CHƯƠNG 1: MỘT SỐ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ SỬ DỤNG NGUỒN NHÂN LỰC CỦA DOANH NGHIỆP 1.1 Một số định nghĩa và khái niệm cơ bản 1.Khái niệm nguồn nhân lực Thuật ngữ “ Nguồn nhân lực’ xuất hiện lần đầu vào những năm 80 của thế kỷ XX khi có sự thay đổi căn bản về phương thức quản lý, sử dụng con người trong kinh tế lao động. Nếu như trước đây phương thức quản trị nhân viên với các đặc trưng coi nhân viên là lực lượng thừa hành, phụ thuộc, cần khai thác tối đa sức lao động của họ với chi phí tối thiểu từ những năm 80 đến nay đã có sự đổi mới, quản lý nguồn nhân lực có tính chất mềm dẻo, linh hoạt hơn nhằm phát huy ở mức cao nhất các khả năng tiềm tàng, vốn của họ qua quá trình lao động. Có thể nói sự xuất hiện thuật ngữ “ Nguồn nhân lực” là biểu hiện cụ thể trong sự thay đổi về phương thức và sử dụng nguồn lực con người. Có khá nhiều những định nghĩa khác nhau về “ Nguồn nhân lực” như: - Nguồn nhân lực là nguồn lực con người của những tổ chức ( với quy mô, loại hình, chức năng khác nhau) có khả năng và tiềm năng tham gia vào khả năng phát triển cùng với sự phát triển kinh tế- xã hội của quốc gia, khu vực và thế giới.
Cách hiểu này về nguồn nhân lực xuất phát từ quan niệm coi nguồn nhân lực là nguồn lực với các yếu tố vật chất, tinh thần tạo nên năng lực, sức mạnh phục vụ cho sự phát triển nói chung của các tổ chức. - Theo định nghĩa của Liên hợp quốc , nguồn nhân lực là trình độ lành nghề,là kiến thức và năng lực của toàn bộ cuộc sống con người hiện có thực tế hoặc tiềm năng để phát triển kinh tế- xã hội trong một cộng đồng. Quan niệm về nguồn nhân lực theo hướng tiếp cận này có phần thiêng về chất lượng của nguồn nhân lực. Trong quan niệm này, điểm được đánh giá cao là coi các tiềm năng của con người cũng là năng lực khả năng để từ đó có những cơ chế thích hợp trong quản lý, sử dụng.Nguyễn Văn Điềm và PGS.Nguyễn Ngọc Quân, giáo trình Quản trị nhân lưc (2010) định nghĩa rằng: “ Nguồn nhân lực là nguồn lực con người có khả năng sản xuất ra của cải vật chất và tinh thần cho xã hội được biểu hiện ra số lượng và chất lượng nhất định tại một thời điểm nhất định”.
8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Như vậy, Nguồn nhân lực có thể khái quát tổng hợp bao gồm các yếu tố số lượng, chất lượng và cơ cấu phát triển người lao động nói chung được sử dụng trong quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh nhằm thỏa mãn nhu cầu đời sống của con người ở cả hiện tại và tương lai của mỗi đơn vị, tổ chức, doanh nghiệp hoạt động sản xuất, kinh doanh.Khái niệm về hiệu quả Theo giáo trình “Kinh tế Doanh nghiệp thương mại” của trường Đại học Thương Mại do PGS. Phạm Công Đoàn cùng TS.Nguyễn Cảnh Lịch thì hiệu quả được hiểu là mối tương quan so sánh giữa kết quả đạt được theo mục tiêu đã xác định trước với chi phí bỏ ra để đạt được mục tiêu đó. Để hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp đạt được mục tiêu đặt ra thì doanh nghiệp phải có các mục tiêu hành động cụ thể trong từng thời kỳ và phải luôn tìm cách để đạt được các mục tiêu đó với chi phí thấp nhất và đạt hiệu quả cao nhất. Hiệu quả của doanh nghiệp bao gồm hai bộ phận: Đó là hiệu quả xã hội và hiệu quả kinh tế.
+ Hiệu quả xã hội: Là đại lượng phản ánh mức độ thực hiện các mục tiêu xã hội của doanh nghiệp hoặc mức độ ảnh hưởng của các kết quả đạt được của doanh nghiệp đến xã hội và môi trường. + Hiệu quả kinh tế: Là hiệu quả chỉ xét trên phương diện kinh tế của hoạt động kinh doanh. Nó mô tả mối quan hệ tương quan giữa lợi ích kinh tế mà doanh nghiệp đạt được với chi phí bỏ ra để đạt được lợi ích đó. Tóm lại, hiệu quả kinh tế là một phạm trù khách quan, phản ánh trình độ và năng lực quản lý, đảm bảo thực hiện có kết quả cao những nhiệm vụ kinh tế xã hội đặt ra trong từng thời kỳ với chi phí nhỏ nhất.
Hiệu quả kinh tế cũng là mối quan tâm hàng đầu của doanh nghiệp và lãnh đạo doanh nghiệp.Khái niệm về hiệu quả sử dụng nguồn nhân lực Sử dụng lao động là quá trình vận dụng sức lao động để tạo ra các sản phẩm theo các mục tiêu sản xuất kinh doanh. Làm thế nào để sử dụng lao động có hiệu quả là câu hỏi thường trực của những nhà quản lý và sử dụng lao động. Từ xa xưa đã có rất nhiều nhà khoa học, nhà nghiên cứu đưa ra quan điểm về khái niệm hiệu quả sử dụng. Cho đến nay có rất nhiều quan điểm khác nhau về hiệu quả sử dụng lao động.
9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Theo quan điểm của F.Taylor thì “Con người là một công cụ lao động”. Quan điểm này cho rằng, về bản chất con người đa số không làm việc, họ quan tâm nhiều đến cái họ kiếm được chứ không phải công việc mà họ làm, ít người muốn và làm được những công việc đòi hỏi tính sáng tạo, độc lập, tự kiểm soát. Vì thế để sử dụng lao động một cách có hiệu quả thì phải đánh giá chính xác thực trạng lao động tại doanh nghiệp mình, phải giám sát và kiểm tra chặt chẽ những người giúp việc, phải phân chia công việc ra từng bộ phận đơn giản lặp đi lặp lại, dễ dàng học được. Theo quan điểm của Nayo cho rằng “con người muốn được cư xử như những con người”.
Theo ông về bản chất con người là một thành viên trong tập thể, vị trí và thành tựu của tập thể có ý nghĩa vô cùng quan trọng đối với anh ta là lợi ích cá nhân, anh ta hành động tình cảm hơn là lý chí, họ muốn cảm thấy có ích và quan trọng, muốn tham gia vào công việc chung và được nhìn nhận như một con người.Vì vậy muốn khuyến khích lao động, con người làm việc cần thấy được nhu cầu của họ quan trọng hơn tiền. Chính vì vậy,người sử dụng lao động phải làm sao để người lao động luôn luôn cảm thấy mình có ích và quan trọng.Tức là phải tạo ra bầu không khí tốt hơn dân chủ hơn và lắng nghe ý kiến của họ. Tóm lại muốn sử dụng lao động có hiệu quả thì người quản lý phải tự biết đánh giá chính xác thực trạng tại doanh nghiệp mình, từ đó có những biện pháp chính sách đối với người lao động thì mới nâng cao được năng suất lao động, việc sử dụng lao động thực sự có hiệu quả.2 MỘT SỐ LÝ LUẬN CƠ BẢN LIÊN QUAN ĐẾN VIỆC NÂNG CAO HIỆU QUẢ SỬ DỤNG LAO ĐỘNG TRONG DOANH NGHIỆP 1. Lý thuyết về nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn nhân lực của doanh nghiệp Hiện nay, có nhiều quan điểm về nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn nhân lực.
Với mỗi quan điểm khác nhau thì cách tiếp cận vấn đề cũng khác nhau. Theo quan điểm nnag cao hiệu quả sử dụng nguồn nhân lực là việc nâng cao chất lượng lao động về thể lực, trí lực trong doanh nghiệp và doanh nghiệp thì phát triển thị phần và tăng thêm số lượng nguồn nhân lực gồm 2 vấn đề như sau: 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn nhân lực theo quy mô Trong nền kinh tế thị trường ngày nay, cùng với sự phát triển của các ngành công nghiệp, đời sống con người được cải thiện thì nhu cầu mở rộng sản xuất tạo ra nhiều sản phẩm cũng tăng lên phục vụ mọi nhu cầu của người tiêu dùng. Các doanh nghiệp sản xuất và kinh doanh sẽ ở rộng hoạt động sản xuất của mình, tăng sự cạnh tranh. Để mở rộng sản xuất thì việc tuyển dụng thêm nguồn nhân lực để làm việc trong công ty cũng rất cần thiết.
Công ty không chỉ mở rộng sản xuất mà còn thay đổi quy mô, cơ cấu lao động hợp lý. Như vậy, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn nhân lực về quy mô là làm cho quy mô về lao động của doanh nghiệp được mở rộng, thay đổi về cả cơ cấu và số lượng nhằm sử dụng nguồn nhân lực, từ quy trình công nghệ đến mở rộng sản xuất mà chuẩn bị cơ cấu nguồn nhân lực cho phù hợp. Điều này có nghĩa khi mục tiêu, hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp thay đổi thì cơ cấu nguồn lực phải thay đổi tương ứng. Cụ thể là: + Doanh nghiệp lựa chọn nguồn nhân lực phù hợp với quy mô cả về cơ cấu và số lượng.
+ Doanh nghiệp sẽ sắp xếp lao động hợp lý với công nghệ, bộ phận của doanh nghiệp mình. Đây là một hướng đi rất quan trọng đối với các doanh nghiệp trong việc quản lý lao động và nâng cao hơn nữa hiệu quả sử dụng nguồn nhân lực của công ty. - Nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn nhân lực của doanh nghiệp theo chiều sâu Với định hướng nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn nhân lực này doanh nghiệp sẽ nâng cao chất lượng của lao động về trình độ chuyên môn, khai thác tốt hơn trình độ hiện có của người lao động và tuyển dụng những lao động giỏi mới bằng cách tạo ra môi trường làm việc tốt, thực hiện đầy đủ các chính sách lương , thưởng, chế độ đãi ngộ để khuyến khích tinh thần. Tùy theo khả năng của từng doanh nghiệp mà mỗi doanh nghiệp sẽ lựa chọn cách nâng cao chất lượng nguồn nhân lực phù hợp với doanh nghiệp của mình nhất, phát hiện và tìm tòi những người lao động giỏi mà các doanh nghiệp còn thiếu.
Ngoài ra, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn nhân lực theo chiều sâu còn thể hiện qua việc nâng cao năng suất lao động, nâng cao hiệu quả sử dụng chi phí tiền lương, 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tức là khai thác tốt năng lực của người lao động để tăng sản lượng, sử dụng quỹ lương hợp lý vẫn thỏa mãn mong muốn của người lao động. Các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả sử dụng nguồn nhân lực của doanh nghiệp theo hướng quy mô. Để đánh giá hiệu quả sử dụng nguồn nhân lực của một doanh nghiệp theo hướng quy mô thông thường các nhà quản trị sẽ thông qua số lượng lao động, cơ cấu đội ngũ lao động trước tiên.