Luận án: Vận dụng tư tưởng thân dân của Hồ Chí Minh phát huy sức mạnh quần chúng

Luận án tiến sĩ: Vận dụng tư tưởng thân dân của Hồ Chí Minh phát huy sức mạnh quần chúng. Nghiên cứu giá trị và giải pháp cho Việt Nam.

• Tác giả: Cao Thành Tuân
• Người hướng dẫn: Phan Mạnh Toàn
• Trường học: Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử
• Đề tài: Vận dụng tư tưởng “thân dân” của Hồ Chí Minh để phát huy sức mạnh của quần chúng nhân dân ở Việt Nam hiện nay
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2025
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu của luận án
• 0.3. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu của luận án
• 0.4. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
• 0.5. Những đóng góp mới của luận án
• 0.6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án
• 0.7. Kết cấu của luận án
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• 1.1. Những công trình nghiên cứu liên quan đến tư tưởng “thân dân” của Hồ Chí Minh
• 1.2. Những công trình nghiên cứu liên quan đến thực trạng vận dụng tư tưởng “thân dân” của Hồ Chí Minh để phát huy sức mạnh của quần chúng nhân dân ở Việt Nam hiện nay
• 1.3. Những công trình nghiên cứu liên quan đến giải pháp nâng cao hiệu quả vận dụng tư tưởng “thân dân” của Hồ Chí Minh để phát huy sức mạnh của quần chúng nhân dân ở Việt Nam hiện nay
• 1.4. Giá trị của các công trình được tổng quan và những vấn đề luận án tiếp tục nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG “THÂN DÂN” CỦA HỒ CHÍ MINH ĐỂ PHÁT HUY SỨC MẠNH CỦA QUẦN CHÚNG NHÂN DÂN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY - MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN
• 2.1. Tư tưởng “thân dân” của Hồ Chí Minh
• 2.2. Vận dụng tư tưởng “thân dân” của Hồ Chí Minh để phát huy sức mạnh của quần chúng nhân dân ở Việt Nam hiện nay – Thực chất và những nhân tố ảnh hưởng
• 3. CHƯƠNG 3: VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG “THÂN DÂN” CỦA HỒ CHÍ MINH ĐỂ PHÁT HUY SỨC MẠNH CỦA QUẦN CHÚNG NHÂN DÂN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY - THỰC TRẠNG VÀ NGUYÊN NHÂN
• 3.1. Vận dụng tư tưởng “thân dân” của Hồ Chí Minh để phát huy sức mạnh của quần chúng nhân dân ở Việt Nam hiện nay - Thành tựu và nguyên nhân
• 3.2. Vận dụng tư tưởng “thân dân” của Hồ Chí Minh để phát huy sức mạnh của quần chúng nhân dân ở Việt Nam hiện nay - Hạn chế và nguyên nhân
• 4. CHƯƠNG 4: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG “THÂN DÂN” CỦA HỒ CHÍ MINH ĐỂ PHÁT HUY SỨC MẠNH CỦA QUẦN CHÚNG NHÂN DÂN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 4.1. Tiếp tục phát huy vai trò tích cực, sáng tạo của các chủ thể trong vận dụng tư tưởng “thân dân” của Hồ Chí Minh
• 4.2. Đa dạng hóa các phương thức vận dụng tư tưởng “thân dân” của Hồ Chí Minh gắn với từng điều kiện thực tiễn cụ thể
• 4.3. Phát huy vai trò của các cơ quan báo chí, truyền thông trong việc tuyên truyền, phổ biến tư tưởng “thân dân” của Hồ Chí Minh; đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch
• 4.4. Tăng cường thực hành dân chủ, bảo đảm quyền làm chủ của nhân dân trên các lĩnh vực
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Toàn cảnh tư tưởng Hồ Chí Minh về phát huy sức mạnh quần chúng

Tư tưởng Hồ Chí Minh về phát huy sức mạnh quần chúng là một hệ thống quan điểm toàn diện và sâu sắc, được đúc kết từ truyền thống lịch sử dân tộc, tinh hoa văn hóa nhân loại và đỉnh cao là chủ nghĩa Mác - Lênin. Cốt lõi của tư tưởng này khẳng định cách mạng là sự nghiệp của quần chúng, do quần chúng và vì quần chúng. Lịch sử dân tộc Việt Nam đã chứng minh, không có sức mạnh nào vĩ đại hơn sức mạnh của nhân dân. Mọi thắng lợi trong sự nghiệp dựng nước và giữ nước đều bắt nguồn từ việc quy tụ và phát huy được nguồn lực vô tận này. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã kế thừa và nâng tầm triết lý lấy dân làm gốc thành một nguyên tắc nền tảng trong đường lối cách mạng. Người chỉ rõ: “Trong cuộc kháng chiến kiến quốc lực lượng chính là ở dân”. Quan điểm này không chỉ là một khẩu hiệu chính trị mà còn là một chân lý thực tiễn, kim chỉ nam cho mọi hành động của Đảng và Nhà nước. Việc phát huy sức mạnh toàn dân đòi hỏi phải tin tưởng vào dân, lắng nghe ý dân, và hành động vì lợi ích của dân. Điều này tạo nên sự gắn kết máu thịt giữa lãnh đạo và nhân dân, hình thành một khối đại đoàn kết dân tộc vững chắc. Ngày nay, trong bối cảnh công cuộc đổi mới và hội nhập quốc tế, việc nghiên cứu và vận dụng sáng tạo tư tưởng này càng trở nên cấp thiết, là yếu tố quyết định cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

1.1. Luận giải quan điểm lấy dân làm gốc trong tư tưởng Người

Quan điểm lấy dân làm gốc là sợi chỉ đỏ xuyên suốt trong tư tưởng Hồ Chí Minh. Đây không phải là một khái niệm trừu tượng mà là một hệ thống các nguyên tắc hành động cụ thể. Thứ nhất, gốc rễ của mọi sức mạnh đều nằm ở nhân dân. Người khẳng định: “Gốc có vững cây mới bền, xây lầu thắng lợi trên nền nhân dân”. Mọi đường lối, chủ trương của Đảng phải xuất phát từ lợi ích và nguyện vọng chính đáng của nhân dân. Thứ hai, phải thực sự tin tưởng vào khả năng sáng tạo vô tận của quần chúng. Người cho rằng dân chúng biết giải quyết nhiều vấn đề một cách giản đơn, mau chóng, đầy đủ mà những người tài giỏi, những đoàn thể to lớn nghĩ mãi không ra. Do đó, cán bộ, đảng viên phải gần dân, học dân và hỏi dân. Cuối cùng, mọi thành quả của cách mạng đều phải nhằm mục đích phục vụ nhân dân, mang lại cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc. Đây chính là mục tiêu cao nhất của một nhà nước của dân, do dân, vì dân.

1.2. Phân tích cơ sở hình thành tư tưởng về sức mạnh toàn dân

Tư tưởng Hồ Chí Minh về sức mạnh toàn dân được hình thành trên ba cơ sở chính. Một là, truyền thống lịch sử của dân tộc Việt Nam. Trải qua hàng ngàn năm dựng nước và giữ nước, cha ông ta đã đúc kết bài học quý báu về vai trò của nhân dân. Từ Hội nghị Diên Hồng thời Trần đến các cuộc khởi nghĩa nông dân, sức mạnh của quần chúng luôn là yếu tố quyết định. Hai là, sự tiếp thu có chọn lọc tinh hoa văn hóa phương Đông và phương Tây. Người đã tiếp thu tư tưởng “thân dân” trong Nho giáo, tinh thần từ bi của Phật giáo, cùng các giá trị về tự do, bình đẳng, bác ái của cách mạng tư sản Pháp và Mỹ. Ba là, nền tảng lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin. Học thuyết Mác - Lênin đã cung cấp cho Người một thế giới quan khoa học về vai trò của quần chúng nhân dân với tư cách là người sáng tạo ra lịch sử, là động lực của tiến bộ xã hội. Sự kết hợp biện chứng giữa ba cơ sở này đã tạo nên một tư tưởng độc đáo, khoa học và mang đậm tính nhân văn về sức mạnh vĩ đại của quần chúng.

II. Phương pháp cốt lõi phát huy sức mạnh nhân dân của Hồ Chí Minh

Để biến sức mạnh của nhân dân từ tiềm năng thành hiện thực, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đề ra những phương pháp hết sức khoa học và cụ thể. Trọng tâm của các phương pháp này là phải làm cho nhân dân nhận thức rõ vai trò, quyền lợi và nghĩa vụ của mình, từ đó tự giác tham gia vào sự nghiệp cách mạng. Phương pháp hàng đầu là công tác tuyên truyền, giáo dục và vận động. Phải dùng những lời lẽ, những ví dụ giản đơn, dễ hiểu để giải thích cho dân chúng hiểu rõ đường lối, chính sách. Bên cạnh đó, tổ chức là phương pháp then chốt. Người nhấn mạnh phải tổ chức nhân dân vào các đoàn thể như Công hội, Nông hội, các tổ chức trong Mặt trận Dân tộc Thống nhất để tạo nên sức mạnh tập thể. Một phương pháp quan trọng khác là xây dựng và củng cố lòng tin của nhân dân đối với Đảng và chính quyền. Muốn vậy, cán bộ, đảng viên phải là những người công bộc tận tụy, gương mẫu, lời nói đi đôi với việc làm. Phải kiên quyết chống lại bệnh quan liêu, xa rời quần chúng, tham ô, lãng phí. Cuối cùng, phải đảm bảo quyền làm chủ của nhân dân một cách thực chất thông qua hệ thống pháp luật và các thiết chế dân chủ, tạo điều kiện để nhân dân tham gia quản lý nhà nước, giám sát hoạt động của cán bộ.

2.1. Xác định vai trò của quần chúng là chủ thể của sự nghiệp cách mạng

Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, vai trò của quần chúng nhân dân được xác định là vai trò chủ thể, người quyết định sự thành bại của cách mạng. Người khẳng định: “Cách mạng là sự nghiệp của quần chúng, chứ không phải là sự nghiệp của cá nhân anh hùng nào. Thành công của Đảng ta là ở nơi Đảng ta đã tổ chức và phát huy lực lượng cách mạng vô tận của nhân dân”. Quan điểm này đã phá vỡ hoàn toàn tư duy cũ coi lịch sử là do các cá nhân kiệt xuất tạo nên. Theo Người, quần chúng không chỉ là lực lượng thực hiện cách mạng mà còn là người sáng tạo ra đường lối, chiến lược, sách lược cách mạng. Trí tuệ, kinh nghiệm và sáng kiến của nhân dân là nguồn tài nguyên vô tận mà Đảng phải biết khai thác. Do đó, đường lối quần chúng của Đảng phải luôn bám sát thực tiễn, lắng nghe tâm tư, nguyện vọng của dân để kịp thời điều chỉnh cho phù hợp. Việc xác định đúng vai trò chủ thể của nhân dân là tiền đề để khơi dậy tinh thần yêu nước và ý thức trách nhiệm của mỗi người dân.

2.2. Đảm bảo quyền làm chủ của nhân dân qua nhà nước pháp quyền

Phát huy sức mạnh quần chúng phải đi đôi với việc đảm bảo quyền làm chủ của nhân dân. Hồ Chí Minh đã sớm nhận thấy mối quan hệ biện chứng này. Quyền làm chủ không phải là một khái niệm trừu tượng mà phải được thể chế hóa bằng pháp luật và thực thi trong đời sống. Người là tác giả của bản Hiến pháp dân chủ đầu tiên năm 1946, đặt nền móng cho việc xây dựng một nhà nước của dân, do dân, vì dân. Trong nhà nước đó, tất cả quyền bính đều thuộc về nhân dân. Nhân dân thực thi quyền lực của mình thông qua Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp do chính mình bầu ra. Cán bộ nhà nước chỉ là “công bộc” của dân, phải hết lòng hết sức phục vụ nhân dân và chịu sự giám sát của nhân dân. Việc tăng cường thực hành dân chủ, từ dân chủ trong Đảng đến dân chủ trong xã hội, là điều kiện tiên quyết để người dân cảm thấy mình thực sự là người chủ của đất nước, từ đó tích cực đóng góp công sức, trí tuệ vào công cuộc chung.

III. Bí quyết xây dựng khối đại đoàn kết dân tộc theo tư tưởng Bác

Một trong những di sản vĩ đại nhất của Chủ tịch Hồ Chí Minh là tư tưởng về đại đoàn kết dân tộc. Đây chính là bí quyết để huy động và nhân lên gấp bội sức mạnh của nhân dân. Người quan niệm, đoàn kết là sức mạnh, đoàn kết là thắng lợi. Muốn đoàn kết được toàn dân, trước hết phải có một nền tảng chung, đó là lợi ích tối cao của quốc gia, dân tộc: độc lập, tự do, thống nhất. Phải tạm gác lại những khác biệt về giai cấp, tôn giáo, chính kiến để cùng nhau thực hiện mục tiêu chung. Phương pháp để xây dựng khối đoàn kết là phải chân thành, tin cậy lẫn nhau, xóa bỏ mọi thành kiến, thật thà tự phê bình và phê bình để giúp nhau cùng tiến bộ. Tổ chức để thực hiện đoàn kết chính là Mặt trận Dân tộc Thống nhất. Thông qua Mặt trận, Đảng tập hợp mọi tầng lớp nhân dân yêu nước, tạo thành một lực lượng chính trị hùng hậu. Tư tưởng về khối đại đoàn kết toàn dân tộc không chỉ có giá trị trong đấu tranh giải phóng dân tộc mà còn là động lực to lớn trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay, giúp huy động mọi nguồn lực xã hội để phát triển đất nước bền vững.

3.1. Vai trò của Mặt trận Dân tộc Thống nhất trong tập hợp lực lượng

Hồ Chí Minh đặc biệt coi trọng vai trò của Mặt trận Dân tộc Thống nhất như một ngôi nhà chung của khối đại đoàn kết. Từ Hội Phản đế Đồng minh, Mặt trận Việt Minh, đến Mặt trận Liên Việt và ngày nay là Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, hình thức tổ chức có thể thay đổi nhưng bản chất và vai trò không đổi. Mặt trận là nơi quy tụ tất cả các giai cấp, tầng lớp, dân tộc, tôn giáo, người Việt Nam ở trong và ngoài nước có tinh thần yêu nước, tán thành sự nghiệp chung. Chức năng của Mặt trận là hiệp thương dân chủ, phối hợp và thống nhất hành động giữa các thành viên, tuyên truyền vận động nhân dân thực hiện chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước. Đồng thời, Mặt trận còn là nơi để nhân dân thực hiện quyền làm chủ của nhân dân, giám sát và phản biện xã hội, góp phần xây dựng Đảng và chính quyền trong sạch, vững mạnh. Sức mạnh của Mặt trận nằm ở tính liên hiệp rộng rãi và tính tự nguyện của các thành viên.

3.2. Xây dựng lòng tin của nhân dân Nền tảng của sự đoàn kết

Để khối đại đoàn kết thực sự bền vững, yếu tố cốt lõi là phải xây dựng được lòng tin của nhân dân. Lòng tin không tự nhiên có mà phải được tạo dựng thông qua hành động thực tế. Theo Hồ Chí Minh, muốn dân tin thì Đảng và Chính phủ phải thực sự vì dân. Mọi chính sách phải xuất phát từ lợi ích của nhân dân, giải quyết những vấn đề thiết thực trong đời sống của họ. Cán bộ, đảng viên phải là tấm gương về đạo đức cách mạng, cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư. Phải kiên quyết trừng trị những kẻ lợi dụng chức quyền để tham ô, nhũng nhiễu, làm hại dân. Người từng nói: “Một tấm gương sống còn có giá trị hơn một trăm bài diễn văn tuyên truyền”. Khi nhân dân đã tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng, vào sự công minh của Nhà nước, họ sẽ tự nguyện đoàn kết, sẵn sàng hy sinh, cống hiến cho sự nghiệp cách mạng, tạo nên sức mạnh toàn dân không gì lay chuyển nổi.

IV. Cách vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về sức mạnh quần chúng

Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về phát huy sức mạnh của nhân dân trong giai đoạn hiện nay là một nhiệm vụ chiến lược, quyết định thành công của công cuộc đổi mới. Thực tiễn đã cho thấy, những thành tựu to lớn của đất nước trong hơn 30 năm qua đều có sự đóng góp quan trọng của nhân dân. Việc phát huy quyền làm chủ của nhân dân ngày càng được thể chế hóa, đời sống vật chất và tinh thần được cải thiện rõ rệt, lòng tin của nhân dân vào sự lãnh đạo của Đảng được củng cố. Tuy nhiên, quá trình này vẫn còn đối mặt với nhiều thách thức. Tình trạng quan liêu, tham nhũng, xa dân của một bộ phận cán bộ đã làm suy giảm niềm tin, ảnh hưởng đến khối đại đoàn kết dân tộc. Việc thực hành dân chủ ở một số nơi còn mang tính hình thức. Do đó, để phát huy hiệu quả sức mạnh toàn dân, cần tiếp tục quán triệt sâu sắc quan điểm lấy dân làm gốc. Phải đổi mới mạnh mẽ công tác dân vận, tăng cường đối thoại, lắng nghe ý dân và giải quyết kịp thời những bức xúc của người dân. Đây là yêu cầu cấp bách để củng cố mối quan hệ máu thịt giữa Đảng, Nhà nước và nhân dân, tạo động lực cho sự phát triển bền vững của đất nước.

4.1. Đánh giá thành tựu và hạn chế trong phát huy sức mạnh toàn dân

Trong công cuộc đổi mới, Đảng và Nhà nước ta đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng trong việc phát huy sức mạnh toàn dân. Nổi bật là việc ban hành và thực thi các chính sách phát triển kinh tế đa thành phần, khơi dậy tiềm năng sáng tạo, làm giàu của mọi tầng lớp nhân dân. Quy chế dân chủ ở cơ sở được triển khai rộng rãi, giúp người dân tham gia trực tiếp vào các công việc tại địa phương. Các phong trào thi đua yêu nước, các cuộc vận động xã hội đã huy động được nguồn lực to lớn từ nhân dân cho công cuộc xóa đói giảm nghèo, xây dựng nông thôn mới. Tuy nhiên, bên cạnh thành tựu, vẫn còn những hạn chế. Một số cơ chế, chính sách còn chồng chéo, chưa thực sự tạo điều kiện thuận lợi cho nhân dân phát huy vai trò làm chủ. Công tác giám sát, phản biện của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các đoàn thể có lúc, có nơi chưa hiệu quả. Tình trạng “trên nóng, dưới lạnh” vẫn tồn tại, làm giảm hiệu lực của các chủ trương đúng đắn.

4.2. Nhận diện thách thức trong công tác vận động quần chúng hiện nay

Công tác vận động quần chúng hiện nay đối mặt với nhiều thách thức mới. Sự phát triển của kinh tế thị trường làm nảy sinh sự phân hóa giàu nghèo, có nguy cơ ảnh hưởng đến sự đồng thuận xã hội và khối đại đoàn kết dân tộc. Các thế lực thù địch không ngừng lợi dụng không gian mạng để xuyên tạc, kích động, chia rẽ mối quan hệ giữa Đảng, Nhà nước và nhân dân. Sự suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống của một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên là thách thức lớn nhất, làm xói mòn lòng tin của nhân dân. Thêm vào đó, tâm lý thờ ơ, vô cảm, chỉ quan tâm đến lợi ích cá nhân trong một bộ phận xã hội cũng là rào cản đối với việc tập hợp, phát huy sức mạnh của nhân dân cho các mục tiêu chung. Việc nhận diện đúng và có giải pháp khắc phục hiệu quả những thách thức này là yêu cầu sống còn đối với sự nghiệp cách mạng.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ chuyên ngành Chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử (Mã số: 922 90 02) của nghiên cứu sinh Cao Thành Tuân, thực hiện tại Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh năm 2025 dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS. Phan Mạnh Toàn và PGS.TS. Hoàng Thu Trang, có tiêu đề: "Vận dụng tư tưởng “thân dân” của Hồ Chí Minh để phát huy sức mạnh của quần chúng nhân dân ở Việt Nam hiện nay".

+---------------------+--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------+
| Thông tin học thuật | Chi tiết                                                                                                           |
+---------------------+--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------+
| Tên luận án         | Vận dụng tư tưởng “thân dân” của Hồ Chí Minh để phát huy sức mạnh của quần chúng nhân dân ở Việt Nam hiện nay      |
| Tác giả             | Cao Thành Tuân                                                                                                     |
| Cơ sở đào tạo       | Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh                                                                            |
| Chuyên ngành / Mã số| Chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử / 922 90 02                                                        |
| Người hướng dẫn     | 1. Phan Mạnh Toàn; 2. Hoàng Thu Trang                                                                             |
| Năm hoàn thành      | 2025                                                                                                               |
| Quy mô kết cấu      | Phần Mở đầu, 4 chương (12 tiết), Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo                                             |
+---------------------+--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------+

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Lịch sử xã hội khẳng định quần chúng nhân dân là chủ thể sáng tạo ra lịch sử và là động lực thúc đẩy xã hội tiến lên. Trong di sản của Chủ tịch Hồ Chí Minh, tư tưởng "thân dân", lấy dân làm gốc, dựa vào lực lượng của dân là quan điểm nhất quán, xuyên suốt toàn bộ sự nghiệp cách mạng. Bước vào thời kỳ đổi mới và kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc, việc phát huy sức mạnh nhân dân đứng trước nhiều yêu cầu cấp bách do tác động của biến đổi khí hậu, cạnh tranh kinh tế, sự phân tầng xã hội và các thách thức an ninh phi truyền thống.

Thực tiễn công cuộc đổi mới ghi nhận nhiều chuyển biến trong việc phát huy quyền làm chủ của nhân dân, song vẫn tồn tại các biểu hiện quan liêu, cửa quyền, xa dân, tham nhũng, suy thoái đạo đức ở một bộ phận cán bộ, đảng viên, làm ảnh hưởng đến mối quan hệ gắn bó giữa Đảng, Nhà nước và Nhân dân. Bên cạnh đó, các thế lực thù địch không ngừng lợi dụng các hạn chế này để chống phá, chia rẽ khối đại đoàn kết. Mặc dù tư tưởng Hồ Chí Minh về nhân dân đã được tiếp cận ở nhiều góc độ lịch sử, chính trị, đạo đức học, nhưng việc nghiên cứu một cách toàn diện, hệ thống dưới góc độ triết học duy vật biện chứng và duy vật lịch sử về sự vận dụng tư tưởng "thân dân" nhằm quy tụ, giải phóng và phát huy sức mạnh quần chúng nhân dân trong giai đoạn hiện nay vẫn là khoảng trống học thuật cần được luận giải rõ ràng.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

• Mục đích nghiên cứu: Trên cơ sở làm rõ những vấn đề lý luận về tư tưởng "thân dân" của Hồ Chí Minh và đánh giá thực trạng vận dụng tư tưởng này trong việc phát huy sức mạnh quần chúng nhân dân từ năm 1986 đến nay, luận án đề xuất hệ thống giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả vận dụng tư tưởng "thân dân" trong thời gian tới.
• Nhiệm vụ nghiên cứu:
  1. Một là: Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài, xác định các kết quả nghiên cứu đi trước và chỉ ra những nội dung luận án tiếp tục giải quyết.
  2. Hai là: Hệ thống hóa, làm rõ nội dung tư tưởng "thân dân" của Hồ Chí Minh, thực chất của việc vận dụng tư tưởng này để phát huy sức mạnh nhân dân ở Việt Nam hiện nay và các nhân tố ảnh hưởng.
  3. Ba là: Phân tích, đánh giá thực trạng vận dụng tư tưởng "thân dân" của Hồ Chí Minh nhằm phát huy sức mạnh quần chúng nhân dân từ thời kỳ đổi mới đến nay, chỉ rõ thành tựu, hạn chế và nguyên nhân.
  4. Bốn là: Đề xuất các giải pháp khả thi nhằm nâng cao hiệu quả vận dụng tư tưởng "thân dân" của Hồ Chí Minh trong phát huy sức mạnh nhân dân thời gian tới.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Tư tưởng “thân dân” của Hồ Chí Minh và quá trình vận dụng tư tưởng “thân dân” của Hồ Chí Minh để phát huy sức mạnh của quần chúng nhân dân ở Việt Nam hiện nay.
• Phạm vi nội dung: Tập trung vào các phương diện cơ bản của tư tưởng "thân dân" theo thế giới quan và phương pháp luận triết học Mác - Lênin.
• Phạm vi không gian và thời gian: Nghiên cứu thực tiễn tại Việt Nam trong tiến trình đổi mới đất nước từ năm 1986 đến nay.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã phân loại và điểm luận có hệ thống các công trình nghiên cứu trong nước và quốc tế theo ba nhóm nội dung trọng tâm:

+-------------------------------------------------------------------+-------------------------------------------------------------------------------------+
| Hướng nghiên cứu được tổng quan                                   | Các tác giả, công trình tiêu biểu được trích xuất trong văn bản                      |
+-------------------------------------------------------------------+-------------------------------------------------------------------------------------+
| 1. Nghiên cứu về tư tưởng "thân dân" của Hồ Chí Minh              | - Học giả quốc tế: David Halberstam (1971), Ahn Kyong Hwan (2010),                 |
|                                                                   |   Geetesh Sharma (2010), A. Varônhin (2010), Igơnaxiô Gônxalết Hanxen (2010)       |
|                                                                   | - Học giả trong nước: Đàm Văn Thọ - Vũ Hùng (1997), Phạm Hồng Chương (2004),        |
|                                                                   |   Đỗ Thị Hồng Thu (2008), Bùi Đình Phong (2015), Phan Mạnh Toàn (2015),             |
|                                                                   |   Nguyễn Phương An (2017), Nguyễn Đình Hòa (2011), Nguyễn Tất Giáp (2014),          |
|                                                                   |   Lâm Quốc Tuấn (2016), Phạm Thị Vui (2019)                                         |
+-------------------------------------------------------------------+-------------------------------------------------------------------------------------+
| 2. Nghiên cứu thực trạng vận dụng tư tưởng "thân dân"             | - Tô Lâm (2017), Lê Hữu Nghĩa (2016), Phan Mạnh Toàn (2017), Nguyễn Thế Trung       |
|                                                                   |   (2017), Bùi Trường Giang (2020), Nguyễn Thị Thu Cúc (2021), Nguyễn Hồng Lĩnh      |
|                                                                   |   (2021), Nguyễn Ngọc Hà (2022)                                                     |
+-------------------------------------------------------------------+-------------------------------------------------------------------------------------+
| 3. Nghiên cứu giải pháp nâng cao hiệu quả vận dụng                | - Đàm Quang Thọ - Vũ Hùng (1997), Phạm Ngọc Anh (2012), Bùi Mạnh Cường -           |
|                                                                   |   Nguyễn Thị Tố Uyên (2013), Ban Tuyên giáo Trung ương (2015, 2019),               |
|                                                                   |   Trần Thị Mai (2022), Lâm Quốc Tuấn (2022), Nguyễn Phú Trọng (2021)               |
+-------------------------------------------------------------------+-------------------------------------------------------------------------------------+

Các hướng nghiên cứu đã thực hiện

• Về tư tưởng "thân dân" và vai trò của nhân dân: Các tác giả nước ngoài như David Halberstam, Ahn Kyong Hwan, Geetesh Sharma, A. Varônhin đã phân tích phong cách gần dân, cuộc sống thanh liêm và chính sách xã hội vì con người của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Các học giả trong nước (Bùi Đình Phong, Phạm Hồng Chương, Đỗ Thị Hồng Thu, Nguyễn Tất Giáp, Phan Mạnh Toàn) đi sâu phân tích quá trình chuyển biến từ quan niệm "dân bản" của Nho giáo, tư tưởng thân dân truyền thống Việt Nam sang tư tưởng "dân chủ", khẳng định dân là chủ và dân làm chủ trong hệ thống chính trị xã hội chủ nghĩa.
• Về thực trạng phát huy sức mạnh nhân dân: Các công trình của Tô Lâm, Lê Hữu Nghĩa, Phan Mạnh Toàn, Bùi Trường Giang, Nguyễn Ngọc Hà đã đánh giá việc huy động nguồn lực quần chúng trong bảo vệ an ninh trật tự, phát triển kinh tế, thực hiện quy chế dân chủ cơ sở, đồng thời nêu lên những tồn tại như tình trạng quan liêu, việc thể chế hóa quyền làm chủ của dân còn khoảng cách so với thực tế.
• Về giải pháp vận dụng: Các nghiên cứu của Phạm Ngọc Anh, Ban Tuyên giáo Trung ương, Trần Thị Mai, Lâm Quốc Tuấn đã đề xuất giải pháp đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng, nâng cao đạo đức công vụ, đẩy mạnh phong trào thi đua "Dân vận khéo", tiếp công dân và giải quyết khiếu nại tố cáo.

Khoảng trống luận án lựa chọn giải quyết

Mặc dù số lượng công trình nghiên cứu về Hồ Chí Minh và công tác quần chúng rất phong phú, phần lớn các nghiên cứu tiếp cận dưới góc độ tiểu sử học, lịch sử Đảng, khoa học chính trị hoặc đạo đức học chuyên ngành. Chưa có công trình nào trực tiếp phân tích tư tưởng "thân dân" của Hồ Chí Minh như một hệ thống quan niệm triết học xã hội hoàn chỉnh thuộc phạm trù chủ nghĩa duy vật lịch sử, đồng thời xem xét quá trình vận dụng tư tưởng đó để phát huy sức mạnh tổng hợp của quần chúng nhân dân trong toàn bộ tiến trình đổi mới từ năm 1986 đến nay. Luận án lựa chọn giải quyết trực tiếp khoảng trống này.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý luận

Luận án được xây dựng trên nền tảng:

• Nguyên lý, quy luật, phạm trù của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, trọng tâm là lý luận hình thái kinh tế - xã hội và quan điểm quần chúng nhân dân là người sáng tạo chân chính ra lịch sử.
• Di sản tư tưởng Hồ Chí Minh về nhân dân, đại đoàn kết toàn dân tộc, dân chủ và nhà nước của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân.
• Quan điểm, đường lối, chủ trương, nghị quyết của Đảng Cộng sản Việt Nam qua các kỳ Đại hội (đặc biệt là Văn kiện Đại hội XIII) và chính sách, pháp luật của Nhà nước Việt Nam về phát huy quyền làm chủ của nhân dân.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng mác-xít cùng các phương pháp nghiên cứu chuyên ngành và liên ngành:

• Phương pháp lôgic kết hợp với phương pháp lịch sử: Dùng để tái hiện quá trình hình thành tư tưởng "thân dân" của Hồ Chí Minh và tiến trình vận dụng tư tưởng này qua các giai đoạn của công cuộc đổi mới.
• Phương pháp phân tích và tổng hợp: Được sử dụng để phân tích các khía cạnh lý luận về "dân", phân tích các dữ liệu thực tiễn và tổng hợp thành các luận điểm khoa học.
• Phương pháp so sánh, đối chiếu: So sánh quan niệm "thân dân" truyền thống phương Đông, dân quyền tư sản phương Tây với tư tưởng "thân dân", "dân chủ" của Hồ Chí Minh.
• Phương pháp quy nạp và diễn dịch: Khái quát từ thực trạng thực thi ở cơ sở để rút ra các kết luận lý luận và đề xuất các nhóm giải pháp.

Nguồn dữ liệu và tư liệu

• Các tác phẩm kinh điển của C. Mác, Ph. Ăngghen, V.I. Lênin;
• Bộ sách Hồ Chí Minh Toàn tập (15 tập), các văn bản lưu trữ, các tác phẩm tiêu biểu như Đường cách mệnh, Thường thức chính trị, Di chúc;
• Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc của Đảng Cộng sản Việt Nam từ Đại hội VI (1986) đến Đại hội XIII (2021);
• Các báo cáo tổng kết, văn bản quy phạm pháp luật, chỉ thị, nghị quyết của Trung ương, Quốc hội, Chính phủ về dân vận, thực hiện dân chủ ở cơ sở và phòng chống tham nhũng, tiêu cực.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án

Chương này dành 4 tiết để phân tích toàn diện bức tranh học thuật:

• Nội dung tổng quan: Hệ thống hóa ba nhóm công trình: (1) Nghiên cứu tư tưởng "thân dân" của Hồ Chí Minh; (2) Nghiên cứu thực trạng phát huy sức mạnh nhân dân; (3) Nghiên cứu giải pháp nâng cao hiệu quả vận dụng.
• Đánh giá kết quả: Luận án chỉ ra các học giả đã làm sáng tỏ phẩm chất lãnh tụ của Hồ Chí Minh, nguồn gốc tư tưởng lấy dân làm gốc và bước đầu đề xuất các giải pháp nâng cao công tác dân vận.
• Xác lập vị trí của đề tài: Luận án khẳng định tính độc lập trong việc tiếp cận đối tượng từ góc độ duy vật lịch sử, gắn kết tư tưởng "thân dân" với việc phát huy sức mạnh toàn diện của quần chúng nhân dân trong bối cảnh phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế.

Chương 2: Vận dụng tư tưởng “thân dân” của Hồ Chí Minh để phát huy sức mạnh của quần chúng nhân dân ở Việt Nam hiện nay - Một số vấn đề lý luận

Chương 2 làm rõ bản chất lý luận của tư tưởng "thân dân" Hồ Chí Minh và cơ chế vận dụng:

• Nguồn gốc hình thành tư tưởng:
  • Kế thừa truyền thống "thân dân", "trọng dân", "khoan thư sức dân" trong lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam và triết lý dân bản phương Đông.
  • Tiếp thu có phê phán tinh hoa văn hóa phương Tây, đặc biệt là tư tưởng nhân quyền, dân chủ thời kỳ Khai sáng (Montesquieu, Rousseau), Tuyên ngôn độc lập Mỹ (1776), Tuyên ngôn nhân quyền và dân quyền Pháp (1789). Hồ Chí Minh đã chỉ rõ hạn chế của các cuộc cách mạng tư sản là "cách mệnh không đến nơi", giai cấp tư sản "thay phong kiến mà áp bức dân".
  • Nền tảng quyết định là lý luận chủ nghĩa Mác - Lênin về vai trò sáng tạo lịch sử của quần chúng nhân dân, nguyên lý cách mạng là sự nghiệp của quần chúng dưới sự lãnh đạo của Đảng tiên phong.
  • Yếu tố truyền thống gia đình, quê hương Nghệ An và thực tiễn trực tiếp trải nghiệm cuộc sống lao động cùng khổ ở nhiều quốc gia trên thế giới.
• Khái niệm "Dân" và nội dung tư tưởng "thân dân": Hồ Chí Minh quan niệm "Dân" vừa mang tính toàn dân tộc ("mỗi một người con Rồng cháu Tiên", người Việt Nam yêu nước), vừa mang tính giai cấp sâu sắc (lấy liên minh công - nông - trí thức làm nền tảng). "Thân dân" của Người không phải là sự ban ơn mang tính thứ bậc phong kiến mà là tôn trọng dân, tin dân, học dân, xem nhân dân là người làm chủ, cán bộ là "công bộc", "người đầy tớ trung thành của nhân dân".
• Thực chất và nhân tố ảnh hưởng: Vận dụng tư tưởng "thân dân" thực chất là quá trình hiện thực hóa quyền làm chủ của nhân dân, khơi dậy mọi tiềm năng vật chất và tinh thần của nhân dân vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Quá trình này chịu sự tác động đan xen của bối cảnh quốc tế, thể chế chính trị, trình độ phát triển kinh tế thị trường, năng lực của đội ngũ cán bộ và trình độ dân trí.

+----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------+
| SỰ PHÁT TRIỂN TỪ QUAN NIỆM TRUYỀN THỐNG ĐẾN TƯ TƯỞNG "THÂN DÂN" HỒ CHÍ MINH                                                                        |
+------------------------------------+-----------------------------------------------------+---------------------------------------------------------+
| Tiêu chí so sánh                   | Quan niệm "Dân bản" truyền thống                    | Tư tưởng "Thân dân" Hồ Chí Minh                         |
+------------------------------------+-----------------------------------------------------+---------------------------------------------------------+
| Bản chất quyền lực                 | Dân là đối tượng quản lý, là gốc để trị nước        | Dân là chủ thể quyền lực tối cao, là người làm chủ đất nước|
| Vị thế của người cầm quyền         | Vua, quan là "phụ mẫu chi dân" (cha mẹ của dân)     | Cán bộ, đảng viên là "công bộc", "đầy tớ" của nhân dân  |
| Mục tiêu chính trị                 | An dân nhằm củng cố vương quyền phong kiến          | Giải phóng nhân dân, mang lại độc lập, tự do, hạnh phúc |
| Nền tảng phương pháp luận          | Duy tâm, đạo đức phong kiến, Nho giáo               | Duy vật lịch sử, lập trường giai cấp công nhân          |
+------------------------------------+-----------------------------------------------------+---------------------------------------------------------+

Chương 3: Vận dụng tư tưởng “thân dân” của Hồ Chí Minh để phát huy sức mạnh của quần chúng nhân dân ở Việt Nam hiện nay - Thực trạng và nguyên nhân

Chương 3 phân tích bức tranh thực tế việc thực thi quan điểm "thân dân" qua các giai đoạn đổi mới:

• Thành tựu và nguyên nhân:
  • Đảng và Nhà nước đã từng bước thể chế hóa quan điểm "dân là gốc", "dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng" vào Hiến pháp và pháp luật.
  • Phát huy mạnh mẽ tính tích cực của nhân dân trong phát triển kinh tế nhiều thành phần, thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia (Xây dựng nông thôn mới, Giảm nghèo bền vững, Phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi).
  • Huy động được sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc trong phòng chống thiên tai, dịch bệnh và bảo vệ an ninh, chủ quyền biên giới, biển đảo.
  • Nguyên nhân thành tựu: Sự kiên định chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh của Đảng; sự điều chỉnh chính sách kịp thời đáp ứng lợi ích thiết thực của nhân dân; lòng yêu nước nồng nàn và niềm tin của nhân dân vào chế độ.
• Hạn chế và nguyên nhân:
  • Việc thực hành dân chủ ở một số nơi còn mang tính hình thức; quyền làm chủ của nhân dân chưa được đảm bảo đồng bộ trên mọi lĩnh vực.
  • Tình trạng quan liêu, hách dịch, cửa quyền, sách nhiễu dân chưa được giải quyết triệt để; một bộ phận cán bộ đảng viên suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, tham nhũng, tiêu cực, sống xa rời quần chúng.
  • Công tác dân vận, tiếp công dân, đối thoại và xử lý các điểm nóng khiếu kiện có nơi còn lúng túng, chậm trễ.
  • Nguyên nhân hạn chế: Cơ chế kiểm soát quyền lực còn bất cập; công tác giáo dục chính trị tư tưởng chưa đạt chiều sâu; việc kiểm tra, giám sát xử lý vi phạm có lúc chưa nghiêm; tác động tiêu cực từ mặt trái của kinh tế thị trường.

Chương 4: Một số giải pháp nâng cao hiệu quả vận dụng tư tưởng “thân dân” của Hồ Chí Minh để phát huy sức mạnh của quần chúng nhân dân ở Việt Nam hiện nay

Luận án đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp tương ứng 4 tiết của chương:

• Tiết 4.1. Tiếp tục phát huy vai trò tích cực, sáng tạo của các chủ thể trong vận dụng tư tưởng "thân dân": Nâng cao nhận thức, trách nhiệm của cấp ủy đảng, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị - xã hội; xây dựng đội ngũ cán bộ "thật sự tôn trọng dân, gần dân, hiểu dân, học dân và có trách nhiệm với dân".
• Tiết 4.2. Đa dạng hóa các phương thức vận dụng tư tưởng "thân dân" gắn với từng điều kiện thực tiễn cụ thể: Đổi mới nội dung, phương thức công tác dân vận; đẩy mạnh phong trào "Dân vận khéo"; phát huy tính chủ động, linh hoạt phù hợp với từng địa bàn (nông thôn, đô thị, khu công nghiệp, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, tôn giáo).
• Tiết 4.3. Phát huy vai trò của các cơ quan báo chí, truyền thông trong việc tuyên truyền, phổ biến tư tưởng "thân dân"; đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch: Đẩy mạnh thông tin chính thống về tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh; công khai, minh bạch thông tin hoạt động của chính quyền; chủ động phản bác các luận điệu xuyên tạc quan hệ máu thịt giữa Đảng và Nhân dân.
• Tiết 4.4. Tăng cường thực hành dân chủ, bảo đảm quyền làm chủ của nhân dân trên các lĩnh vực: Hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật về thực hiện dân chủ ở cơ sở; nâng cao hiệu lực giám sát, phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc; bảo đảm cơ chế "Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, Nhân dân làm chủ".

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận

1. Luận án đã hệ thống hóa một cách khoa học tư tưởng "thân dân" của Hồ Chí Minh dưới lăng kính của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử. Phân tích rõ sự kế thừa có chọn lọc truyền thống dân tộc, văn hóa phương Đông, tinh hoa nhân loại phương Tây và sự chuyển biến về chất khi tiếp thu chủ nghĩa Mác - Lênin.
2. Làm sáng tỏ mối quan hệ biện chứng giữa tư tưởng "thân dân" với việc xác lập và bảo đảm quyền làm chủ của quần chúng nhân dân trong điều kiện một đảng duy nhất cầm quyền lãnh đạo sự nghiệp đổi mới.
3. Làm rõ thực chất và chỉ ra hệ thống các nhân tố khách quan, chủ quan chi phối hiệu quả vận dụng tư tưởng "thân dân" trong phát huy sức mạnh nhân dân thời kỳ mới.

Đóng góp về mặt thực tiễn

1. Cung cấp bức tranh toàn diện, khách quan về thực trạng vận dụng tư tưởng "thân dân" của Hồ Chí Minh tại Việt Nam từ năm 1986 đến nay, đánh giá đúng những thành tựu đạt được và phân tích sâu sắc các hạn chế, nguyên nhân gốc rễ.
2. Đề xuất hệ thống giải pháp mang tính đồng bộ, khả thi nhằm nâng cao hiệu quả vận dụng tư tưởng "thân dân" của Hồ Chí Minh, giúp các cơ quan lãnh đạo của Đảng, Nhà nước và hệ thống chính trị có thêm căn cứ thực tiễn để củng cố mối quan hệ gắn bó máu thịt với nhân dân.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của luận án: Do tính chất bao quát rộng lớn của di sản Hồ Chí Minh và phạm vi nghiên cứu kéo dài qua gần 40 năm đổi mới, luận án tập trung khảo sát các vấn đề cốt lõi trên bình diện lý luận triết học xã hội và các định hướng thực tiễn lớn, chưa thể khảo cứu chi tiết số liệu thực chứng tại từng địa phương hoặc từng mô hình sinh hoạt đặc thù.
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  • Mở rộng nghiên cứu việc vận dụng tư tưởng "thân dân" trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia và xây dựng chính phủ điện tử, chính phủ số.
  • Nghiên cứu so sánh cơ chế thực hành dân chủ, gắn kết nhân dân giữa mô hình chính trị Việt Nam với một số quốc gia trên thế giới dưới góc độ triết học chính trị.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu chuyên khảo có giá trị học thuật đối với nhiều nhóm đối tượng:

• Đối với giảng viên, nghiên cứu sinh, sinh viên: Cung cấp tư liệu chuyên sâu phục vụ công tác giảng dạy, học tập các chuyên đề Triết học Mác - Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh, Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam, Khoa học Chính trị và Xây dựng Đảng.
• Đối với cán bộ lãnh đạo, quản lý và làm công tác dân vận: Giúp nhận thức sâu sắc hơn về nguyên tắc "lấy dân làm gốc", cung cấp cơ sở lý luận và định hướng thực tế để đổi mới phong cách làm việc, tiếp xúc và giải quyết tâm tư, nguyện vọng chính đáng của nhân dân.
• Đối với các cơ quan tham mưu chính sách: Cung cấp luận cứ khoa học để tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách thể chế hóa quyền làm chủ của nhân dân và xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Khái niệm "Dân" trong tư tưởng Hồ Chí Minh được luận án phân tích có điểm gì đặc thù so với các quan niệm trước đó? Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, "Dân" vừa mang tính dân tộc rộng rãi (bao gồm tất cả người Việt Nam yêu nước, không phân biệt già trẻ, gái trai, dân tộc, tôn giáo), vừa mang tính giai cấp sâu sắc (đặt trên nền tảng liên minh công nhân, nông dân và trí thức dưới sự lãnh đạo của Đảng). Khác với khái niệm "dân bản" phong kiến (dân là đối tượng để chăn dắt, an dân để giữ ngai vàng) hay nền dân chủ tư sản (quyền lực thực tế thuộc về thiểu số tư sản), "Dân" của Hồ Chí Minh là chủ thể tối cao của quyền lực xã hội, dân là chủ và dân làm chủ.

2. Quá trình tiếp thu văn hóa phương Tây đã đóng góp những yếu tố gì vào việc hình thành tư tưởng "thân dân" của Hồ Chí Minh? Hồ Chí Minh đã tiếp cận các tư tưởng Khai sáng phương Tây qua các tác phẩm của Montesquieu, Rousseau và các văn kiện lịch sử như Tuyên ngôn độc lập Mỹ (1776), Tuyên ngôn nhân quyền và dân quyền Pháp (1789) với khẩu hiệu "Tự do, Bình đẳng, Bác ái". Người đã chọn lọc những giá trị tiến bộ về quyền tự nhiên của con người, song Người cũng chỉ ra bản chất hạn chế của cách mạng tư sản là chưa giải phóng triệt để giai cấp công nông, từ đó khẳng định cách mạng vô sản mới đem lại quyền lực thực sự cho số đông nhân dân.

3. Đâu là hạn chế lớn nhất trong thực trạng vận dụng tư tưởng "thân dân" được luận án chỉ ra? Hạn chế nổi bật là việc thực hành dân chủ ở một số nơi còn mang tính hình thức; tình trạng quan liêu, mệnh lệnh, cửa quyền, tham nhũng chưa được xử lý dứt điểm. Một bộ phận cán bộ, đảng viên có biểu hiện suy thoái phẩm chất đạo đức, lối sống xa dân, thiếu trách nhiệm và chưa thực sự coi mình là "công bộc" phục vụ nhân dân, dẫn đến làm giảm lòng tin của nhân dân ở một số địa bàn.

4. Luận án đề xuất giải pháp trọng tâm nào liên quan đến đội ngũ cán bộ, đảng viên? Luận án nhấn mạnh giải pháp xây dựng đội ngũ cán bộ thật sự "tôn trọng dân, gần dân, tin dân, hiểu dân, học dân, dựa vào dân và có trách nhiệm với dân"; phát huy vai trò nêu gương của người đứng đầu; tăng cường kiểm tra, giám sát, kỷ luật nghiêm minh và kiên quyết loại bỏ những phần tử tham nhũng, xa dân ra khỏi bộ máy nhà nước.

5. Luận án gồm bao nhiêu chương và phân chia như thế nào? Luận án gồm phần Mở đầu, 4 chương với 12 tiết, Kết luận và Danh mục tài liệu tham khảo:

• Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án (4 tiết).
• Chương 2: Vận dụng tư tưởng “thân dân” của Hồ Chí Minh để phát huy sức mạnh của quần chúng nhân dân ở Việt Nam hiện nay - Một số vấn đề lý luận (2 tiết).
• Chương 3: Vận dụng tư tưởng “thân dân” của Hồ Chí Minh để phát huy sức mạnh của quần chúng nhân dân ở Việt Nam hiện nay - Thực trạng và nguyên nhân (2 tiết).
• Chương 4: Một số giải pháp nâng cao hiệu quả vận dụng tư tưởng “thân dân” của Hồ Chí Minh để phát huy sức mạnh của quần chúng nhân dân ở Việt Nam hiện nay (4 tiết).

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Cao Thành Tuân là công trình nghiên cứu hệ thống và chuyên sâu thuộc chuyên ngành Chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, luận giải sâu sắc tư tưởng "thân dân" của Chủ tịch Hồ Chí Minh từ nguồn gốc, bản chất đến ý nghĩa thực tiễn. Công trình đã đánh giá khách quan thực trạng vận dụng tư tưởng "thân dân" trong việc quy tụ và phát huy sức mạnh nhân dân trong gần 40 năm đổi mới tại Việt Nam, chỉ rõ các thành tựu, bất cập và nguyên nhân căn bản. Hệ thống 4 nhóm giải pháp do luận án đề xuất có tính đồng bộ, khoa học, góp phần cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn quan trọng nhằm tăng cường mối quan hệ mật thiết giữa Đảng, Nhà nước và Nhân dân trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.