp luật về bảo vệ người gửi tiền
• 1.2.3. Sự cần thiết bảo vệ quyền và lợi ích của người gửi tiền
• 1.3. Các nhân tố ảnh hưởng đến bảo vệ quyền lợi của người gửi tiền tại ngân hàng thương mại
• 1.3.1. Nhân tố khách quan
• 1.3.2. Nhân tố chủ quan
• 1.4. Các biện pháp bảo vệ quyền lợi người gửi tiền hiện nay tại Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ BẢO VỆ NGƯỜI GỬI TIỀN TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 2.1. Pháp luật về bảo vệ người gửi tiền tại ngân hàng thương mại
• 2.1.1. Hệ thống pháp lý về phòng tránh rủi ro để bảo vệ người gửi tiền tại ngân hàng thương mại
• 2.1.2. Pháp luật về cơ quan bảo vệ người gửi tiền tại ngân hàng thương mại
• 2.2. Đánh giá thực trạng bảo vệ người gửi tiền tại ngân hàng thương mại theo pháp luật Việt Nam
• 2.2.1. Những điểm đạt được
• 2.2.2. Những hạn chế
• 2.2.3. So sánh bảo hiểm tiền gửi của Việt Nam với bảo hiểm tiền gửi của Mỹ về bảo vệ người gửi tiền
• 2.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT BẢO VỆ NGƯỜI GỬI TIỀN TẠI NHTM Ở VIỆT NAM
• 3.1. Thực trạng gửi tiền tiết kiệm tại ngân hàng thương mại hiện nay
• 3.2. Các biện pháp bảo vệ người gửi tiền tại ngân hàng thương mại
• 3.2.1. Hoàn thiện hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật bảo vệ người gửi tiền tại ngân hàng thương mại
• 3.2.2. Nâng cao vai trò và trách nhiệm của các cơ quan Nhà nước bảo vệ người gửi tiền
• 3.2.3. Hoàn thiện pháp luật bảo vệ người gửi tiền
• 3.2.4. Hoàn thiện các quy định pháp luật bảo vệ người gửi tiền
• 3.2.5. Nâng cao hiệu quả thực thi các quy định pháp luật về bảo vệ người gửi tiền
• 3.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Toàn cảnh pháp luật bảo vệ người gửi tiền tại Việt Nam

Hệ thống pháp luật Việt Nam đóng vai trò nền tảng trong việc bảo vệ người gửi tiền tại ngân hàng thương mại. Mối quan hệ giữa người gửi tiền (NGT) và ngân hàng thương mại (NHTM) về bản chất là một quan hệ bất bình đẳng. NHTM là bên có ưu thế về chuyên môn, nguồn lực và là bên soạn thảo hợp đồng, trong khi NGT thường là các cá nhân, tổ chức thiếu thông tin và ở vị thế yếu hơn. Do đó, sự can thiệp của pháp luật là cần thiết để cân bằng cán cân quyền lợi, đảm bảo một môi trường tài chính công bằng và minh bạch. Việc bảo vệ người gửi tiền không chỉ bảo vệ tài sản của cá nhân mà còn góp phần củng cố niềm tin công chúng, đảm bảo an toàn hệ thống ngân hàng và là huyết mạch cho sự ổn định kinh tế vĩ mô. Khi người dân tin tưởng vào sự an toàn của các khoản tiền gửi, họ sẽ tích cực gửi tiền, tạo nguồn vốn huy động quan trọng cho NHTM để đầu tư và phát triển kinh tế. Ngược lại, sự mất niềm tin có thể dẫn đến tình trạng rút tiền hàng loạt, gây ra nguy cơ đổ vỡ ngân hàng và khủng hoảng tài chính. Hiện nay, khung pháp lý bảo vệ người tiêu dùng tài chính tại Việt Nam được quy định rải rác trong nhiều văn bản khác nhau như Bộ luật Dân sự, Luật Các tổ chức tín dụng, và đặc biệt là Luật Bảo hiểm tiền gửi. Mỗi văn bản điều chỉnh một khía cạnh cụ thể, từ quyền và nghĩa vụ cơ bản của các bên đến các cơ chế phòng ngừa rủi ro và xử lý khủng hoảng, tạo nên một mạng lưới pháp lý đa tầng để bảo vệ quyền lợi chính đáng cho người gửi tiền.

1.1. Sự cần thiết phải bảo vệ quyền lợi người gửi tiền

Bảo vệ quyền lợi người gửi tiền là một yêu cầu cấp thiết xuất phát từ bản chất không cân xứng trong quan hệ giữa NGT và NHTM. NGT, với vai trò là bên cho NHTM vay vốn, lại ở thế yếu hơn do hạn chế về kiến thức chuyên môn và khả năng đàm phán các điều khoản hợp đồng. Do đó, pháp luật cần có cơ chế đặc thù để bảo vệ họ. Sự bảo vệ này còn là nền tảng để xây dựng niềm tin công chúng vào hệ thống tài chính. Khi NGT an tâm rằng tài sản của mình được pháp luật bảo vệ, kể cả trong trường hợp NHTM gặp rủi ro, họ sẽ mạnh dạn gửi tiền, giúp các NHTM huy động vốn hiệu quả. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh tái cơ cấu tổ chức tín dụng và xử lý các ngân hàng yếu kém, nhằm duy trì sự ổn định và lành mạnh của toàn bộ hệ thống.

1.2. Các nhân tố khách quan và chủ quan ảnh hưởng đến NGT

Quyền lợi của người gửi tiền chịu tác động từ nhiều nhân tố. Về mặt khách quan, sự ổn định kinh tế - chính trị, chính sách tiền tệ của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, và một hành lang pháp lý hoàn thiện là những yếu tố quyết định. Lạm phát cao hay bất ổn chính trị có thể làm xói mòn giá trị tiền gửi và niềm tin của người dân. Về mặt chủ quan, hoạt động của chính các NHTM đóng vai trò then chốt. Chính sách quản lý rủi ro yếu kém, buông lỏng kiểm soát nội bộ, hay rủi ro đạo đức trong hoạt động ngân hàng có thể dẫn đến nợ xấu gia tăng, đe dọa trực tiếp đến khả năng thanh toán và sự an toàn của các khoản tiền gửi. Tâm lý và thói quen của người dân cũng là một nhân tố ảnh hưởng, khi sự thiếu hiểu biết có thể khiến họ dễ gặp rủi ro.

II. Thách thức pháp lý trong việc bảo vệ người gửi tiền

Mặc dù đã có nhiều nỗ lực, thực trạng pháp luật bảo vệ người gửi tiền tại ngân hàng thương mại ở Việt Nam vẫn còn đối mặt với nhiều thách thức và hạn chế đáng kể. Một trong những bất cập lớn nhất là sự thiếu vắng một văn bản pháp luật chuyên biệt, thống nhất. Các quy định hiện hành nằm rải rác tại nhiều luật khác nhau như Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, Luật Các tổ chức tín dụng, Luật Bảo hiểm tiền gửi, gây khó khăn cho việc áp dụng và tra cứu, kể cả đối với cơ quan chức năng và người dân. Tình trạng này tạo ra những "khoảng trống" pháp lý, khiến quyền lợi của NGT chưa được bảo vệ một cách toàn diện. Thêm vào đó, hợp đồng tiền gửi (thường là sổ tiết kiệm) tại nhiều NHTM còn rất sơ sài, thiếu các điều khoản rõ ràng về quyền và nghĩa vụ của các bên, đặc biệt là trách nhiệm của ngân hàng thương mại khi xảy ra sự cố. Khi tranh chấp phát sinh, NGT thường gặp bất lợi do thiếu cơ sở pháp lý vững chắc để bảo vệ mình. Văn hóa tuân thủ pháp luật của một số NHTM chưa cao, cùng với trình độ nhận thức pháp luật còn hạn chế của NGT, càng làm gia tăng các rủi ro tiềm ẩn trong hệ thống.

2.1. Lỗ hổng từ việc thiếu văn bản pháp luật chuyên biệt

Việc các quy định bảo vệ NGT nằm phân tán ở nhiều văn bản luật khác nhau là một hạn chế cốt lõi. Điều này không chỉ gây khó khăn trong việc hệ thống hóa và áp dụng pháp luật mà còn dẫn đến sự thiếu đồng bộ, thậm chí mâu thuẫn giữa các quy định. Ví dụ, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng có quy định chung nhưng lại chưa đề cập cụ thể đến các sản phẩm dịch vụ tài chính phức tạp. Sự thiếu vắng một đạo luật riêng biệt về bảo vệ người gửi tiền khiến cho việc xác định trách nhiệm và cơ chế giải quyết tranh chấp trở nên phức tạp, làm giảm hiệu quả bảo vệ trên thực tế.

2.2. Rủi ro từ hợp đồng tiền gửi và sự minh bạch thông tin

Sổ tiết kiệm, vốn là bằng chứng quan trọng nhất của giao dịch gửi tiền, lại thường không được xem như một hợp đồng đầy đủ với các điều khoản chi tiết. Nhiều NHTM chỉ cung cấp một biểu mẫu in sẵn với thông tin cơ bản. Sự mập mờ này tạo ra rủi ro lớn cho NGT khi xảy ra tranh chấp. Bên cạnh đó, vấn đề minh bạch thông tin ngân hàng cũng là một thách thức. Mặc dù pháp luật yêu cầu công khai lãi suất, phí dịch vụ, nhưng các thông tin về sức khỏe tài chính của ngân hàng hay các rủi ro tiềm ẩn thường không được công bố đầy đủ, khiến NGT khó có cơ sở để lựa chọn một tổ chức tín dụng an toàn.

III. Phương pháp phòng ngừa rủi ro bảo vệ người gửi tiền

Để bảo vệ người gửi tiền tại ngân hàng thương mại một cách chủ động, pháp luật Việt Nam đã xây dựng các cơ chế phòng ngừa rủi ro mang tính bắt buộc. Những biện pháp này không chờ đến khi thiệt hại xảy ra mới can thiệp, mà tập trung vào việc giám sát và yêu cầu các NHTM tuân thủ những quy định nghiêm ngặt để đảm bảo an toàn hoạt động. Trụ cột đầu tiên là yêu cầu về công khai, minh bạch thông tin và bảo mật dữ liệu khách hàng. Luật Các tổ chức tín dụng năm 2010 quy định rõ các NHTM phải công khai lãi suất, phí dịch vụ và các điều khoản liên quan, đồng thời có nghĩa vụ bảo mật tuyệt đối thông tin tài khoản của khách hàng. Trụ cột thứ hai là các quy định về an toàn vốn và dự phòng rủi ro. Các thông tư của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, như Thông tư 41/2016/TT-NHNN, đã đặt ra các tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu và yêu cầu trích lập dự phòng rủi ro tín dụng theo mức độ của các khoản nợ. Điều này buộc các NHTM phải hoạt động một cách thận trọng, hạn chế cho vay rủi ro cao và có đủ "bộ đệm" tài chính để đối phó với các tổn thất tiềm tàng, qua đó gián tiếp bảo vệ nguồn tiền gửi. Trụ cột quan trọng nhất chính là cơ chế bảo hiểm tiền gửi bắt buộc.

3.1. Đảm bảo an toàn vốn và trích lập dự phòng rủi ro

Pháp luật yêu cầu các NHTM phải duy trì tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu và thực hiện trích lập dự phòng rủi ro một cách nghiêm ngặt. Đây là biện pháp cốt lõi để đảm bảo ngân hàng có đủ khả năng tài chính chống chọi với các cú sốc. Việc phân loại nợ thành 5 nhóm và quy định tỷ lệ trích lập dự phòng tương ứng (từ 0% cho nợ đủ tiêu chuẩn đến 100% cho nợ có khả năng mất vốn) buộc các ngân hàng phải quản lý chất lượng tín dụng chặt chẽ. Cơ chế này giúp phòng ngừa đổ vỡ ngân hàng từ gốc rễ, bảo vệ tài sản của người gửi tiền một cách hiệu quả.

3.2. Vai trò của cơ chế bảo hiểm tiền gửi bắt buộc BHTG

Theo Luật BHTG 2012, tất cả các NHTM nhận tiền gửi của cá nhân đều phải tham gia bảo hiểm tiền gửi. Đây là một tấm lưới an toàn cuối cùng cho NGT. Trong trường hợp một ngân hàng lâm vào tình trạng mất khả năng chi trả hoặc phá sản, tổ chức Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam (DIV) sẽ thay mặt Chính phủ chi trả tiền gửi cho người dân trong hạn mức quy định. Cơ chế này không chỉ bảo vệ tài sản trực tiếp cho NGT mà còn có tác dụng tâm lý to lớn, giúp duy trì niềm tin và ngăn chặn nguy cơ rút tiền hàng loạt, góp phần ổn định toàn bộ hệ thống.

IV. Vai trò các cơ quan nhà nước bảo vệ quyền lợi người gửi tiền

Hiệu quả của việc bảo vệ người gửi tiền tại ngân hàng thương mại phụ thuộc rất lớn vào vai trò và năng lực của các cơ quan quản lý nhà nước. Hệ thống các thiết chế này tạo thành một cơ chế giám sát, quản lý và can thiệp đa tầng, đảm bảo các quy định pháp luật được thực thi nghiêm minh. Đứng đầu là Chính phủ, cơ quan có thẩm quyền chung ban hành các văn bản dưới luật như Nghị định để cụ thể hóa các quy định của Quốc hội. Cơ quan trực tiếp và quan trọng nhất trong lĩnh vực này là Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN). NHNN không chỉ ban hành các quy định về an toàn hoạt động mà còn thực hiện chức năng thanh tra, giám sát hoạt động ngân hàng một cách thường xuyên. Khi phát hiện các TCTD có dấu hiệu yếu kém, NHNN sẽ can thiệp kịp thời thông qua các biện pháp như kiểm soát đặc biệt, hỗ trợ thanh khoản hoặc yêu cầu tái cơ cấu tổ chức tín dụng. Bên cạnh đó, tổ chức Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam (DIV) là một thiết chế chuyên biệt, hoạt động không vì lợi nhuận, với sứ mệnh cốt lõi là bảo vệ quyền lợi của NGT. Cuối cùng, hệ thống Tòa án nhân dân đóng vai trò là cơ quan tài phán, giải quyết các tranh chấp phát sinh giữa NGT và NHTM, đưa ra những phán quyết công bằng dựa trên quy định của pháp luật.

4.1. Nhiệm vụ giám sát của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam

Ngân hàng Nhà nước Việt Nam là "nhạc trưởng" trong việc điều hành chính sách tiền tệ và đảm bảo an toàn hệ thống ngân hàng. Thông qua hoạt động thanh tra, giám sát, NHNN đánh giá sức khỏe tài chính của từng NHTM, phát hiện sớm các rủi ro và yêu cầu khắc phục. Trong những trường hợp nghiêm trọng, NHNN có thẩm quyền áp dụng các biện pháp can thiệp mạnh mẽ, bao gồm cả việc tham gia vào quá trình xử lý ngân hàng yếu kém, nhằm bảo vệ tối đa quyền lợi của người gửi tiền và ngăn chặn rủi ro lây lan trong hệ thống.

4.2. Chức năng của Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam DIV

Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam (DIV) là tổ chức tài chính nhà nước có chức năng bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người gửi tiền. DIV thực hiện việc cấp và thu hồi chứng nhận tham gia BHTG, thu phí BHTG từ các NHTM, quản lý và đầu tư nguồn vốn để gia tăng năng lực tài chính. Nhiệm vụ quan trọng nhất của DIV là thực hiện chi trả tiền bảo hiểm cho NGT khi một ngân hàng tham gia BHTG bị phá sản hoặc mất khả năng thanh toán. Hoạt động của DIV củng cố niềm tin của công chúng và là một bộ phận không thể thiếu trong cơ chế xử lý khủng hoảng ngân hàng.

V. So sánh luật bảo vệ người gửi tiền của Việt Nam và Mỹ

Đánh giá thực trạng pháp luật bảo vệ người gửi tiền tại ngân hàng thương mại ở Việt Nam cho thấy những bước tiến đáng kể, đặc biệt là việc ban hành Luật BHTG năm 2012. Luật đã xác định rõ vai trò của NHNN và DIV, quy định đối tượng được bảo hiểm là cá nhân và loại tiền được bảo hiểm là Đồng Việt Nam. Tuy nhiên, khi so sánh với các quốc gia phát triển như Mỹ, một số hạn chế của hệ thống Việt Nam trở nên rõ ràng hơn. Tại Mỹ, Công ty Bảo hiểm Tiền gửi Liên bang (FDIC) là một cơ quan độc lập, có uy tín và quyền lực rất lớn. Điểm khác biệt lớn nhất và cũng là hạn chế của Việt Nam nằm ở hạn mức trả tiền bảo hiểm. Hiện tại, hạn mức chi trả của Việt Nam là 125 triệu đồng (theo Quyết định 32/2021/QĐ-TTg, cập nhật từ mức 75 triệu trong tài liệu gốc), một con số còn khiêm tốn so với mức thu nhập và quy mô các khoản tiền gửi của nhiều người dân. Trong khi đó, tại Mỹ, FDIC bảo hiểm cho các khoản tiền gửi lên tới 250.000 USD cho mỗi người gửi tiền tại mỗi ngân hàng. Sự chênh lệch này cho thấy khả năng bảo vệ của hệ thống Việt Nam vẫn còn hạn chế. Hơn nữa, quy trình xử lý và chi trả của FDIC được đánh giá là rất nhanh chóng và hiệu quả, thường chỉ trong vòng vài ngày sau khi ngân hàng đổ vỡ, giúp trấn an người gửi tiền gần như ngay lập tức.

5.1. Hạn chế về hạn mức trả tiền bảo hiểm tại Việt Nam

Hạn mức trả tiền bảo hiểm hiện tại ở Việt Nam được cho là chưa theo kịp sự phát triển kinh tế và mức sống của người dân. Với hạn mức 125 triệu đồng, nhiều người gửi tiền với số lượng lớn vẫn cảm thấy bất an. Mặc dù luật quy định Thủ tướng Chính phủ sẽ điều chỉnh hạn mức này trong từng thời kỳ, việc nâng hạn mức một cách phù hợp hơn là yêu cầu cấp thiết để củng cố niềm tin của công chúng và nâng cao hiệu quả thực chất của chính sách bảo hiểm tiền gửi.

5.2. Sự khác biệt trong cơ chế xử lý ngân hàng yếu kém

So với Mỹ, cơ chế xử lý ngân hàng yếu kém tại Việt Nam vẫn còn những điểm cần hoàn thiện. FDIC của Mỹ có nhiều công cụ linh hoạt để xử lý ngân hàng đổ vỡ, như thanh lý tài sản, bán lại cho một tổ chức lành mạnh (giao dịch mua và giả định - P&A), hoặc hỗ trợ tái cấp vốn. Các phương pháp này thường bảo vệ được cả những khoản tiền gửi không được bảo hiểm ở một mức độ nhất định và diễn ra rất nhanh. Tại Việt Nam, quy trình xử lý phá sản một TCTD còn phức tạp và kéo dài, có thể gây tâm lý hoang mang cho người gửi tiền trong thời gian chờ đợi.

VI. Giải pháp hoàn thiện pháp luật bảo vệ người gửi tiền

Để khắc phục những hạn chế hiện tại và xây dựng một cơ chế bảo vệ người gửi tiền tại ngân hàng thương mại hiệu quả hơn, việc hoàn thiện hệ thống pháp luật là nhiệm vụ trọng tâm. Trước hết, cần nghiên cứu xây dựng một văn bản pháp luật chuyên biệt, thống nhất về bảo vệ người gửi tiền hoặc người tiêu dùng dịch vụ tài chính. Đạo luật này sẽ hệ thống hóa các quy định đang nằm rải rác, lấp đầy các khoảng trống pháp lý và tạo ra một cơ sở pháp lý vững chắc, dễ tiếp cận cho cả người dân và cơ quan thực thi. Song song đó, việc nâng cao trách nhiệm của ngân hàng thương mại cần được quy định rõ ràng hơn, đặc biệt là tiêu chuẩn hóa hợp đồng tiền gửi theo hướng chi tiết, đầy đủ các điều khoản về quyền và nghĩa vụ của các bên. Cần có chế tài nghiêm khắc đối với các hành vi vi phạm minh bạch thông tin ngân hàng hoặc xâm phạm quyền lợi khách hàng. Vai trò của các cơ quan quản lý nhà nước cũng cần được tăng cường. Hoạt động thanh tra, giám sát hoạt động ngân hàng của NHNN phải được thực hiện thường xuyên và quyết liệt hơn. Cuối cùng, cần nâng cao nhận thức pháp luật cho người dân để họ có thể tự bảo vệ quyền lợi của mình một cách chủ động.

6.1. Xây dựng một khung pháp lý bảo vệ người tiêu dùng tài chính

Việc xây dựng một khung pháp lý bảo vệ người tiêu dùng tài chính toàn diện là giải pháp căn cơ. Văn bản này cần quy định rõ ràng về quyền được cung cấp thông tin đầy đủ, quyền được bảo mật dữ liệu, cơ chế khiếu nại và giải quyết tranh chấp đơn giản, hiệu quả. Đặc biệt, cần có những quy định cụ thể cho hợp đồng tiền gửi, yêu cầu các điều khoản phải rõ ràng, công bằng và không chứa các điều khoản bất lợi cho người gửi tiền. Đây là bước đi quan trọng để hướng tới các chuẩn mực quốc tế trong việc bảo vệ khách hàng ngành tài chính.

6.2. Nâng cao năng lực và hiệu quả thực thi của DIV và NHNN

Cần tiếp tục nâng cao năng lực tài chính và vai trò của Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam (DIV), xem xét từng bước nâng hạn mức trả tiền bảo hiểm cho phù hợp với thực tiễn. Đồng thời, cần trao thêm quyền cho DIV trong việc tham gia sâu hơn vào quá trình kiểm tra, giám sát và xử lý ngân hàng yếu kém. Đối với Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, cần tăng cường hiệu quả thực thi pháp luật, xử lý nghiêm minh các vi phạm để tạo sự răn đe, đảm bảo một môi trường ngân hàng hoạt động lành mạnh, an toàn và có trách nhiệm với người gửi tiền.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong hệ thống tài chính quốc gia, người gửi tiền giữ vai trò huyết mạch khi cung cấp nguồn vốn nhàn rỗi chủ lực cho các ngân hàng thương mại hoạt động và mở rộng tín dụng. Tuy nhiên, giai đoạn 2008 – 2018 chứng kiến nhiều biến động phức tạp với những tranh chấp nghiêm trọng, điển hình như vụ thất thoát 245 tỷ đồng tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Xuất Nhập khẩu Việt Nam (Eximbank) hay vụ tranh chấp 3,9 tỷ đồng tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Sài Gòn Thương Tín (Sacombank). Thực tiễn này làm bộc lộ vị thế yếu thế rõ rệt của khách hàng gửi tiền so với các định chế tài chính chuyên nghiệp.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm là sự thiếu hụt của một đạo luật riêng biệt điều chỉnh quyền lợi người gửi tiền, cùng hạn mức chi trả bảo hiểm tiền gửi khiêm tốn 75 triệu đồng theo Quyết định số 21/2017/QĐ-TTg. Mục tiêu cụ thể của công trình là hệ thống hóa cơ sở lý luận, phân tích toàn diện thực trạng pháp luật Việt Nam về bảo vệ người gửi tiền giai đoạn 2008 – 2018, đồng thời so sánh với mô hình quốc tế để đề xuất giải pháp hoàn thiện khung pháp lý.

Nghiên cứu mang ý nghĩa sâu sắc đối với an toàn hệ thống, trực tiếp tác động đến quy định tỷ lệ cấp tín dụng trên nguồn vốn huy động tối đa 80% và tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu 9%. Kết quả nghiên cứu đóng góp nền tảng vững chắc để xây dựng niềm tin của hàng triệu khách hàng cá nhân, ngăn ngừa nguy cơ rút tiền hàng loạt và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế vĩ mô ổn định.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng của ba khung lý thuyết trọng tâm: Lý thuyết bất cân xứng thông tin, Lý thuyết hợp đồng gia nhập và Lý thuyết bảo hiểm tiền gửi hiện đại. Trong quan hệ ngân hàng, sự chênh lệch về trình độ nghiệp vụ và quyền kiểm soát dữ liệu khiến người gửi tiền luôn chịu nhiều rủi ro hơn bên cung cấp dịch vụ.

Bốn khái niệm cốt lõi được định hình chặt chẽ làm cơ sở phân tích:

• Ngân hàng thương mại: Là tổ chức tín dụng thực hiện toàn bộ hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác vì mục tiêu lợi nhuận theo Khoản 3 Điều 4 Luật Các tổ chức tín dụng năm 2010.
• Người gửi tiền: Cá nhân từ đủ 18 tuổi có năng lực hành vi dân sự đầy đủ, hoặc người từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi theo quy định tại Điều 3 Thông tư số 48/2018/TT-NHNN có quyền thực hiện giao dịch tiền gửi tiết kiệm.
• Hợp đồng tiền gửi tiết kiệm: Thỏa thuận pháp lý xác lập việc gửi tiền có kỳ hạn hoặc không kỳ hạn, hình thành quyền đòi nợ và nghĩa vụ hoàn trả gốc kèm lãi suất.
• Bảo hiểm tiền gửi: Cơ chế tài chính công bảo đảm hoàn trả tiền gửi cho cá nhân trong hạn mức quy định khi tổ chức tín dụng lâm vào tình trạng phá sản hoặc mất khả năng chi trả theo Khoản 1 Điều 4 Luật Bảo hiểm tiền gửi năm 2012.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định tính kết hợp phân tích văn bản quy phạm pháp luật và án lệ thực tế. Nguồn dữ liệu bao gồm hệ thống 15 văn bản quy phạm pháp luật chủ chốt từ năm 1999 đến năm 2018 cùng hồ sơ xét xử của 10 vụ tranh chấp tiền gửi tiêu biểu.

Cỡ mẫu phân tích bao gồm 10 vụ án kinh tế - ngân hàng điển hình và toàn bộ hệ thống định mức an toàn tài chính giai đoạn 2008 – 2018. Nghiên cứu áp dụng phương pháp chọn mẫu có chủ đích nhằm tập trung vào các vụ việc có giá trị tranh chấp lớn, phản ánh trung thực lỗ hổng kiểm soát nội bộ và xung đột quyền lợi giữa ngân hàng và khách hàng. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích luật viết kết hợp nghiên cứu so sánh luật học là nhằm mổ xẻ chính xác các khoảng trống quy phạm của Việt Nam đối chiếu với các chuẩn mực tiên tiến của Tổng công ty Bảo hiểm Tiền gửi Liên bang Hoa Kỳ (FDIC).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu chỉ ra bốn phát hiện then chốt về thực trạng pháp lý bảo vệ người gửi tiền tại Việt Nam:

Thứ nhất, hệ thống pháp luật bảo vệ người gửi tiền bị phân tán tại hơn 5 đạo luật khác nhau, bao gồm Bộ luật Dân sự năm 2015, Luật Các tổ chức tín dụng năm 2010 sửa đổi bổ sung năm 2017, Luật Bảo hiểm tiền gửi năm 2012, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2010 và các thông tư chuyên ngành. Tình trạng thiếu một luật thống nhất dẫn đến sự chồng chéo và kéo dài thời gian giải quyết tranh chấp từ 2 đến 5 năm.

Thứ hai, hạn mức chi trả bảo hiểm tiền gửi 75 triệu đồng theo Quyết định số 21/2017/QĐ-TTg chỉ bảo vệ được một phần rất nhỏ các khoản tiền gửi của tầng lớp trung lưu và người có thu nhập cao. Khi so sánh với Hoa Kỳ, hạn mức chi trả của tổ chức FDIC lên tới 250.000 USD (tương đương khoảng 5,8 tỷ đồng Việt Nam), bảo hiểm trọn vẹn 100% số dư của đại đa số người gửi tiền thông thường trong vòng vài ngày làm việc.

Thứ ba, rủi ro đạo đức và quy trình tác nghiệp nội bộ lỏng lẻo gây thiệt hại đặc biệt nghiêm trọng. Điển hình tại Eximbank Chi nhánh Thành phố Hồ Chí Minh, lợi dụng sự quản lý thiếu chặt chẽ, cán bộ ngân hàng đã chiếm đoạt 264 tỷ đồng, trong đó có 245 tỷ đồng của bà Chu Thị Bình, 10 tỷ đồng của bà Phùng Thị Phẩm và 9 tỷ đồng của bà Lê Thị Minh Qúi. Sau đó, đối tượng đã mua 850.000 USD và 41.853,23 chỉ vàng SJC trước khi bỏ trốn.

Thứ tư, áp lực chỉ tiêu lợi nhuận thúc đẩy hành vi che giấu nợ xấu nhằm giảm trích lập dự phòng rủi ro. Các ngân hàng có xu hướng lách tỷ lệ trích lập dự phòng cụ thể gồm 0% cho nợ nhóm 1, 5% cho nợ nhóm 2, 20% cho nợ nhóm 3, 50% cho nợ nhóm 4 và 100% cho nợ nhóm 5, cùng 0,75% dự phòng chung theo Thông tư số 02/2013/TT-NHNN để duy trì lợi nhuận ngắn hạn, đẩy rủi ro thanh khoản về phía người gửi tiền.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của những tồn tại trên bắt nguồn từ nhận thức xem nhẹ vị thế của khách hàng gửi tiền, coi sổ tiết kiệm chỉ là chứng chỉ xác nhận đơn phương thay vì một hợp đồng song vụ đầy đủ điều khoản bảo vệ. Bên cạnh đó, các ngân hàng thương mại thường ưu tiên xử lý khủng hoảng truyền thông và đẩy trách nhiệm chứng minh sang người gửi tiền khi có sai phạm từ nhân viên.

Dữ liệu so sánh có thể được hệ thống hóa qua bảng phân tích tương quan giữa mô hình Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam và cơ chế FDIC Hoa Kỳ về: hạn mức bồi thường (75 triệu đồng so với 250.000 USD), thời gian chi trả thực tế, và phạm vi can thiệp sớm như mua lại và tiếp quản (Purchase and Assumption - P&A) hay hỗ trợ ngân hàng mở (Open Bank Assistance - OBA).

Ngoài ra, một biểu đồ diễn tiến lãi suất huy động giai đoạn 2011 – 2012 với mức đỉnh điểm 17% – 18%/năm sẽ minh họa rõ áp lực rủi ro thanh khoản mà người gửi tiền phải đối mặt trong thời kỳ bất ổn vĩ mô. Kết quả nghiên cứu khẳng định sự cấp thiết phải chuyển đổi cơ chế giải quyết tranh chấp từ bị động sang chủ động can thiệp bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng tài chính.

Đề xuất và khuyến nghị

Nghiên cứu đưa ra 4 nhóm giải pháp mang tính chiến lược và khả thi cao:

Thứ nhất, Quốc hội và Ngân hàng Nhà nước cần khẩn trương xây dựng và ban hành Đạo luật riêng về Bảo vệ người gửi tiền hoặc Nghị định chuyên biệt của Chính phủ trong giai đoạn 2021 – 2023. Văn bản này phải quy định cụ thể trách nhiệm pháp lý sơ cấp của ngân hàng thương mại khi nhân viên lợi dụng chức vụ chiếm đoạt tiền gửi, chấm dứt tình trạng ngân hàng thoái thác trách nhiệm cho cá nhân cán bộ vi phạm.

Thứ hai, Thủ tướng Chính phủ và Bảo hiểm Tiền gửi Việt Nam cần nâng hạn mức chi trả bảo hiểm tiền gửi từ 75 triệu đồng lên mức tối thiểu 300 triệu đồng đến 500 triệu đồng trong lộ trình 2020 – 2022. Hạn mức mới này sẽ bảo đảm độ bao phủ an toàn cho khoảng 85% đến 90% tổng số người gửi tiền cá nhân trong toàn hệ thống.

Thứ ba, Ngân hàng Nhà nước cần ban hành mẫu hợp đồng tiền gửi tiết kiệm chuẩn mực bắt buộc áp dụng từ năm 2021. Mẫu hợp đồng phải minh bạch hóa 100% quyền hạn, nghĩa vụ, phương thức truy vấn số dư điện tử và quy trình xử lý khiếu nại trong thời hạn tối đa 30 ngày làm việc kể từ khi nhận phản ánh.

Thứ tư, Tăng cường công tác thanh tra, giám sát tuân thủ đối với tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu 9% theo Thông tư số 41/2016/TT-NHNN và giới hạn cấp tín dụng so với nguồn vốn huy động không vượt quá 80%. Cơ quan thanh tra ngân hàng cần xử phạt nghiêm khắc các hành vi chậm đóng phí bảo hiểm tiền gửi hoặc trích lập dự phòng không đúng tỷ lệ phân loại 5 nhóm nợ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng trọng điểm:

• Cơ quan quản lý Nhà nước và Lập pháp: Cung cấp luận cứ khoa học thực tiễn giúp Ngân hàng Nhà nước, Bảo hiểm Tiền gửi Việt Nam và Quốc hội tham khảo hoàn thiện chính sách tiền tệ, sửa đổi Luật Các tổ chức tín dụng và xây dựng chiến lược phát triển bảo hiểm tiền gửi.
• Ban Lãnh đạo và Khối Pháp chế các Ngân hàng Thương mại: Hỗ trợ rà soát quy trình quản trị rủi ro vận hành, chuẩn hóa biểu mẫu hợp đồng tiền gửi và nâng cao đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ cán bộ giao dịch.
• Người gửi tiền cá nhân và Doanh nghiệp: Trang bị kiến thức pháp lý vững chắc, kỹ năng nhận diện rủi ro khi gửi tiết kiệm, quản lý chứng từ và phương thức bảo vệ quyền lợi hợp pháp khi phát sinh tranh chấp.
• Giới nghiên cứu, Giảng viên và Học viên ngành Luật, Tài chính - Ngân hàng: Tài liệu tham khảo chuyên sâu phục vụ công tác giảng dạy, nghiên cứu học thuật và phát triển các đề tài liên quan đến pháp luật kinh tế và an toàn hệ thống tài chính.

Câu hỏi thường gặp

Hạn mức chi trả bảo hiểm tiền gửi tại Việt Nam theo quy định hiện hành là bao nhiêu? Theo Điều 3 Quyết định số 21/2017/QĐ-TTg ngày 15/06/2017 của Thủ tướng Chính phủ, số tiền bảo hiểm tối đa được trả cho tất cả các khoản tiền gửi được bảo hiểm của một cá nhân tại một tổ chức tín dụng là 75 triệu đồng, bao gồm cả gốc và lãi khi tổ chức đó mất khả năng thanh toán hoặc phá sản.

Khi nhân viên ngân hàng giả mạo chữ ký chiếm đoạt tiền gửi thì ngân hàng hay nhân viên chịu trách nhiệm bồi thường? Ngân hàng phải chịu trách nhiệm dân sự sơ cấp đối với khách hàng theo quy định của Bộ luật Dân sự về bồi thường thiệt hại do người của pháp nhân gây ra. Điển hình trong vụ án Eximbank chi nhánh Thành phố Hồ Chí Minh thất thoát 245 tỷ đồng, Tòa án đã tuyên buộc Eximbank phải tất toán và hoàn trả đầy đủ tiền gốc cùng lãi suất phát sinh cho khách hàng.

Tiền gửi bằng ngoại tệ và vàng tại các ngân hàng thương mại có được bảo hiểm tiền gửi không? Căn cứ theo Luật Bảo hiểm tiền gửi năm 2012, chỉ có tiền gửi bằng đồng Việt Nam của cá nhân gửi tại tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi mới được bảo hiểm. Tiền gửi bằng ngoại tệ như USD, EUR và tài sản quy đổi thành vàng hoàn toàn không thuộc đối tượng được chi trả bảo hiểm tiền gửi.

Các tỷ lệ an toàn tài chính bắt buộc nào giúp phòng ngừa rủi ro cho người gửi tiền? Ngân hàng thương mại phải duy trì tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu 9% theo Thông tư số 41/2016/TT-NHNN, dự trữ bắt buộc 3%, dự trữ thanh khoản 10%, khả năng chi trả ngày hôm sau tối thiểu 15% và tỷ lệ cấp tín dụng trên nguồn vốn huy động không vượt quá 80% theo Thông tư số 36/2014/TT-NHNN.

Cơ chế xử lý ngân hàng đổ vỡ của tổ chức FDIC tại Hoa Kỳ có điểm gì ưu việt hơn Việt Nam? FDIC bảo đảm hạn mức chi trả lên tới 250.000 USD trong vài ngày và áp dụng linh hoạt các biện pháp chuyển giao tiền gửi được bảo hiểm hoặc mua lại và tiếp quản tài sản (P&A), giúp quyền lợi của người gửi tiền không bị gián đoạn và giảm thiểu tối đa tổn thất tài chính cho toàn xã hội.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về vị thế pháp lý yếu thế của người gửi tiền và sự cần thiết khách quan phải thiết lập cơ chế bảo vệ chuyên biệt.
• Phân tích sâu sắc thực trạng áp dụng pháp luật giai đoạn 2008 – 2018, chỉ rõ các hạn chế về hạn mức bảo hiểm 75 triệu đồng và rủi ro tác nghiệp qua các vụ việc điển hình như Eximbank (245 tỷ đồng) và Sacombank (3,9 tỷ đồng).
• Đóng góp luận cứ so sánh giá trị giữa mô hình bảo vệ người gửi tiền tại Việt Nam và cơ chế bảo hiểm tiền gửi FDIC của Hoa Kỳ với hạn mức 250.000 USD.
• Đề xuất lộ trình 4 giải pháp trọng tâm: xây dựng đạo luật chuyên biệt, nâng hạn mức bảo hiểm lên 300 – 500 triệu đồng, chuẩn hóa hợp đồng tiền gửi và siết chặt kiểm soát tỷ lệ an toàn vốn 9%.
• Tiếp tục hoàn thiện thể chế pháp lý và nâng cao hiệu quả thanh tra ngân hàng là yêu cầu sống còn để củng cố niềm tin công chúng, bảo đảm thị trường tài chính Việt Nam phát triển an toàn, minh bạch và hội nhập bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tổng quan lý thuyết về pháp luật bảo vệ NGT tại các ngân hàng thương mại. Chương 2: Thực trạng pháp luật Việt Nam về bảo vệ quyền lợi NGT tại ngân hàng thương mại ở Việt Nam. Chương 3: Giải pháp hoàn thiện pháp luật bảo vệ NGT tại ngân hàng 6 thương mại ở Việt Nam. NHỮNG VẪN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN BẢO VỆ NGƯỜI GỬI TIỀN TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI BẰNG PHÁP LUẬT 1.

Khái quát về người gửi tiền tại ngân hàng thương mại 1. Khái niệm Ngân hàng thương mại Căn cứ khoản 3 điều 4 luật các TCTD năm 2010: “Ngân hàng thương mại là là loại hình ngân hàng được thực hiện tất cả các hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác theo quy định của Luật này nhằm mục tiêu lợi nhuận” Ngân hàng thương mại5 là tổ chức kinh doanh tiền tệ mà hoạt động chủ yếu và thường xuyên là nhận tiền ký gửi từ khách hàng với trách nhiệm hoàn trả và sử dụng số tiền đó để cho vay, thực hiện nghiệp vụ chiết khấu và làm phương tiện thanh toán. Khái niệm về Người gửi tiền Tại khoản 2 điều 6 của văn bản số 14 của ngân hàng Nhà nước ngày 21/05/2014 về việc ban hành quy chế tiền gửi tiết kiệm quy định: “NGT là người thực hiện giao dịch liên quan đến tiền gửi tiết kiệm. NGT có thể là chủ sở hữu tiền gửi tiết kiệm, hoặc đồng chủ sở hữu tiền gửi tiết kiệm, hoặc người giám hộ hoặc người đại diện theo pháp luật của chủ sở hữu tiền gửi tiết kiệm, của đồng chủ sở hữu tiền gửi tiết kiệm.” Khái niệm này chỉ mới đề cập chung chung về NGT tiết kiệm, chưa cụ thể các đối tượng thuộc đối tượng là NGT tiết kiệm.

Theo thông tư số 48 của ngân hàng Nhà nước, ngày 31/12/2018 về việc Ban hành Quy định về tiền gửi tiết kiệm có hiệu lực từ ngày 01/07/2019, thì khái niệm về NGT có thay đổi, cụ thể tại Điều 3 của Thông tư 48: “1. Công dân Việt Nam từ đủ 18 tuổi trở lên có năng lực hành vi dân sự đầy đủ theo quy định của pháp luật. Công dân Việt Nam từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi không bị hạn chế 5 Xem khoản 3, điều 4 Luật các TCTD số 47/2010 8 năng lực hành vi dân sự hoặc không mất năng lực hành vi dân sự theo quy định của pháp luật. Công dân Việt Nam bị hạn chế năng lực hành vi dân sự hoặc mất năng lực hành vi dân sự theo quy định của pháp luật hoặc chưa đủ 15 tuổi thực hiện giao dịch tiền gửi tiết kiệm thông qua người đại diện theo pháp luật; Công dân Việt Nam có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi theo quy định của pháp luật thực hiện giao dịch tiền gửi tiết kiệm thông qua người giám hộ.” Người gửi tiền là khách hàng có mở một tài khoản tiền gửi và gửi tiền vào tài khoản được mở đó tại TCTD (cụ thể tại NHTM) dưới một hình thức lựa chọn loại hình gửi tiết kiệm nhất định theo quy định của pháp luật phù hợp với mục đích, yêu cầu của khách hàng và NHTM.

Người gửi tiền được hiểu thông thường là người có một khoản tiền gửi vào tài khoản của họ tại NHTM. Tiền gửi có ý nghĩa to lớn đối với NGT và các ngân hàng thương mại. Đối với người gửi tiền, ý nghĩa tiền gửi phụ thuộc vào mục đích gửi của họ. Có thể dễ dàng nhận ra hai trường hợp mà khách hàng gửi tiền là khi khách hàng hưởng lợi ích từ các công cụ thanh toán mà ngân hàng cung cấp cho họ hoặc là khách hàng gửi tiền vào để hưởng lợi như gửi vào tài khoản tiết kiệm hoặc tài khoản định kỳ.

Còn đối với NHTM thì việc bảo vệ người gửi tiền còn có ý nghĩa duy trì sự hoạt động và phát triển của cả đơn vị, vì đó kênh huy động nguồn vốn quan trọng, bảo vệ cho hoạt động tài chính của các NHTM. Phân loại người gửi tiền tại ngân hàng thương mại Người gửi tiền tại các tổ chức tín dụng, cụ thể tại Ngân hàng thương mại có thể là cá nhân hoặc tổ chức kinh tế. Mục đích của người gửi tiền tại NHTM rất khác nhau và phụ thuộc vào nhu cầu mục đích gửi tiết kiệm của từng đối tượng khách hàng gửi. - Đối với chủ thể gửi tiền là cá nhân Đối với chủ thể gửi tiền là cá nhân, nguồn tiền gửi chủ yếu là nguồn tiền tích góp được từ quá trình lao động, sản xuất, kinh doanh và chưa có mục đích sử dụng, đầu tư.

Họ muốn sử dụng số tiền nhàn rỗi này gửi vào Ngân hàng thương mại nhằm mục đích an toàn và để hưởng lãi suất để tăng lên phần thu nhập. 9 - Đối với chủ thể gửi tiền là tổ chức kinh tế Đối với chủ thể tiền gửi là tổ chức kinh tế bao gồm doanh nghiệp được thành lập theo Luật Doanh nghiệp (doanh nghiệp tư nhân, công ty cổ phần, công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty hợp danh); Hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã được thành lập theo Luật hợp tác xã, các tổ chức kinh tế theo luật đầu tư. Đối tượng khách hàng này phần đông là các doanh nghiệp có nhu cầu sử dụng dịch vụ thanh toán từ các Ngân hàng, họ mở tài khoản tại ngân hàng để trả lương cho nhân viên, thanh toán tiền hàng cho đối tác, thanh toán L/C. Ngoài ra thì các doanh nghiệp gửi tiền tại ngân hàng thương mại nhằm mục đích giảm bớt nhân sự cho việc thu chi tiền mặt, họ ủy quyền cho ngân hàng đi thu, chi hộ và số tiền đó sẽ gửi tại ngân hàng được ủy quyền.

Cũng có các tổ chức gửi tiền cũng vì mục đích lấy tiền lãi làm tăng thêm lợi nhuận, thu nhập cho các thành viên tại tổ chức doanh nghiệp đó. Các hình thức tiền gửi tiết kiệm Theo điều 6 thông tư 48 của Ngân hàng Nhà nước ngày 31/12/2018, hình thức tiền gửi tiết kiệm phân loại như: 1. Hình thức tiền gửi tiết kiệm phân loại theo: a) Thời hạn gửi tiền bao gồm tiền gửi tiết kiệm không kỳ hạn, tiền gửi tiết kiệm có kỳ hạn. Thời hạn gửi tiền cụ thể do tổ chức tín dụng xác định; b) Tiêu chí khác do tổ chức tín dụng xác định.

Tổ chức tín dụng quy định cụ thể về từng hình thức tiền gửi tiết kiệm phù hợp với quy định tại Thông tư này và quy định của pháp luật có liên quan, đảm bảo an toàn tài sản cho người gửi tiền và an toàn hoạt động cho tổ chức tín dụng. Quy định về hình thức tiền gửi tiết kiệm phải có tối thiểu các nội dung về phương thức trả lãi, phương pháp tính lãi, kéo dài thời hạn gửi tiền, rút trước hạn tiền gửi tiết kiệm, các trường hợp người gửi tiền phải thông báo trước việc rút trước hạn tiền gửi tiết kiệm. Như vậy hình thức tiền gửi tiết kiệm hiện nay tại ngân hàng thương mại có hai hình thức là tiền gửi tiết kiệm có kỳ hạn và tiền gửi tiết kiệm không kỳ hạn. Người gửi tiền có thể lựa chọn hình thức tiền gửi tiết kiệm để gửi theo nhu cầu của mình.

Các loại sản phẩm tiền gửi a. Tiền gửi thanh toán 10 Là khoản tiền gửi của khách hàng sử dụng dịch vụ thanh toán gửi tại ngân hàng thương mại với mục đích giữ tiền hoặc thực hiện các giao dịch thanh toán qua ngân hàng bằng các phương tiện thanh toán. Tiền gửi có kỳ hạn Là khoản tiền gửi có kỳ hạn của tổ chức (không bao gồm tổ chức tín dụng) hoặc cá nhân gửi tại ngân hàng thương mại. Tiền gửi có kỳ hạn được xác nhận dưới hình thức hợp đồng tiền gửi hoặc sao kê tiền gửi hoặc các hình thức xác nhận thông qua các phương tiện điện tử, được hưởng lãi theo quy định của ngân hàng thương mại nơi gửi.

Tiền gửi có kỳ hạn của cá nhân được bảo hiểm theo quy định của pháp luật về bảo hiểm tiền gửi, tiền gửi của tổ chức không được bảo hiểm. Tiền gửi tiết kiệm Là khoản tiền của cá nhân được gửi vào tài khoản tiết kiệm, được xác định trên sổ tiết kiệm, được hưởng lãi suất theo quy định của ngân hàng thương mại nơi nhận tiền gửi và được bảo hiểm theo quy định của pháp luật về bảo hiểm tiền gửi. Tiền gửi tiết kiệm bao gồm: - Tiền gửi tiết kiệm không kỳ hạn, là tiền gửi tiết kiệm mà người gửi tiền có thể rút tiền theo nhu cầu vào bất kỳ ngày làm việc nào của ngân hàng thương mại nơi nhận gửi (hình thức này áp dụng nhiều qua việc nhận lương qua tài khoản thẻ ATM được mở tại ngân hàng thương mại nơi cá nhân hoặc tổ chức chọn để được nhận lương hoặc chi lương). - Tiền gửi tiết kiệm có kỳ hạn, là tiền gửi tiết kiệm trong đó người gửi tiền có thể thỏa thuận với ngân hàng thương mại nơi nhận gửi tiền về kỳ hạn gửi nhất định.

Giấy tờ có giá: Là bằng chứng xác nhận nghĩa vụ trả nợ giữa ngân hàng thương mại với các tổ chức (không bao gồm tổ chức tín dụng), cá nhân mua giấy tờ có giá trong một thời hạn, điều kiện trả lãi và các điều kiện khác nhất định (Thường là phát hành cổ phiếu, trái phiếu, tín phiếu, kỳ phiếu,…). Trên đây là liệt kê các loại hình thức tiền gửi tại hệ thống các NHTM, tuy nhiên tại bài viết này, tác giả chỉ tập trung vào tiền gửi tiết kiệm.2 Bảo vệ người gửi tiền tại ngân hàng thương mại bằng pháp luật 1. Pháp luật về bảo vệ người gửi tiền Pháp luật là một loại quy phạm xã hội với các đặc tính như phổ biến, chặt chẽ và được đảm bảo bởi Nhà nước. Điểm khác biệt của pháp luật so với các quy phạm xã hội khác là pháp luật có tính thực thi cao nhờ vào những thuộc tính rõ ràng.

Pháp luật điều chỉnh những quan hệ xã hội theo ý chí của Nhà nước. Mối quan hệ giữa NGT và NHTM dựa trên nguyên tắc tự do, thỏa thuận và bình đẳng. Tuy nhiên, do thiếu thông tin hoặc hạn chế của pháp luật bảo vệ người gửi tiền, dẫn đến quyền lợi của NGT không được bảo vệ một cách chính đáng. Chính vì thế, cần phải có pháp luật bảo vệ NGT tại các NHTM.

Trên thế giới, pháp luật bảo vệ NGT được tiếp cận theo hai cách là quy định trách nhiệm pháp lý của các bên trước và sau khi xảy ra vi phạm.