CHƯƠNG I LÝ LUẬN CHUNG VỀ KẾ TOÁN DOANH THU, CHI PHÍ VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ KINH DOANH TẠI DOANH NGHIỆP DỊCH VỤ 1.1 Những vấn đề cơ bản về kế toán Doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh tại doanh nghiệp dịch vụ 1.1 Khái niệm về doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh Doanh thu là tổng các giá trị kinh tế doanh nghiệp thu được trong kỳ kế toán, phát sinh từ các hoạt động sản xuất, kinh doanh thông thường của doanh nghiệp góp phần làm tăng vốn chủ sở hữu. Chi phí được nhìn nhận như những khoản phí tổn phát sinh gắn liền với hoạt động của doanh nghiệp để đạt được một sản phẩm, lao vụ, dịch vụ nhất định. Chi phí được xác định bằng tiền của những hao phí về lao động sống, lao động vật hóa… trên cơ sở chứng từ, tài liệu bằng chứng chắc chắn. Kết quả kinh doanh là kết quả cuối cùng của hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, biểu hiện bằng số tiền lãi hay lỗ.
Khi một quá trình kinh doanh hoàn thành, doanh nghiệp xác định kết quả kinh doanh trên cơ sở so sánh tổng doanh thu thu được và tổng chi phí phát sinh trong quá trình kinh doanh. Kết quả kinh doanh có thể lãi hoặc lỗ; nếu lỗ sẽ được bù đắp theo chế độ và quy định của cấp có thẩm quyền; nếu lãi được phân phối sử dụng theo đúng mục đích phù hợp với cơ chế tài chính quy định cho từng loại doanh nghiệp. 15 Sv : Nguyễn Thị Tâm CQ54/21.14 LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP HỌC VIỆN TÀI CHÍNH 1.2 Yêu cầu quản lý kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh Để thực hiện tốt quá trình kinh doanh, hoàn thành các chỉ tiêu kinh doanh đặt ra, doanh nghiệp phải thực hiện đầy đủ các yêu cầu cơ bản về quản lý kế toán doanh thu và xác định kết quả kinh doanh như sau: Quản lý sự vận động của từng loại sản phẩm dịch vụ về số lượng, chất lượng và giá trị. Tìm hiểu, khai thác và mở rộng thị trường, áp dụng các phương thức cung cấp dịch vụ phù hợp và có các chính sách khuyến mãi nhằm không ngừng tăng doanh thu cung cấp dịch vụ, giảm giá vốn hàng bán.
Quản lý chặt chẽ chi phí bán hàng, chi phí quản lý doanh nghiệp, chi phí hoạt động tài chính và chi phí khác phát sinh trong quá trình kinh doanh nhằm tối đa hóa lợi nhuận.3 Vai trò của kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh Doanh thu có vai trò hết sức quan trọng không chỉ đối với sự tồn tại và phát triển của bản thân doanh nghiệp thương mại dịch vụ mà còn đối với sự phát triển chung của toàn nền kinh tế, đặc biệt là nền kinh tế thị trường. Để đạt được doanh lợi ngày càng cao, các doanh nghiệp phải xây dựng cho mình kế hoạch kinh doanh, trong đó phải tính toán đầy đủ, chính xác các khoản chi phí và kết quả đạt được. Tổ chức kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh là công cụ quan trọng trong quản lý và điều hành có hiệu quả các hoạt động của doanh nghiệp trong quá trình kinh doanh. Thông tin kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh cung cấp giúp các nhà quản trị doanh nghiệp nắm được tình hình thực hiện kế doanh thu của doanh nghiệp về loại hình, số lượng, chất lượng, giá cả, thời hạn thanh toán; kiểm tra tình hình thực hiện các dự toán chi phí bán hàng, chi 16 Sv : Nguyễn Thị Tâm CQ54/21.14 LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP HỌC VIỆN TÀI CHÍNH phí quản lý doanh nghiệp, chi phí hoạt động tài chính và chi phí khác và xác định kết quả kinh doanh của đơn vị.
Trên cơ sở đó đưa ra những biện pháp định hướng cho hoạt động kinh doanh trong kỳ tiếp theo, hoàn thiện hoạt động kinh doanh, hoạt động quản lý, tiết kiệm chi phí, tăng doanh thu. Thông tin kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh cung cấp giúp các cơ quan của Nhà bước (Cơ quan thuế, các cơ quan chức năng, cơ quan thống kê,…) kiểm tra, giám sát tình hình thực hiện nghĩa vụ với Nhà nước, từ đó đưa ra các chính sách thích hợp nhằm phát triển toàn diện nền kinh tế quốc dân. Thông tin kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh cung cấp là mối quan tâm của những người có lợi ích trực tiếp liên quan đến tình hình kinh doanh của doanh nghiệp như các nhà đầu tư, nhà cung cấp, các chủ nợ,… Đó là cơ sở để các đối tượng này nắm bắt được tình hình kinh doanh của doanh nghiệp, kịp thời đưa ra các quyết định kinh doanh có lợi nhất cho mình. Những phân tích trên cho thấy kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh có vai trò hết sức quan trọng trong việc thu thập, xử lý và cung cấp thông tin cho các đối tượng có nhu cầu sử dụng thông tin, giúp các đối tượng này đưa ra các quyết định kinh doanh một cách phù hợp và kịp thời.
Do đó, việc tổ chức công tác kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh một cách khoa học và hợp lý là vô cùng cần thiết và có ý nghĩa lớn trong việc thực hiện cung cấp thông tin kinh tế kịp thời, chính xác, góp phần phát huy đầy đủ vai trò của hạch toán kế toán nói chung trong quản lý kinh tế tài chính ở doanh nghiệp. 17 Sv : Nguyễn Thị Tâm CQ54/21.14 LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP HỌC VIỆN TÀI CHÍNH 1.4 Nhiệm vụ của kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh trong doanh nghiệp dịch vụ Đối với các doanh nghiệp nói chung cũng như các doanh nghiệp dịch vụ nói riêng, việc ghi nhận doanh thu hợp đồng dịch vụ và xác định kết quả kinh doanh là vấn đề quan trọng và mang tính sống còn đối với doanh nghiệp. Qua việc hạch toán doanh thu và xác định kết quả kinh doanh, doanh nghiệp có thể theo dõi một cách chính xác, đầy đủ hiệu quả của quá trình hoạt động để từ đó đưa ra các quyết định kinh tế kịp thời nhằm đảm bảo sự tồn tại, phát triển ổn định cho doanh nghiệp. Đối với nền kinh tế nói chung, việc xác định kết quả kinh doanh của doanh nghiệp là căn cứ để tạo ra nguồn thu cho Ngân sách Nhà nước.
Mặt khác, trong giai đoạn hiện nay, việc thu hút vốn đầu tư qua thị trường chứng khoán là phổ biến thì việc xác định kết quả kinh doanh của doanh nghiệp lại càng trở nên quan trọng bởi vì kết quả kinh doanh quyết định một phần lớn mức độ thu hút vốn đầu tư từ các chủ thể trong nền kinh tế. Vì những lý do trên kế toán doanh nghiệp cần xác định vai trò và nhiệm vụ trong kế toán doanh thu và xác định kết quả kinh doanh như sau: - Trước hết cần nhận thức đúng đắn, vai trò của kế toán xác định kết quả kinh doanh trong toàn bộ doanh nghiệp, mối liên hệ với các bộ phận kế toán khác. - Căn cứ vào đặc điểm sản xuất kinh doanh, yêu cầu quản lí để xác định đúng đắn đối tượng kế toán doanh thu lựa chọn phương pháp và điều kiện ghi nhận doanh thu sao cho phù hợp với doanh nghiệp. - Tổ chức chứng từ, hệ thống tài khoản sổ sách kế toán phù hợp với nguyên tắc chuẩn mực, chế độ kế toán đảm bảo đáp ứng được yêu cầu thu nhận - xử lý - hệ thống hóa thông tin về doanh thu, xác định kết quả kinh doanh của doanh nghiệp.
18 Sv : Nguyễn Thị Tâm CQ54/21.14 LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP HỌC VIỆN TÀI CHÍNH - Tổ chức bộ máy kế toán một cách khoa học, hợp lý trên cơ sở phân công rõ ràng trách nhiệm của từng nhân viên, từng bộ phận kế toán có liên quan đặc biệt bộ phận kế toán doanh thu, xác định kết quả kinh doanh - Tổ chức lập và phân tích các báo cáo kế toán doanh thu, xác định kết quả kinh doanh, cung cấp những thông tin cần thiết giúp các nhà quản trị doanh nghiệp đưa ra được các quyết định một cách nhanh chóng, phù hợp với quá trình kinh doanh của doanh nghiệp.2 Nội dung cơ bản của kế toán doanh thu chi phí và xác định kết quả kinh doanh trong doanh nghiệp dịch vụ 1.1 Kế toán doanh thu trong doanh nghiệp dịch vụ 1.1 Doanh thu và điều kiện ghi nhận doanh thu trong doanh nghiệp dịch vụ a) Khái niệm Theo chuẩn mực kế toán số 14-Doanh thu và thu nhập khác (ban hành và công bố theo quyết định số 149/2001/QĐ-BTC ngày 31/12/2001 của Bô trưởng bộ tài chính) Doanh thu chỉ bao gồm tổng giá trị của các lợi ích kinh tế doanh nghiệp đã thu được hoặc sẽ thu được. Các khoản thu hộ bên thứ ba không phải là nguồn lợi ích kinh tế, không làm tăng vốn chủ sở hữu của doanh nghiệp sẽ không được coi là doanh thu (Ví dụ: Khi người nhận đại lý thu hộ tiền bán hàng cho đơn vị chủ hàng, thì doanh thu của người nhận đại lý chỉ là tiền hoa hồng được hưởng). Các khoản góp vốn của cổ đông hoặc chủ sở hữu làm tăng vốn chủ sở hữu nhưng không là doanh thu. b) Điều kiện ghi nhận doanh thu * Doanh nghiệp chỉ được ghi nhận doanh thu bán hàng khi đồng thời thỏa mãn các điều kiện sau: 19 Sv : Nguyễn Thị Tâm CQ54/21.14 LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP HỌC VIỆN TÀI CHÍNH ✔ Doanh nghiệp đã chuyển giao phần lớn rủi ro và lợi ích gắn liền với quyền sở hữu sản phẩm hàng hóa cho người mua ✔ Doanh nghiệp không còn nắm giữ quyền quản lý hàng hóa như người sở hữu hoặc quyền kiểm soát hàng hóa 20 Sv : Nguyễn Thị Tâm CQ54/21.14 LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP HỌC VIỆN TÀI CHÍNH ✔ Doanh thu được xác định tương đối chắc chắn.
Khi hợp đồng quy định người mua được quyền trả lại sản phẩm, hàng hóa đã mua theo những điều kiện cụ thể, doanh nghiệp chỉ được ghi nhận doanh thu khi những điều kiện cụ thể đó không còn tồn tại và người mua không được quyền trả lại sản phẩm, hàng hóa (trừ trường hợp khách hàng trả lại dưới hình thức đổi trả hàng hóa để lấy hàng hóa, sản phẩm khác) ✔ Doanh nghiệp đã và sẽ thu được lợi ích kinh tế từ giao dịch bán hàng ✔ Xác định được các chi phí liên quan đến các giao dịch bán hàng * Doanh nghiệp chỉ ghi nhận doanh thu cung cấp dịch vụ khi đồng thời thỏa mãn những điều kiện sau: ✔ Doanh thu được xác định tương đối chắc chắn.