Tài liệu Kinh tế: Luận văn kinh tế các nhân tố ảnh hưởng đến việc vận dụng

Nghiên cứu các yếu tố tác động đến áp dụng giá trị hợp lý trong kế toán của doanh nghiệp niêm yết Việt Nam qua phân tích thực tiễn và đề xuất giải pháp

• Tác giả: Tôn Trọng Hiền
• Người hướng dẫn: Pgs. Nguyễn Xuân Hưng
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kế toán
• Đề tài: Các nhân tố ảnh hưởng đến việc vận dụng giá trị hợp lý trong kế toán tại các công ty niêm yết ở Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Hiểu đúng về giá trị hợp lý và vai trò trong kế toán

Giá trị hợp lý (Fair Value) là một khái niệm trung tâm trong kế toán hiện đại, đặc biệt với sự hội nhập của các Chuẩn mực Báo cáo Tài chính Quốc tế (IFRS). Nó phản ánh giá trị của tài sản hoặc nợ phải trả tại một thời điểm nhất định, dựa trên các điều kiện thị trường hiện hành. Việc áp dụng giá trị hợp lý giúp báo cáo tài chính cung cấp thông tin phù hợp và cập nhật hơn so với nguyên tắc giá gốc truyền thống, vốn chỉ ghi nhận giá trị tại thời điểm giao dịch ban đầu. Trong bối cảnh nền kinh tế biến động, thông tin dựa trên giá trị hợp lý cho phép các nhà đầu tư, chủ nợ và các bên liên quan khác đánh giá chính xác hơn về tình hình tài chính, khả năng tạo ra dòng tiền và các rủi ro phi hệ thống của doanh nghiệp. Chuẩn mực IFRS 13 Đo lường giá trị hợp lý đã cung cấp một khuôn khổ toàn diện và nhất quán, định nghĩa rõ ràng giá trị hợp lý là gì và hướng dẫn các kỹ thuật định giá để xác định nó. Mục tiêu cuối cùng là tăng cường tính minh bạch và khả năng so sánh của thông tin tài chính trên toàn cầu, hỗ trợ các quyết định kinh tế hiệu quả. Tuy nhiên, việc vận dụng khái niệm này tại Việt Nam vẫn đối mặt với nhiều thách thức do sự khác biệt giữa chuẩn mực kế toán Việt Nam (VAS) và IFRS, cũng như các điều kiện đặc thù của thị trường.

1.1. Định nghĩa giá trị hợp lý là gì theo IFRS 13

Theo chuẩn mực kế toán IFRS 13, giá trị hợp lý được định nghĩa là “mức giá sẽ nhận được khi bán một tài sản hoặc phải trả để chuyển giao một khoản nợ phải trả trong một giao dịch có trật tự giữa các bên tham gia thị trường tại ngày đo lường”. Định nghĩa này nhấn mạnh ba yếu tố cốt lõi. Thứ nhất, đây là một phép đo dựa trên thị trường (market-based measurement), không phải một phép đo cụ thể của đơn vị. Thứ hai, giao dịch phải diễn ra một cách có trật tự, nghĩa là không phải là một giao dịch bắt buộc hay bán thanh lý. Thứ ba, nó được xác định tại ngày đo lường cụ thể, phản ánh các điều kiện thị trường tại thời điểm đó. IFRS 13 thiết lập một khuôn khổ duy nhất để đo lường giá trị hợp lý, áp dụng cho cả tài sản tài chính và phi tài chính, cũng như các khoản nợ phải trả tài chính. Chuẩn mực này không quy định khi nào phải sử dụng giá trị hợp lý mà chỉ hướng dẫn cách đo lường khi các chuẩn mực khác yêu cầu hoặc cho phép.

1.2. So sánh giá trị hợp lý và nguyên tắc giá gốc VAS

Sự khác biệt cơ bản giữa giá trị hợp lý và giá gốc nằm ở thời điểm và cơ sở xác định giá trị. Nguyên tắc giá gốc, nền tảng của chuẩn mực kế toán Việt Nam (VAS), yêu cầu tài sản được ghi nhận theo giá trị tại thời điểm mua và giá trị này thường không thay đổi (trừ khấu hao hoặc tổn thất). Phương pháp này đảm bảo tính khách quan và có thể kiểm chứng nhưng lại không phản ánh sự biến động của giá trị thị trường. Ngược lại, giá trị hợp lý được cập nhật định kỳ để phản ánh giá trị hiện tại của tài sản và nợ phải trả. Điều này cung cấp thông tin phù hợp hơn cho việc ra quyết định, đặc biệt đối với các công cụ phái sinh hay bất động sản đầu tư. Tuy nhiên, việc xác định giá trị hợp lý có thể phức tạp và mang tính chủ quan hơn, đặc biệt khi không có một thị trường hoạt động cho tài sản đó. Sự đối lập này tạo ra một sự cân bằng giữa tính phù hợp và tính tin cậy của thông tin kế toán.

II. Những thách thức khi xác định giá trị hợp lý tại Việt Nam

Việc vận dụng giá trị hợp lý trong kế toán tại các công ty niêm yết ở Việt Nam gặp phải không ít trở ngại, xuất phát từ cả yếu tố bên trong lẫn bên ngoài doanh nghiệp. Thách thức lớn nhất đến từ môi trường pháp lý. Hệ thống chuẩn mực kế toán Việt Nam (VAS) hiện hành chưa có một chuẩn mực riêng về đo lường giá trị hợp lý tương đương IFRS 13. Các quy định về GTHL chỉ xuất hiện rải rác, thiếu đồng bộ, gây khó khăn trong việc áp dụng nhất quán. Bên cạnh đó, môi trường kinh doanh tại Việt Nam cũng tạo ra rào cản. Các thị trường hoạt động cho nhiều loại tài sản, đặc biệt là tài sản phi tài chính, còn chưa phát triển và thiếu tính minh bạch. Việc thiếu thông tin thị trường đáng tin cậy khiến các mô hình định giá trở nên phức tạp và kết quả đo lường có thể kém chính xác. Các yếu tố văn hóa, như tính thận trọng cao trong kế toán, cũng khiến các doanh nghiệp có xu hướng ưa chuộng nguyên tắc giá gốc an toàn hơn. Theo nghiên cứu của Tôn Trọng Hiền (2019), chính những nhân tố này đã tạo thành một rào cản đáng kể, làm chậm quá trình hội tụ kế toán quốc tế của Việt Nam và ảnh hưởng đến chất lượng thông tin trên báo cáo tài chính.

2.1. Rào cản từ hệ thống chuẩn mực kế toán Việt Nam VAS

Một trong những trở ngại chính là sự thiếu vắng một khung pháp lý hoàn chỉnh. Hệ thống VAS hiện tại chưa ban hành một chuẩn mực tương đương IFRS 13, dẫn đến việc các hướng dẫn về ghi nhận ban đầu và đánh giá lại tài sản theo giá trị hợp lý không nhất quán. Nghiên cứu của Tôn Trọng Hiền (2019) chỉ ra rằng “Việt Nam thiếu các quy định hướng dẫn về cách tính GTHL sử dụng các kỹ thuật định giá” và “chưa có quy định nhất quán về GTHL là cơ sở đo lường chủ yếu”. Điều này tạo ra sự lúng túng cho các doanh nghiệp khi muốn áp dụng, đồng thời làm giảm tính so sánh của các báo cáo tài chính giữa các công ty. Việc chậm cập nhật và sửa đổi các quy định hiện hành cũng là một yếu tố cản trở quá trình hội nhập.

2.2. Hạn chế của thị trường hoạt động và thông tin bất cân xứng

Để xác định giá trị hợp lý một cách đáng tin cậy, đặc biệt là giá trị hợp lý cấp độ 1, cần có sự tồn tại của một thị trường hoạt động với các giao dịch thường xuyên và giá được niêm yết công khai. Tuy nhiên, tại Việt Nam, nhiều thị trường tài sản vẫn còn non trẻ và kém thanh khoản. Tình trạng thông tin thị trường thiếu minh bạch, thông tin bất cân xứng giữa các bên tham gia gây khó khăn cho việc thu thập dữ liệu đầu vào cho các mô hình định giá. Điều này buộc các doanh nghiệp phải dựa nhiều hơn vào các dữ liệu cấp độ 3 (dữ liệu không quan sát được), làm tăng tính chủ quan và rủi ro trong đo lường. Các yếu tố vĩ mô như biến động lãi suất thị trường và tỷ giá hối đoái cũng làm tăng độ phức tạp của quá trình định giá.

III. Phân tích các nhân tố nội tại ảnh hưởng giá trị hợp lý

Bên cạnh các yếu tố vĩ mô, các nhân tố bên trong doanh nghiệp đóng vai trò quyết định đến khả năng và mức độ vận dụng giá trị hợp lý. Năng lực của đội ngũ kế toán là yếu tố then chốt. Việc đo lường giá trị hợp lý đòi hỏi kiến thức chuyên sâu về các kỹ thuật định giá, khả năng phân tích thông tin thị trường và đưa ra các xét đoán nghề nghiệp phức tạp, đặc biệt với giá trị hợp lý cấp độ 2 và 3. Quy mô doanh nghiệp cũng là một nhân tố quan trọng. Các công ty niêm yết có quy mô lớn thường có nguồn lực tài chính, công nghệ và nhân sự tốt hơn để đầu tư vào hệ thống và đào tạo cần thiết cho việc áp dụng giá trị hợp lý. Họ cũng chịu áp lực lớn hơn về tính minh bạch từ các nhà đầu tư, do đó có động lực cao hơn để cung cấp thông tin tài chính chất lượng. Hệ thống công nghệ thông tin và phần mềm kế toán hiện đại cũng là điều kiện cần, giúp tự động hóa việc thu thập dữ liệu, chạy các mô hình định giá phức tạp và đảm bảo tính nhất quán trong thuyết minh báo cáo tài chính. Cuối cùng, nhận thức của ban lãnh đạo về tầm quan trọng của giá trị hợp lý sẽ quyết định việc ưu tiên và đầu tư nguồn lực cho quá trình chuyển đổi này.

3.1. Năng lực chuyên môn và kinh nghiệm của người làm kế toán

Nghiên cứu của Tôn Trọng Hiền (2019) nhấn mạnh rằng “Người làm kế toán Việt Nam chưa am hiểu hết về kế toán GTHL” và “Trình độ chuyên môn kiến thức và kinh nghiệm còn hạn chế”. Việc áp dụng giá trị hợp lý không chỉ là tuân thủ quy định mà còn đòi hỏi sự xét đoán chuyên môn cao. Kế toán viên phải có khả năng lựa chọn kỹ thuật định giá phù hợp, đánh giá độ tin cậy của các dữ liệu đầu vào và hiểu rõ các giả định đằng sau mô hình định giá. Thiếu hụt năng lực này có thể dẫn đến việc xác định sai giá trị hợp lý, làm giảm độ tin cậy của báo cáo tài chính và tiềm ẩn rủi ro tín dụng khi các quyết định dựa trên thông tin sai lệch.

3.2. Ảnh hưởng từ quy mô và nguồn lực của doanh nghiệp

Quy mô doanh nghiệp có tương quan thuận với mức độ vận dụng giá trị hợp lý. Các doanh nghiệp lớn, đặc biệt là các công ty niêm yết, thường có hoạt động kinh doanh phức tạp hơn, sở hữu nhiều loại tài sản tài chính và công cụ phái sinh. Do đó, nhu cầu cung cấp thông tin theo giá trị hợp lý của họ cao hơn. Họ cũng có đủ nguồn lực để thuê chuyên gia định giá, đầu tư vào công nghệ và đào tạo nhân viên. Ngược lại, các doanh nghiệp nhỏ thường có hoạt động kế toán đơn giản hơn và có thể cho rằng chi phí để áp dụng giá trị hợp lý vượt quá lợi ích mang lại. Giả thuyết nghiên cứu H5 trong luận văn cũng khẳng định “Quy mô doanh nghiệp càng lớn càng thuận lợi cho việc vận dụng GTHL”.

IV. Khám phá các nhân tố bên ngoài ảnh hưởng giá trị hợp lý

Các nhân tố thuộc môi trường bên ngoài có tác động mạnh mẽ và mang tính hệ thống đến việc vận dụng giá trị hợp lý tại Việt Nam. Môi trường pháp lý và chính trị là yếu tố nền tảng. Như đã phân tích, sự thiếu đồng bộ của hệ thống VAS so với IFRS 13 là rào cản lớn nhất. Môi trường kinh doanh, bao gồm sự phát triển của thị trường vốn, tính thanh khoản của tài sản, và mức độ minh bạch thông tin, quyết định tính khả thi của việc đo lường giá trị hợp lý. Một thị trường kém phát triển sẽ hạn chế khả năng tìm kiếm các dữ liệu đầu vào quan sát được. Yếu tố văn hóa-xã hội cũng đóng một vai trò không nhỏ. Theo lý thuyết của Gray (1988), các quốc gia có mức độ thận trọng cao và né tránh rủi ro lớn thường có xu hướng ưa chuộng các phương pháp kế toán mang tính khách quan và chắc chắn như giá gốc. Cuối cùng, vai trò của các tổ chức hội nghề nghiệp kế toán trong việc đào tạo, cập nhật kiến thức và thúc đẩy việc áp dụng các chuẩn mực mới là rất quan trọng, nhưng theo Tôn Trọng Hiền (2019), vai trò này ở Việt Nam vẫn còn hạn chế. Tất cả các nhân tố này cùng nhau tạo nên một bối cảnh phức tạp cho việc áp dụng giá trị hợp lý.

4.1. Môi trường kinh doanh và các yếu tố vĩ mô tác động

Môi trường kinh doanh tổng thể ảnh hưởng trực tiếp đến dữ liệu đầu vào dùng để xác định giá trị hợp lý. Sự ổn định kinh tế vĩ mô, mức độ lạm phát, biến động của lãi suất thị trường và tỷ giá hối đoái đều là những yếu tố cần được xem xét trong các mô hình định giá. Luận văn của Tôn Trọng Hiền (2019) chỉ ra rằng “Mức độ phát triển kinh tế của Việt Nam thấp” và “Thông tin giá cả thị trường thiếu minh bạch” là những yếu tố cản trở. Một môi trường kinh doanh thuận lợi với các thị trường tài chính và hàng hóa phát triển sẽ cung cấp nguồn dữ liệu đầu vào dồi dào và đáng tin cậy, giúp việc đo lường giá trị hợp lý trở nên khách quan và dễ dàng hơn.

4.2. Đặc điểm văn hóa thận trọng và vai trò hội nghề nghiệp

Văn hóa là một nhân tố ảnh hưởng sâu sắc đến thực hành kế toán. Tại Việt Nam, đặc tính văn hóa thận trọng khiến nhiều kế toán viên và nhà quản lý ngần ngại trước sự biến động và tính chủ quan tiềm tàng của giá trị hợp lý. Họ có xu hướng ưu tiên giá gốc vì tính ổn định và dễ kiểm chứng. Bên cạnh đó, các tổ chức hội nghề nghiệp kế toán chưa thực sự phát huy hết vai trò của mình trong việc định hướng và hỗ trợ các doanh nghiệp. Luận văn gốc cho thấy “Thiếu sự liên kết giữa hội nghề nghiệp và doanh nghiệp để quản lý, bồi dưỡng chuyên môn”. Việc tăng cường vai trò của các tổ chức này trong việc phổ biến kiến thức về IFRS 13 và các kỹ thuật định giá là cần thiết để thúc đẩy việc áp dụng giá trị hợp lý một cách rộng rãi và hiệu quả.

V. Hướng dẫn đo lường giá trị hợp lý theo các cấp độ IFRS

Để đảm bảo tính nhất quán và minh bạch, IFRS 13 đã thiết lập một hệ thống phân cấp ba cấp độ cho các dữ liệu đầu vào được sử dụng trong kỹ thuật định giá. Hệ thống này ưu tiên các dữ liệu có thể quan sát được trên thị trường và giảm thiểu việc sử dụng các dữ liệu không quan sát được. Việc hiểu và áp dụng đúng hệ thống phân cấp này là rất quan trọng để đo lường giá trị hợp lý một cách đáng tin cậy và trình bày thông tin rõ ràng trong thuyết minh báo cáo tài chính. Cấp độ 1 là ưu tiên cao nhất, sử dụng giá niêm yết trên thị trường hoạt động cho các tài sản hoặc nợ phải trả giống hệt. Cấp độ 2 sử dụng các dữ liệu đầu vào có thể quan sát được khác, chẳng hạn như giá niêm yết cho các tài sản tương tự. Cấp độ 3 là cấp độ thấp nhất, sử dụng các dữ liệu không quan sát được, đòi hỏi doanh nghiệp phải tự phát triển các giả định dựa trên thông tin tốt nhất có sẵn. Việc áp dụng các cấp độ này không chỉ là một yêu cầu kỹ thuật mà còn phản ánh mức độ tin cậy của phép đo giá trị hợp lý, giúp người sử dụng báo cáo đánh giá được rủi ro phi hệ thống liên quan.

5.1. Kỹ thuật và các cấp độ của giá trị hợp lý Cấp 1 2 3

Hệ thống phân cấp giá trị hợp lý cấp độ 1 2 3 được quy định rõ trong IFRS 13. Cấp độ 1 sử dụng giá niêm yết (chưa điều chỉnh) trên thị trường hoạt động cho các tài sản hoặc nợ phải trả đồng nhất. Đây là bằng chứng đáng tin cậy nhất về giá trị hợp lý. Cấp độ 2 bao gồm các dữ liệu đầu vào có thể quan sát được một cách trực tiếp hoặc gián tiếp, ví dụ như lãi suất thị trường, đường cong lợi suất, hoặc giá của các tài sản tương tự. Cấp độ 3 sử dụng dữ liệu không quan sát được, yêu cầu doanh nghiệp phải sử dụng các mô hình định giá và các giả định riêng. Doanh nghiệp phải công bố rõ trong thuyết minh báo cáo tài chính về các kỹ thuật định giá và dữ liệu đầu vào quan trọng được sử dụng cho các phép đo thuộc Cấp độ 3, cũng như phân tích độ nhạy của kết quả đo lường đối với những thay đổi trong các giả định đó.

5.2. Vận dụng cho tài sản tài chính và bất động sản đầu tư

Việc áp dụng giá trị hợp lý đặc biệt phổ biến đối với các tài sản tài chính và bất động sản đầu tư. Theo IFRS 9 (Công cụ tài chính), nhiều loại tài sản tài chính và nợ phải trả tài chính, đặc biệt là các công cụ phái sinh, được yêu cầu đo lường theo giá trị hợp lý thông qua báo cáo lãi lỗ. Tương tự, IAS 40 (Bất động sản đầu tư) cho phép doanh nghiệp lựa chọn mô hình giá trị hợp lý hoặc mô hình giá gốc. Khi chọn mô hình giá trị hợp lý, các thay đổi về giá trị được ghi nhận vào báo cáo kết quả kinh doanh. Việc đánh giá lại tài sản này giúp phản ánh chính xác hơn giá trị kinh tế của các khoản đầu tư, cung cấp thông tin hữu ích cho các quyết định phân bổ nguồn lực và quản trị rủi ro của doanh nghiệp.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Sự phát triển nhanh chóng của thị trường tài chính quốc tế đòi hỏi thông tin trên báo cáo tài chính phải phản ánh trung thực, kịp thời giá trị thực tế của tài nguyên doanh nghiệp. Trong hệ thống Chuẩn mực Báo cáo Tài chính Quốc tế, có đến 17 chuẩn mực trực tiếp yêu cầu áp dụng giá trị hợp lý và 8 chuẩn mực yêu cầu tham chiếu đo lường theo giá trị hợp lý. Tuy nhiên, tại Việt Nam, theo các khảo sát thực tế trước đây, có tới khoảng 83% doanh nghiệp chưa nắm vững các quy định và kỹ thuật ghi nhận theo giá trị hợp lý, khiến phương pháp giá gốc truyền thống vẫn chiếm ưu thế tuyệt đối. Thực trạng này tạo ra khoảng cách lớn về tính minh bạch thông tin tài chính giữa doanh nghiệp trong nước và chuẩn mực toàn cầu.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của đề tài tập trung vào việc làm rõ các rào cản và động lực thúc đẩy kế toán giá trị hợp lý tại thị trường chứng khoán Việt Nam. Mục tiêu cụ thể của luận văn gồm hai nội dung chính: thứ nhất, nhận diện các nhân tố ảnh hưởng đến việc vận dụng giá trị hợp lý; thứ hai, đo lường mức độ tác động của từng nhân tố đến quá trình áp dụng tại các công ty niêm yết. Phạm vi nghiên cứu được thực hiện đối với các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam, với trọng tâm khảo sát là đội ngũ kế toán trưởng, kiểm toán viên và chuyên gia tài chính tại Thành phố Hồ Chí Minh, hoàn thành dữ liệu vào năm 2019.

Nghiên cứu mang ý nghĩa học thuật và thực tiễn sâu sắc. Kết quả kiểm định trên mẫu 207 quan sát hợp lệ cung cấp luận cứ khoa học vững chắc giúp các nhà hoạch định chính sách của Bộ Tài chính hoàn thiện khung pháp lý chuẩn mực kế toán Việt Nam, đồng thời hỗ trợ hơn 700 doanh nghiệp niêm yết nâng cao chỉ số minh bạch thông tin tài chính, gia tăng cơ hội thu hút dòng vốn đầu tư trực tiếp và gián tiếp từ thị trường quốc tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng trên nền tảng của 4 lý thuyết kinh tế và kế toán hiện đại nhằm giải thích cơ chế tương tác giữa môi trường kinh doanh và hành vi kế toán của doanh nghiệp:

• Lý thuyết lập quy (Regulation Theory): Giải thích vai trò của các cơ quan quản lý nhà nước và tổ chức nghề nghiệp trong việc thiết lập chuẩn mực kế toán bắt buộc, đảm bảo tính độc lập và bảo vệ lợi ích công chúng trước các nhóm lợi ích cá nhân.
• Lý thuyết thông tin hữu ích (Decision Usefulness Theory): Khẳng định thông tin tài chính được trình bày theo giá trị hợp lý giúp nhà đầu tư và chủ nợ đánh giá chính xác dòng tiền tương lai, khả năng thanh khoản và giá trị thực của tài sản tại thời điểm công bố báo cáo.
• Lý thuyết thông tin bất cân xứng (Asymmetric Information Theory): Được phát triển bởi các nhà kinh tế học đạt giải Nobel năm 2001, lý thuyết này chỉ ra việc công khai giá trị hợp lý giúp thu hẹp khoảng cách thông tin giữa nhà quản trị nội bộ và cổ đông bên ngoài.
• Lý thuyết ủy nhiệm (Agency Theory): Do Jensen và Meckling công bố năm 1976, lý thuyết này phân tích xung đột lợi ích giữa chủ sở hữu và người điều hành, qua đó xác định động cơ lựa chọn phương pháp định giá tài sản của nhà quản trị doanh nghiệp.

Về mặt khái niệm, giá trị hợp lý theo Chuẩn mực Báo cáo Tài chính Quốc tế số 13 (IFRS 13 ban hành năm 2011, có hiệu lực từ năm 2013) được định nghĩa là mức giá có thể nhận được khi bán một tài sản hoặc chuyển nhượng một khoản nợ phải trả trong một giao dịch có trật tự giữa các bên tham gia thị trường tại ngày đo lường. Hệ thống định giá được phân cấp thành 3 cấp độ dữ liệu đầu vào: Cấp độ 1 (giá niêm yết trên thị trường hoạt động), Cấp độ 2 (dữ liệu quan sát được trực tiếp hoặc gián tiếp), và Cấp độ 3 (dữ liệu không quan sát được trên thị trường, dựa trên mô hình định giá nội bộ).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp chặt chẽ giữa phương pháp nghiên cứu định tính và phương pháp nghiên cứu định lượng:

• Nguồn dữ liệu và thiết kế mẫu: Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua bảng câu hỏi khảo sát cấu trúc gồm 34 biến quan sát đại diện cho 8 nhóm nhân tố độc lập và 1 biến phụ thuộc, sử dụng thang đo Likert 5 mức độ (từ 1: Hoàn toàn không đồng ý đến 5: Hoàn toàn đồng ý). Tổng số phiếu phát ra và thu thập là 221 phiếu (gồm 68 phiếu khảo sát trực tiếp và 153 phiếu trực tuyến qua biểu mẫu Google Docs). Sau quá trình làm sạch dữ liệu, nghiên cứu thu được 207 phiếu hợp lệ. Cỡ mẫu 207 hoàn toàn đáp ứng tiêu chuẩn chọn mẫu của Hair và cộng sự (2006), quy định tỷ lệ tối thiểu 5 quan sát cho 1 biến đo lường (ngưỡng yêu cầu tối thiểu là 170 quan sát cho 34 biến).
• Phương pháp chọn mẫu: Tác giả áp dụng phương pháp chọn mẫu thuận tiện kết hợp kỹ thuật quả cầu tuyết (phát triển mầm), tập trung vào các kế toán trưởng, chuyên viên kế toán tổng hợp, kiểm toán viên độc lập đang trực tiếp lập và kiểm toán báo cáo tài chính tại các công ty niêm yết trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh.
• Phương pháp phân tích dữ liệu: Quy trình xử lý số liệu trên phần mềm SPSS 20 bao gồm: đánh giá độ tin cậy thang đo bằng hệ số Cronbach's Alpha, phân tích nhân tố khám phá (EFA) với phép trích Principal Components và phép xoay Varimax, kiểm định tương quan tuyến tính Pearson, phân tích hồi quy tuyến tính đa biến (MLR), cùng các kiểm định Independent Samples T-Test và ANOVA để so sánh sự khác biệt theo đặc tính nhân khẩu học của mẫu khảo sát.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích định lượng từ 207 mẫu khảo sát thực tế mang lại những phát hiện quan trọng có giá trị khoa học cao:

• Chất lượng thang đo và dữ liệu: Tỷ lệ phiếu khảo sát hợp lệ đạt 93,66% (207 trên tổng số 221 phiếu). Kết quả kiểm định Cronbach's Alpha cho thấy toàn bộ 8 nhóm thang đo biến độc lập và thang đo biến phụ thuộc đều đạt hệ số tin cậy lớn hơn 0,70, hệ số tương quan biến - tổng của tất cả 34 biến quan sát đều vượt ngưỡng 0,30, chứng minh tính đơn hướng và độ tin cậy nội tại của thang đo.
• Kết quả phân tích nhân tố khám phá (EFA): Hệ số KMO đạt mức cao trên 0,50, kiểm định Bartlett có ý nghĩa thống kê với giá trị p-value bằng 0,000 (nhỏ hơn 0,05). Tổng phương sai trích đạt trên 50%, các biến quan sát đều có hệ số tải nhân tố (Factor Loading) lớn hơn 0,50 và hội tụ chuẩn xác vào 8 nhóm nhân tố như mô hình lý thuyết ban đầu.
• Mô hình hồi quy đa biến: Kết quả phân tích hồi quy cho thấy mô hình có ý nghĩa thống kê cao với mức giải thích biến thiên phù hợp. Cả 8 nhân tố đều có mối quan hệ đồng biến có ý nghĩa với việc vận dụng giá trị hợp lý tại các công ty niêm yết ở Việt Nam. Trong đó, Môi trường pháp lý - chính trị, Trình độ năng lực của nhân viên kế toán và Môi trường kinh doanh là ba nhân tố có trọng số tác động hàng đầu.
• Sự khác biệt giữa các nhóm đối tượng: Kiểm định ANOVA và T-Test cho thấy có sự khác biệt rõ rệt (với mức ý nghĩa p < 0,05) về mức độ nhận thức và khả năng sẵn sàng áp dụng giá trị hợp lý giữa nhóm nhân sự có chứng chỉ nghề nghiệp quốc tế (như ACCA, CPA) so với nhóm chưa tham gia hội nghề nghiệp, cũng như giữa nhóm nhân sự có trình độ sau đại học (chiếm khoảng 25% mẫu) so với nhóm trình độ đại học.

Thảo luận kết quả

Mức độ tác động mạnh mẽ của môi trường pháp lý giải thích vì sao phần lớn doanh nghiệp niêm yết tại Việt Nam vẫn duy trì thói quen ghi nhận theo giá gốc. Do Luật Kế toán và hệ thống Chuẩn mực Kế toán Việt Nam (VAS) chưa ban hành một chuẩn mực chung toàn diện tương đương IFRS 13, các hướng dẫn hiện hành còn phân tán và chưa đồng bộ, khiến kế toán viên e ngại rủi ro pháp lý và tranh chấp với cơ quan quản lý thuế.

Về môi trường văn hóa - xã hội, nghiên cứu phản ánh chính xác lý thuyết văn hóa kế toán của Gray (1988), chỉ ra văn hóa phương Đông của người Việt Nam mang tính thận trọng cao và ưa chuộng sự an toàn của chứng từ gốc hơn là các xét đoán nghề nghiệp mang tính thị trường. Kết quả này hoàn toàn tương đồng với các phát hiện thực nghiệm của Jason Zezhong Xiao và Guoqiang Hu (2017) tại thị trường Trung Quốc, cũng như nghiên cứu của Trần Văn Tùng (2017) tại Sở Giao dịch Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh.

Các chỉ tiêu thống kê mô tả có thể được trực quan hóa hiệu quả thông qua biểu đồ phân tán hồi quy biểu diễn mối quan hệ tuyến tính giữa 8 biến độc lập với biến phụ thuộc, kết hợp bảng ma trận xoay nhân tố thể hiện rõ trọng số tải của 34 biến quan sát. Dữ liệu này chứng minh rằng việc vận dụng giá trị hợp lý không chỉ là một kỹ thuật kế toán đơn thuần mà là sự chuyển đổi toàn diện về hệ thống thể chế, năng lực nhân lực và hạ tầng công nghệ thông tin của thị trường vốn.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm thúc đẩy lộ trình áp dụng Chuẩn mực Báo cáo Tài chính Quốc tế và nâng cao tính minh bạch của thị trường chứng khoán, 4 nhóm giải pháp chiến lược được đề xuất cụ thể:

• Hoàn thiện khung khổ pháp lý kế toán: Bộ Tài chính cần chủ trì ban hành văn bản quy phạm pháp luật và hệ thống Chuẩn mực Báo cáo Tài chính Việt Nam (VFRS) hoàn toàn tương thích với IFRS 13 trong giai đoạn 2020 - 2025. Cần thiết lập thông tư hướng dẫn chi tiết quy trình định giá cho 100% các công cụ tài chính phái sinh, bất động sản đầu tư và tài sản vô hình, đồng thời thống nhất cơ chế ghi nhận giữa luật kế toán và chính sách thuế thu nhập doanh nghiệp.
• Chuẩn hóa và nâng cao năng lực đội ngũ kế toán: Các công ty niêm yết cần cam kết trích tối thiểu 15% đến 20% ngân sách đào tạo thường niên để bồi dưỡng kiến thức định giá tài sản và IFRS cho 100% cán bộ phòng tài chính - kế toán. Doanh nghiệp cần phối hợp với các trung tâm đào tạo quốc tế để nâng tỷ lệ nhân sự sở hữu chứng chỉ nghề nghiệp chuyên môn lên trên 40% trong vòng 3 năm.
• Xây dựng cơ sở dữ liệu định giá thị trường minh bạch: Ủy ban Chứng khoán Nhà nước kết hợp cùng Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội và Sở Giao dịch Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh thiết lập hệ thống cơ sở dữ liệu giao dịch tài sản tập trung, cung cấp thông tin giá tham chiếu Cấp độ 1 và Cấp độ 2 theo thời gian thực cho hơn 90% danh mục cổ phiếu, trái phiếu và tài sản hàng hóa niêm yết trong giai đoạn 2 năm tới.
• Phát huy vai trò của các tổ chức hội nghề nghiệp: Hội Kế toán và Kiểm toán Việt Nam (VAA) cùng Hội Kiểm toán viên Hành nghề Việt Nam (VACPA) cần tăng cường tổ chức tối thiểu 12 hội thảo chuyên đề mỗi năm, liên kết với hơn 30 trường đại học khối kinh tế để đưa nội dung kế toán giá trị hợp lý và kỹ thuật mô phỏng tài chính vào chương trình giảng dạy đại học chính quy.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và dữ liệu thực nghiệm của luận văn là tài liệu tham khảo giá trị cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Ban điều hành và Kế toán trưởng các công ty niêm yết: Tài liệu cung cấp góc nhìn thực tiễn về 8 yếu tố tác động trực tiếp đến hệ thống kế toán doanh nghiệp. Nhà quản trị có thể sử dụng các tiêu chí trong luận văn để tự đánh giá mức độ sẵn sàng chuyển đổi hệ thống báo cáo tài chính từ VAS sang IFRS, từ đó tối ưu hóa chi phí đầu tư phần mềm và tái cấu trúc nhân sự.
• Cơ quan quản lý và hoạch định chính sách nhà nước: Ban soạn thảo chuẩn mực kế toán thuộc Bộ Tài chính và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước có thể khai thác các số liệu định lượng làm cơ sở thực tiễn để xây dựng lộ trình áp dụng IFRS bắt buộc, giảm thiểu xung đột pháp lý giữa quy định kế toán và nghĩa vụ thuế.
• Các tổ chức kiểm toán độc lập và công ty thẩm định giá: Kiểm toán viên và chuyên viên định giá có thể tham khảo ma trận đánh giá rủi ro và các cấp độ dữ liệu đầu vào theo IFRS 13 để hoàn thiện quy trình kiểm toán ước tính kế toán, nâng cao độ tin cậy cho ý kiến kiểm toán trên báo cáo tài chính công bố.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên sau đại học: Luận văn là một hình mẫu chuẩn mực về phương pháp nghiên cứu hỗn hợp (Mixed Methods), kết hợp chặt chẽ giữa 4 lý thuyết nền tảng và kỹ thuật xử lý dữ liệu SPSS 20 trên mẫu 207 quan sát, rất hữu ích cho các đề tài nghiên cứu chuyên sâu về kế toán tài chính.

Câu hỏi thường gặp

Kế toán giá trị hợp lý theo IFRS 13 có ưu điểm gì vượt trội so với phương pháp giá gốc truyền thống?
Giá trị hợp lý phản ánh giá trị thị trường hiện hành của tài sản và nợ phải trả tại ngày lập báo cáo, giúp người đọc đánh giá chính xác sức khỏe tài chính và năng lực sinh lời của doanh nghiệp. Ngược lại, giá gốc chỉ phản ánh chi phí lịch sử ban đầu, làm sai lệch đáng kể thông tin tài chính trong bối cảnh lạm phát hoặc biến động giá cả tài sản.

Tại sao phần lớn công ty niêm yết tại Việt Nam vẫn còn e ngại trong việc áp dụng giá trị hợp lý?
Nguyên nhân chủ yếu do thị trường tài sản thứ cấp tại Việt Nam chưa phát triển đồng bộ, thiếu dữ liệu đầu vào Cấp độ 1 đáng tin cậy. Thêm vào đó, tâm lý thận trọng và nỗi lo ngại cơ quan thuế không chấp nhận các xét đoán định giá phi tiền tệ khiến kế toán viên ưu tiên sự an toàn của phương pháp giá gốc.

Cỡ mẫu 207 quan sát trong luận văn có đảm bảo tính đại diện khoa học hay không?
Cỡ mẫu 207 quan sát hoàn toàn đảm bảo tính đại diện và độ tin cậy thống kê cao. Theo quy chuẩn của Hair và cộng sự (2006), quy mô mẫu tối thiểu cần đạt tỷ lệ 5 quan sát cho 1 biến đo lường (đạt 170 mẫu cho 34 biến quan sát). Quy mô 207 mẫu thu thập từ đội ngũ kế toán trưởng và kiểm toán viên chuyên nghiệp vượt mức yêu cầu chuẩn 21,76%.

Ba cấp độ dữ liệu đầu vào định giá theo IFRS 13 được phân chia như thế nào?
Cấp độ 1 sử dụng giá niêm yết chưa điều chỉnh trên thị trường hoạt động cho các tài sản tương đương (như cổ phiếu niêm yết trên HOSE/HNX). Cấp độ 2 sử dụng các dữ liệu quan sát được gián tiếp (như lãi suất, đường cong lợi suất). Cấp độ 3 sử dụng các giả định không quan sát được từ mô hình chiết khấu dòng tiền nội bộ.

Các tổ chức hội nghề nghiệp như VACPA hay VAA có vai trò cụ thể nào trong việc thúc đẩy giá trị hợp lý?
Hội nghề nghiệp đóng vai trò cầu nối chuyển giao tri thức thông qua việc tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu về IFRS, biên soạn cẩm nang hướng dẫn định giá và đóng góp phản biện chính sách độc lập với cơ quan nhà nước, giúp nâng cao năng lực xét đoán nghề nghiệp cho hơn 10.000 người hành nghề kế toán tại Việt Nam.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về kế toán giá trị hợp lý, liên kết chặt chẽ 4 lý thuyết nền tảng gồm lý thuyết lập quy, lý thuyết thông tin hữu ích, lý thuyết bất cân xứng thông tin và lý thuyết ủy nhiệm.
• Nghiên cứu xác định và kiểm định thành công mô hình định lượng gồm 8 nhóm nhân tố tác động đồng biến đến việc vận dụng giá trị hợp lý tại các công ty niêm yết ở Việt Nam.
• Phân tích hồi quy trên 207 mẫu khảo sát thực tế khẳng định Môi trường pháp lý, Năng lực kế toán viên và Môi trường kinh doanh là ba trụ cột quyết định mức độ thành công của quá trình áp dụng.
• Đóng góp thực tiễn lớn nhất của đề tài là hệ thống 4 nhóm khuyến nghị mang tính khả thi cao dành cho cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp niêm yết và các tổ chức hội nghề nghiệp.
• Về lộ trình tiếp theo, các nghiên cứu tương lai nên mở rộng cỡ mẫu khảo sát lên hơn 500 doanh nghiệp trên toàn quốc và theo dõi tác động thực tế của lộ trình áp dụng bắt buộc chuẩn mực IFRS tại Việt Nam sau năm 2025.

Để chủ động thích ứng với chuẩn mực quốc tế, các nhà quản trị và đội ngũ kế toán tại các công ty niêm yết cần bắt đầu ngay việc rà soát hệ thống thông tin kế toán, nâng cấp phần mềm quản trị và tham gia các khóa đào tạo chuyên sâu về IFRS 13 ngay từ hôm nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU Hiện nay, có khá nhiều bài nghiên cứu trong và ngoài nước về GTHL. Mục tiêu luận văn mà tác giả hướng đến là xác định các nhân tố và đo lường mức độ tác động của chúng đến việc vận dụng GTHL trong kế toán tại các CTNY ở VN. Tác giả đã sử dụng một số nghiên cứu tiêu biểu để làm tài liệu ở nội dung chương này. Các nghiên cứu trên thế giới David Cairns (2006)1 cho thấy việc tiếp cận GTHL theo chuẩn mực IFRS, sử dụng GTHL cho các đo lường về TS và VCSH, kể cả các giao dịch phát sinh phải được ghi nhận bằng GTHL.

Tác giả cho rằng việc dùng GTHL trong IFRS để đo lường TS và VCSH rất hạn chế. David Cairns và cộng sự (2011)2 tìm hiểu về các chính sách liên quan đến việc đo lường các hạng mục được lựa chọn theo IFRS trong năm tài chính, theo GAAP Anh và GAAP Úc trong giai đoạn chuyển đổi. Dữ liệu của 228 công ty ở Anh và Úc về việc đo lường GTHL theo yêu cầu của IIFRS được thu thập từ ngày 01 tháng 01 năm 2005. Nghiên cứu cho thấy rằng đã có sự chuyển đổi từ GAAP Anh và GAAP Úc theo IFRS.

David Procházka (2011)3 cho thấy việc đo lường GTHL có ảnh hưởng gì trong cuộc khủng hoảng kinh tế. Tác giả quan tâm đến bốn vấn đề: lợi nhuận chưa phân phối, đánh giá lại TS và VCSH tại ngày lập BCTC; đo lường độ tin cậy; đo lường sự tương quan, tính chính xác của thông tin được trình bày trên báo cáo lợi nhuận cũng như đo lường hiệu quả quản trị khi đo lường các nhân tố trên bảng cân 1 The use of Fair Value in IFRS (David Cairns, Accounting in Europe, Vol. 2 IFRS fair value measurement and accounting policy choice in The United Kingdom and Australia (David Cairns, Dianme Massoudi, Ross Taplin, Ann Tarca, The British Accouting Review, Volume 43, Issue 1 March 2011, Page 1-21). 3 The role of fair value measurement in the recent financial crunch (David Procházka, Prague Economic Papers, 1, 2011).

6 đối kế toán; hành vi tối ưu khi một vài người tin rằng doanh nghiệp muốn can thiệp vào số liệu, như vậy sẽ làm cho thông tin bất cân xứng và làm cho BCTC giảm đi tính minh bạch. Cuối cùng, tác giả cho rằng khủng hoảng kinh tế cũng như khủng hoảng tài chính không phải do GTHL gây ra. GTHL được xem là công cụ để đánh giá doanh nghiệp có thật sự hoạt động tốt hay không. Songlan Peng và cộng sự (2013)4 kiểm tra vấn đề kế toán toàn cầu, các CMKT hội tụ, tập trung vào việc chấp nhận kế toán GTHL ở Trung Quốc.

Bài viết căn cứ các nguồn dữ liệu lưu trữ có sẵn công khai, phỏng vấn các quan chức chính phủ chủ chốt và các nhà quản lý. Phạm vi dữ liệu bao gồm việc quan sát các báo cáo và sự kiện được ghi nhận. Nghiên cứu đã vạch ra cách thay đổi của Trung Quốc hướng tới giá trị hợp lý bắt đầu từ quan điểm chi phí lịch sử; việc áp dụng các nguyên tắc KT mới bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố bên cạnh chất lượng thông tin KT và tính hữu dụng của nó đối với việc ra quyết định. Hạn chế của nghiên cứu là bị giới hạn bởi loại dữ liệu có sẵn từ Trung Quốc.

Jason Zezhong Xiao và Guoqiang Hu (2017)5 khảo sát việc thực hiện kế toán GTHL khi mà GTHL được yêu cầu hay được chấp nhận bởi CMKT Trung Quốc. Tác giả đã cho thấy những khó khăn thử thách ảnh hưởng đến việc thực hiện kế toán GTHL. Dữ liệu được thu thập từ các báo cáo hàng năm của các CTNY từ năm 2007-2011; và tiến hành 25 cuộc phỏng vấn từ các giám đốc tài chính, kiểm toán viên và nhà phân tích tài chính; sau đó bảng câu hỏi khảo sát được gởi email và trực tiếp đến các kiểm toán viên cũng như các công ty kiểm toán ở Trung Quốc. Kết quả cho thấy các CTNY tại Trung Quốc tuân thủ khá tốt các yêu cầu bắt buộc hay một 4 Toward Understanding How Accounting Principles Become Generally Accepted: The Case of Fair Value Accounting Movement in China (Songlan Peng, Cameron Graham, Kathryn Bewley, Financial reporting and auditing as social and organizational practice Workshop 2.

5 Fair value accounting in China: implementation and usefulness (Jason Zezhong Xiao, Guoqiang Hu, ICAEW’s charitable trusts 2017). 7 phần yêu cầu bắt buộc phải dùng GTHL để đo lường TS phi tài chính và VCSH, tuy nhiên, nhiều công ty không thích dùng GTHL trừ phi điều đó là bắt buộc. Các nhà phân tích tài chính, các giám đốc tài chính, kiểm toán viên đều đồng ý rằng thông tin GTHL rất hữu ích. Tuy nhiên, hạn chế nghiên cứu là không phù hợp với một số phát hiện thực nghiệm trước đây về tính hữu ích của việc hạch toán GTHL trong hợp đồng nợ.

Các nghiên cứu ở Việt Nam Ở Việt Nam, cũng đã có nhiều nghiên cứu về GTHL. Tác giả Lê Thị Kim Dương (2013) Vận dụng giá trị hợp lý để trình bày thông tin trên BCTC của các Doanh nghiệp Việt Nam. Luận văn thạc sĩ kinh tế, trường Đại Học Kinh tế TP HCM. Tác giả nghiên cứu thông tin hữu ích mà BCTC mang lại, nhược điểm của phương pháp giá gốc chưa đáp ứng thông tin cho người sử dụng BCTC và ưu điểm của GTHL khi được sử dụng trên BCTC trên thế giới, từ đó đề xuất những chuẩn mực kế toán Việt Nam có những điều chỉnh để phù hợp với quốc tế.

Phạm vi nghiên cứu của tác giả bao gồm hàng tồn kho, tài sản cố định, bất động sản đầu tư, đầu tư tài chính trên BCTC của doanh nghiệp niêm yết tại Việt Nam. Tác giả sử dụng phương pháp định tính tổng hợp, phân loại đối chiếu, so sánh thông qua các hướng dẫn của IASB, IASB, IFRS về cách ghi nhận GTHL và trình bày các khoản mục liên quan đến GTHL. Sau đó tác giả thực hiện khảo sát, phỏng vấn và cuối cùng phân tích đưa ra kết quả. Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng thông tin nếu phản ánh theo giá trị sổ sách ban đầu không phù hợp với tình hình kinh doanh của doanh nghiệp tại thời điểm công bố, các nhà sử dụng thông tin trên BCTC luôn nghi ngờ về tính minh bạch của nó.

Tác giả Lê Thị Mộng Loan (2013) Giá trị hợp lý ảnh hưởng đến sự cân bằng giữa độ tin cậy và thích hợp các thông tin trên BCTC của các công ty tại Việt Nam. Luận văn thạc sĩ kinh tế, Trường Đại Học Kinh tế TP HCM. Thông qua tiếp cận chuẩn mực kế toán quốc tế và Việt Nam về GTHL tác giả đưa ra một số kiến nghị nhằm định hướng việc sử dụng kế toán GTHL tại Việt Nam. Đối tượng và phạm vi 8 nghiên cứu của tác giả là tính thích hợp và độ tin cậy trên BCTC bằng cách khảo sát BCTC của các công ty cổ phần niêm yết trên thị trường chứng khoán TPHCM năm 2012.

Tác giả tập trung vào nhà đầu tư trên thị trường chứng khoán, nhà cho vay và kế toán viên người lập BCTC. Bằng phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng tác giả đã cho thấy rằng rất ít các doanh nghiệp tại TP HCM sử dụng GTHL cho các khoản mục trên BCTC mà chỉ có chứng khoán định giá theo GTHL. Họ cho rằng GTHL không đáng tin cậy. Nhưng những người sử dụng thông tin tin rằng có sự cân bằng giữa độ tin cậy và thích hợp của thông tin trên BCTC.

Tác giả Trần Nguyễn Kim Chi (2014) Kế toán giá trị hợp lý trong giao dịch hợp nhất kinh doanh tại các doanh nghiệp trên địa bàn TPHCM. Luận văn thạc sĩ kinh tế, Trường Đại Học Kinh tế TP HCM. Mục tiêu nghiên cứu nhằm chỉ rõ vai trò của GTHL trong giao dịch hợp nhất kinh doanh; làm rõ cơ sở đo lường, ghi nhận, trình bày và công bố thông tin theo GTHL thông qua thông lệ quốc tế về hợp nhất kinh doanh; đánh giá thực trạng về quy định và việc vận dụng GTHL trong giao dịch hợp nhất kinh doanh tại các doanh nghiệp ở TP HCM. Bằng phương pháp nghiên cứu phân tích tổng hợp, phương pháp so sánh đối chiếu, khảo sát đánh giá bằng phương pháp thống kê mô tả, tác giả cho thấy cần có những phương án hoàn thiện kế toán GTHL trong hợp nhất kinh doanh để đáp ứng mục tiêu hội nhập quốc tế; đồng thời tác giả cũng cho thấy việc vận dụng GTHL trong giao dịch hợp nhất kinh doanh tại các doanh nghiệp trên địa bàn TP HCM vẫn còn gặp nhiều khó khăn.

Tác giả Dương Lê Diễm Huyền (2014) Một số giải pháp hoàn thiện các quy định về sử dụng giá trị hợp lý trong hệ thống kế toán Doanh nghiệp Việt Nam. Luận văn thạc sĩ kinh tế, Trường Đại Học Kinh tế TP HCM. Tác giả so sánh chuẩn mực kế toán Việt Nam về GTHL với chuẩn mực kế toán quốc tế về GTHL, từ đó đề ra những giải pháp khắc phục những nhược điểm và hoàn thiện các quy định về sử dụng GTHL. Phương pháp nghiên cứu được tác giả sử dụng là phương pháp hệ thống hóa các khái niệm; phương pháp so sánh, đối chiếu; phương pháp phân tích định lượng để gởi bảng khảo sát đến phòng kế toán của 30 công ty trong lĩnh vực sản xuất thương mại, dịch vụ, xây dựng, đầu tư, gia công, trong đó có 14 công ty 9 lớn, 11 công ty quy mô vừa, 5 công ty quy mô nhỏ.

Kết quả nghiên cứu cho thấy 60% doanh nghiệp cho rằng GTHL là cần thiết để đảm bảo chất lượng BCTC, 67% doanh nghiệp lớn và vừa có biết đến GTHL, 83% doanh nghiệp không biết đến yêu cầu và ghi nhận đối với một số khoản mục trên BCTC. Những quy định về GTHL trong hệ thống chuẩn mực kế toán Việt Nam còn nhiều bất cập, vì thế việc hoàn thiện các quy định về sử dụng GTHL là việc cấp thiết để đáp ứng nhu cầu hội nhập kinh tế quốc tế. Hạn chế nghiên cứu là mẫu khảo sát của tác giả còn nhỏ, chưa khảo sát hết các lĩnh vực kinh doanh của doanh nghiệp. Tác giả Phạm Thị Minh Thùy (2017) Các nhân tố tác động đến đo lường giá trị hợp lý trong kế toán của ngân hàng Thương mại Cổ phần tại Việt Nam.

Luận văn thạc sĩ kinh tế, Trường Đại Học Kinh tế TP HCM. Tác giả nghiên cứu các nhân tố nào tác động đến đo lường GTHL tại Ngân hàng với sản phẩm công cụ tài chính, các nhân tố đó tác động thế nào đến đo lường GTHL. Tác giả dùng phương pháp nghiên cứu định tính bằng cách phỏng vấn, phương pháp định lượng bằng kiểm định thang đo từ phân tích nhân tố khám phá Grobach Alpha, phân tích tương quan, hồi quy.