Chương 1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ QUY TRÌNH KIỂM TOÁN KHOẢN MỤC PHẢI TRẢ NGƯỜI BÁN TRONG KIỂM TOÁN BÁO CÁO TÀI CHÍNH DO CÔNG TY TNHH KIỂM TOÁN ĐỘC LẬP THỰC HIỆN 1. KHÁI QUÁT CHUNG VỀ KHOẢN MỤC PHẢI TRẢ NGƯỜI BÁN 1. Khái niệm khoản mục phải trả người bán Trong hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, hoạt động mua bán hàng hóa, dịch vụ luôn diễn ra thường xuyên, liên tục và tạo ra các mối quan hệ thanh toán. Theo xu hướng phát triển của nền kinh tế thị trường, ngoài quan hệ thanh toán trả tiền ngay thì quan hệ mua bán chịu ngày càng trở nên phổ biến, tạo ra khoản mục phải trả người bán.
Phải trả người bán là những món nợ chưa thanh toán về hàng hóa và dịch vụ nhận được trong quán trình kinh doanh bình thường của doanh nghiệp. Phải trả người bán bao gồm các món nợ của việc mua vào nguyên vật liệu, thiết bị, điện nước, sửa chữa và rất nhiều sản phẩm, dịch vụ khác mà doanh nghiệp nhận được trước ngày kết thúc năm tài chính.Các khoản phải trả người bán này không bao gồm các khoản nợ trả chịu lãi, phải trả do bị phạt, giấy nhận nợ, vay nợ, nợ trái phiếu. Có thể thấy, khoản phải trả người bán là phần vốn mà doanh nghiệp đi chiếm dụng tạm thời của đơn vị khác để hình thành nên một phần nguồn vốn của doanh nghiệp mình. Doanh nghiệp có nghĩa vụ phải trả nợ đúng hạn cho người bán.
Để quản lý tốt và chặt chẽ các khoản PTNB thì khoản mục PTNB phải được theo dõi một cách chi tiết từng đối tượng, được ghi đầy đủ trên sổ chi tiết tài khoản 331 và chi tiết rõ theo nợ phải trả dài hạn hay ngắn hạn hay theo dõi theo thời gian trả nợ để có thể trả nợ đúng hạn hoặc được hưởng chiết khấu. Đến cuối kỳ, kế toán doanh nghiệp sẽ dựa trên chi tiết số dư tài khoản 331 để xác định số dư bên nợ hoặc bên có để đưa vào chỉ tiêu phải trả người bán (trong nợ ngắn hạn hoặc nợ dài hạn của bên nguồn vốn) hay chỉ tiêu trả trước cho người bán (trong LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com phần các khoản thu ngắn hạn của bên tài sản ngắn hạn) trong bảng CĐKT. Đồng thời doanh nghiệp cũng thực hiện lập các bản công nợ phải trả, đối chiếu thường xuyên với người bán để đảm bảo các khoản nợ được theo dõi chính xác và đầy đủ. Trên phần tài sản, khoản mục phải trả người bán được trình bày trên chỉ tiêu trả trước cho người bán.
Chỉ tiêu này phản ánh khoản tiền trả trước cho người bán theo thỏa thuận mà đến cuối kỳ, doanh nghiệp vẫn chưa nhận được hàng. Chỉ tiêu này được lập căn cứ vào tổng dư bên nợ các chi tiết của các TK 331 về số tiền đã trả trước cho người bán sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ. Trên phần nguồn vốn, khoản mục PTNB được trình bày ở chỉ tiêu phải trả người bán trong phần nợ ngắn hạn và phải trả dài hạn người bán trong phần nợ dài hạn. Đây là các khoản tiền phải thanh toán cho người bán sau khi đã nhận được hàng hóa dịch vụ và được tổng hợp từ số dư Có của các sổ chi tiết TK 331.
Ý nghĩa của khoản mục phải trả người bán trong kiểm toán báo cáo tài chính Theo xu hướng phát triển kinh tế như hiện nay, có thể thấy quá trình mua hàng và thanh toán thường không diễn ra đồng thời. Do vậy, khoản mục phải trả người bán thường xuất hiện trong kỳ kinh doanh, gắn liền với các nghiệp vụ phát sinh thường xuyên hay không thường xuyên của doanh nghiệp với người bán. Phải trả người bán(PTNB) có ý nghĩa quan trọng trong hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, đó là phần vốn doanh nghiệp chiếm dụng được từ bên ngoài doanh nghiệp. nhờ đó sẽ giảm thiểu được chi phí sử dụng vốn của doanh nghiệp, tiết kiệm được chi phí sản xuất kinh doanh từ đó gia tăng lợi nhuận.
PTNB là một phần nguồn tài trợ cho viêc hình thành tài sản của đơn vị, là khoản mục quan trọng hình thành nên nguồn vốn của doanh nghiệp. Do đó, khoản mục này liên quan tới rất nhiều khoản mục quan trọng trong Báo cáo tài chính của doanh nghiệp như hàng tồn kho, tiền, tài sản cố định, …. PTNB chiếm một tỷ trọng lớn trong tổng nợ phải của doanh nghiệp mà ảnh hưởng trực tiếp là đến cơ cấu vốn của doanh nghiệp, thể hiện khả năng tự tài trợ LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com của đơn vị bởi tỷ suất tự tài trợ bằng nguồn vốn chủ sở hữu trên tổng nguồn vốn.Tỷ suất tự tài trợ của doanh nghiệp thể hiện khả năng tự chủ về tài chính của doanh nghiệp. Nếu tỷ suất này càng cao thì khả năng huy động vốn của doanh nghiệp càng cao và ngược lại, tỷ suất này thấp thì tình hình tài chính của doanh nghiệp có khả năng gặp rắc rối vì quá lệ thuộc vào nguồn tài trợ từ bên ngoài.
PTNB phải được quản lí chặt chẽ bởi những sai phạm của khoản mục này ảnh hưởng đến việc đánh giá khả năng thanh toán qua tỷ suất quan trọng phản ánh khả năng thanh toán như: khả năng thanh toán nhanh, khả năng thanh toán tức thời, khả năng thanh toán nợ ngắn hạn….Việc xem xét các tỷ suất về khả năng thanh toán là một trong những khâu quan trọng khi KTV thực hiện công tác kiểm toán của mình. Bên cạnh đó, khoản mục PTNB nằm bên nguồn vốn góp phần hình thành nên các chỉ tiêu bên tài sản. Do đó nếu khoản mục PTNB bị phản ánh sai sẽ ảnh hưởng đến một loạt các chỉ tiêu trong Báo cáo tài chính khiến người đọc hiểu sai về tình hình tài chính của doanh nghiệp, khiến các quyết định kinh doanh của doanh của doanh nghiệp không chính xác với tình hình thực tế. PTNB có mối liên hệ với các chi phí sản xuất kinh doanh, giá vốn của doanh nghiệp từ đó có những sai lệch trong ghi chép và trình bày các khoản mục PTNB có thể ảnh hưởng đến lợi nhuận, từ đó ảnh hưởng trọng yếu đến Báo cáo kết quả kinh doanh của doanh nghiệp.
Đây cũng là một chỉ tiêu quan trọng mà các bên có liên quan như ngân hàng, đối tác kinh doanh… luôn đặc biệt xem xét để đánh giá hoạt động kinh doanh của đơn vị, từ đó đưa quyết định kinh tế hợp lí. Do đó, kiểm toán khoản mục PTNB có ý nghĩa rất quan trọng trong kiểm toán BCTC, kết quả của công việc này giúp KTV đưa ra được ý kiến xác đáng về Báo cáo tài chính của đơn vị được kiểm toán. Do đó, KTV để có thể đưa ra được ý kiến nhận xét về tính trung thực và hợp lý của BCTC của khách hàng thì cần thiết tiến hành kiểm toán từng phần hành, khoản mục nhỏ trong đó như khoản mục phải trả người bán. Vì thế, kiểm toán khoản mục phải trả người bán giữ một vị trí quan trọng trong kiểm toán BCTC.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. KHÁI QUÁT VỀ KIỂM TOÁN KHOẢN MỤC PHẢI TRẢ NGƯỜI BÁN TRONG KIỂM TOÁN BÁO CÁO TÀI CHÍNH 1. Mục tiêu kiểm toán khoản mục phải trả người bán Để thực hiện đúng hướng và hiệu quả hoạt động kiểm toán thì kiểm toán viên phải xác định được mục tiêu kiểm toán trên cơ sở bản chất, các mối quan hệ vốn có của đối tượng và khách quan về kiểm toán. Do đó, khi kiểm toán khoản mục PTNB thì KTV phải xác định được mục tiêu kiểm toán của khoản mục này.
Theo chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 200: “Mục tiêu tổng thể của kiểm toán viên và doanh nghiệp kiểm toán khi thực hiện một cuộc kiểm toán báo cáo tài chính là: Đạt được sự đảm bảo hợp lý rằng liệu báo cáo tài chính, xét trên phương diện tổng thể, có còn sai sót trọng yếu do gian lận hoặc nhầm lẫn hay không, từ đó giúp kiểm toán viên đưa ra ý kiến về việc liệu báo cáo tài chính có được lập phù hợp với khuôn khổ về lập và trình bày báo cáo tài chính được áp dụng, trên các khía cạnh trọng yếu hay không; Lập báo cáo kiểm toán về báo cáo tài chính và trao đổi thông tin theo quy định của chuẩn mực kiểm toán Việt Nam, phù hợp với các phát hiện của kiểm toán viên”. Mục tiêu chung khi kiểm toán khoản mục PTNB là nhằm xác minh và đưa ra độ tin cậy của khoản mục PTNB và việc trình bày trên BCTC có đảm bảo đầy đủ, đúng đắn theo quy định chuẩn mực. Để đạt được mục tiêu chung này phải đạt được các mục tiêu cụ thể sau: - Các khoản PTNB trên BCTC được phản ánh là có thật và phù hợp với từng đối tượng (CSDL tính có thật); - Các khoản PTNB được tính toán, đánh giá đúng quy định, số lượng, số tiền (CSDL tính toán và đánh giá); - Các khoản PTNB được ghi chép đầy đủ đúng quy định, đúng phương pháp kế toán (CSDL tính đúng đắn và đầy đủ); - Các khoản PTNB được ghi chép kịp thời, đúng kỳ kế toán (CSDL tính đúng kì); LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Các khoản PTNB được ghi chép đúng sự phân loại đúng đắn theo từng loại nợ phải trả (CSDL phân loại và hạch toán); - Các khoản PTNB luôn có sự xác nhận kịp thời các chủ nợ, quá trình kiểm soát nội bộ là chặt chẽ và hiệu quả; - Các khoản PTNB phải phù hợp giữa sổ tổng hợp và sổ chi tiết theo dõi; - Các khoản PTNB phản ánh trong BCTC đúng nghĩa vụ của DN, nghĩa là đang tồn tại chủ nợ mà DN phải có nghĩa vụ trả nợ trong một thời gian nhất định với một số tiền nhất định (CSDL sự hiện hữu, quyền và nghĩa vụ) - Các khoản PTNB được trình bày, công bố đúng đắn, đầy đủ theo quy định (CSDL trình bày và công bố). Vì vậy, trong quá trình kiểm toán khoản mục PTNB KTV cần thu thập đầy đủ bằng chứng để có thể đạt được các mục tiêu cụ thể nêu trên.
Căn cứ kiểm toán khoản mục phải trả người bán Các nguồn tài liệu làm căn cứ kiểm toán khoản mục nợ PTNB cũng bao gồm tài liệu trực tiếp liên quan đến quá trình xử lý kế toán và các tài liệu liên quan khác. Tài liệu làm căn cứ ghi sổ kế toán mới chỉ là những căn cứ để kiểm tra quá trình xử lý kế toán. Ngoài những căn cứ này, để kiểm toán khoản mục PTNB trong kiểm toán BCTC còn bao gồm tất cả những tài liệu để kiểm soát và chứng minh cho các nghiệp vụ kinh tế phát sinh một cách khách quan ở các bộ phận chức năng có liên quan.