Chương 1: Những van dé ly luận về vận dụng luật tục các dân tộc thiểu số trong hoạt động của Uy ban nhân dân ở Tây Nguyên Chương 2: Thực trạng vận dụng luật tục các dan tộc thiểu số trong hoạt động của Ủy ban nhân dân tại các tỉnh Tây Nguyên hiện nay và nguyên nhân Chương 3: Quan điểm và giải pháp tiếp tục vận dụng luật tục các dân tộc thiểu số trong hoạt động của Ủy ban nhân dân tại các tỉnh Tây Nguyên trong thời gian tới PHAN B TỎNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÁC VAN DE CUA DE TÀI LUẬN ÁN 1. Tình hình nghiên cứu Mặc dù chưa có công trình khoa học nào ở tầm luận án tiến sĩ luật học trực tiếp nghiên cứu về “Vận dung luật tục các dân tộc thiểu số trong hoạt động của Ủy ban nhân dân tại các tỉnh Tây Nguyên hiện nay”, song trong thực tế đã có nhiều công trình nghiên cứu đề cập đến ở mức độ này hay mức độ khác những vấn đề thuộc nội dung cơ bản của đề tài. Phần tổng quan trình bày một cách khái quát kết quả nghiên cứu các vẫn đề cơ bản của đề tài được thể hiện ở các công trình khoa học thuộc các cấp độ khác nhau nhằm tìm ra những nội dung nghiên cứu có thể tham khảo, kế thừa và xác định những nội dung cần tiếp tục nghiên cứu, làm rõ trong luận án. Các kết quả nghiên cứu đó sẽ được sắp xếp theo trình tự các vẫn đề cơ bản của đề tài.
Tình hình nghiên cứu lý luận về vận dụng luật tục các dân tộc thiểu Dù chưa được trình bày một cách trực tiếp, toàn diện, đầy đủ và có hệ thống, song những van đề lý luận về vận dụng luật tục các dân tộc thiểu số trong các dân tộc, phạm vi, lĩnh vực khác nhau góp phần tạo ra cơ sở cho việc xây dựng lý luận về vận dụng luật tục trong hoạt động của Ủy ban nhân dân ở Tây Nguyên. Những vấn đề này đã được đề cập một cách rải rác trong nhiều công trình nghiên cứu khoa học thuộc các cấp độ khác nhau, từ các đề tài nghiên cứu khoa học cấp nhà nước, cấp bộ, các luận án, luận văn cho đến các sách chuyên khảo và các bài viết trên các tạp chí. Thứ nhất, về các đề tài nghiên cứu khoa học đề cập đến van đề này, có thé kể đến một số công trình sau: - Đề tài nghiên cứu khoa học cấp nhà nước có tiêu đề “Thé chế xã hội trong phát triển xã hội và quan ly phát triển xã hội ở nước ta hiện nay ”5 (2011) do Dương Thị Thanh Mai làm chủ nhiệm, là công trình nghiên cứu có hệ thống các thể chế xã hội ở nước ta hiện nay, trong đó có cộng đồng dân cư và luật tục, hương ước với sinh hoạt làng, xã, gia đình và sinh hoạt dòng tộc. Phân lý luận của đề tài đã phân tích về nguồn gôc, bản chât, đặc điêm và vai trò của các thê chê xã hội như luật tục, hương ước với Š Dương Thị Thanh Mai (2011), Thể chế xã hội trong phát triển xã hội và quản lý phát triển xã hội ở nước ta hiện nay, Đề tài cấp Nhà nước, Hà Nội.
tư cách là các thé chế xã hội tự quản của cộng đồng dân cư cũng như chức năng và mỗi quan hệ giữa gia đình, dòng họ và xã hội. Điều đó cho thấy, bên cạnh pháp luật thì các công cụ khác đã và đang hỗ trợ rất tích cực cho quá trình quản lý các bộ phận dân cư khác nhau của Nhà nước, vì thé, cần tiếp tục sử dụng và phát huy ưu thé của các công cụ đó. - Đề tài cấp bộ: “Vai rò của Luật tục các dân tộc thiểu số Tây Nguyên trong quản lý cộng dong cơ sở”5 (2018) do Bùi Văn Hùng làm chủ nhiệm đã đề cập một cách khái quát đến một số vấn đề về luật tục như: Nguồn gốc của luật tục, quan điểm của Nhà nước về luật tục, các nội dung cơ bản và hình thức của luật tục, cơ chế vận hành và giá tri của luật tục. Đặc biệt, đề tài đã phân tích làm rõ vai trò của luật tục Tây Nguyên trong định hướng cho hành vi của con người khi tham gia các quan hệ xã hội, giúp cho việc điều chỉnh các mối quan hệ xã hội, đảm bảo an ninh, chính trị xã hội tại các buôn làng, xây dựng nếp sống văn hoá trong các khu dân cư của đồng bào.
Đồng thời, luật tục còn giúp day nhanh quá trình xây dựng nông thôn mới theo đúng chủ trương của Dang và Nhà nước. Đó chính là những giá trị không thé phủ nhận của luật tục để Uỷ ban nhân dân có thê tiếp tục vận dụng các giá trị đó trong hoạt động của mình. - Đề tài khoa học cấp tỉnh: “Phát huy mặt tích cực của luật tục trong vùng đồng bao dân tộc thiếu số ở Lâm Đông dé xây dựng thôn buôn văn hóa” (2006) của tac giả Đặng Trọng Hộ. Công trình nghiên cứu này đề cập đến luật tục chủ yếu ở các thôn văn hóa của người dân tộc thiêu số Koho (23 thôn) và người Ma (02 thôn).
Điểm nổi bật của đề tài là chỉ ra được những mặt tích cực của luật tục như: luật tục chế định hành vi và ý thức của con người trong sản xuất, trong quan hệ hôn nhân và gia đình, luật tục bảo vệ an ninh cộng đồng, luật tục bảo vệ môi trường, cảnh quan. Công trình này cũng chỉ ra những hạn chế nhất định của luật tục như: còn nhiều điều luật tục lạc hậu, tính cục bộ địa phương của luật tục không phù hợp với thời kỳ hội nhập hiện nay, nhiều hình phạt do luật tục quy định không còn phù hợp với quy định của pháp luật. Do vậy trong quá trình vận dụng Uỷ ban nhân dân các cấp tại tỉnh Lâm Đồng cần phát huy những mặt tích cực và khắc phục những hạn chế của luật tục. 5 Bùi Văn Hùng (2018), Vai trò của Luật tục các dân tộc thiểu số Tây Nguyên trong quản lý cộng dong cơ sở, Đề tài cấp Bộ, Hà Nội.
7 Đặng Trọng Hộ (2006), Phát huy mặt tích cực của luật tục trong vùng dong bào dân tộc thiểu số ở Lâm Đông dé xây dựng thôn buôn văn hóa, Đề tài khoa học cấp tỉnh - Trường Cao dang sư phạm Da Lạt, Lâm Đồng. 10 Thứ hai, về luận án tiễn sĩ, luận văn thạc sĩ đề cập đến nội dung này thì có thê kế đến một số công trình sau: - Luận án “Vận dụng luật tục dân tộc Chăm trong quản lý cộng đồng người Chăm của chính quyên cơ sở Tỉnh Ninh Thuận ”3 (2008) của tác giả Trương Tién Hưng. Tác giả bước đầu phân tích về sự cần thiết và yêu cầu khi vận dụng luật tục dân tộc Chăm trong quản lý của chính quyền cơ sở, đồng thời đề xuất những nội dung của luật tục dân tộc Chăm cần được sửa đổi, loại bỏ dé quá trình vận dụng luật tục đạt hiệu quả cao nhất. Đó là những kinh nghiệm có thể tham khảo khi đánh giá hiện trạng và đề xuất giải pháp cho việc tiếp tục vận dụng luật tục trong hoạt động của Uỷ ban nhân dân ở Tây Nguyên.
- Luận án “Luật tục người Thái và sự vận dụng trong quản lý nhà nước đối với cộng đông người Thái ở các tỉnh phía Bac Trung bộ Việt Nam” (2015) của tác giả Vi Văn Sơn đã góp phần khăng định về vai trò của luật tục trong lịch sử đời sống cộng đồng người Thái, phân tích rõ mối tương quan giữa luật tục Thái và pháp luật để thấy được những giá trị tích cực của luật tục đối với pháp luật. Luận án cũng đã làm rõ quan niệm về vận dụng luật tục người Thái trong quản lý nhà nước, đưa ra phương thức vận dụng, những yếu tố đảm bảo cho việc vận dụng luật tục vào quản lý nhà nước đối với người Thái. Đặc biệt, tác giả đã đi sâu phân tích các giá trị xã hội của luật tục Thái đối với các lĩnh vực phát sinh trong đời sống cộng đồng người Thái hiện nay như: việc bảo vệ tài nguyên thiên nhiên, quá trình xây dựng đoàn kết cộng đồng, việc giáo dục con, quan hệ giữa vợ và chồng, việc giáo dục phòng ngừa tội phạm, việc giáo dục ý thức trong lao động sản xuất, việc giáo dục ý thức học tập, việc bảo vệ quê hương đất nước hay việc sinh hoạt tín ngưỡng cho đến việc phòng chống quan liêu tham nhũng là những van đề nóng của xã hội hiện nay. Đồng thời, tác giả cũng chỉ ra được một sô hạn chê của luật tục người Thái.
Š Trương Tiến Hưng (2008), Van dung luật tục dân tộc Chăm trong quan ly cộng dong người Chăm của chính quyên cơ sở Tỉnh Ninh Thuận, Luận án tiễn sĩ Luật học, Học viện chính trị Hành chính Quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội. ? Vi Văn Sơn (2015), Luật tục người Thái và sự vận dụng trong quản lý nhà nước đối với cộng dong người Thái ở các tỉnh phía bắc trung bộ Việt Nam, Luận án tiễn sĩ Luật học, Học viện chính trị Hành chính Quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội. II - Luận án “Moi quan hệ giữa luật tục và luật pháp trong quan hệ xã hội ” (nghiên cứu trường hợp luật tục Edé trên địa bàn tỉnh Đăk Lak)! (2015) của tác giả Trương Thị Hiền, nghiên cứu luật tục dưới góc độ xã hội học. Tác giả đã nhận diện rõ sự tồn tại của luật tục Êđê trong bối cảnh kinh tế, xã hội và văn hóa của tộc người Êđê hiện nay.
Luận án cũng thừa nhận các giá trị của luật tục Êđê đối với môi trường tự nhiên, đối với quản lý cộng đồng, đối với gia đình dòng họ, hay đối với lĩnh vực tâm linh, đồng thời luận án còn chỉ ra mối quan hệ giữa luật tục Êđê và pháp luật trong lĩnh vực quản lý xã hội trên địa bàn tỉnh Đăk Lăk hiện nay. - Luận án “Luật tục và ảnh hưởng của luật tục đối với thực hiện pháp luật trong cộng đồng người Edé ở các tỉnh Tây Nguyên Việt Nam ”!! (2018) của tác giả Bùi Hồng Quy vừa phân tích được các giá tri của luật tục Êđê trong đời sống xã hội, vừa làm rõ được mối quan hệ giữa pháp luật với luật tục. Tác giả đã làm rõ môi quan hệ hai chiều giữa pháp luật và luật tục, với những tác động có tính quyết định của pháp luật đến luật tục và sự tác động trở lại của luật tục đối với pháp luật. Những ảnh hưởng của luật tục đến quá trình thực hiện pháp luật cũng được phân tích rõ.