Chương 1: Lý luận chung về người chưa thành niên và các biện pháp xử lý vi phạm hành chính đối với người chưa thành niên. Chương 2: Thực trạng áp dụng các biện pháp xử lý vi phạm hành chính đối với người chưa thành nên ở tỉnh Quảng Ngãi Chương 3: Phương hướng; giải pháp đẩy mạnh biện pháp thực hiện xử lý vi phạm hành chính và nâng cao hiệu quả áp dụng các quy định đó đối với người chưa thành niên. Ngoài ra, khóa luận còn có danh mục các chữ viết tắt, bảng thống kê trích dẫn tài liệu tham khảo. LÝ LUẬN CHUNG VỀ NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN VÀ CÁC BIỆN PHÁP XỬ LÝ VI PHẠM HÀNH CHÍNH ĐỐI VỚI NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN Khái niệm và đặc điểm người chưa thành niên Khái niệm về người chưa thành niên Điều 1, Công ước quốc tế về quyền trẻ em xác định rõ: “Trẻ em có nghĩa là người dưới 18 tuổi, trừ trường hợp luật pháp áp dụng với trẻ em đó quy định tuổi thành niên sớm hơn”.
Như vậy theo pháp luật quốc tế thì trẻ em và người chưa thành niên được đồng nhất cùng một độ tuổi, đều giới hạn là dưới 18 tuổi. Hiện nay đối với khái niệm người chưa thành niên ở nước ta được quy định tại nhiều văn bản pháp luật khác nhau, với những tên gọi khác chủ yếu là “người chưa thành niên”,“trẻ em” và “vị thành niên”. Để làm rõ thêm những khái niệm này giống và khác nhau như thế nào người viết xin đưa ra một số dẫn chứng như sau: Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em năm 2004 quy định: " Trẻ em quy định trong luật này là công dân Việt Nam dưới 16 tuổi"1 và Luật trẻ em sẽ có hiệu lực ngày 1 tháng 6 năm 2017 cũng quy định: “Trẻ em là người dưới 16 tuổi. Bộ luật Dân sự năm 2015 nước Cộng hoà Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam cũng quy định người chưa thành niên là người chưa đủ mười tám tuổi; Giao dịch dân sự của người chưa đủ sáu tuổi do người đại diện theo pháp luật của người đó xác lập, thực hiện; Người từ đủ sáu tuổi đến chưa đủ mười lăm tuổi 1 Luật về bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em năm 2004, Điều 1 2 Luật trẻ em năm 2016, Điều 1 10 khi xác lập, thực hiện giao dịch dân sự phải được người đại diện theo pháp luật đồng ý, trừ giao dịch dân sự phục vụ nhu cầu sinh hoạt hàng ngày phù hợp với lứa tuổi; Người từ đủ mười lăm tuổi đến chưa đủ mười tám tuổi tự mình xác lập, thực hiện giao dịch dân sự, trừ giao dịch dân sự liên quan đến bất động sản, động sản phải đăng ký và giao dịch dân sự khác theo quy định của luật phải được người đại diện theo pháp luật đồng ý.3 Luật thanh niên năm 2005 lại quy định: “Thanh niên trong Luật này là công dân Việt Nam từ đủ mười sáu tuổi đến ba mươi tuổi”4 sẽ thấy người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi còn được gọi là thanh niên.
Bộ luật Hình sự của nước Cộng hoà Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam được Quốc hội thông qua ngày 27/11/2015, cũng có quy định về tuổi chịu trách nhiệm hình sự như sau: Người từ đủ 16 tuổi trở lên phải chịu trách nhiệm hình sự về mọi tội phạm, trừ những tội phạm mà Bộ luật này có quy định khác; Người từ đủ 14 tuổi trở lên, nhưng chưa đủ 16 tuổi chỉ phải chịu trách nhiệm hình sự về tội giết người, tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác, tội hiếp dâm, tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi, tội cưỡng dâm người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi, tội cướp tài sản, tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản; về tội phạm rất nghiêm trọng, tội phạm đặc biệt nghiêm trọng quy định tại một trong các điều.Tiếp đó là những quy định đối với người dưới 18 tuổi phạm tội tại chương XII quy định: “Người từ đủ 14 tuổi đến dưới 18 tuổi phạm tội phải chịu trách nhiệm hình sự theo những quy định của Chương này; theo quy định khác của Phần thứ nhất của Bộ luật này không trái với quy định của Chương này. Trong khi đó, trên khía cạnh những vấn đề về lao động và việc làm, Bộ luật Lao động năm 2012 lại có quy định: “Người lao động là người từ đủ15 tuổi trở lên, có khả năng lao động, 3 Bộ luật Dân sự năm 2015, Điều 21 4 Luật thanh niên năm 2005, Điều 1 5 Bộ luật Hình sự năm 2015,Điều 12,Điều 90 11 làm việc theo hợp đồng lao động, được trả lương và chịu sự quản lý, điều hành của người sử dụng lao động”. Ngoài ra còn có những quy định riêng đối với lao động chưa thành niên quy định tại mục 1 chương XI chẳng hạn: “Người lao động chưa thành niên là người lao động dưới 18 tuổi”6. Như vậy, có thể thấy rằng việc xác định độ tuổi người chưa thành niên là rất khó, việc đồng nhất khái niệm “chưa thành niên”, “vị thành niên” và “trẻ em” là không hợp lí.
Nhìn chung, các ý kiến đều thống nhất cho rằng không nhất thiết phải có một khái niệm cụ thể về người chưa thành niên, chỉ cần xác định người chưa thành niên bao gồm những người ở lứa tuổi nào, hợp lí nhất là những người ở độ tuổi từ đủ 12 tuổi đến dưới 18 tuổi bởi đây là giai đoạn mà theo tâm lí học là giai đoạn có những biến đổi cơ bản nhất, ở độ tuổi này người chưa thành niên chưa phát triển hoàn thiện về thể chất và tinh thần, chưa có đầy đủ các quyền và nghĩa vụ pháp lý như người đã thành niên. Mặt khác, khi nghiên cứu về các biện pháp xử lý vi phạm hành chính đối với người chưa thành niên theo Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2012 tại một số quy định như: Điều 5 “Người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi bị xử phạt vi phạm hành chính do lỗi cố ý, người từ đủ 16 tuổi trở lên bị xử phạt vi phạm hành chính về mọi vi phạm hành chính”. Ngoài ra, tại Điều 90, Điều 92 của Luật Xử lý vi phạm hành chính còn quy định người từ đủ 12 tuổi đến dưới 14 tuổi thực hiện hành vi có dấu hiệu của một tội phạm rất nghiêm trọng do cố ý quy định tại Bộ luật hình sự thì bị áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn hoặc thực hiện hành vi có dấu hiệu của một tội phạm đặc biệt nghiêm trọng do cố ý quy định tại Bộ luật hình sự thì bị áp dụng biện pháp đưa vào trường giáo dưỡng. Như vậy, Luật xử lý vi phạm hành chính cũng không có một điều nào quy định cụ thể người chưa thành niên là người ở độ tuổi nào nhưng có thể thấy được đối tượng người chưa thành niên bị áp dụng các biện pháp xử lý 6 Bộ luật Lao động năm 2012, Khoản 1 Điều 3,Điều 161.
12 con người và được cụ thể hoá bằng giới hạn độ tuổi trong các văn bản pháp luật hành chính là người từ đủ 12 đến dưới 18 tuổi.Tóm lại, khái niệm người chưa thành niên được xây dựng dựa trên sự phát triển về mặt thể chất và tinh thần của của từng quốc gia. Mặc dù các quy định về người chưa thành niên và trẻ em trong các đạo luật ở nước ta có khác nhau về độ tuổi. Nhưng trong giới hạn phạm vi nghiên cứu, người viết chỉ nghiên cứu dựa trên những quy định tại Luật xử lý vi phạm hành chính năm 2012. Như vậy, người chưa thành niên là người ở độ tuổi từ đủ 12 đến dưới 18 tuổi.
Đặc điểm tâm, sinh lý, ý thức của người chưa thành niên Giai đoạn chưa thành niên là giai đoạn có vị trí đặc biệt quan trọng trong cả quá trình phát triển và hoàn thiện. Ở giai đoạn này các em chưa phát triển đầy đủ về thể chất, tinh thần, tâm sinh lý và nhân cách, người chưa thành niên là những người không phải trẻ con nhưng cũng chưa phải là người lớn. Trình độ nhận thức và kinh nghiệm sống của họ còn bị hạn chế, thiếu hiểu biết về pháp luật, thiếu điều kiện và bản lĩnh tự lập, khả năng tự kiềm chế chưa cao, dễ bị kích động, dễ bị lôi kéo vào những hoạt động phiêu lưu, mạo hiểm. Họ thường chưa làm chủ được những hành vi của mình, luôn hướng tới sự ham thích mới lạ, hiếu động, bồng bột, nhẹ dạ, thiếu kinh nghiệm sống, dễ va vấp.
Chính vì vậy, họ không ý thức được hậu quả của những hành vi vi phạm pháp luật của mình. Nghiên cứu người chưa thành niên qua các đặc điểm tâm sinh lí sẽ lí giải được cơ sở khoa học của những qui định pháp luật nói chung và của Luật Xử lý VPHC nói riêng dành cho đối tượng đặc biệt này. Đặc điểm sinh lý Tuổi chưa thành niên được định nghĩa là giai đoạn chuyển tiếp của sự tăng trưởng và phát triển từ cuối tuổi trẻ em đến bắt đầu tuổi trưởng thành, cụ thể từ 12 đến 18 tuổi. Giai đoạn này bắt đầu thời kỳ phát triển tương đối về mặt sinh lí.
Trọng lượng cơ thể phát triển nhanh, cân nặng của người chưa thanh niên từ 16 13 đến 17 tuổi có thể gấp đôi cân nặng của thiếu niên. Các tố chất thể lực như sức mạnh, sức bền, sự dẻo dai được tăng cường. Sự phát triển của hệ thần kinh có những thay đổi quan trọng do cấu trúc bên trong của não phức tạp và các chức năng não bộ phát triển, hệ thần kinh chưa có khả năng chịu được kích thích mạnh có thể gây ức chế, lãnh đạm, uể oải đôi khi còn cư xử không đúng và còn vi phạm đạo đức xã hội hơn nữa là vi phạm pháp luật. Người vị thành niên được dẫn dắt tới một cách tư duy hoàn toàn mới mẻ.
Lần đầu tiên họ có khả năng thực nghiệm được tư duy trừu tượng hay tư duy hình thức. Đó thực sự là đỉnh cao của cái đã xây dựng được trong suốt thời kỳ trẻ em. Tất cả các quá trình tư duy đều được tổ chức lại ở một tầm cao hơn, tầm của những người trưởng thành. Đây là thời kỳ trưởng thành về giới tính và sự phát triển trong quá trình này là khá hoàn chỉnh.
Đa số các em đã vượt qua thời kỳ phát dục, những khủng hoảng tuổi dậy thì chấm dứt để chuyển sang thời kỳ ổn định hơn, cân bằng hơn, xét cả trên các mặt hoạt động hưng phấn, ức chế của hệ thần kinh cũng như các mặt phát triển khác của cơ thể về thể chất.