Luận văn các yếu tố tác động đến sự lựa chọn xe điện Xanh SM tại TP.HCM

Luận văn phân tích các yếu tố tác động đến sự lựa chọn dịch vụ xe điện Xanh SM của người tiêu dùng tại TP.HCM, cung cấp cơ sở dữ liệu và giải pháp thiết thực.

• Tác giả: Ngô Giang Anh Thư
• Người hướng dẫn: TS. Lê Thị Ánh Tuyết
• Trường học: Trường Đại học Ngân hàng Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Quản trị kinh doanh
• Đề tài: Các yếu tố tác động đến sự lựa chọn dịch vụ xe điện Xanh SM của người tiêu dùng tại Thành phố Hồ Chí Minh
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2025
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tổng quan về lựa chọn dịch vụ xe điện Xanh SM tại TP

Sự bùng nổ của kinh tế chia sẻ thúc đẩy dịch vụ gọi xe phát triển mạnh mẽ tại đô thị lớn. Thành phố Hồ Chí Minh là trung tâm kinh tế năng động nhất cả nước. Nhu cầu di chuyển xanh gia tăng nhanh chóng do áp lực ô nhiễm môi trường và kẹt xe. Dịch vụ xe điện Xanh SM xuất hiện như một giải pháp giao thông sạch tiên phong. Đơn vị cung cấp phương tiện thuần điện hiện đại cùng trải nghiệm dịch vụ đồng bộ. Người tiêu dùng đô thị ngày càng quan tâm đến phương thức di chuyển bền vững. Tuy nhiên, quyết định chuyển đổi từ phương tiện truyền thống sang xe điện chịu nhiều tác động tâm lý. Luận văn thạc sĩ quản trị kinh doanh tập trung khám phá các nhân tố quyết định hành vi này. Nghiên cứu xác lập cơ sở khoa học để đánh giá phản ứng của thị trường trước mô hình taxi điện. Dữ liệu thực tiễn giúp làm rõ động lực thúc đẩy hành khách lựa chọn Xanh SM thay vì đối thủ truyền thống.

1.1. Bối cảnh thị trường gọi xe công nghệ xanh tại TP.HCM

Thị trường gọi xe công nghệ tại Thành phố Hồ Chí Minh có tính cạnh tranh khốc liệt. Các hãng xe truyền thống và ứng dụng quốc tế chiếm lĩnh thị phần lớn trong nhiều năm. Sự xuất hiện của Xanh SM mang lại làn gió mới nhờ định vị thuần điện không phát thải. Doanh nghiệp đầu tư đội xe quy mô lớn, dịch vụ chuẩn mực và ứng dụng đặt xe chuyên nghiệp. Người dân thành phố đón nhận mô hình này với sự tò mò và kỳ vọng cao về chất lượng. Việc nghiên cứu bối cảnh cạnh tranh giúp nhận diện cơ hội phát triển bền vững cho vận tải điện.

1.2. Mục tiêu nghiên cứu hành vi khách hàng chọn Xanh SM

Mục tiêu chính của đề tài là xác định các nhân tố ảnh hưởng đến quyết định chọn dịch vụ xe điện. Tác giả lượng hóa mức độ tác động của từng biến số trong mô hình hành vi người tiêu dùng. Kết quả phân tích chỉ ra rào cản và động lực cốt lõi khi khách hàng tiếp cận phương tiện mới. Nghiên cứu cung cấp tài liệu tham khảo giá trị cho các nhà quản trị doanh nghiệp vận tải. Đồng thời, luận văn đề xuất định hướng phát triển hạ tầng và dịch vụ thân thiện với môi trường tại đô thị trung tâm.

II. Phân tích các yếu tố tác động đến quyết định chọn xe điện Xanh SM

Mô hình chấp nhận công nghệ TAM và lý thuyết hành vi dự định TPB đóng vai trò nền tảng. Các nghiên cứu trước chứng minh nhận thức hữu ích và tính dễ sử dụng tác động trực tiếp đến ý định. Khách hàng lựa chọn Xanh SM khi nhận thấy thao tác đặt xe nhanh chóng và tiện lợi. Ngoài công nghệ, yếu tố chi phí luôn chi phối quyết định tiêu dùng tại thị trường đang phát triển. Sự nhạy cảm về giá khiến người tiêu dùng cân nhắc kỹ lưỡng giữa giá cước và chất lượng nhận được. Yếu tố môi trường trở thành điểm cộng lớn thúc đẩy tâm lý ủng hộ lối sống xanh. Thêm vào đó, ảnh hưởng xã hội từ người thân, đồng nghiệp và cộng đồng tạo áp lực chuẩn mực. Thói quen sử dụng dịch vụ gọi xe cũ cũng là rào cản cần vượt qua để chuyển đổi phương tiện. Nghiên cứu phân tích chi tiết từng nhân tố nhằm làm rõ bức tranh toàn diện về hành vi khách hàng.

2.1. Tác động từ mô hình chấp nhận công nghệ và độ nhạy giá

Mô hình TAM chỉ ra rằng tính dễ sử dụng của ứng dụng tạo thiện cảm ban đầu. Giao diện trực quan và quy trình thanh toán mượt mà kích thích nhu cầu di chuyển. Song song đó, độ nhạy cảm về giá giữ vai trò then chốt trong quyết định thanh toán. Khách hàng luôn so sánh giá cước giữa các hãng xe công nghệ trước khi đặt chuyến. Các chương trình khuyến mãi, ưu đãi cước phí và chính sách tích điểm tạo lợi thế cạnh tranh lớn. Khi mức giá tương xứng chất lượng phương tiện, khách hàng sẵn sàng duy trì sử dụng lâu dài.

2.2. Ảnh hưởng của ý thức môi trường và thói quen tiêu dùng

Ý thức bảo vệ môi trường ngày càng định hình rõ nét trong lối sống đô thị. Khách hàng ưu tiên phương tiện không phát thải khí độc hại và giảm tiếng ồn. Việc di chuyển bằng xe điện mang lại cảm giác đóng góp tích cực cho xã hội. Mặt khác, thói quen tiêu dùng quá khứ có sức ỳ rất lớn đối với quyết định mới. Khách hàng thường tiếp tục đặt những ứng dụng gọi xe quen thuộc theo phản xạ tự nhiên. Để thay đổi hành vi, dịch vụ xe điện cần tạo ấn tượng vượt trội về sự êm ái và sạch sẽ.

III. Phương pháp nghiên cứu sự lựa chọn xe điện Xanh SM của người dùng

Quy trình nghiên cứu khoa học kết hợp giữa phương pháp định tính và định lượng chặt chẽ. Nghiên cứu sơ bộ phỏng vấn chuyên gia để điều chỉnh thang đo phù hợp với thực tế. Nghiên cứu chính thức tiến hành khảo sát khách hàng tại các quận huyện thuộc Thành phố Hồ Chí Minh. Mẫu khảo sát được thu thập theo phương pháp thuận tiện với kích thước mẫu đạt chuẩn thống kê. Bảng câu hỏi thiết kế theo thang đo Likert 5 mức độ từ hoàn toàn không đồng ý đến hoàn toàn đồng ý. Dữ liệu thu thập được xử lý thông qua phần mềm phân tích thống kê chuyên dụng. Các bước kiểm định bao gồm đánh giá độ tin cậy Cronbach's Alpha và phân tích nhân tố khám phá EFA. Sau đó, mô hình hồi quy tuyến tính bội xác định mức độ tác động của từng nhân tố. Phương pháp này đảm bảo tính khách quan và độ tin cậy cao cho các kết luận học thuật. Kết quả định lượng là bằng chứng vững chắc để đưa ra các đề xuất thực tiễn.

3.1. Quy trình khảo sát thực nghiệm và xây dựng thang đo

Thang đo được kế thừa từ các nghiên cứu quốc tế uy tín và hiệu chỉnh theo bối cảnh Việt Nam. Các biến quan sát đo lường tính dễ sử dụng, tính hữu ích, độ nhạy giá và thói quen. Bảng khảo sát trực tuyến và trực tiếp tiếp cận đối tượng cư dân đô thị đa dạng. Dữ liệu được sàng lọc kỹ lưỡng để loại bỏ các phiếu trả lời không hợp lệ. Quá trình thu thập đảm bảo tính đại diện về độ tuổi, thu nhập và nghề nghiệp của khách hàng. Sự cẩn trọng này tạo tiền đề vững chắc cho việc phân tích dữ liệu chuyên sâu.

3.2. Kỹ thuật phân tích dữ liệu định lượng và mô hình hồi quy

Kỹ thuật phân tích nhân tố EFA giúp trích xuất các nhóm yếu tố đại diện chuẩn xác. Hệ số tải nhân tố và phương sai trích đều đạt chuẩn giá trị hội tụ và phân biệt. Kiểm định mô hình hồi quy tuyến tính đánh giá mức độ giải thích của các biến độc lập. Kết quả xác định rõ hệ số beta chuẩn hóa của từng nhân tố tác động đến ý định lựa chọn. Phân tích phương sai ANOVA làm rõ sự khác biệt hành vi giữa các nhóm nhân khẩu học. Mô hình định lượng cung cấp cơ sở tin cậy cho các kết luận học thuật.

IV. Kết luận và giải pháp mở rộng dịch vụ xe điện Xanh SM tại TP

Kết quả nghiên cứu khẳng định nhận thức hữu ích và chất lượng dịch vụ có tác động mạnh mẽ nhất. Người tiêu dùng đánh giá cao không gian xe sạch sẽ, thái độ tài xế chuyên nghiệp và không mùi xăng xe. Tuy nhiên, sự nhạy cảm về giá vẫn là yếu tố mang tính quyết định khi lựa chọn di chuyển thường xuyên. Doanh nghiệp cần duy trì chiến lược giá cước linh hoạt kết hợp các gói hội viên tiết kiệm. Mặt khác, việc tăng cường truyền thông về lợi ích môi trường giúp nâng cao nhận thức cộng đồng. Nâng cấp ứng dụng công nghệ nhằm tối ưu hóa thời gian đón khách và lộ trình di chuyển là rất cấp thiết. Đội ngũ quản lý cần mở rộng trạm sạc và nâng cao độ phủ sóng phương tiện trên toàn địa bàn. Những giải pháp này giúp xe điện Xanh SM củng cố thị phần và thúc đẩy giao thông xanh phát triển bền vững tại thành phố.

4.1. Tổng hợp kết quả thực nghiệm và hàm ý quản trị dịch vụ

Kết quả thực nghiệm cung cấp bằng chứng rõ ràng về các nhân tố định hình sự trung thành của khách hàng. Trải nghiệm dịch vụ văn minh và xe vận hành êm ái đóng góp trực tiếp vào sự hài lòng. Các doanh nghiệp vận tải công nghệ cần chú trọng đào tạo chuẩn mực phục vụ cho đội ngũ lái xe. Sự đồng bộ về chất lượng phương tiện tạo dựng niềm tin thương hiệu mạnh mẽ. Hàm ý quản trị nhấn mạnh việc duy trì tiêu chuẩn vận hành khắt khe để giữ chân khách hàng hiện hữu và thu hút người dùng mới.

4.2. Giải pháp chiến lược nâng cao thị phần xe điện Xanh SM

Chiến lược gia tăng thị phần đòi hỏi sự kết hợp giữa chính sách giá và mở rộng mạng lưới phục vụ. Đơn vị cần tối ưu thuật toán điều phối để giảm thiểu thời gian chờ đợi vào giờ cao điểm. Việc hợp tác với các trung tâm thương mại và tòa nhà văn phòng giúp đón đầu lượng khách lớn. Đồng thời, các chiến dịch truyền thông xanh cần lan tỏa mạnh mẽ thông điệp bảo vệ môi trường đô thị. Sự đầu tư bài bản và toàn diện sẽ củng cố vị thế dẫn đầu trong thị trường gọi xe năng lượng sạch.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 của luận văn trình bày tổng quan về đề tài nghiên cứu, bao gồm bối cảnh, tính cấp thiết, mục tiêu, câu hỏi nghiên cứu, phạm vi, đối tượng và phương pháp tiếp cận được sử dụng. Bên cạnh đó, chương cũng giới thiệu bố cục luận văn và những đóng góp dự kiến của nghiên cứu về cả mặt lý thuyết lẫn thực tiễn. Những nội dung này đóng vai trò nền tảng để phát triển các chương tiếp theo, đặc biệt là việc xây dựng cơ sở lý thuyết và mô hình nghiên cứu được trình bày trong chương 2. 11 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU 2.

Lý thuyết nền liên quan đến lĩnh vực nghiên cứu 2. Tổng quan về cơ sở lý thuyết 2. Lý thuyết về hành vi người tiêu dùng Hành vi người tiêu dùng được hiểu là toàn bộ quá trình liên quan đến việc tìm kiếm, đánh giá, ra quyết định và xử lý sản phẩm hoặc dịch vụ của cá nhân trong vai trò là người tiêu dùng. Đây là chuỗi hành động phản ánh cách thức mà người tiêu dùng lựa chọn, sử dụng và loại bỏ hàng hóa, dịch vụ nhằm đáp ứng các nhu cầu và mong muốn cụ thể.

Theo định nghĩa của Philip Kotler (2001), hành vi người tiêu dùng là quá trình nghiên cứu cách mà cá nhân, nhóm hoặc tổ chức lựa chọn, mua sắm, sử dụng và loại bỏ các sản phẩm, dịch vụ, ý tưởng nhằm thỏa mãn nhu cầu của họ. Kotler cũng nhấn mạnh rằng hành vi tiêu dùng chịu ảnh hưởng từ nhiều yếu tố, bao gồm cả yếu tố marketing (sản phẩm, giá cả, kênh phân phối và truyền thông) và các yếu tố môi trường bên ngoài như điều kiện kinh tế, công nghệ, chính trị và văn hóa. Những yếu tố này, khi đi vào hệ thống nhận thức của người tiêu dùng và tương tác với đặc điểm cá nhân như yếu tố văn hóa, xã hội, tâm lý, sẽ hình thành nên quá trình ra quyết định mua hàng. Mô hình ra quyết định của người tiêu dùng do Kotler đề xuất bao gồm năm giai đoạn: (1) nhận thức nhu cầu, (2) tìm kiếm thông tin, (3) đánh giá các lựa chọn, (4) quyết định mua, và (5) hành vi sau mua.

Trong mô hình này, ý định tiêu dùng đóng vai trò là giai đoạn trung gian trước khi hành vi tiêu dùng thực sự diễn ra. Do đó, việc nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến hành vi tiêu dùng cũng đồng thời giúp làm rõ những yếu tố ảnh hưởng đến ý định tiêu dùng của người tiêu dùng trong bối cảnh cụ thể như dịch vụ xe điện. Khái niệm về kinh tế chia sẻ Kinh tế chia sẻ (sharing economy) là một mô hình kinh tế hiện đại, trong đó các cá nhân hoặc tổ chức chia sẻ quyền sử dụng tài sản, dịch vụ thông qua các nền tảng công nghệ kỹ thuật số mà không nhất thiết phải sở hữu tài sản đó một cách toàn phần. Theo định nghĩa của Oxford English Dictionary (2015), đây là một hệ thống trong đó tài sản hoặc dịch vụ được chia sẻ giữa các cá nhân, đôi khi miễn phí hoặc có thu phí, chủ yếu thông qua kết nối Internet.

Mô hình này cho phép khai thác hiệu quả các nguồn lực chưa được sử dụng tối đa, thông qua việc kết nối cung – cầu trên các nền tảng số như ứng dụng di động hoặc website. Trong thực tiễn, kinh tế chia sẻ thường gắn liền với các hoạt động như cho thuê tài sản (xe, nhà, không gian làm việc), cung cấp dịch vụ theo nhu cầu (giao hàng, vận chuyển, hỗ trợ kỹ thuật), hoặc chia sẻ kỹ năng và thời gian làm việc. Điểm đặc trưng của mô hình này là việc tận dụng công nghệ để giảm thiểu chi phí giao dịch, mở rộng khả năng tiếp cận và tăng hiệu quả sử dụng tài sản cá nhân. Tại Việt Nam, kinh tế chia sẻ bắt đầu phát triển mạnh mẽ từ những năm 2014–2015, gắn liền với sự bùng nổ của Internet và sự gia tăng nhanh chóng của người dùng điện thoại thông minh.

Các lĩnh vực tiêu biểu cho mô hình này bao gồm vận tải hành khách (Grab, Be), lưu trú ngắn hạn (Luxstay, Airbnb), giao hàng, cho thuê không gian làm việc (Toong, Dreamplex), và gần đây là dịch vụ tài chính ngang hàng (P2P Lending). Mặc dù chưa có định nghĩa thống nhất trong khung pháp lý quốc gia, nhưng theo Báo cáo của Bộ Kế hoạch và Đầu tư (2019), kinh tế chia sẻ tại Việt Nam được hiểu là “mô hình kết nối người có tài sản, dịch vụ với người có nhu cầu sử dụng thông qua nền tảng công nghệ, nhằm khai thác hiệu quả tài sản nhàn rỗi và tối ưu hóa nguồn lực xã hội”. Mô hình này mang lại nhiều lợi ích như tăng tính linh hoạt trong lao động, thúc đẩy tinh thần khởi nghiệp, và hỗ trợ tăng trưởng kinh tế số. 13 Tuy nhiên, trong quá trình phát triển, kinh tế chia sẻ tại Việt Nam cũng đặt ra không ít thách thức về quản lý thuế, bảo vệ người tiêu dùng, cạnh tranh với kinh tế truyền thống và tính minh bạch của thị trường lao động.

Do đó, việc nghiên cứu, đánh giá và xây dựng khung pháp lý phù hợp để điều tiết mô hình này là một yêu cầu cấp thiết đối với các cơ quan quản lý nhà nước trong thời kỳ chuyển đổi số hiện nay. Mô hình lý thuyết liên quan 2. Lý thuyết hành động hợp lý (TRA) Lý thuyết hành động hợp lý (TRA) được phát triển bởi Fishbein và Ajzen vào cuối những năm 1970, trên cơ sở kế thừa và điều chỉnh các nghiên cứu hành vi từ năm 1967. Đây là một trong những mô hình nền tảng được sử dụng phổ biến trong việc lý giải và dự đoán hành vi con người trong nhiều lĩnh vực khác nhau, bao gồm hành vi tiêu dùng.

TRA cho rằng hành vi của một cá nhân không xảy ra một cách ngẫu nhiên, mà là kết quả của ý định hành vi (behavioral intention), yếu tố trung gian quan trọng phản ánh mức độ sẵn sàng thực hiện hành vi. Theo mô hình này, ý định hành vi chịu tác động bởi hai yếu tố chính: thái độ đối với hành vi và chuẩn chủ quan. Thái độ của cá nhân đối với một hành vi cụ thể được hình thành từ niềm tin của họ về hậu quả của hành vi đó, cùng với mức độ đánh giá tích cực hay tiêu cực đối với các hậu quả đó. Ví dụ, khi người tiêu dùng tin rằng việc sử dụng dịch vụ xe điện mang lại nhiều lợi ích như tiết kiệm chi phí, giảm ô nhiễm, và thuận tiện, họ sẽ hình thành thái độ tích cực, từ đó làm gia tăng ý định thực hiện hành vi.

Yếu tố thứ hai là chuẩn chủ quan, được hiểu là cảm nhận của cá nhân về sự kỳ vọng từ những người quan trọng xung quanh họ (gia đình, bạn bè, đồng nghiệp) đối với hành vi cụ thể. Chuẩn chủ quan được quyết định bởi hai thành phần: (1) niềm tin rằng người khác mong muốn mình thực hiện hay không thực hiện hành vi, và (2) mức độ động lực của cá nhân trong việc đáp ứng kỳ vọng đó. Khi các mối quan hệ xã hội có ảnh hưởng mạnh mẽ, và cá nhân 14 mong muốn duy trì hình ảnh tích cực trong mắt người khác, chuẩn chủ quan sẽ tác động đáng kể đến ý định hành vi (Ajzen & Fishbein, 1980). Niềm tin đối với thuộc tính sản phẩm Thái độ Đo lường niềm tin đối với thuộc tính của sản phẩm Xu hướng Hành vi thực hành vi sự Niềm tin đối với những người ảnh hưởng sẽ nghĩ rằng tôi nên hay không nên mua sản phẩm Chuẩn chủ quan Đo lường niềm tin đối với những thuộc tính của sản phẩm Sơ đồ 2.

Mô hình lý thuyết hành động hợp lý (TRA) Nguồn: Ajzen và Fishbein, 1975 TRA cho thấy rằng thái độ và chuẩn chủ quan không ảnh hưởng trực tiếp đến hành vi, mà thông qua ý định hành vi. Điều này ngụ ý rằng ý định chính là yếu tố dự đoán hành vi hiệu quả nhất trong mô hình. Đặc biệt trong bối cảnh hành vi tiêu dùng, niềm tin và thái độ tích cực đối với một sản phẩm hoặc thương hiệu sẽ dẫn đến xu hướng có ý định mua, từ đó góp phần giải thích về hành vi tiêu dùng thực tế. Mô hình chấp nhận công nghệ (TAM – Technology Acceptance Model) Mô hình chấp nhận công nghệ (TAM) là một trong những khung lý thuyết phổ biến và có tính ứng dụng cao trong việc giải thích và dự đoán hành vi chấp nhận công nghệ của người dùng trong nhiều lĩnh vực.

Mô hình này được Davis (1989) phát triển dựa trên nền tảng lý thuyết hành động hợp lý (TRA) của Fishbein 15 và Ajzen (1975), với mục tiêu đơn giản hóa và tập trung vào các yếu tố tâm lý cốt lõi ảnh hưởng đến quyết định tiếp nhận và sử dụng công nghệ. TAM cho rằng ý định sử dụng một công nghệ mới chủ yếu chịu ảnh hưởng bởi hai yếu tố: cảm nhận tính hữu ích (perceived usefulness) và cảm nhận tính dễ sử dụng (perceived ease of use). Trong đó, cảm nhận tính hữu ích phản ánh mức độ người dùng tin rằng việc sử dụng công nghệ sẽ giúp nâng cao hiệu quả công việc hoặc cuộc sống, còn cảm nhận tính dễ sử dụng thể hiện mức độ người dùng cảm thấy công nghệ đó thân thiện, không cần phải nỗ lực để học cách sử dụng. Nhằm tăng khả năng giải thích hành vi người dùng trong các môi trường công nghệ cụ thể, mô hình TAM đã được mở rộng thành TAM2 bởi Venkatesh và Davis (2000).

Phiên bản mở rộng này bổ sung thêm các yếu tố xã hội và tổ chức như ảnh hưởng xã hội, kỳ vọng từ công việc, và kinh nghiệm cá nhân – nhằm hiểu rõ hơn quá trình hình thành nhận thức của người dùng đối với công nghệ. Tính khả thi và độ tin cậy của mô hình TAM đã được kiểm chứng thông qua nhiều nghiên cứu thực nghiệm trong các lĩnh vực như chăm sóc sức khỏe, giáo dục, thương mại điện tử và công nghệ thông tin (Venkatesh & Bala, 2008). Trong lĩnh vực dịch vụ gọi xe công nghệ, mô hình này cũng đã được ứng dụng để phân tích hành vi người dùng. Nghiên cứu của Ruangkanjanases và Techapoolphol (2018) là một ví dụ điển hình, khi áp dụng TAM để khám phá các yếu tố ảnh hưởng đến việc chấp nhận các ứng dụng gọi xe như Grab và Uber tại khu vực Đông Nam Á.

Trong bối cảnh nghiên cứu này, nơi dịch vụ xe điện Xanh SM được xem là một hình thức đổi mới trong giao thông đô thị, mô hình TAM là cơ sở lý thuyết phù hợp để phân tích mức độ chấp nhận công nghệ từ phía người tiêu dùng.