Luận văn: Phát triển đào tạo nghề Thương mại và Du lịch tỉnh Thái Nguyên

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu phát triển đào tạo nghề thương mại và du lịch cho lao động tỉnh thái nguyên, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp cải thiện

• Tác giả: Nguyễn Hải Hà
• Người hướng dẫn: TS Bùi Nữ Hoàng Anh
• Trường học: Đại học Thái Nguyên, Trường Đại học Kinh tế và Quản trị Kinh doanh
• Chuyên ngành: Quản trị kinh doanh
• Đề tài: Phát Triển Đào Tạo Nghề Thương Mại và Du Lịch Cho Lao Động Tỉnh Thái Nguyên
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Nhu cầu phát triển đào tạo nghề thương mại du lịch Thái Nguyên

Tỉnh Thái Nguyên hiện đang trong giai đoạn phát triển kinh tế quan trọng, với du lịch thương mại trở thành ngành kinh tế mũi nhọn. Luận văn đào tạo nghề thương mại du lịch Thái Nguyên được thực hiện để đáp ứng nhu cầu cấp bách về đội ngũ lao động có kỹ năng và kiến thức chuyên sâu. Theo khảo sát từ Sở Lao động Thương binh và Xã hội tỉnh, nhu cầu nhân lực trong lĩnh vực thương mại du lịch tăng 35% trong 3 năm gần đây. Việc phát triển đào tạo nghề không chỉ giải quyết thất nghiệp mà còn nâng cao chất lượng cuộc sống của lao động địa phương. Đây là nền tảng quan trọng để Thái Nguyên phát triển bền vững trong ngành du lịch và thương mại.

1.1. Tình hình thực tế của thị trường lao động

Thị trường lao động Thái Nguyên hiện thiếu hụt nhân lực có kỹ năng thương mại du lịch chuyên nghiệp. Các doanh nghiệp du lịch tại tỉnh gặp khó khăn trong việc tuyển dụng nhân viên có trình độ. Khảo sát từ Hiệp hội Du lịch tỉnh Thái Nguyên cho thấy 68% doanh nghiệp không tìm được ứng viên phù hợp với vị trí việc làm. Việc phát triển đào tạo nghề sẽ giúp cải thiện tình hình này một cách đáng kể.

1.2. Vai trò của luận văn thạc sĩ trong định hướng phát triển

Luận văn thạc sĩ của Nguyễn Hải Hà tại Đại học Kinh tế và Quản trị Kinh doanh cung cấp những phân tích sâu sắc về chiến lược đào tạo nghề. Công trình này xác định rõ những thách thức và cơ hội trong phát triển hoạt động đào tạo nghề thương mại du lịch. Với sự hướng dẫn từ TS Bùi Nữ Hoàng Anh, luận văn trở thành công cụ hữu ích để các cơ sở dạy nghề hoạch định chiến lược lâu dài.

II. Cơ sở lý luận về đào tạo nghề thương mại du lịch

Đào tạo nghề là quá trình trang bị cho lao động các kiến thức, kỹ năng và thái độ cần thiết để thực hiện công việc trong lĩnh vực cụ thể. Trong bối cảnh phát triển du lịch ở Thái Nguyên, đào tạo nghề thương mại du lịch cần tập trung vào ba lĩnh vực chính: quản lý khách sạn, hướng dẫn du lịch, và quản lý sự kiện. Theo cơ sở lý luận hiện đại, chất lượng hoạt động đào tạo nghề phụ thuộc vào nhiều yếu tố như cơ sở vật chất, đội ngũ giáo viên, chương trình đào tạo, và kết nối với doanh nghiệp. Luận văn đào tạo nghề thương mại du lịch Thái Nguyên đã phân tích chi tiết những yếu tố này để đưa ra các giải pháp phù hợp với thực tiễn địa phương.

2.1. Khái niệm và phạm vi đào tạo nghề

Đào tạo nghề là hoạt động giáo dục dạy cho người lao động những kỹ năng thực hành cụ thể và kiến thức lý thuyết cần thiết. Phạm vi đào tạo nghề thương mại du lịch bao gồm các khóa đào tạo từ cơ bản đến nâng cao, từ 3 tháng đến 2 năm. Các cơ sở dạy nghề như Cao đẳng Thương mại và Du lịch Thái Nguyên đóng vai trò trung tâm trong việc triển khai các chương trình đào tạo.

2.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng đào tạo

Chất lượng hoạt động đào tạo nghề chịu ảnh hưởng từ cơ sở vật chất, đội ngũ giáo viên có chứng chỉ, và sự tham gia của doanh nghiệp. Các yếu tố ngoài như chính sách hỗ trợ từ chính phủ và nhu cầu thị trường cũng rất quan trọng. Luận văn thạc sĩ đã xác định được những rào cản chính và đề xuất giải pháp cụ thể cho từng yếu tố này.

III. Thực trạng phát triển đào tạo nghề ở Thái Nguyên

Tỉnh Thái Nguyên hiện có 2 cơ sở đào tạo nghề chính và hơn 10 trung tâm dạy nghề tư nhân hoạt động trong lĩnh vực thương mại du lịch. Tuy nhiên, việc phát triển hoạt động đào tạo nghề vẫn còn những hạn chế đáng kể. Thứ nhất, cơ sở vật chất nhiều trường còn lạc hậu, chưa đáp ứng tiêu chuẩn thực hành quốc tế. Thứ hai, đội ngũ giáo viên hầu hết chỉ có trình độ cao đẳng, ít người có bằng thạc sĩ hoặc tiếng nước ngoài. Thứ ba, chất lượng đào tạo nghề chưa được kiểm định định kỳ. Theo khảo sát của Sở Lao động, tỷ lệ lao động sau đào tạo tìm được việc làm đạt 65%, thấp hơn mục tiêu 80%. Đây chính là những vấn đề mà luận văn đào tạo nghề thương mại du lịch Thái Nguyên tập trung phân tích và giải quyết.

3.1. Hệ thống cơ sở đào tạo hiện tại

Cao đẳng Thương mại và Du lịch Thái Nguyên là cơ sở đào tạo nghề chính với 400 học sinh. Ngoài ra, có các trung tâm dạy nghề tại các huyện ngoại thành. Mạng lưới cơ sở này chưa đủ để phục vụ nhu cầu phát triển du lịch của tỉnh, đặc biệt là ở các khu vực nông thôn.

3.2. Những thách thức trong phát triển đào tạo

Những thách thức chính bao gồm: Thứ nhất, kinh phí đầu tư cho cơ sở vật chất còn hạn chế; Thứ hai, đội ngũ giáo viên cần nâng cấp trình độ; Thứ ba, chương trình đào tạo cần cập nhật theo xu hướng thị trường; Thứ tư, sự tham gia của doanh nghiệp chưa mạnh mẽ. Luận văn đã phân tích chi tiết từng thách thức này.

IV. Giải pháp và định hướng phát triển đào tạo nghề

Dựa trên phân tích chi tiết trong luận văn đào tạo nghề thương mại du lịch Thái Nguyên, Nguyễn Hải Hà đã đề xuất hệ thống giải pháp toàn diện để phát triển hoạt động đào tạo nghề. Giải pháp thứ nhất là nâng cao chất lượng đào tạo nghề thông qua đầu tư cơ sở vật chất, mua sắm máy móc hiện đại và xây dựng phòng thực hành đạt tiêu chuẩn quốc tế. Giải pháp thứ hai là gắn kết cơ sở đào tạo với doanh nghiệp, tạo ra các chương trình đào tạo song bằng và thực tập dài hạn. Giải pháp thứ ba là tăng cường đội ngũ giáo viên thông qua các khóa nâng cấp kỹ năng và học tập kinh nghiệm quốc tế. Giải pháp thứ tư là khuyến khích người lao động học nghề bằng các chính sách hỗ trợ tài chính. Những giải pháp này được xây dựng dựa trên kinh nghiệm quốc tế và phù hợp với tình hình thực tế của tỉnh Thái Nguyên.

4.1. Nâng cao chất lượng hoạt động đào tạo nghề

Chất lượng đào tạo nghề cần được nâng cao thông qua: Cập nhật chương trình đào tạo theo tiêu chuẩn hiện đại; Đầu tư cơ sở vật chất hiện đại; Xây dựng hệ thống đánh giá chất lượng định kỳ; Tổ chức các kỳ thi cấp chứng chỉ quốc tế. Những yếu tố này sẽ giúp đào tạo nghề thương mại du lịch đạt tiêu chuẩn cao hơn.

4.2. Liên kết cơ sở đào tạo với doanh nghiệp

Phát triển đào tạo nghề cần sự hợp tác chặt chẽ giữa trường học và doanh nghiệp du lịch. Các biện pháp cụ thể bao gồm: Xây dựng hội đồng tư vấn từ doanh nghiệp; Thiết kế chương trình đào tạo dựa trên nhu cầu thực tế; Tổ chức thực tập tại doanh nghiệp; Tuyển dụng trực tiếp sinh viên sau tốt nghiệp. Sự hợp tác này là chìa khóa để đảm bảo chất lượng đào tạo nghề phù hợp với thị trường lao động.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN ĐÀO TẠO NGHỀ TẠI CÁC TRƯỜNG DẠY NGHỀ 1. Nghề và đào tạo nghề 1. Khái niệm về nghề Có nhiều cách diễn đạt khái niệm về nghề. Từ điển tiếng Việt (1998) đưa ra định nghĩa: “Nghề là một công việc chuyên môn, theo sự phân công của xã hội”.

Có tác giả quan niệm “Nghề là một hình thức phân công lao động, nó được biểu thị bằng những kiến thức lý thuyết tổng hợp và thói quen thực hành để hoàn thành những công việc nhất định”. [13] Ở một khía cạnh khác, có tác giả quan niệm “Nghề là một lĩnh vực hoạt động lao động mà trong đó, nhờ được đào tạo, con người có được những tri thức, những kỹ năng để làm ra các loại sản phẩm vật chất hay tinh thần nào đó, đáp ứng được những nhu cầu của xã hội”. [2] Vì hệ thống nghề nghiệp trong xã hội có số lượng nghề và chuyên môn nhiều như vậy nên người ta gọi hệ thống đó là “Thế giới nghề nghiệp”. Nhiều nghề chỉ thấy có ở nước này nhưng lại không thấy ở nước khác.

Hơn nữa, các nghề trong xã hội luôn ở trong trạng thái biến động do sự phát triển của khoa học và công nghệ. Nhiều nghề cũ mất đi hoặc thay đổi về nội dung cũng như về phương pháp sản xuất. Nhiều nghề mới xuất hiện rồi phát triển theo hướng đa dạng hóa. Ở nước ta, mỗi năm ở cả 3 hệ trường (dạy nghề, trung học chuyên nghiệp và cao đẳng - đại học) đào tạo trên dưới 300 nghề bao gồm hàng nghìn chuyên môn khác nhau.

Từ các cách hiểu trên cho thấy nghề là kết quả của sự phân công lao động xã hội, xã hội phát triển thì ngành nghề cũng thay đổi theo và dưới góc độ đào tạo, nghề là toàn bộ các kiến thức, kỹ năng, thái độ, kinh nghiệm nghề nghiệp và các phẩm chất khác. Khái niệm đào tạo nghề Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn 6 Đào tạo là một lĩnh vực bao gồm toàn bộ các hoạt động của nhà trường nhằm cung cấp kiến thức cho học sinh, sinh viên. Đây là công việc kết nối giữa mục tiêu đào tạo, nội dung chương trình đào tạo, tổ chức thực hiện chương trình và các vấn đề liên quan đến tuyển sinh, đào tạo, giám sát, đánh giá điều tra, tổ chức thực hiện, thi tốt nghiệp cùng các quy trình đánh giá, kiểm tra các chính sách liên quan đến chuẩn mực và cấp bằng ở lĩnh vực đào tạo chuyên nghiệp tại các cơ sở đào tạo nghề nghiệp. Trước đây đào tạo nghề được hiểu đơn thuần là truyền thụ tay nghề từ người này sang người khác, còn gọi là “truyền nghề”.

Dạy nghề kiểu này mang đậm tính truyền thống với phương pháp chủ yếu là hành động bắt chước của người học theo người dạy. Đến nay vẫn còn một số nghề thủ công được truyền dạy theo phương pháp này. Còn theo quan niệm giáo dục dạy nghề hiện đại thì đào tạo nghề không chỉ là truyền thụ các kỹ năng, thói quen công việc mà còn là quá trình trang bị các kiến thức và kỹ năng cơ bản về khoa học kỹ thuật, giáo dục tư cách đạo đức, thái độ nghề nghiệp để người học có được nhân cách toàn diện. Tổ chức lao động quốc tế (ILO) đưa ra khái niệm: “Đào tạo nghề là nhằm cung cấp cho người học những kỹ năng cần thiết để thực hiện tất cả các nhiệm vụ liên quan đến công việc, nghề nghiệp được giao”.

Hoạt động dạy nghề trong các cơ sở dạy nghề, lớp dạy nghề, nhằm truyền đạt kiến thức về lý thuyết và kỹ năng thực hành cho người học nghề, để người học nghề có trình độ, kỹ năng, kỹ xảo và đạt được những tiêu chuẩn nhất định của một nghề hoặc nhiều nghề để đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động và xã hội. Luật dạy nghề đưa ra khái niệm như sau: “Dạy (đào tạo) nghề là hoạt động dạy và học nhằm trang bị kiến thức, kỹ năng và thái độ nghề nghiệp cần thiết cho người học nghề để có thể tìm được việc làm hoặc tự tạo việc làm sau khi hoàn thành khóa học’’ [6]. Luật cũng quy định có ba cấp trình độ đào tạo là sơ cấp nghề, trung cấp nghề và cao đẳng nghề và về hình thức dạy nghề bao gồm cả dạy nghề chính quy và dạy nghề thường xuyên. Mục tiêu của dạy nghề là đào tạo nhân lực kỹ thuật trực tiếp trong sản xuất, dịch vụ có năng lực thực hành nghề tương xứng với trình độ đào tạo, có đạo đức, lương tâm nghề nghiệp, ý thức kỷ luật, tác phong công nghiệp, có sức khỏe nhằm Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn 7 tạo điều kiện cho người học nghề sau khi tốt nghiệp có khả năng tìm việc làm, tự tạo việc làm hoặc học lên trình độ cao hơn, đáp ứng yêu cầu của doanh nghiệp và nhu cầu của xã hội.

Đào tạo nghề kết hợp chặt chẽ giữa giảng dạy lý thuyết với rèn luyện kỹ năng thực hành, để sau khi tốt nghiệp có thể hành nghề. Đào tạo nghề được tiến hành một cách khoa học, đảm bảo tính hệ thống, hợp lý, toàn diện trên các phương diện: kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo, thái độ lao động, đào tạo nghề nghiệp. Như vậy, nội dung của đào tạo nghề bao gồm: trang bị các kiến thức lý thuyết cho học viên một cách có hệ thống và rèn luyện các kỹ năng thực hành, tác phong làm việc cho học viên trong phạm vi hành nghề họ theo học nhằm giúp họ có thể làm một nghề nhất định, phù hợp với yêu cầu của thị trường lao động và phát triển nguồn lực Quốc gia. * Đào tạo nghề thương mại du lịch Đào tạo nghề thương mại và du lịch: Hoạt động dạy nghề trong các cơ sở dạy nghề, lớp dạy nghề nhằm truyền đạt kiến thức về lý thuyết và kỹ năng thực hành cho người học nghề trong lĩnh vực thương mại, dịch vụ và du lịch để người học có trình độ, kỹ năng, kỹ xảo và đạt được những tiêu chuẩn nhất định đáp ứng yêu câu việc làm của thị trường lao động.

Hình thức đào tạo nghề Hiện nay có rất nhiều hình thức đào tạo nghề khác nhau, phân theo các tiêu chí khác nhau thì có các hình thức đào tạo nghề như sau: * Căn cứ vào nghề đào tạo với người học - Đào tạo mới: là hình thức đào tạo đối với người chưa có chuyên môn, chưa có nghề, bắt đầu tham gia vào các lớp nghề để có được nghề. - Đạo tạo lại: là quá trình đào tạo nghề áp dụng cho những người đã có trình độ chuyên môn song vì một lý do nào đó nghề của họ không phù hợp nữa đòi hỏi phải chuyển sang nghề, chuyên môn khác. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn 8 - Đào tạo nâng cao trình độ lành nghề: là tiếp tục bồi dưỡng nâng cao kiến thức và kinh nghiệm nơi làm việc để người lao động có thể tiếp tục hành nghề và đảm nhận những công việc phức tạp hơn. * Căn cứ vào thời gian đào tạo nghề - Đào tạo nghề ngắn hạn: Thời gian thực hiện dưới 1 năm tại các trung tâm dạy nghề, lớp dạy nghề độc lập hoặc gắn với cơ sở sản xuất kinh doanh dịch vụ và các cơ sở giáo dục khác.

Đào tạo nghề ngắn hạn dành cho những người có trình độ học vấn và sức khỏe phù hợp với nghề cần học. - Đào tạo dài hạn: Được thực hiện từ 1- 3 năm tại các trường dạy nghề, các trường thực hành nghề nghiệp, trường cao đẳng, trường đại học có đủ điều kiện được tổ chức dạy nghề dài hạn theo quy định. Đào tạo nghề dài hạn thường có chất lượng cao hơn so với các lớp đào tạo ngắn hạn. * Căn cứ vào trình độ lành nghề - Cấp trình độ bán lành nghề ở cấp này học viên được trang bị kiến thức và kỹ năng nghề đủ để thực hiện được một hoặc một số nhiệm vụ và công việc ít phức tạp hơn của nghề.

Thời gian đào tạo dưới 1 năm. Thông thường mỗi nghề có những nhiệm vụ và mỗi nhiệm vụ lại được chia thành nhiều công việc khác nhau, trong đó một số công việc đơn giản và một số công việc phức tạp hơn. Do vậy người ta cần phân loại các công việc theo trật tự logic từ đơn giản đến phức tạp và từ đó sắp xếp chúng vào các trình độ đào tạo tương ứng. Trong quá trình phân tích nghề người ta xác định được một số công việc không quá phức tạp và xếp các công việc này vào trình độ bán lành nghề.

- Cấp trình độ lành nghề: Ở đây học viên được trang bị kiến thức và kỹ năng để để thực hiện tất cả các nhiệm vụ của nghề trong điều kiện kỹ thuật và công nghệ trung bình, chất lượng sản phẩm, năng suất lao động… ở mức trung bình tiên tiến. Thời gian đào tạo là từ 1-2 năm, tùy theo nghề đào tạo. - Cấp trình độ cao: Tại cấp này học viên được trang bị kiến thức và kỹ năng để thực hiện tất cả các nhiệm vụ và công việc như trình độ lành nghề, đồng thời được trang bị thêm các kiến thức và kỹ thuật tiên tiến, hiện đại hoặc đòi hỏi tay nghề cao Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn 9 hơn để làm ra các sản phẩm có chất lượng cao, năng suất lao động cao và có khả năng thích ứng nhanh với công việc mới. * Căn cứ vào hình thức đào tạo - Đào tạo chính quy là hình thức đào tạo tập trung tại các trường, trung tâm dạy nghề với quy mô đào tạo tương đối lớn, chủ yếu là đào tạo ra các công nhân kỹ thuật có trình độ lành nghề cao.

- Đào tạo tại nơi làm việc (kèm cặp trong sản xuất): Là hình thức đào tạo trực tiếp chủ yếu là thực hành ngay trong quá trình sản xuất, do các doanh nghiệp tự tổ chức. - Tổ chức các lớp cạnh doanh nghiệp: Hình thức đào tạo này áp dụng chủ yếu để đào tạo những công nhân có nghề phức tạp, cần có sự hiểu biết rộng về lý thuyết và độ thực hành cao [6]. Khái niệm và vai trò của phát triển hoạt động đào tạo nghề 1. Khái niệm phát triển hoạt động đào tạo nghề Từ cơ sở lý thuyết phát triển và đào tạo, có thể hiểu phát triển đào tạo nghề là các hoạt động nhằm giúp cho người học nghề có thể thực hiện có hiệu quả hơn chức năng, nhiệm vụ của mình trong thực tế.