Luận văn thạc sĩ: Dạy học logic công nghệ mới trong sản xuất mì Masan Bình Dương

Luận văn nghiên cứu áp dụng phương pháp dạy học logic vào đào tạo lý thuyết công nghệ mới trong sản xuất mì, nâng cao hiệu quả tại Masan Bình Dương.

• Tác giả: Lê Ngọc Trai
• Người hướng dẫn: TS. Phan Gia Anh Vũ
• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm Kỹ Thuật Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Lý Luận Và Phương Pháp Dạy Học
• Đề tài: Áp Dụng Các Phương Pháp Dạy Học Logic Để Dạy Lý Thuyết Về Công Nghệ Mới Trong Sản Xuất Mì Công Ty Masan Bình Dương
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận về dạy học logic trong công nghệ sản xuất

Dạy học logic là phương pháp giáo dục hiện đại nhằm phát triển tư duy độc lập và sáng tạo cho người học. Trong lĩnh vực công nghệ sản xuất mì Masan, việc áp dụng các phương pháp dạy học này giúp nhân viên nắm vững lý thuyết công nghệ mới một cách hiệu quả. Xu hướng dạy-học hiện nay yêu cầu người học tham gia tích cực vào quá trình tư duy để làm chủ kiến thức. Đặc biệt, tư duy kỹ thuật cần được phát triển để giải quyết các vấn đề khoa học kỹ thuật mang tính liên ngành. Cách vận dụng các nguyên tắc dạy học vào dạy kỹ thuật tạo động lực và thu hút người học, từ đó nâng cao hiệu quả dạy và học cũng như hiệu quả sản xuất của nhà máy.

1.1. Phương pháp dạy học dựa trên nhận thức logic

Nhận thức logic là nền tảng của dạy học hiệu quả, giúp người học hiểu rõ mối quan hệ giữa các khái niệm. Trong đào tạo công nghệ sản xuất, phương pháp này cho phép nhân viên nắm bắt quy trình sản xuất một cách toàn diện. Các kỹ thuật dạy học liên quan giúp hệ thống hoá kiến thức và phát triển khả năng giải quyết vấn đề thực tế.

1.2. Phát triển tư duy kỹ thuật cho nhân viên Masan

Tư duy kỹ thuật là yếu tố quan trọng trong sản xuất hiện đại. Các biện pháp phát triển bao gồm: làm việc nhóm, thảo luận, giải quyết tình huống thực tế. Trong công ty Masan Bình Dương, việc phát triển tư duy này giúp nhân viên vận hành máy hiểu sâu về công nghệ mới như công nghệ ly tâm tái chế dầu và tiêu chuẩn 5S trong sản xuất.

II. Thực trạng dạy học lý thuyết công nghệ mới tại Masan

Tập đoàn Masan là một trong những doanh nghiệp hàng đầu trong ngành sản xuất mì tại Việt Nam. Quá trình huấn luyện-đào tạo nhân viên tại công ty hiện nay còn nhiều hạn chế trong việc áp dụng các phương pháp dạy học hiện đại. Khảo sát thực trạng cho thấy, phần lớn dạy lý thuyết công nghệ vẫn sử dụng phương pháp truyền thống, chưa tích cực kích thích tư duy của người học. Nhân viên vận hành máy gặp khó khăn trong việc hiểu và vận dụng các công nghệ mới vào thực tế sản xuất. Nhu cầu cải thiện phương pháp dạy học là rất cấp thiết để nâng cao chất lượng đào tạo nhân viên và hiệu quả sản xuất của nhà máy mì.

2.1. Giới thiệu Tập đoàn Masan và nội dung dạy học

Công ty Masan Bình Dương sản xuất các sản phẩm mì chất lượng cao. Nội dung dạy học đặt thù bao gồm: tiêu chuẩn 5S, quy trình sản xuất, công nghệ ly tâm tái chế dầu. Các chương trình đào tạo nhân viên hiện tại cần được cải tiến để phù hợp với yêu cầu công nghệ mới.

2.2. Kết quả khảo sát và đánh giá thực trạng

Khảo sát cho thấy hiệu quả dạy học hiện tại chưa cao. Nhân viên gặp khó khăn trong việc áp dụng lý thuyết vào thực tế. Phương pháp dạy học logic được đề xuất nhằm cải thiện tình hình này, giúp người học chủ động trong quá trình học tập và hiểu sâu hơn về công nghệ sản xuất.

III. Áp dụng phương pháp dạy học logic vào dạy kỹ thuật

Luận văn thạc sĩ này đề xuất việc áp dụng các phương pháp dạy học logic vào các kiểu bài dạy cụ thể trong dạy kỹ thuật tại công ty Masan. Hai bài giảng được xây dựng thực nghiệm là: 'Vận dụng tiêu chuẩn 5S vào thực tế sản xuất' và 'Áp dụng công nghệ ly tâm để tái chế dầu shorterning'. Phương pháp dạy học logic giúp nhân viên công ty nắm vững lý thuyết thông qua các hoạt động tư duy có logic. Các kỹ thuật dạy học như thảo luận nhóm, phân tích tình huống, giải quyết vấn đề được áp dụng để tạo sự tham gia tích cực. Bài kiểm tra sau thực nghiệm cho thấy hiệu quả cải thiện đáng kể trong việc nắm vững kiến thức công nghệ và khả năng vận dụng thực tế.

3.1. Giáo án thực nghiệm dạy học logic

Giáo án thực nghiệm được thiết kế dựa trên các nguyên tắc dạy học logic. Bài dạy 'Tiêu chuẩn 5S trong sản xuất' sử dụng phương pháp thảo luận và tình huống thực tế. Bài dạy về công nghệ ly tâm tái chế dầu kết hợp lý thuyết và thực hành. Mỗi giáo án được xây dựng để khích thích tư duy độc lập và sáng tạo của người học.

3.2. Đánh giá kết quả thực nghiệm

Thực nghiệm sư phạm được thực hiện với nhân viên vận hành máy tại nhà máy mì. Bài kiểm tra sau thực nghiệm cho thấy: tỷ lệ người học đạt yêu cầu tăng lên, nhân viên có khả năng vận dụng công nghệ mới tốt hơn. Hiệu quả sản xuất cũng cải thiện nhờ tăng hiểu biết sâu về quy trình và công nghệ.

IV. Kết quả và ý nghĩa của nghiên cứu

Luận văn 'Áp dụng phương pháp dạy học logic để dạy lý thuyết về công nghệ sản xuất mì Masan' mang lại nhiều kết quả quan trọng cho giáo dục và sản xuất. Phương pháp dạy học logic được chứng minh là hiệu quả trong việc nâng cao chất lượng đào tạo nhân viên công ty. Nhân viên nắm vững lý thuyết hơn, hiểu rõ mối liên hệ giữa các khái niệm kỹ thuật, và có khả năng giải quyết các vấn đề sản xuất thực tế tốt hơn. Hiệu quả sản xuất của nhà máy mì được cải thiện nhờ nhân viên có năng lực tư duy độc lập và kỹ năng cao hơn. Đề tài cũng mở ra hướng nghiên cứu mới về áp dụng lý luận và phương pháp dạy học hiện đại vào đào tạo kỹ thuật trong các doanh nghiệp Việt Nam.

4.1. Những kết quả chính của nghiên cứu

Kết quả chính của luận văn bao gồm: hệ thống hoá cơ sở lý luận về dạy học logic; xác định thực trạng dạy lý thuyết công nghệ tại Masan; xây dựng và thực nghiệm 2 giáo án dạy học theo phương pháp logic; chứng minh hiệu quả của phương pháp qua bài kiểm tra. Nghiên cứu đã chứng minh rằng phương pháp dạy học logic phù hợp với đặc điểm dạy kỹ thuật và nhu cầu sản xuất hiện đại.

4.2. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn

Ý nghĩa lý luận: Luận văn góp phần phát triển lý luận dạy học trong lĩnh vực công nghệ sản xuất. Ý nghĩa thực tiễn: Kết quả có thể áp dụng cho đào tạo nhân viên tại các doanh nghiệp khác. Nhân viên công ty Masan và các công ty tương tự sẽ hưởng lợi từ phương pháp dạy học hiệu quả hơn, từ đó nâng cao năng lực tư duy và kỹ năng chuyên môn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ÁP DỤNG CÁC PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC THEO NHẬN THỨC LOGIC 1.1 Tổng quan về vấn đề nghiên cứu Trong thời đại ngày nay, sự phát triển nhanh chóng của khoa học kỹ thuật đã làm biến đổi nhanh xã hội nói chung và nền kinh tế nói riêng, đặc biệt là nền kinh tế tri thức. Nó đã tạo ra một bước ngoặc lớn trong sự phát triển của nhân loại. Việc ứng dụng các thành tựu khoa học kỹ thuật vào thực tế được đặt vào nền giáo dục của mỗi quốc gia. Chính vì vậy, phát triển GD&ĐT đã có những đánh giá mới về các thành tựu mà khoa học trên thế giới đã đạt được.

Những nhận thức và quan điểm đúng sẽ dẫn đến việc vận dụng, thực hiện đúng. Qua đó đảm bảo được chất lượng và hiệu quả công tác giáo dục, nâng cao chất lượng sống cho con người. Qua quá trình tìm hiểu và nghiên cứu các tài liệu về đề tài, các tài liệu về phương pháp dạy học trong kỹ thuật. Tác giả nhận thấy rằng phần lớn các sách báo và tạp chí khoa học liên quan đến đề tài nghiên cứu về phương pháp dạy học chỉ tập trung trong nhà trường và các cơ sở dạy nghề.

Hiện nay ở nước ta, tài liệu dạy học về các phương pháp dạy học dựa theo nhận thức logic có rất ít và chỉ có một số tác giả đề cập đến phương pháp dạy học logic để dạy cho đối tượng kỹ thuật như: Tác giả Lê Tử Thành (1996), đã giới thiệu các phương pháp logic được sử dụng trong nghiên cứu khoa học, với các phương pháp như: phân tích-tổng hợp, diễn dịch-quy nạp, PP lịch sử-logic và mối quan hệ biện chứng khi sử dụng các phương pháp trên khi phân tích các vấn đề khoa học. Tác giả giải thích cụ thể về mối quan hệ biện chứng khi vận dụng các phương pháp như sau: Giữa phân tích- tổng hợp có mối quan hệ hữu cơ với nhau. Không tách thành các bộ phận nghiên cứu thì không thể hiểu thấu đáo cái toàn bộ. Ngược lại không tổng hợp được các bộ phận vào toàn bộ thì không thể hiểu vai trò, vị trí và tính chất của các bộ phận ấy trong cái toàn bộ.

[12, tr 65] Engels viết: “Trước hết tư duy không chỉ đem những đối tượng nhận thức phân chia thành các nhân tố, mà còn đem các nhân tố để quan hệ với nhau hợp 7 thành một thể thống nhất. Không có phân tích thì không có tổng hợp”. (Chống Đuy- rinh, Nxb. Sự thật, Hà Nội, 1971, tr 17) Phân tích-tổng hợp là hai phương pháp khác nhau nhưng lại có mối quan hệ biện chứng với nhau.

Phân tích chuẩn bị cho tổng hợp, tổng hợp giúp cho phân tích đi sâu vào bản chất của sự vật. Vì thế, Lê nin coi sự thống nhất giữa phân tích và tổng hợp là một yếu tố quan trọng trong phép biện chứng [12, tr 65]. Hiểu được vấn đề này để có thể áp dụng vào giảng dạy kỹ thuật sẽ hiệu quả hơn, logic biện chứng hơn. Khi đối tượng kỹ thuật cần theo quan điểm phân tích hệ thống và toàn diện.

Sự thiếu hụt các bộ phận của hệ thống trong việc mô tả sẽ dẫn đến một cách nhìn về đối tượng kỹ thuật không được hoàn chỉnh, gây khó khăn trong thiết kế, hoặc đưa ra các quy trình, quy phạm để sử dụng các đối tượng kỹ thuật”. [14, tr 123] Tác giả Bernd Meier & Nguyễn Văn Cường, trong cuốn sách Lý luận dạy học kỹ thuật, Phương pháp và quá trình dạy học. Đã trình bày chi tiết về hoạt động giảng dạy trong đào tạo nghề. Cụ thể hơn tác giả đã làm rõ việc ứng dụng các lý thuyết học tập trong dạy kỹ thuật như; thuyết hành vi, thuyết nhận thức, thuyết kiến tạo.

Qua đó cho chúng ta thấy rằng; (1) Nhiệm vụ của dạy học như vậy không chỉ giới hạn vào việc cung cấp cho hoc sinh thông tin và tri thức. Trước hết cần tạo cho hoc sinh khả năng xử lý chúng; (2) Trong các quá trình dạy và học người dạy không đóng chức năng trung tâm mà hoc sinh có vai trò như là chủ thể hành động; (3) Giáo viên tổ chức sự đối diện giữa học sinh và nội dung học tập, đặc biệt chọn ra các đối tượng thao tác thích hợp, giới thiệu chúng lý giải chúng nếu cần thiết và đưa chúng trở nên có hiệu lực, tổ chức quá trình tiếp thu một mặt với tư cách là đạo diễn, mặt khác với tư cách là người trợ giúp; (4) Trong khi truyền đạt các kỹ thuật làm việc, đặc biệt trong việc huấn luyện các thao tác cơ bản như: đánh dấu, cưa, khoan, các tiếp cận theo thuyết hành vi vẫn nhận tính hiệu lực của chúng nhằm giúp học sinh thực hiện đúng quy trình, thao tác và đảm bảo quy trình an toàn lao động [4, tr 46-47]. Tác giả đã giới thiệu cho chúng ta, các mô hình giáo dục kỹ thuật được sử dụng trên thế giới, việc này sẽ giúp chúng ta vận dụng các mô hình dạy học này vào thực tiễn. Vấn đề tiếp theo là tác giả đã đề cập và hướng dẫn chi tiết các phương pháp và các kỹ thuật dạy học được sử dụng trong dạy kỹ thuật, cách sử dụng các phương tiện dạy học trong giảng dạy kỹ thuật, đây có thể coi là phần quan trọng của 8 tài liệu.

Cuối cùng tác giả đề cập đến cách đánh giá và cho thành tích học tập của học sinh. Tác giả Nguyễn Văn Tuấn, với giáo trình “Phương pháp dạy học chuyên ngành kỹ thuật”. Đã phân tích rõ các nội dung của chuyên ngành kỹ thuật, các cách để tiếp cận mới về đối tượng kỹ thuật như: tiếp cận kỹ thuật cơ bản; tiếp cận hoạt động kỹ thuật, tiếp cận toàn diện. Ngoài ra tác giả đã giới thiệu các mô hình giáo dục được áp dụng từ các nước trên thế giới và phân tích nội dung đặc thù trong lĩnh vực kỹ thuật như: kỹ thuật vật liệu cơ khí, kỹ thuật chế tạo…Tác giả phân tích quan điểm về phương pháp dạy học kỹ thuật, các phương pháp dạy học logic trong dạy kỹ thuật, và các ví dụ ứng dụng của các phương pháp dạy học logic, và hoạt động dạy học để dạy các nội dung đặc thù của kỹ thuật… Tài liệu này đã tập trung phân tích đặc điểm kiểu bài dạy kỹ thuật.

Cách vận dụng các PPDH vào từng nội dung dạy học đặt trưng như; bài dạy giải thích minh họa, kiểu bài dạy thiết kế giải quyết nhiệm vụ kỹ thuật, kiểu bài dạy chế tạo giải quyết nhiệm vụ kỹ thuật, kiểu bài dạy thiết kế và chế tạo, kiểu bài dạy hình thành kỹ năng ban đầu và kiểu bài dạy thí nghiệm. Ngoài ra tác giả còn giới thiệu phương tiện dạy học và phương pháp để sử dụng hiệu quả các phương tiện dạy học trong dạy kỹ thuật.2 Các khái niệm sử dụng trong đề tài 1.1 Phương pháp Thời cổ đại chữ “phương pháp” chưa có ý nghĩa rõ ràng, khi thì hiểu là “sự tìm kiếm”, “khảo sát”; khi thì được hiểu là “cách làm việc”, “chủ nghĩa”. [11, tr 127] Mãi đến thế kỷ XVI chữ phương pháp dần mới có ý nghĩa xác định. Nói đến phương pháp, người ta nghĩ đến việc sử dụng những quy tắc và phương cách để tìm tòi, khám phá và chứng minh tâm lý [11, tr 127].

Ngày nay nhiều ngành khoa học đã có các phương pháp rõ ràng. Hay nói đúng hơn, bất cứ một môn học nào đích thực là khoa học thì đều phải có đối tượng và phương pháp. Sau đây tác giả xin giới thiệu một số định nghĩa về phương pháp được sử dụng phổ biến hiện nay: V.L Lenin đã nói: “…Phương pháp là ý thức về hình thức của sự tự vận động bên trong của nội dung…”[V. Hà Thế Ngữ, GS.

Đặng Vũ Hoạt và PGS. Hà Thị Đức; Thuật ngữ “phương pháp” bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp “Methodos” có nghĩa là con đường, cách thức để đạt đến mục đích nhất định.TSKH Nguyễn Văn Hộ: Phương pháp là cách thức; con đường, phương tiện để đạt tới một mục đích nhất định, để giải quyết những nhiệm vụ nhất định [Hà Thế Ngữ (chủ biên), Giáo dục đại học đại cương, NXB Giáo dục, Hà Nội.2 Phương pháp dạy học logic  Phương pháp dạy học Trên cơ sở phương pháp là nền tảng để xây dựng khái niệm về PPDH. Theo các nhà giáo dục học trên thế giới và các nhà giáo dục học Việt Nam, cho đến nay vẫn còn nhiều ý kiến, quan điểm khác nhau về PPDH như: Bách khoa toàn thư của Liên xô năm 1965: “phương pháp dạy học là cách thức làm việc của giáo viên và học sinh, nhờ đó mà học sinh nắm vững kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo, hình thành thế giới quan, phát triển năng lực nhận thức”. Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang: “PPDH là cách thức làm việc của thầy và trò trong sự phối hợp thống nhất dưới sự chỉ đạo của thầy, nhằm làm cho trò tự giác, tích cực, tự lực đạt tới mục đích dạy học”.TS Đặng Thành Hưng còn chỉ ra rằng: trong tiếng Nga, Bungary, Ba Lan, mới có cụm từ đúng nghĩa với từ PPDH trong tiếng Việt, các nước dùng tiếng Anh không dùng thuật ngữ PPDH mà trình bày phạm trù này trong hai hình thức: PP giảng dạy hoặc PP học.

[7] PPDH là tổng hợp các cách thức làm việc của GV và HV. Trong quá trình thực hiện cách thức đó, GV giữa vai trò chủ đạo, HV giữ vai trò tích cực, chủ động chiếm lĩnh kiến thức, kỹ năng và thái độ ở bài học hay môn học. PP không phải bản thân sự hoạt động mà chỉ là cách thức xác định tính chất, phương hướng và trình tự tiến hành hoạt động nào đó, muốn trực tiếp nhằm biến đổi đối tượng hay nhận thức đối tượng lại là quá trình dùng các thao tác, các cử động phù hợp với tính chất của PP đó quy định với sự hỗ trợ của hệ thống những thủ thuật PP thích hợp. 10  Phương pháp dạy học logic Dạy học là quá trình truyền thụ, tổ chức nhận thức kiến thức, kinh nghiệm xã hội và nghề nghiệp cho người học nhằm hình thành và phát triển nhân cách nói chung và nhân cách nghề nghiệp nói riêng [16, tr 12].

Dưới phương diện của học thuyết nhận thức, phương pháp dạy học nhận thức logic là một hệ thống các nguyên tắc thuộc về quá trình nhận thức bên ngoài như là thứ tự nhận thức có tính logic và tính algotith. (Haspas 1969, tr154) Dưới phương diện của tâm lý học, phương pháp dạy học nhận thức logic là một hệ thống các nguyên tắc thuộc về quá trình nhận thức bên trong như là các yếu tố tâm lý định thức.