Luận văn Thạc sĩ: Chính sách cổ tức tại các doanh nghiệp niêm yết Việt Nam

Luận văn thạc sĩ phân tích cơ sở lý luận và thực tiễn chính sách cổ tức tại các doanh nghiệp niêm yết Việt Nam, đề xuất giải pháp xây dựng tối ưu.

• Tác giả: Trần Thị Mỹ Liên
• Người hướng dẫn: Tiến Sĩ Võ Khắc Thường
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính
• Đề tài: Lựa Chọn Chính Sách Cổ Tức Phù Hợp Với Chiến Lược Kinh Doanh Ở Các Doanh Nghiệp Niêm Yết Ở Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ kinh tế
• Năm xuất bản: 2006
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Khái niệm và tầm quan trọng của chính sách cổ tức doanh nghiệp

Chính sách cổ tức là một trong những quyết định tài chính quan trọng nhất của các doanh nghiệp niêm yết tại Việt Nam. Đây là phần lợi nhuận mà công ty quyết định phân chia cho các cổ đông, thay vì giữ lại để tái đầu tư. Tầm quan trọng của chính sách cổ tức thể hiện ở khả năng tác động trực tiếp đến giá trị doanh nghiệp, tài sản của cổ đông và sự tin tưởng của nhà đầu tư. Tại Việt Nam, thị trường chứng khoán còn trẻ, do đó lựa chọn chính sách cổ tức phù hợp với chiến lược kinh doanh là yếu tố then chốt để doanh nghiệp thu hút và duy trì vốn từ thị trường. Một chính sách cổ tức hiệu quả không chỉ giúp cổ đông nhận được lợi tức hợp lý mà còn thể hiện sức khỏe tài chính và triển vọng phát triển lâu dài của công ty.

1.1. Định nghĩa chính sách cổ tức

Chính sách cổ tức là những quyết định và hướng dẫn mà hội đồng quản trị lập ra nhằm xác định mức độ, hình thức và thời gian chi trả cổ tức cho cổ đông. Đây bao gồm việc quyết định tỷ lệ lợi nhuận giữ lại so với lợi nhuận phân phối, cách thức chi trả (tiền mặt, cổ phiếu, hoặc tài sản), và tần suất chi trả hàng năm hoặc quý.

1.2. Ý nghĩa chiến lược của chính sách cổ tức

Chính sách cổ tức phù hợp giúp doanh nghiệp cân bằng giữa tăng trưởng và thu nhập cho cổ đông. Nó phản ánh chiến lược kinh doanh của công ty, giai đoạn vòng đời doanh nghiệp, và mục tiêu tài chính dài hạn. Một chính sách tốt sẽ tăng cường lòng tin của nhà đầu tư vào thị trường chứng khoán Việt Nam.

II. Các phương thức trả cổ tức của doanh nghiệp niêm yết

Tại Việt Nam, các doanh nghiệp niêm yết áp dụng nhiều hình thức chi trả cổ tức khác nhau để phù hợp với tình hình tài chính và mục tiêu phát triển của mình. Phương thức trả cổ tức bằng tiền mặt là hình thức phổ biến nhất, cho phép cổ đông nhận trực tiếp tiền thực từ lợi nhuận công ty. Bên cạnh đó, trả cổ tức bằng cổ phiếu hay cổ phiếu thưởng được nhiều công ty lựa chọn để giữ lại tiền mặt cho hoạt động kinh doanh. Mua lại cổ phần và chia tách cổ phiếu cũng là các hình thức được áp dụng nhằm tối ưu hóa cấu trúc vốn và tăng giá trị cổ phiếu trên thị trường. Việc lựa chọn hình thức chi trả cổ tức phù hợp tùy thuộc vào tình hình thanh khoản, triển vọng tăng trưởng và nhu cầu của cổ đông.

2.1. Trả cổ tức bằng tiền mặt

Đây là hình thức chi trả cổ tức trực tiếp nhất, cổ đông nhận được tiền mặt theo tỷ lệ cổ phiếu nắm giữ. Hình thức này tác động tích cực đến giá cổ phiếu trong thời kỳ bình thường, thể hiện sức khỏe tài chính của công ty và cấp kính cho nhà đầu tư.

2.2. Trả cổ tức bằng cổ phiếu và cổ phiếu thưởng

Cổ tức bằng cổ phiếu hoặc cổ phiếu thưởng giúp công ty giữ lại tiền mặt cho các hoạt động kinh doanh và tái đầu tư. Phương thức này phổ biến ở các công ty có triển vọng tăng trưởng cao và cần nguồn vốn lớn cho mở rộng quy mô.

III. Các yếu tố ảnh hưởng đến chính sách cổ tức của doanh nghiệp

Chính sách cổ tức của các doanh nghiệp niêm yết tại Việt Nam chịu ảnh hưởng từ nhiều yếu tố khác nhau. Đặc điểm ngành công nghiệp là một yếu tố then chốt, các ngành có tăng trưởng cao thường giữ lại nhiều lợi nhuận hơn. Khả năng thanh khoản của công ty quyết định khả năng chi trả cổ tức mà không ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh. Các hạn chế pháp lý từ luật pháp Việt Nam cũng quy định mức tối thiểu và tối đa cổ tức có thể chi trả. Tác động của thuế đến cổ đông cũng là yếu tố quan trọng mà công ty cần xem xét. Triển vọng tăng trưởng của công ty ảnh hưởng lớn đến quyết định giữ lại hay phân phối lợi nhuận. Ngoài ra, ưu tiên của cổ đông, ổn định thu nhập, và khả năng vay nợ cũng là những yếu tố không thể bỏ qua.

3.1. Các yếu tố kinh tế và pháp lý

Khả năng thanh khoản và khả năng tiếp cận vốn là hai yếu tố cơ bản quyết định mức độ chi trả cổ tức. Các quy định pháp lý về tỷ lệ lợi nhuận tối thiểu phải giữ lại cũng là yếu tố ràng buộc quan trọng mà các công ty phải tuân thủ.

3.2. Triển vọng tăng trưởng và chu kỳ sống của doanh nghiệp

Các công ty ở giai đoạn tăng trưởng cao thường tạm dừng chi trả cổ tức để tái đầu tư, trong khi công ty trưởng thành thường có chính sách cổ tức ổn định. Chu kỳ sống doanh nghiệp và cơ hội đầu tư trực tiếp ảnh hưởng đến lựa chọn chính sách cổ tức phù hợp.

IV. Đề xuất xây dựng chính sách cổ tức tối ưu cho doanh nghiệp niêm yết Việt Nam

Để lựa chọn chính sách cổ tức phù hợp, các doanh nghiệp niêm yết Việt Nam cần phải thực hiện phân tích toàn diện về tình hình tài chính, chiến lược kinh doanh và nhu cầu cổ đông. Chính sách cổ tức tối ưu phải cân bằng giữa thu nhập hiện tại cho cổ đông và tăng trưởng dài hạn của công ty. Doanh nghiệp cần xây dựng chính sách cổ tức rõ ràng và minh bạch, công bố thông tin về cổ tức một cách định kỳ để tăng tin tưởng nhà đầu tư. Các công ty nên điều chỉnh chính sách cổ tức phù hợp với từng giai đoạn phát triển, từ tăng trưởng cao đến giai đoạn trưởng thành. Việc hoàn thiện chính sách cổ tức sẽ giúp tạo ra tín hiệu tích cực cho thị trường chứng khoán Việt Nam và thu hút thêm nguồn vốn từ nhà đầu tư.

4.1. Căn cứ xây dựng chính sách cổ tức

Chính sách cổ tức nên dựa trên phân tích chi tiết về chu kỳ tăng trưởng, khả năng tiếp cận vốn, ổn định lợi nhuận và ưu tiên cổ đông. Công ty cần đánh giá nội dung thông tin của các thông báo cổ tức để đảm bảo tác động tích cực đến giá cổ phiếu.

4.2. Gợi ý hoàn thiện chính sách cổ tức

Các công ty niêm yết cần công bố chính sách cổ tức dài hạn, xem xét tác động thuế đến cổ đông, và tương tác với các nhà quản lý thị trường để hoàn thiện quy định. Việc minh bạch thông tin sẽ giúp hỗ trợ nhà đầu tư ra quyết định đầu tư hợp lý.

Trích đoạn nội dung tài liệu

LỜI MỞ ĐẦU 1. Sự cần thiết của đề tài Trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa, vấn đề lớn nhất được đặt lên hàng đầu là vấn đề vốn cho nền kinh tế. Thị trường chứng khoán là một kênh quan trọng thu hút vốn dài hạn cho các doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp có tiềm năng phát triển ở các khu vực kinh tế quan trọng. Mục tiêu của thị trường chứng khoán là tạo ra một thị trường vốn phục vụ cho các doanh nghiệp đổi mới công nghệ, mở rộng sản xuất, nâng cao sức cạnh tranh trong một nền kinh tế hàng hóa đang phát triển nhanh như ở nước ta.

Khi thực hiện niêm yết trên thị trường chứng khoán, ngoài tình hình hoạt động của doanh nghiệp, tỷ lệ chi trả cổ tức, hình thức chi trả cổ tức luôn là vấn đề nhà đầu tư quan tâm đến để lựa chọn, đánh giá và quyết định đầu tư. Vì thế công ty niêm yết cần xây dựng chính sách chi trả cổ tức hợp lý, thu hút sự quan tâm chú ý của nhà đầu tư. Trong thời gian qua, thị trường chứng khoán Việt Nam chưa thật sự sôi động, thu hút quần chúng nhân dân tham gia. Cần huy độngmọi nỗ lực của các cơ quan quản lý, các công ty cổ phần để đạt được mục tiêu tổng giá trị vốn hóa của thị trường chứng khoán đạt 10%-15% GDP vào năm 2010.

Trong đó chính bản thân các công ty cổ phần đã niêm yết là những đơn vị chủ động tiên phong trong việc tạo ảnh hưởng đến các nhà đầu tư. Ngoài việc quan tâm đến hiệu quả hoạt động đầu tư, khả năng phát triển trong tương lai thì chính sách chi trả cổ tức mà trong đó chính tỷ lệ cổ tức là việc các nhà đầu tư chú ý đến trước khi quyết định có tham gia mua bán cổ phần hay không. Vì vậy xây dựng một chính sách chi trả cổ tức hợp lý là việc các công ty niêm yết không thể bỏ qua khi quyết định niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam. Mục tiêu của nghiên cứu Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là các lý thuyết về chính sách chi trả cổ tức, tình hình chi trả cổ tức của các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam trong thời gian qua.

Từ đó đề xuất những việc cần thực hiện khi xây dựng Footer Page 6 of 21. -v- Header Page 7 of 21. chính sách cổ tức phù hợp với tình hình doanh nghiệp đồng thời thu hút được vốn của nhà đầu tư. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu của luận văn là các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam từ ngày thị trường mở cửa năm 2000 đến cuối năm 2005.

Luận văn không nghiên cứu khoảng thời gian trước khi các công ty cổ phần này niêm yết. Phương pháp nghiên cứu Phương pháp nghiên cứu của luận văn đi từ cơ sở lý thuyết và thực tiễn tại Việt Nam trong năm năm qua và từ đó đưa ra những nhận xét và những giải pháp khả thi và phù hợp. Các số liệu trong luận văn được tổng hợp từ các báo cáo tài chính của các công ty niêm yết. Những điểm mới của đề tài Điểm mới của đề tài là đã tổng kết lại tình hình thực hiện, cách thức chi trả cổ tức, mức độ chi trả cổ tức cho cổ đông của các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam trong giai đoạn 2000-2005, nhấn mạnh tầm quan trọng trong việc xây dựng chính sách cổ tức của các công ty niêm yết và đưa ra những cơ sở cho việc lựa chọn chính sách cổ tức phù hợp.

Kết cấu đề tài Luận văn được trình bày thành ba phần. Phần 1: Cơ sở lý luận Trong phần này nêu ra những chính sách cổ tức mà các nhà kinh tế học đã nghiên cứu cùng với những luận điểm đang được thảo luận về chính sách cổ tức hiện nay. Phần 2: Thực tiễn việc chi trả cổ tức của các doanh nghiệp niêm yết ở Việt Nam trong thời gian qua- Các hình thức cổ tức hiện có của các doanh nghiệp niêm yết tại Việt Nam Footer Page 7 of 21. -vi- Header Page 8 of 21.

Phần này đánh giá mức chi trả cổ tức, hình thức chi trả cổ tức phổ biến của các doanh nghiệp niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam trong thời gian qua. Phần 3: Xây dựng chính sách cổ tức tối ưu cho các doanh nghiệp niêm yết ở Việt Nam Phần này đề xuất những việc các doanh nghiệp cần thực hiện khi xây dựng chính sách cổ tức và một số việc các nhà quản lý thị trường chứng khoán thực hiện để hỗ trợ doanh nghiệp và các nhà đầu tư nên quan tâm khi đầu tư vào doanh nghiệp niêm yết. Footer Page 8 of 21. -vii- Header Page 9 of 21.

PHẦN 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CỔ TỨC VÀ CHÍNH SÁCH CỔ TỨC 1. TỒNG QUAN VỀ CỔ TỨC 1. Lợi nhuận và cổ tức của doanh nghiệp cổ phần Mục đích cơ bản của bất kỳ công việc kinh doanh nào là tạo ra lợi nhuận cho chủ sở hữu. Lợi nhuận là kết quả tài chính cuối cùng, là chỉ tiêu chất lượng đánh giá hiệu quả kinh tế.

Lợi nhuận là phần chênh lệch giữa doanh thu và chi phí doanh nghiệp bỏ ra để sản xuất kinh doanh, tạo ra doanh thu đó. Khi công việc kinh doanh của công ty tạo ra lợi nhuận, lợi nhuận được phân phối như sau: - Nộp thuế thu nhập doanh nghiệp theo luật định - Chia lãi cho các đối tác góp vốn theo hợp đồng hợp tác kinh doanh - Trích lập các quỹ chuyên dùng cho doanh nghiệp như quỹ dự phòng tài chính, quỹ đầu tư phát triển, quỹ dự phòng trợ cấp mất việc làm, quỹ khen thưởng, quỹ phúc lợi. - Giữ lại để tái đầu tư vào hoạt động sản xuất kinh doanh. - Chia cho các cổ đông.

Cổ tức được tính chủ yếu trên cơ sở lợi nhuận chưa sử dụng đến của doanh nghiệp cũng như viễn cảnh kinh doanh của doanh nghiệp trong những năm tiếp theo. Sau khi đã được đề xuất bởi hội đồng quản trị và ban kiểm soát trước đại hội cổ đông hàng năm, cổ tức sẽ được thông báo cho các cổ đông, là lượng tiền mặt họ nhận được tính theo số cổ phiếu sỡ hữu hay phần trăm trong lợi nhuận của doanh nghiệp. Mọi cổ phiếu của cùng một loại có cổ tức như nhau như cổ tức của cổ phiếu phổ thông hay cổ tức cổ phiếu ưu đãi. Sau khi được thông báo cổ tức trở thành khoản phải trả của doanh nghiệp.

Các phương thức trả cổ tức Bất cứ sự thanh toán trực tiếp nào của doanh nghiệp cho các cổ đông đều được coi là chính sách cổ tức. Footer Page 9 of 21. -1- Header Page 10 of 21. Thông thường trả cổ tức được hiểu là sự chi trả, phân phối từ phần vốn lợi nhuận của doanh nghiệp cổ phần cho các cổ đông của doanh nghiệp.

Cổ tức là phần lợi tức mà cổ đông nhận được từ phần lợi nhuận có được từ hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp do cổ đông góp vốn. Những sự chi trả từ nguồn khác không phải từ vốn lợi nhuận thì không phải là trả cổ tức. Chỉ những sự chi trả từ vốn lợi nhuận làm thay đổi vốn lợi nhuận mà không làm thay đổi vốn góp cổ phần mới được gọi là trả cổ tức. Hình thức phổ biến nhất của trả cổ tức là bằng tiền mặt.

Ngoài ra doanh nghiệp còn có thể trả cổ tức thông qua trả bằng cổ phiếu hay tài sản. Cổ tức trả bằng tiền mặt Hầu hết cổ tức được trả dưới dạng tiền mặt. Cổ tức tiền mặt được trả tính trên cơ sở mỗi cổ phiếu, được tính bằng phần trăm mệnh giá. Mệnh giá là giá trị được ấn định trong giấy chứng nhận cổ phiếu theo điều lệ hoạt động của công ty.

Ví dụ mệnh giá của là 10. Tỷ lệ chi trả là 12%. Nghĩa là mỗi cổ phiếu nhận được cổ tức là 10. Cổ đông sở hữu 100 cổ phiếu sẽ nhận được tiền cổ tức là 100x1.

Trả cổ tức bằng tiền mặt làm giảm tiền mặt dẫn đến giảm tài sản và giảm vốn lợi nhuận, nghĩa là làm giảm vốn cổ phần cổ đông. Cổ tức trả bằng cổ phiếu Trả cổ tức bằng cổ phiếu là doanh nghiệp đưa ra thêm những cổ phiếu của doanh nghiệp theo tỷ lệ đã được Đại hội cổ đông thông qua. Doanh nghiệp không nhận được khoản tiền thanh toán nào từ phía cổ đông. Hình thức trả cổ tức bằng cổ phiếu được áp dụng khi doanh nghiệp dự định giữ lợi nhuận cho các mục đích đầu tư và muốn làm an lòng cổ đông.

Ví dụ doanh nghiệp tuyên bố trả cổ tức bằng cổ phiếu là 9% một năm. Nghĩa là cổ đông hiện hành sở hữu 100 cổ phiếu sẽ có thêm được 9 cổ phiếu nữa. Việc trả cổ tức bằng cổ phiếu cũng giống như việc tách cổ phiếu. Cả hai trường hợp đều làm số lượng cổ phần tăng lên và giá trị cổ phần giảm xuống.

Trả cổ tức bằng cổ phiếu làm tài khoản chủ sở hữu tăng lên và phần lợi nhuận giảm xuống. Trong khi đó tách cổ phiếu làm giảm mệnh giá mỗi cổ phần. Footer Page 10 of 21. -2- Header Page 11 of 21.

Cổ tức và cổ phiếu quỹ: Cổ phiếu quỹ là cổ phiếu do chính doanh nghiệp phát hành ra thị trường và mua lại. Cổ phiếu quỹ không còn sở hữu các quyền của cổ phiếu lưu hành. Khi doanh nghiệp dùng cổ phiếu quỹ để trả cổ tức thì thực chất không phải là phát hành thêm, không phải là chuyển từ vốn lợi nhuận thành vốn cổ phần mà chỉ là bán cổ phiếu quỹ cho cổ đông cũ thay cho trả cổ tức bằng tiền mặt. Cổ tức và cổ phiếu thưởng Cổ phiếu thưởng là hình thức doanh nghiệp phát hành thêm cổ phiếu cho người được hưởng tương tự như chia phần lợi nhuận.

Cổ phiếu thưởng thường được trả cho người làm việc trong doanh nghiệp như là phần thưởng cho nhân viên khi đạt kết quả tốt. Thông thường doanh nghiệp trả cổ phiếu thưởng bằng cổ phiếu quỹ. Khi doanh nghiệp thực hiện trả cổ phiếu thưởng sẽ làm thay đổi tỷ lệ nắm giữ cổ phiếu của cổ đông Nếu doanh nghiệp tăng trưởng cao mà doanh nghiệp không chi trả cổ tức bằng tiền mặt thì cổ đông cho rằng trong tương lai doanh nghiệp sẽ chi trả cổ tức cao hơn và doanh nghiệp tăng trưởng hơn nữa nên giá cổ phiếu sẽ không ngừng tăng lên. Giá cổ phiếu sẽ tăng đến một mức độ mà nhà đầu tư không còn muốn mua nữa.