Chương I- Tổng quan về quan hệ thương mại song phương và đa phương của châu Phi Chương H- Thuc trang quan hệ thương mại giữa Việt Nam với một số nước châu Phi thòi kỳ 1991-2001 ` Chương TII- Các giải pháp phát triển quan hệ thương mại giữa Việt Nam với một số nước châu Phi đến năm 2010 Ban chủ nhiệm để tài xin chân thành cảm ơn Lãnh đạo các đơn vị trong Bộ Thương mại (Vụ Châu Phi Tây Nam Á, Vụ Khoa học, Vụ Kế hoạch Thống kê, Vụ | Xuất nhập khẩu, Viện Nghiên cứu thương mại, Trung tâm Thông tin thương mại) | cũng như các cá nhân và đơn vị khác trong và ngoài Bộ Thương mại vì những sự | giúp đỡ nhiệt tình và có hiệu quả đã dành cho chúng tôi trong quá trình biên soạn ) dé tai. | Nà Nội, tháng 9/2003 BAN CHU NHIEM ĐỀ TÀI + CHƯƠNG | TỔNG QUAN VỀ QUAN HỆ THƯƠNG MẠI SONG PHƯƠNG VÀ ĐA PHUONG CUA CHAU PHI I- GIGI THIEU TONG QUAN VE CHAU PHI 1.1- DIEU KIEN DIA LY Trên bản đồ thế giới, châu Phi nằm về phía tây nam đại lục Á-Âu. Ở phía bac, chau Phi nhìn ra Địa Trung Hải. Ở phía đông bắc, châu Phi giáp với khu vực Trung Đông và tách với bán đảo Arập bởi Hồng Hải.
Châu Phi nhìn ra Đại Tây Dương ở phía tây và Ấn Độ Dương ở phía đông. Châu Phi nằm trên tuyến đường giao thông quốc tế từ đông sang tây, nối Đại Tây Dương với Ấn Độ Dương, nối châu Á với châu Âu và châu Mỹ, có ý nghĩa chiến lược cả về kinh tế lẫn quân sự. Châu Phi là lục địa lớn thứ ba thế giới (sau châu Á, châu Mỹ), với diện tích rộng 30 triệu km?. Dân số châu Phi là 814,4 triệu người vào năm 2001, chiếm 13% dân số thế giới, đứng thứ hai sau châu Á.
Hiện nay, châu Phi có 54 quốc gia, tất cả đều là các quốc gia độc lập. Phần lớn diện tích châu Phi được tạo thành từ các cao nguyên cổ, độ cao tăng dần từ tây bắc xuống đông nam. Các cao nguyên thường kết thúc khi ra gần biển, nhường chỗ cho những dải đồng bằng hẹp ven biển. Từ bắc xuống nam, các dãy núi chính của châu Phi là dãy Atlas (đạt độ cao trên 3960 mét), dãy Ethiopi (trên 4570m), dãy Ruwenzori (trên 4880m) và dãy Drakensberg (trên 3350m).
Hệ thống sông hồ châu Phi khá phong phú. Các sông lớn nhất là sông Nile (dài nhất thế giới với chiều dai trén 6000km), s6ng Congo, Niger, Zambezi. Các hồ lớn nhất là hồ Victoria (hồ nước ngọt lớn thứ hai thế giới sau hồ Baikan), hồ Tanganyika, Albert, Turkana và Nyasa, tất cả đều ở khu vực Đông Phi. Châu Phi nồi tiếng vì nguồn tài nguyên thiên nhiên phong phú với trữ lượng lớn.
Trong 50 loại khoáng sản chủ yếu thì châu Phi có trữ lượng đứng đầu thế giới tới 17 loại, như kim cương chiếm 90% trữ lượng thế giới, cobalt - 87%, vàng - 67%, photphat - trên 70%, crom - 54%, mangan - 70%, uranium - 37%, đồng và boxiL - 21%. Châu Phi cũng có trữ lượng lớn về dầu mỏ và khí đốt (ở Angieri, Nigeria, Angola, Liby, Gabon, Cộng hòa Congo. Tiểm năng về thuy điện của châu Phi chiếm 35,4% tiềm năng chung của toàn thế giới. Do có vị trí đối xứng nhau về hai phía bán cầu Bắc và Nam, châu Phi có thể chia làm sáu vùng khí hậu chính.
Khu vực gần xích đạo và Madagascar có khí hậu nhiệt đới nóng ẩm, với lượng mưa lớn và nền nhiệt độ cao quanh năm. Giáp với khu vực này về hai phía bắc và nam là vành đai nhiệt đới có khí hậu savan, với nhiệt độ cao và lượng mưa phân bố theo mùa (chủ yếu về mùa hè). Tiến lên về cả hai phía là vùng khí hậu thảo nguyên nửa sa mạc, với lượng mưa cũng tập trung về mùa hè nhưng hạn chế. Tiếp theo là vùng khí hậu sa mạc với sa mạc Sahara mênh mông ở phía bắc và sa mạc Kalahari ở phía nam.
Đi lên hơn nữa về phía hai cực của vùng sa mạc là vành đai khí hậu thảo nguyên bán sa mạc với lượng mưa hạn chế tập trung về mùa đông. Cuối cùng, ở hai cực bắc và nam của châu Phi là những dải đất hẹp có khí hậu cận nhiệt đới kiểu Địa Trung Hải với thời tiết ôn hòa.2- DIEU KIỆN XÃ HỘI 1- Dân cư - văn hóa - tôn giáo Dân cư châu Phi rất đa dạng về sắc tộc, có thể phân chia thành hơn 1000 nhóm nhỏ theo những đặc điểm ngôn ngữ và văn hóa khác nhau. Sa mạc Sahara tạo nên sự phân chia địa lý chủng tộc lớn nhất. Ở phía bắc sa mạc này chủ yếu tập trung người Arập, người Berber.
Toàn bộ châu Phi nam Sahara là nơi sinh sống của các tộc người Phi đen. Bộ phận kiểu dân châu Âu tập trung ở các vùng có khí hậu cận nhiệt đới; ở phía nam chủ yếu là người gốc Anh và Hà Lan, phía bắc là người gốc Pháp, Italia và Tây Ban Nha. Người gốc Libãng tạo nên một cộng đồng quan trọng ở Tây Phí, còn người gốc Ấn Độ thì tập trung ở nhiều thành phố ven biển Đông và Nam Phí. Ngoài ra cũng có nhiều người Arập ở Đông Phi và gần đây cả ở Tây Phi.
Nhìn chung dân cư châu Phi phân bố thưa thớt. Những nơi có mật độ dân số lớn là Nigeria, Ethiopi, thung lũng sông Nile và quanh vùng Hồ Lớn (gồm hồ Victoria và hồ Tanganyika). Các thành phố đông dân của châu Phi chủ yếu là các thủ đô và hải cảng lớn. Những thành phố lớn nhất châu Phi là Cairo và Alexandria (Ai Cập), Lagos (Nigeria), Kinshasa (Cộng hòa Dân chủ Congo), Johanesburg (Nam Phi) và Casablanca (Maroc).
Dân số châu Phi đã bùng nổ nhanh chóng trong thế kỷ 20 và dự kiến vẫn tiếp tục tăng nhanh trong thời gian tới, với tốc độ cao nhất so với các châu lục khác trên thế giới. Tình trạng bùng nổ dân số này là một áp lực lớn lên xã hội châu Phi và là một trong những nguyên nhân kìm hãm phát triển ở lục địa này. Bằng 1 - Dân số chau Phi Dân số (triệu người) Tăng dân số (%/năm) 1980 2000 2015 | 1980-2000 |_ 2000-2015 Thế giới 4.054,9 2,6 18 Trong đó: Bac Phi 88,4 | .6 Chau Phi nam Sahara 381,7 | 659,8 881,1 2,7 L9 Nguồn: Ngân hàng Thế giới, 2002 Với sự đa dạng về các tộc người, châu Phi có một nền văn hóa phong phú, đa dạng, nhiều bản sắc. Các tôn giáo cũng bắt rễ lâu đời trong đời sống các dân tộc châu Phi và còn ảnh hưởng sâu rộng đến ngày nay.
Ngoài hàng trăm đạo giáo hoặc nghi lễ thờ cúng khác nhau, những tôn giáo lớn nhất ở châu Phi là đạo Hồi, đạo Thiên chúa, Bái vật giáo, đạo Tin lành, đạo Hindu. Ảnh hưởng của các tôn giáo thay đổi tuỳ từng khu vực và quốc gia: các nước Bắc Phi chủ yếu theo đạo Hồi, các nước Tây Phi theo đạo Hồi và Bái vật giáo, các nước Đông Nam Phi theo đạo Thiên chúa và Bái vạt giáo. 2- Khái quát lịch sử 2.1- Thời kỳ trước năm 1500 Châu Phi là lục địa có lich sử lâu đời. Nên văn minh cổ đại đầu tiên của loài người xuất hiện ở Ai Cập từ 3400 năm trước Công nguyên (CN).
Ở Bác Phi, người 6 Phenisi thành lập đế chế Carthage vào thế kỷ thứ 9 trước CN và đến thế kỷ thứ nhất trước CN mở rộng bờ cõi ra toàn vùng đông bắc châu Phi. Năm 146 sau CN, người La Mã chinh phục đế chế Carthage và cai quản toàn bộ vùng Bắc Phi đến thế kỷ thứ 4. Vào thế kỷ thứ 7, người Arập bắt đầu chinh phục vùng này và các thương gia Hồi giáo truyền bá đạo Hồi khắp vùng, qua cả sa mạc Sahara tới vương quốc Tây Sudan, một vương quốc hùng mạnh thời Trung cổ ở sát phía nam sa mạc Sahara. 6 phía nam châu Phi, những bằng chứng về khảo cổ và ngôn ngữ cho thấy thời kỳ này đã hình thành nền văn minh nông nghiệp của những tộc người ngôn ngữ Bantu, bit nguồn từ vùng biên giới Nigeria - Cameroun ngày nay.
Từ thế ky thứ nhất đến năm 1500, các tộc người ngôn ngữ Bantu này thống trị hầu như toàn bộ nửa phía nam của lục địa, lập ra các làng mạc, các cụm dân cư và ở nhiều nơi hình thành các vương quốc như Kongo, Luba, Mememutapa.2- Thời kỳ thực dân châu Âu đô hộ (từ thế kỷ 16 đến giữa thế kỷ 20) Người châu Âu bắt đầu khai phá châu Phi từ thế kỷ 16. Trong các thế kỷ 16- 17, các trạm buôn bán dọc bờ biển châu Phi đã được người Bồ Đào Nha lập ra, rồi đến người Hà Lan, Anh, Pháp và các cường quốc biển khác của châu Âu. Cùng với điều đó là sự phát triển buôn bán nô lệ. Cũng trong thời gian này, đế chế Ottoman Thổ Nhĩ Kỳ bành trướng quyền lực sang vùng Bắc Phi và bờ biển Hồng Hải, còn người Arập gia tăng ảnh hưởng trên bờ biển Đông Phi.
Những cuộc khai phá châu Phi được đẩy mạnh vào thé ky [8-19 da cho người châu Âu thấy được nguồn tài nguyên giàu có của lục địa này, vốn trước đây bị coi là "lục địa tăm tối". Đây là nguyên nhân của làn sóng thực dân châu Âu sang đô hộ châu Phí. Từ năm 1880 đến 1912, hầu như toàn bộ châu Phi đã bị các nước châu Âu đô hộ. Hai thực dân lớn nhất tại châu Phi là Pháp và Anh, trong đó Pháp đô hộ chủ yếu ở phía tây và tây bấc lục địa, chỉnh phục các vùng có tên gọi Tay Phi thuộc Pháp, châu Phí xích đạo thuộc Pháp, Cameroun thuộc Pháp, đồng thời lập chế độ bảo hộ 6 Angieri, Maroc va Tuynidi.
Anh chủ yếu đô hộ khu vực đông va nam chau Phi, bao gồm các nước như Sudan, Somali thuộc Anh, Uganda, Kenya. Sau thắng lợi của cuộc chiến tranh Nam Phi (1899-1902), Anh lại chỉnh phục được các vùng đất của Nam Phi. Ngoài ra ở phía Tây Phi, Anh đô hộ Gambia, Sierra Leon, Nigeria. Người Bồ Đào Nha tuy xuất hiện sớm nhất ở châu Phi nhưng chỉ chiếm một số nước là Ghine, Angola, Mozambique, cùng một số đảo ở bờ biển Tây Phi.
Bỉ chiếm giữ Congo và sau Chiến tranh thế giới thứ I chiếm thêm Ruanda-Urundi. Tay Ban Nha chiếm một phần Ghine, một phần sa mạc Sahara, và lập chế độ bảo hộ ở một phần lãnh thổ Maroc. Nước Đức cũng cai quản một số vùng đất như Togo, một phan Cameroun, một số khu vực ở tây, nam và đông châu lục. Nhưng sau thất bạt trong cuộc Chiến tranh thế giới thứ I, các vùng đất này được chia cho các nước Đông mình.
Về phần mình, Italia chiếm Liby, Eritrea và một phần Somali.
