Luận án tiến sĩ luật học về trợ giúp pháp lý cho đồng bào dân tộc thiểu số khu vực Tây Bắc

Luận án tiến sĩ luật học nghiên cứu trợ giúp pháp lý cho đồng bào dân tộc thiểu số khu vực tây bắc, phân tích chuyên sâu, xây dựng mô hình lý thuyết, đề xuất giải pháp khoa học

• Tác giả: Bùi Huy Toàn
• Người hướng dẫn: Nguyễn Quốc Hoàn
• Trường học: Trường Đại học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Lý luận và lịch sử nhà nước và pháp luật
• Đề tài: Trợ giúp pháp lý cho đồng bào dân tộc thiểu số khu vực Tây Bắc Việt Nam hiện nay
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ luật học
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG TRỢ GIÚP PHÁP LÝ CHO ĐỒNG BÀO DÂN TỘC THIỂU SỐ KHU VỰC TÂY BẮC VIỆT NAM
• 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu đề tài
• 1.2. Những vấn đề lý luận về trợ giúp pháp lý
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG TRỢ GIÚP PHÁP LÝ CHO ĐỒNG BÀO DÂN TỘC THIỂU SỐ KHU VỰC TÂY BẮC VIỆT NAM HIỆN NAY
• 2.1. Thực trạng pháp luật điều chỉnh hoạt động trợ giúp pháp lý cho đồng bào dân tộc thiểu số khu vực Tây Bắc Việt Nam
• 2.2. Thực trạng chủ thể, nội dung, hình thức, việc thực hiện nguyên tắc và hiệu quả trợ giúp pháp lý cho đồng bào dân tộc thiểu số khu vực Tây Bắc
• 3. CHƯƠNG 3: QUAN ĐIỂM, GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG TRỢ GIÚP PHÁP LÝ CHO ĐỒNG BÀO DÂN TỘC THIỂU SỐ KHU VỰC TÂY BẮC VIỆT NAM HIỆN NAY
• 3.1. Các giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động trợ giúp pháp lý cho đồng bào dân tộc thiểu số khu vực Tây Bắc
• 3.2. Nâng cao nhận thức về trợ giúp pháp lý cho đồng bào dân tộc thiểu số khu vực Tây Bắc
• 3.3. Nâng cao chất lượng nhân lực, dựng bộ máy trợ giúp pháp lý phù hợp
• 3.4. Tăng cường kiểm tra, thẩm định, nghiệm thu vụ việc trợ giúp pháp lý
• 3.5. Tăng cường trao đổi kinh nghiệm trợ giúp pháp lý giữa các địa phương trong khu vực Tây Bắc cũng như trên cả nước
• 3.6. Tăng cường hợp tác quốc tế về trợ giúp pháp lý
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC BẢNG, BIỂU ĐỒ

Tóm tắt

I. Lý luận về trợ giúp pháp lý cho đồng bào dân tộc thiểu số Tây Bắc

Luận án tiến sĩ luật học tập trung phân tích các vấn đề lý luận về trợ giúp pháp lý cho đồng bào dân tộc thiểu số tại khu vực Tây Bắc. Nghiên cứu làm rõ khái niệm, đặc điểm, và nhu cầu của hoạt động này. Pháp luật hiện hành đã quy định cụ thể về đối tượng, chủ thể, nội dung, và hình thức trợ giúp pháp lý. Tuy nhiên, việc áp dụng trên thực tế vẫn còn nhiều hạn chế, đặc biệt là ở các vùng sâu, vùng xa. Luận án nhấn mạnh sự cần thiết của việc nâng cao nhận thức về quyền lợi dân tộc và bảo vệ quyền lợi của người dân tộc thiểu số.

1.1. Khái niệm và đặc điểm trợ giúp pháp lý

Trợ giúp pháp lý được định nghĩa là hoạt động cung cấp dịch vụ pháp lý miễn phí cho các đối tượng yếu thế, bao gồm đồng bào dân tộc thiểu số. Đặc điểm của hoạt động này là tính nhân đạo và công bằng xã hội. Luận án phân tích sâu các yếu tố đặc thù của khu vực Tây Bắc, nơi có nhiều khó khăn về kinh tế, xã hội, và văn hóa. Điều này đòi hỏi các giải pháp phù hợp để đảm bảo hiệu quả của hỗ trợ pháp lý.

1.2. Cơ sở pháp lý và nguyên tắc trợ giúp pháp lý

Luận án đề cập đến các chính sách pháp luật hiện hành liên quan đến trợ giúp pháp lý. Các nguyên tắc cơ bản bao gồm bình đẳng, công bằng, và tự nguyện. Nghiên cứu cũng chỉ ra những bất cập trong việc thực thi pháp luật, đặc biệt là sự thiếu hụt nguồn lực và nhân lực tại các địa phương. Điều này ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận tư vấn pháp lý của người dân tộc thiểu số.

II. Thực trạng trợ giúp pháp lý cho đồng bào dân tộc thiểu số Tây Bắc

Luận án đánh giá thực trạng hoạt động trợ giúp pháp lý tại khu vực Tây Bắc. Kết quả cho thấy, mặc dù đã có nhiều nỗ lực từ phía Nhà nước và các tổ chức xã hội, hiệu quả của hoạt động này vẫn còn hạn chế. Nguyên nhân chính bao gồm thiếu nguồn lực, nhận thức pháp luật thấp, và sự ảnh hưởng của phong tục tập quán. Luận án cũng chỉ ra sự chênh lệch lớn giữa các địa phương trong việc thực hiện hỗ trợ pháp lý.

2.1. Thực trạng pháp luật và tổ chức thực hiện

Luận án phân tích các quy định pháp luật hiện hành về trợ giúp pháp lý và cách thức tổ chức thực hiện. Kết quả cho thấy, mặc dù pháp luật đã quy định rõ ràng, việc áp dụng trên thực tế vẫn gặp nhiều khó khăn. Đặc biệt, các địa phương tại Tây Bắc thường thiếu nguồn lực và nhân lực để triển khai hiệu quả các chương trình hỗ trợ pháp lý.

2.2. Những thách thức và hạn chế

Luận án chỉ ra các thách thức chính trong việc thực hiện trợ giúp pháp lý tại Tây Bắc. Bao gồm sự thiếu hụt nguồn lực, nhận thức pháp luật thấp, và sự ảnh hưởng của phong tục tập quán. Nghiên cứu cũng đề cập đến sự chênh lệch lớn giữa các địa phương trong việc thực hiện hỗ trợ pháp lý, dẫn đến sự bất bình đẳng trong tiếp cận công lý.

III. Giải pháp nâng cao hiệu quả trợ giúp pháp lý cho đồng bào dân tộc thiểu số Tây Bắc

Luận án đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả của hoạt động trợ giúp pháp lý tại khu vực Tây Bắc. Các giải pháp bao gồm nâng cao nhận thức pháp luật, đào tạo nhân lực, và tăng cường hợp tác quốc tế. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh sự cần thiết của việc xây dựng các chính sách phù hợp với đặc thù của cộng đồng dân tộc tại đây.

3.1. Nâng cao nhận thức và đào tạo nhân lực

Luận án đề xuất các biện pháp nâng cao nhận thức pháp luật cho đồng bào dân tộc thiểu số. Đồng thời, nghiên cứu nhấn mạnh sự cần thiết của việc đào tạo nhân lực có chuyên môn về luật học để thực hiện hiệu quả các chương trình hỗ trợ pháp lý. Điều này sẽ giúp đảm bảo quyền lợi của người dân tộc thiểu số được bảo vệ một cách tốt nhất.

3.2. Tăng cường hợp tác và xây dựng chính sách phù hợp

Luận án đề xuất tăng cường hợp tác quốc tế trong lĩnh vực trợ giúp pháp lý. Đồng thời, nghiên cứu nhấn mạnh sự cần thiết của việc xây dựng các chính sách pháp luật phù hợp với đặc thù của cộng đồng dân tộc tại Tây Bắc. Điều này sẽ giúp đảm bảo sự công bằng và hiệu quả trong việc thực hiện hỗ trợ pháp lý.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Công trình nghiên cứu thuộc chuyên ngành Lý luận và lịch sử nhà nước và pháp luật (mã số: 9380106), được tác giả Bùi Huy Toàn thực hiện tại Trường Đại học Luật Hà Nội dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Nguyễn Quốc Hoàn và bảo vệ năm 2024. Đề tài tập trung vào việc nghiên cứu hoạt động trợ giúp pháp lý (TGPL) cho đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS) tại khu vực Tây Bắc Việt Nam.

Tính cấp thiết của luận án bắt nguồn từ bối cảnh kinh tế - xã hội đặc thù của khu vực Tây Bắc, nơi có tỷ lệ đồng bào DTTS chiếm đa số (khoảng 79,2% dân số toàn vùng), điều kiện kinh tế - xã hội còn nhiều khó khăn, địa hình hiểm trở, giao thông cách trở và trình độ dân trí không đồng đều. Người DTTS còn chịu sự tác động sâu sắc của luật tục, phong tục tập quán; khả năng tiếp cận pháp luật và kỹ năng tự bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp còn nhiều hạn chế. Trong khi đó, địa bàn Tây Bắc là vị trí chiến lược trọng yếu về quốc phòng, an ninh, đồng thời là tuyến điểm phức tạp về tội phạm ma túy, buôn bán người và các hoạt động tuyên truyền xuyên tạc của các thế lực xấu. Mặc dù Luật Trợ giúp pháp lý năm 2006 và Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017 cùng các văn bản hướng dẫn đã thiết lập khung pháp lý chung, song việc tổ chức thực hiện hoạt động TGPL cho đồng bào DTTS khu vực Tây Bắc vẫn còn bộc lộ nhiều điểm bất cập, chưa phản ánh đầy đủ tính đặc thù của vùng. Về mặt lý luận, các công trình khoa học trong nước và quốc tế trước đây chủ yếu tiếp cận TGPL ở tầm vĩ mô hoặc trên phạm vi toàn quốc, thiếu vắng các nghiên cứu chuyên sâu, hệ thống và toàn diện dành riêng cho nhóm đối tượng đặc thù là đồng bào DTTS tại địa bàn chiến lược Tây Bắc.

Mục tiêu nghiên cứu của luận án:

• Góp phần hoàn thiện khung lý thuyết về hoạt động TGPL cho đồng bào DTTS khu vực Tây Bắc Việt Nam.
• Đánh giá khách quan, toàn diện thực trạng quy định pháp luật và thực tiễn tổ chức hoạt động TGPL cho đồng bào DTTS trên địa bàn thời gian qua, làm rõ nguyên nhân của các thành tựu và hạn chế.
• Đề xuất các quan điểm, định hướng và giải pháp cụ thể nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động TGPL cho đồng bào DTTS khu vực Tây Bắc trong thời gian tới.

Nhiệm vụ nghiên cứu được phân định thành 3 nhóm nội dung chính:

1. Nhận diện đầy đủ các đặc thù của hoạt động TGPL cho đồng bào DTTS khu vực Tây Bắc so với người Kinh trên cùng địa bàn và so với đồng bào DTTS ở các khu vực khác; xác định rõ chủ thể, đối tượng, nội dung, hình thức, nguyên tắc và xây dựng các tiêu chí đánh giá hiệu quả hoạt động TGPL.
2. Phân tích thực trạng pháp luật và thực tiễn triển khai hoạt động TGPL cho đồng bào DTTS khu vực Tây Bắc giai đoạn gần đây (đặc biệt giai đoạn 2017–2021); chỉ rõ các kết quả đạt được, hạn chế còn tồn tại và nguyên nhân.
3. Xác định phương hướng, quan điểm và đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động TGPL cho đồng bào DTTS khu vực Tây Bắc.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động trợ giúp pháp lý cho đồng bào dân tộc thiểu số.
• Phạm vi không gian: 06 tỉnh thuộc khu vực Tây Bắc Việt Nam theo Quyết định số 1064/QĐ-TTg ngày 08/7/2013 của Thủ tướng Chính phủ, bao gồm: Sơn La, Điện Biên, Lai Châu, Lào Cai, Yên Bái và Hòa Bình.
• Phạm vi thời gian: Khảo sát và nghiên cứu từ năm 2006 (thời điểm Quốc hội ban hành Luật Trợ giúp pháp lý năm 2006) đến hiện nay (năm 2024), tập trung đánh giá số liệu thực tế giai đoạn 2017–2021 sau khi Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017 có hiệu lực.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã tổng thuật hệ thống các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan trực tiếp và gián tiếp đến đề tài theo các nhóm vấn đề chuyên sâu:

Nhóm các nghiên cứu quốc tế và cơ sở lý luận chung về TGPL:

• Bộ công trình "Nghiên cứu toàn cầu về trợ giúp pháp lý" (The Global Study on Legal Aid, 2016) do Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) phối hợp cùng Cơ quan Phòng chống Ma túy và Tội phạm của Liên Hợp Quốc (UNODC) thực hiện trên 106 quốc gia, gồm 3 phần: Báo cáo toàn cầu, Những nghiên cứu điển hình và Hồ sơ quốc gia. Bộ tài liệu làm rõ khái niệm, các mô hình tổ chức và khung pháp lý quốc tế về TGPL.
• Công trình "Trợ giúp pháp lý, quyền con người tới công lý" của TS. Sujan Singh Law (Ấn Độ) tiếp cận TGPL từ góc độ so sánh giữa Anh, Mỹ, Canada và Ấn Độ dưới các lăng kính văn hóa, xã hội và hiến pháp.
• Công trình "Vấn đề đói nghèo và trợ giúp pháp lý - Tiếp cận công lí tư pháp hình sự" của TS. Muralidhar (Ấn Độ) phân tích vai trò của TGPL trong bảo vệ quyền con người, xóa đói giảm nghèo và tố tụng hình sự.
• Báo cáo "Quyền của phụ nữ, người có tín ngưỡng và các DTTS" (Rights of Women, Religious and Ethnic Minorities, 2017) của Tamar Avaliani và Nino Tlashadze (Trung tâm Nhân quyền Georgia - HRIDC) phân tích TGPL như một quyền cơ bản của nhóm thiểu số.
• Công trình "Nghiên cứu quốc tế về các hệ thống trợ giúp pháp lý cơ bản với trọng tâm là các quốc gia Trung và Đông Âu và CIS" (UNDP và Bộ Tư pháp Ukraine, 2012) và ấn phẩm "Trợ giúp pháp lý ở Hồng Kông" (Hội đồng dịch vụ TGPL Hồng Kông, 2006) phân tích cơ chế quản trị, nguồn tài chính và mô hình hợp đồng cung cấp dịch vụ pháp lý công.

Nhóm các công trình nghiên cứu trong nước về thể chế và chất lượng TGPL:

• Đề tài cấp Bộ: "Mô hình tổ chức và hoạt động trợ giúp pháp lý, phương hướng thực hiện trong điều kiện hiện nay" (1996–1998, Viện Nghiên cứu Khoa học Pháp lý - Bộ Tư pháp, do Tạ Thị Minh Lý làm chủ nhiệm); Đề tài "Luận cứ khoa học và thực tiễn xây dựng Pháp lệnh trợ giúp pháp lý" (2002, Tạ Thị Minh Lý chủ nhiệm); Đề tài "Luận cứ khoa học và thực tiễn sửa đổi, bổ sung Luật TGPL" (2014/2015, Nguyễn Thị Minh chủ nhiệm).
• Các luận án tiến sĩ luật học: Nguyễn Văn Tùng (2007) về quản lý nhà nước bằng pháp luật đối với hoạt động TGPL; Tạ Thị Minh Lý (2008) về điều chỉnh pháp luật về TGPL trong điều kiện đổi mới; Nguyễn Huỳnh Huyện (2012) về thực hiện pháp luật TGPL trong xây dựng Nhà nước pháp quyền; Lò Châu Thỏa (2021) về phổ biến, giáo dục pháp luật cho đồng bào dân tộc Thái ở Tây Bắc.
• Các luận văn thạc sĩ luật học: Phạm Quang Đại (2012) và Đào Dư Long (2013) về chất lượng hoạt động TGPL và tiêu chuẩn đánh giá; Phan Thị Thu Hà (2014) về bảo đảm quyền được TGPL; Lê Thị Minh (2014) về bảo đảm quyền của nhóm yếu thế; Nguyễn Thị Thanh Thủy (2010) khảo sát tại Quảng Ninh; Nguyễn Hữu Long (2014) khảo sát tại Thanh Hóa.
• Các sách chuyên khảo và bài báo khoa học của các tác giả: Đỗ Xuân Lân (2008, 2015), Tạ Thị Minh Lý (2006), Nguyễn Hải Anh (2008), Nguyễn Thị Cúc Phương (2009), Đặng Thị Loan (2009), Hương Dâu (2011), Bùi Huy Toàn (2016, 2022), Nguyễn Văn Hà (2017, 2021), Hoàng Thị Liên (2019), Cù Thu Anh (2020), Phạm Đình Quế (2021), Trần Huy Liệu (2005, 2012), Đinh Trung Tụng (2006), Vũ Đức Khiển (2007), Trần Ngọc Đường (2007), Bùi Huyền (2016), Hoàng Minh Tiến (2016).

Khoảng trống nghiên cứu luận án giải quyết: Các công trình trước đây chủ yếu tập trung vào lý luận chung, quản lý nhà nước hoặc nghiên cứu trên địa bàn đơn lẻ, chưa có công trình nào nghiên cứu toàn diện, độc lập ở cấp độ luận án tiến sĩ về hoạt động TGPL cho đồng bào DTTS tại 06 tỉnh khu vực Tây Bắc. Luận án giải quyết khoảng trống về việc định vị các đặc thù kinh tế - xã hội, văn hóa, ngôn ngữ tác động đến quan hệ pháp luật TGPL, đồng thời xác lập hệ tiêu chí đánh giá hiệu quả và đề xuất hệ thống giải pháp đặc thù cho vùng Tây Bắc trong giai đoạn mới.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án được triển khai trên nền tảng phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước và pháp luật, quyền con người, chính sách dân tộc và công bằng xã hội.

Các khái niệm, khung lý thuyết phân tích được áp dụng:

• Bản chất pháp lý và xã hội của TGPL: Phân tích TGPL như một chính sách an sinh xã hội, trách nhiệm của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa nhằm bảo đảm quyền con người, quyền công dân trong tiếp cận công lý và bình đẳng trước pháp luật. Luận án phân biệt rõ hoạt động TGPL do Nhà nước bảo đảm (từ nguồn ngân sách nhà nước) với hoạt động trợ giúp pháp lý thiện nguyện (pro bono) của giới luật sư.
• Khái niệm TGPL cho đồng bào DTTS khu vực Tây Bắc: Là hoạt động giúp đỡ pháp lý miễn phí của cơ quan, tổ chức, cá nhân theo quy định pháp luật trong các vụ việc pháp lý cụ thể, gắn với các đặc thù về đối tượng thụ hưởng, chủ thể tiến hành và phương pháp thực hiện nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người DTTS tại địa bàn.
• Khung điều kiện bảo đảm: Bao gồm các yếu tố bảo đảm về chính trị, tổ chức, pháp lý, kinh tế, xã hội, cùng các yếu tố đặc thù như phong tục tập quán và môi trường xã hội.

Phương pháp nghiên cứu cụ thể:

• Phương pháp phân tích và tổng hợp: Sử dụng để phân tích các quy định của Luật Trợ giúp pháp lý năm 2006, Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017, các đạo luật liên quan (Bộ luật Tố tụng hình sự, Bộ luật Dân sự, Luật Tố tụng hành chính...), các văn bản quy phạm pháp luật dưới luật, cũng như tổng hợp tài liệu lý luận và thực tiễn.
• Phương pháp so sánh: So sánh quy định pháp luật qua các thời kỳ (Luật 2006 và Luật 2017), so sánh pháp luật Việt Nam với kinh nghiệm quốc tế (Hàn Quốc, Indonesia, Phần Lan, Slovenia, Úc, Hà Lan, Moldova, Ukraine), so sánh đặc thù hoạt động TGPL giữa đồng bào DTTS khu vực Tây Bắc với người Kinh và với DTTS ở các khu vực khác.
• Phương pháp thống kê: Thu thập, tổng hợp, xử lý các dữ liệu số liệu từ báo cáo công tác của Bộ Tư pháp, Cục Trợ giúp pháp lý, Trung tâm TGPL nhà nước của 06 tỉnh Tây Bắc giai đoạn 2017–2021 (số lượng vụ việc, lĩnh vực pháp luật, hình thức TGPL, số lượt người thụ hưởng, số lượng người thực hiện TGPL năm 2022).
• Phương pháp trừu tượng hóa khoa học: Khái quát hóa từ các vụ việc thực tế, số liệu thống kê để rút ra bản chất, đặc thù, nguyên nhân tồn tại và xây dựng hệ thống giải pháp mang tính quy luật.

Nguồn dữ liệu:

• Văn bản chỉ đạo, nghị quyết của Đảng (Nghị quyết Đại hội XIII, Nghị quyết số 11-NQ/TW ngày 10/02/2022 về phát triển vùng trung du và miền núi Bắc Bộ, Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 09/11/2022 về xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN, Nghị quyết số 49-NQ/TW về cải cách tư pháp).
• Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật của Quốc hội, Chính phủ, Bộ Tư pháp và các bộ, ngành liên quan (Nghị định số 05/2011/NĐ-CP, Thông tư số 05/2022/TT-BTP, Thông tư số 03/2021/TT-BTP, Thông tư liên tịch số 05/2021/TTLT-TANDTC-VKSNDTC-BCA-BQP-BTP, Chương trình phối hợp số 1603/CTPH-BTP-TANDTC).
• Số liệu báo cáo chính thức từ Cục Trợ giúp pháp lý (Bộ Tư pháp) và Trung tâm TGPL nhà nước 06 tỉnh Tây Bắc; số liệu từ Tổng điều tra dân số và nhà ở năm 2019.

Nội dung chính theo từng chương

Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án và những vấn đề đặt ra cho luận án

Nội dung này hệ thống hóa các kết quả nghiên cứu về lý luận, thực trạng pháp luật, thực tiễn tổ chức TGPL và các giải pháp đã được công bố trong và ngoài nước. Tác giả chỉ rõ các thành tựu được kế thừa (khái niệm cơ bản, vai trò tiếp cận công lý, các thành tố của quan hệ pháp luật TGPL), đồng thời xác định những vấn đề cần tiếp tục giải quyết: làm sáng tỏ tính đặc thù của đồng bào DTTS Tây Bắc, phân định rõ trách nhiệm tài chính của Nhà nước với dịch vụ pháp lý tự nguyện, đánh giá thực trạng thi hành Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017 tại vùng đặc thù và xây dựng bộ tiêu chí đo lường hiệu quả.

Chương 1: Những vấn đề lý luận về hoạt động trợ giúp pháp lý cho đồng bào dân tộc thiểu số khu vực Tây Bắc Việt Nam hiện nay

Chương 1 tập trung xây dựng cơ sở lý luận nền tảng:

• Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội: Khu vực Tây Bắc gồm 6 tỉnh (Sơn La, Điện Biên, Lai Châu, Lào Cai, Yên Bái, Hòa Bình) với diện tích 60.625,9 km² (chiếm 15,26% cả nước). Vùng có đường biên giới dài 1.098,5 km (620 km giáp Lào, 478,5 km giáp Trung Quốc) với 2 cửa khẩu quốc tế, 4 cửa khẩu quốc gia, 6 cửa khẩu địa phương. Mật độ dân số trung bình năm 2019 là 102 người/km² (Lai Châu: 50 người/km², Điện Biên: 60 người/km², Sơn La: 88 người/km², Lào Cai: 111 người/km², Yên Bái: 118 người/km², Hòa Bình: 184 người/km²). Toàn vùng có 23 DTTS, chiếm 79,2% dân số. Vùng là "lõi nghèo" của cả nước, giao thông cách trở, tỷ lệ tội phạm ma túy phức tạp (chiếm 70% lượng heroin vận chuyển từ Tam giác vàng, trung bình hàng năm bắt giữ khoảng 2.200 vụ với 3.000 đối tượng, thu giữ 250–400 kg heroin).
• Bản chất và đặc điểm TGPL: TGPL là trách nhiệm xã hội của Nhà nước, cung cấp miễn phí cho đối tượng thụ hưởng nhằm giảm nghèo về pháp luật và bảo đảm công bằng xã hội. Các đặc điểm chung gồm tính chính trị, tính kinh tế - xã hội, tính nhân đạo và tính pháp lý.
• Các yếu tố cấu thành: Phân tích cụ thể về đối tượng thụ hưởng (người DTTS sinh sống ở vùng kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn và các diện mở rộng), chủ thể thực hiện (Trợ giúp viên pháp lý, Luật sư thực hiện TGPL theo hợp đồng/phân công, Cộng tác viên TGPL), nội dung (tư vấn pháp luật, tham gia tố tụng, đại diện ngoài tố tụng), hình thức và nguyên tắc hoạt động.
• Các điều kiện bảo đảm: Làm rõ hệ thống bảo đảm về chính trị (sự lãnh đạo của Đảng), tổ chức (bộ máy Trung tâm TGPL và Chi nhánh), pháp lý (đồng bộ VBQPPL), kinh tế (nguồn ngân sách nhà nước), xã hội, và các yếu tố văn hóa, phong tục tập quán, tiếng nói, chữ viết của đồng bào.

Chương 2: Thực trạng trợ giúp pháp lý cho đồng bào dân tộc thiểu số khu vực Tây Bắc Việt Nam hiện nay

Chương 2 phân tích thực trạng pháp luật và thực tiễn hoạt động TGPL tại 6 tỉnh Tây Bắc:

• Thực trạng pháp luật: Đánh giá sự chuyển biến từ Luật TGPL năm 2006 sang Luật TGPL năm 2017. Luật năm 2017 đã chuẩn hóa đội ngũ Trợ giúp viên pháp lý, mở rộng diện người được TGPL (người DTTS cư trú tại vùng đặc biệt khó khăn, người bị buộc tội từ đủ 16 đến dưới 18 tuổi, người thuộc hộ cận nghèo...). Tuy nhiên, việc gắn điều kiện "cư trú tại vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn" đối với người DTTS đã làm hạn chế quyền tiếp cận của đồng bào DTTS sinh sống tại các khu vực thị trấn, thị tứ nhưng vẫn có hoàn cảnh khó khăn.
• Thực trạng triển khai thực tế: Khảo sát hệ thống số liệu thực tiễn được thể hiện qua các bảng biểu và chỉ số thống kê của vùng giai đoạn 2017–2021:

Chỉ số / Danh mục thống kê trong luận án	Nội dung dữ liệu khảo sát tại 6 tỉnh Tây Bắc
Bảng 2.1 & 2.2	Tổ chức thực hiện và số lượng người thực hiện TGPL năm 2022 (Trung tâm TGPL nhà nước, các Chi nhánh, Trợ giúp viên pháp lý, Luật sư ký hợp đồng).
Bảng 2.3 & Biểu đồ 2.1	Số vụ việc được TGPL cho người DTTS phân theo lĩnh vực giai đoạn 2017–2021 (lĩnh vực hình sự chiếm tỷ trọng lớn nhất, tiếp đến là dân sự, hôn nhân gia đình, đất đai, hành chính).
Bảng 2.4 & Biểu đồ 2.2	Số người được TGPL cho đồng bào DTTS phân theo hình thức thực hiện giai đoạn 2017–2021 (tham gia tố tụng, tư vấn pháp luật, đại diện ngoài tố tụng).
Bảng 2.5 & 2.6	Số lượng vụ việc và số lượt người yêu cầu TGPL giai đoạn 2017–2021.
Bảng 2.7 & Biểu đồ 2.3, 2.4	Số người được TGPL từ năm 2017 đến năm 2021; số người DTTS được TGPL cụ thể năm 2021.
Bảng 2.8, 2.9, 2.10	Đánh giá mức độ đáp ứng nhu cầu: Số vụ việc đáp ứng được một phần, số vụ việc chưa đáp ứng được yêu cầu, và các vụ việc không thể thực hiện do rào cản.

• Đánh giá thành tựu và hạn chế: Hoạt động tham gia tố tụng tăng mạnh, bảo đảm tốt hơn quyền bào chữa cho đồng bào DTTS trong các vụ án hình sự; quan hệ phối hợp giữa Trung tâm TGPL với các cơ quan tiến hành tố tụng (Tòa án, Viện kiểm sát, Công an) được củng cố theo Thông tư liên tịch số 05/2021/TTLT và Chương trình phối hợp số 1603/CTPH-BTP-TANDTC. Hạn chế: Cơ sở vật chất của các Chi nhánh còn thiếu thốn; số lượng Trợ giúp viên pháp lý biết tiếng dân tộc thiểu số và am hiểu phong tục tập quán bản địa còn rất ít; công tác truyền thông TGPL đến vùng sâu, vùng xa chưa đạt chiều sâu; kinh phí bố trí cho hoạt động TGPL lưu động và giải quyết các vụ việc phức tạp chưa đáp ứng yêu cầu thực tế.

Chương 3: Quan điểm, giải pháp nâng cao hiệu quả trợ giúp pháp lý cho đồng bào dân tộc thiểu số khu vực Tây Bắc Việt Nam hiện nay

Chương 3 đề xuất hệ thống định hướng và giải pháp có tính khả thi:

• Các quan điểm chỉ đạo: Quán triệt đường lối, chính sách của Đảng về công tác dân tộc và an sinh xã hội; thực hiện mục tiêu cải cách tư pháp theo Nghị quyết số 27-NQ/TW; bảo đảm quyền con người, quyền công dân trong tiếp cận công lý; gắn hoạt động TGPL với các Chương trình mục tiêu quốc gia (giảm nghèo bền vững, phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi).
• Hệ thống giải pháp cụ thể:
  1. Nâng cao nhận thức về TGPL: Đẩy mạnh truyền thông bằng nhiều hình thức đa dạng, phù hợp với đặc thù văn hóa; biên soạn tài liệu truyền thông pháp luật song ngữ (tiếng phổ thông và tiếng dân tộc); ứng dụng công nghệ thông tin và phát thanh cơ sở.
  2. Nâng cao chất lượng nhân lực và hoàn thiện bộ máy: Đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng nghề nghiệp, kiến thức văn hóa, tiếng dân tộc thiểu số (Thái, Mông, Dao, Mường...) cho Trợ giúp viên pháp lý; thu hút luật sư giỏi tham gia hợp đồng thực hiện TGPL; củng cố mạng lưới Chi nhánh TGPL tại các huyện vùng cao, biên giới.
  3. Hoàn thiện thể chế và chính sách: Nghiên cứu đề xuất mở rộng diện người DTTS được TGPL không phụ thuộc tuyệt đối vào tiêu chí địa bàn "đặc biệt khó khăn" đối với các trường hợp có hoàn cảnh khó khăn thực tế; hoàn thiện cơ chế tài chính, tăng định mức chi trả bồi dưỡng vụ việc TGPL tại vùng sâu, vùng xa.
  4. Tăng cường công tác kiểm tra, thẩm định, nghiệm thu chất lượng vụ việc TGPL: Đảm bảo các vụ việc tham gia tố tụng và tư vấn pháp luật đạt chuẩn theo Thông tư số 05/2022/TT-BTP và bộ tiêu chí đánh giá chất lượng vụ việc.
  5. Tăng cường trao đổi kinh nghiệm và hợp tác: Thiết lập cơ chế phối hợp, trao đổi kinh nghiệm liên tỉnh giữa 6 địa phương trong khu vực Tây Bắc và với các tỉnh miền núi khác; tăng cường hợp tác quốc tế nhằm tranh thủ nguồn lực, kinh nghiệm tổ chức dịch vụ pháp lý công cho nhóm yếu thế.

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về khoa học và lý luận:

• Luận án là công trình chuyên khảo cấp tiến sĩ đầu tiên nghiên cứu toàn diện, có hệ thống về hoạt động trợ giúp pháp lý cho đồng bào DTTS tại khu vực Tây Bắc Việt Nam.
• Bổ sung, làm sâu sắc thêm lý luận về TGPL dưới góc độ quyền con người và chính sách xã hội của Nhà nước pháp quyền; xây dựng định nghĩa khoa học về TGPL cho đồng bào DTTS tại khu vực đặc thù; xác định rõ các đặc điểm, nguyên tắc, điều kiện bảo đảm và hệ tiêu chí đánh giá hiệu quả hoạt động TGPL cho người DTTS vùng Tây Bắc.

Đóng góp mới về thực tiễn:

• Phân tích và đánh giá toàn diện bức tranh thực trạng pháp luật và thực tiễn tổ chức hoạt động TGPL tại 6 tỉnh Tây Bắc giai đoạn 2017–2021, nhận diện đúng các điểm nghẽn về nhân lực ngôn ngữ, thể chế phân loại đối tượng, cơ chế tài chính và công tác phối hợp liên ngành.
• Đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ từ hoàn thiện thể chế, kiện toàn bộ máy, nâng cao năng lực nhân sự am hiểu văn hóa bản địa, kiểm định chất lượng vụ việc đến tăng cường hợp tác liên tỉnh, tạo cơ sở thực chứng phục vụ công tác hoạch định chính sách dân tộc và cải cách tư pháp.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của công trình:

• Phạm vi không gian giới hạn tại 6 tỉnh vùng Tây Bắc theo quy hoạch địa giới hành chính, chưa mở rộng so sánh chuyên sâu với các địa bàn có đông đồng bào DTTS khác như vùng Tây Nguyên hay vùng Tây Nam Bộ.
• Dữ liệu thực chứng thống kê tập trung chủ yếu trong giai đoạn 2017–2021 và năm 2022, do độ trễ trong việc thu thập báo cáo tổng kết định kỳ từ các địa phương vùng cao.

Hướng nghiên cứu tiếp:

• Tiếp tục theo dõi, đánh giá tác động thực thi của Nghị quyết số 27-NQ/TW và các thông tư mới của ngành Tư pháp đối với việc chuyển đổi số trong hoạt động TGPL tại các phiên tòa trực tuyến ở vùng sâu, vùng xa.
• Mở rộng nghiên cứu so sánh mô hình TGPL cho đồng bào DTTS giữa các khu vực đặc thù trên phạm vi cả nước (Tây Bắc, Tây Nguyên, Tây Nam Bộ).

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo có giá trị chuyên môn cao đối với:

• Cơ quan quản lý nhà nước và xây dựng chính sách: Bộ Tư pháp, Cục Trợ giúp pháp lý, Ủy ban Dân tộc và Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân các tỉnh Tây Bắc trong việc rà soát, sửa đổi, bổ sung Luật Trợ giúp pháp lý, xây dựng các văn bản hướng dẫn và lập kế hoạch phân bổ nguồn lực ngân sách cho an sinh pháp lý.
• Cơ quan tiến hành tố tụng và tổ chức thực hiện TGPL: Tòa án, Viện kiểm sát, Cơ quan điều tra, Trung tâm TGPL nhà nước 06 tỉnh Tây Bắc trong việc nâng cao hiệu quả phối hợp cử người thực hiện TGPL trực tại Tòa án và tham gia tố tụng.
• Cơ sở đào tạo và nghiên cứu khoa học: Giảng viên, học viên cao học, nghiên cứu sinh chuyên ngành Lý luận và lịch sử nhà nước và pháp luật, Luật Dân sự và Tố tụng dân sự, Luật Hình sự và Tố tụng hình sự tại các trường đại học, viện nghiên cứu pháp lý trên cả nước.

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án xác định phạm vi không gian vùng Tây Bắc gồm những tỉnh nào?
Phạm vi nghiên cứu của luận án bao gồm 06 tỉnh: Sơn La, Điện Biên, Lai Châu, Yên Bái, Lào Cai và Hòa Bình, căn cứ theo Quyết định số 1064/QĐ-TTg ngày 08/7/2013 của Thủ tướng Chính phủ.

2. Đặc thù nổi bật nhất về điều kiện xã hội và tội phạm tại khu vực Tây Bắc ảnh hưởng đến hoạt động TGPL là gì?
Khu vực có 23 DTTS sinh sống, chiếm 79,2% dân số, mật độ dân số thấp (trung bình 102 người/km²), địa hình chia cắt, giao thông cách trở. Đây là địa bàn trọng điểm phức tạp về tội phạm ma túy (chiếm 70% lượng heroin vận chuyển từ Tam giác vàng qua biên giới, bình quân bắt giữ khoảng 2.200 vụ với 3.000 đối tượng mỗi năm), dẫn đến nhu cầu TGPL trong các vụ án hình sự đặc biệt lớn.

3. Khái niệm TGPL cho đồng bào DTTS Tây Bắc được luận án định nghĩa như thế nào?
Luận án định nghĩa: TGPL cho đồng bào DTTS khu vực Tây Bắc là hoạt động giúp đỡ về mặt pháp lý miễn phí của cơ quan, tổ chức, cá nhân theo quy định của pháp luật trong các vụ việc pháp lý cụ thể, gắn với những đặc thù về đối tượng thụ hưởng, chủ thể tiến hành, phương pháp thực hiện, nhằm bảo vệ có hiệu quả quyền và lợi ích hợp pháp cho người dân các DTTS khu vực Tây Bắc.

4. Dữ liệu thực tiễn trong luận án khảo sát tập trung vào giai đoạn nào?
Luận án khảo sát tiến trình thực hiện từ năm 2006, trong đó dữ liệu thống kê chi tiết về các vụ việc, người thực hiện và đối tượng thụ hưởng tập trung vào giai đoạn 2017–2021 và cập nhật đến năm 2022.

5. Luận án đề xuất những nhóm giải pháp trọng tâm nào để nâng cao hiệu quả TGPL tại Tây Bắc?
Hệ thống giải pháp gồm 6 nhóm: (1) Nâng cao nhận thức về TGPL; (2) Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và xây dựng bộ máy phù hợp; (3) Hoàn thiện thể chế và cơ chế tài chính; (4) Tăng cường kiểm tra, thẩm định, nghiệm thu chất lượng vụ việc; (5) Tăng cường trao đổi kinh nghiệm liên tỉnh; (6) Mở rộng hợp tác quốc tế.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Bùi Huy Toàn đã giải quyết toàn diện các vấn đề lý luận và thực tiễn về trợ giúp pháp lý cho đồng bào dân tộc thiểu số tại 06 tỉnh khu vực Tây Bắc Việt Nam. Dựa trên phương pháp luận duy vật biện chứng và việc xử lý hệ thống dữ liệu thực tế giai đoạn 2017–2021, công trình đã làm sáng tỏ tính đặc thù về đối tượng, chủ thể, điều kiện tự nhiên - văn hóa và các nhân tố bảo đảm thực hiện dịch vụ pháp lý miễn phí của Nhà nước. Hệ thống quan điểm và giải pháp được đề xuất trong luận án có giá trị khoa học và tính ứng dụng thực tiễn cao, đóng góp thiết thực vào việc hoàn thiện chính sách pháp luật, bảo đảm quyền tiếp cận công lý cho đồng bào DTTS và phục vụ sự nghiệp xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Những vấn đề lý luận về hoạt động trợ giúp pháp lý cho đồng bào dan tộc thiểu số khu vực Tây Bắc Việt Nam. Chương 2: Thực trạng hoạt động trợ giúp pháp lý cho đồng bào dân tộc thiêu số khu vực Tây Bắc Việt Nam hiện nay. Chương 3: Quan điểm, giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động trợ giúp pháp lý cho đồng bào dân tộc thiểu số khu vực Tây Bắc Việt Nam hiện nay. 5 TONG QUAN TINH HÌNH NGHIÊN CUU LIEN QUAN DEN DE TAI LUAN AN VA NHUNG VAN DE DAT RA CHO LUAN AN 1.

Tổng quan tình hình nghiên cứu đề tài 1. Tình hình nghiên cứu những vấn đề lý luận về trợ giúp pháp lý Là đề tài mang nhiều giá trị cả về khoa học, lý luận và thực tiễn, TGPL từ lâu đã thu hút sự quan tâm, nghiên cứu của nhiêu thế hệ trong và ngoài nước dưới nhiều cấp độ nghiên cứu khác nhau như sách chuyên khảo, bài báo khoa học, đề tài nghiên cứu các cấp, với nhiều cách tiếp cận đa dạng, phong phú nhằm vào những mục đích cụ thể nhất định. Dù dưới cách tiếp cận nào thì các công trình nghiên cứu đều mang lại nhiều giá trị cho ngành khoa học pháp lý nói chung và cho. để tài TGPL nói riêng.

Đặc biệt, các đề tài đã có những đóng góp nhất định đẻ hoàn thiện lý luận về TGPL, làm cơ sở đề thực hiện TGPL trong thực tiễn tại các quốc gia cũng như cho từng nhóm đối tượng đặc thù. Về khải niệm trợ giúp pháp lý Chương trình phát triển của Liên Hợp quốc (UNDP) là một tổ chức trực thuộc Liên Hợp quốc thực hiện nhiều nhiệm vụ trọng tâm là tuyên truyền vận động cho sự đổi mới và là cầu nối giữa các nước để giúp xây dựng cuộc sống tốt đẹp hon’. UNDP là một trong những tổ chức quốc tế có những đóng góp to lớn nhất và có tầm ảnh hưởng nhất dé thúc day hoạt động TGPL trên toàn cầu. Công trình đáng chú ý gần đây nhất của UNDP về TGPL là Bộ công trình *Nghiên cứu toàn câu về trợ giúp pháp lý" (The Global Study on Legal Aid).

Bộ công trình này được ƯNDP thực hiện cùng sự hỗ trợ của Văn phòng Liên Hợp quốc về phòng chống ma tuý và tội phạm (UNODC) với nỗ lực thiết lập những hiểu biết cơ bản, nên tảng về việc nhận điện và các biểu hiện của hoạt động TGPL trong các vụ án dân sự, hình sự và hành chính trên toàn thế giới. Toan bộ dữ liệu và kết quả của Bộ công trình nghiên cứu dựa trên sự phản hồi khảo sát của các quốc gia là thành viên Liên Hợp quốc và các chuyên gia độc lập ở 106 quốc gia, đại diện cho hon một nửa (53%) các quốc gia trên tất cả các khu vực ' UNDP, “Sustainable Development Goals” đăng tải trên website chính thức của UNDP, wwav,undp. 6 của thể giới”. Bộ công trình nghiên cứu này gồm ba công trình nghiên cứu: (i) Báo cáo toàn cầu; (ii) Những nghiên cứu điền hình (iii) Hồ sơ quốc gia.

Nhìn chung, Bộ tài liệu này đã cung cấp toàn diện những nội dung căn bản của hoạt động TGPL. Cụ thể: công trình nghiên cứu “Báo cáo toàn cầu” tiếp cận van để từ những yếu tố căn bản nhất như khái niệm TGPL (trong đó đã đưa ra định nghĩa về TGPL), khung pháp lý quốc tế cho hoạt động TGPL, cách thức thiết lập quyền TGPL ở cấp độ quốc gia, tong quan các cách tiếp cận việc tổ chức và thực hiện hoạt động TGPL. Cách giải quyết đề tài này đã đưa ra cách nhìn chung nhất về hoạt động TGPL trên phạm vi toản thé giới, trong đó có các quốc gia dang phát triển như Việt Nam. Tuy nhiên, khái niệm này chưa chuẩn mực với trình độ phát triển của các quốc gia, chưa đủ độ bao quát đối với các quốc gia dang phát triển - nơi mà hoạt động TGPL thực sự đúng ý nghĩa của nó.

Do vậy, cách tiếp cận khái niệm TGPL, khung pháp lý, cách tiếp cận việc tô chức và thực hiện hoạt động TGPL theo nghiên cứu của đề tài này tại Việt Nam là khó khả thi và đạt hiệu quả thiết thực. Đối với, công trình “Hồ sơ quốc gia”, tác giả đánh giá cao cách thức thể hiện vấn đề của công trình này khi mô hình hoá các nội dung truyền tải dưới dạng hình ảnh. Tuy nhiên, việc nghiên cứu hoạt động TGPL mới chỉ dừng lại ở tầm vĩ mô mà chưa đi sâu nghiên cứu những điểm đặc thù của từng nhóm đối tượng là một hạn chế của bộ tài liệu. Đặc biệt khi Việt Nam nói chung và nhóm đối tượng thuộc phạm vi nghiên cứu của Luận án nói riêng là đồng bào DTTS khu vực Tây Bắc thì không thuộc nhóm đối tượng được nghiên cứu kỹ lưỡng hoặc đối tượng đặc thù như một ví dụ điển hình để đánh giá.

trong quá trình hình thành, phát triển 20 năm kề từ thời điểm hoạt động TGPL xuất hiện, khoa học pháp lý ghi nhận có những đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ được nhắc đến với các dấu mốc quan trong phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội và đáp ứng yêu cầu từ thực tiễn đặt ra trong từng giai đoạn, cụ thể như sau: - Đề tài “M6 hình tổ chức và hoạt động trợ giúp pháp lý, phương hướng thực hiện trong điều kiện hiện nay” do Viện Nghiên cứu Khoa học pháp lý - Bộ Tư pháp chủ trì, Tạ Thị Minh Lý làm chủ nhiệm đề tài, thực hiện từ năm 1996 đến 1998. Trong công trình này, nhóm tác giả đã xây dựng được khái niệm TGPL, đưa ra hai 3 UNDP (2016), Global Study on Legal Aid - Country Profiles, United Nation, US, tr. 7 cách hiểu về khái niệm TGPL. Theo nghĩa rộng, TGPL được hiểu là cung cấp dịch vụ pháp lý của nhà nước và xã hội cho người nghèo, đối tượng chính sách và déng bào DTTS thông qua các hình thức: tư vấn pháp lý, đại điện, bào chữa nhằm bảo đảm cho mọi công dân đều bình đẳng trước pháp luật và thực hiện công bằng xã hội.

Theo nghĩa hẹp, TGPL là sự giúp đỡ của các tô chức thực hiện trợ giúp pháp luật của nhà nước cho người nghèo, đối tượng chính sách và đồng bào DTTS tiếp cận với các dich vụ pháp lý (tư vấn pháp lý, đại diện, bào chữa), nhằm bảo đảm cho mọi công dân đều bình đẳng trước pháp luật và thực hiện công bằng xã hội”. Từ hai góc tiếp cận trên, dé tài đã đưa ra cách hiểu chung nhất về TGPL là việc thực hiện các dịch vụ pháp lý của Nhà nước miễn phí cho những người có hoàn cảnh khó khăn, không đủ kha năng dé sử dung dich vụ pháp lý có thu phí nhằm bảo đảm cho mọi công dân bình đẳng trong tiếp cận pháp luật, góp phần thực hiện công bằng xã hội”. Với cách tiếp cập này, khái niệm TGPL còn chưa chuẩn và không bao quát hết đối với hoạt động TGPL tại Việt Nam trong giai đoạn hiện nay, do đó dưới cả góc độ lý luận và thực tiễn, khái niệm TGPL của đề tài này không còn phù hợp với tình hình mới. - Luận án Tiến sĩ luật học “Quản bi nhà nước bằng pháp luật đối với hoạt động trợ giúp pháp lý ở Việt Nam hiện nay” thuộc chuyên ngành Lý luận và lịch sử nhà nước và pháp luật của tác giả Nguyễn Văn Tùng, bảo vệ tại Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, năm 2007; Luận án Tiến sĩ luật học "Thue hiện pháp luật về trợ giúp pháp lý: trong điều kiện xây dựng nhà nước pháp quyền ở Việt Nam" thuộc chuyên ngành Lý luận và lịch sử nhà nước và pháp luật của tác giả Nguyễn Huỳnh Huyện, bảo vệ tại Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, năm 2012: Các luận án này đều xây dựng khái niệm TGPL, tuy cách diễn đạt có khác nhau, nhưng nhìn chung đều đề cập những nội hàm cơ bản của khái niệm này như: điều chỉnh tất cả các hoạt động cung cấp dịch vụ pháp lý miễn phí cho người nghèo và các đối tượng.

thuộc điện người được TGPL khác, bao. gồm cả TGPL do Nhà nước bảo đảm kinh phí và TGPL của xã hội. Các luận án đã thẻ hiện tương đối đầy đủ nội hàm của khái > Viện Nghiên cửu Khoa học Pháp ly - Bộ Tư pháp (1998), M6 hinh tổ chite và hoạt động trợ giúp pháp lý, phương hướng thực hiện trong điều kiện hiện nay, NXB Tư pháp, ` Viện Nghiên cứu Khoa học Pháp lý - Bộ Tư pháp (1998), M6 hình 16 chức và hoạt động trợ giúp pháp lý, phương hướng thực hiện trong điều kiện biên nay, NXB Tư pháp, Hà Nội. 8 niệm nhưng lại thiên nhiều về ý nghĩa va vai trò của TGPL, chưa làm rõ các loại chủ thể của quan hệ pháp luật (chủ thé chịu trách nhiệm và chủ thé thực hiện).

~ Đặc san TGPL, số 10/2006 “Khái niệm trợ giúp pháp lý, một số vấn đề cần bàn thêm” của TS. Ta Thị Minh Lý: Trong bài viết này, tác giả đã xây dựng khái niệm TGPL, theo đó, khái niệm TGPL được hiểu là cùng cấp địch vụ pháp lý của nha nước và xã hội cho người nghèo, đối tượng chính sách và đồng bao DTTS thông qua các hình thức: tư vấn pháp lý, đại diện, bào chữa nhằm bảo đảm cho mọi công dan đều bình đẳng trước pháp luật và thực hiện công bằng xã Tom lại, nhiều công trình nghiên cứu trong và ngoài nước đã dé cập khái niệm TGPL; nhìn chung, các cách hiểu này đã thể hiện ba tính chất của TGPL là: kinh tế, pháp lý và nhân đạo. Tính kinh té, tính nhân đạo thẻ hiện ở chỗ hoạt động này nhằm giúp đỡ cho những người không có khả năng tài chính hoặc khó khăn về tài chính không thé chỉ trả cho các chỉ phí khi tiếp cận với các dich vụ pháp lý có thu phí. Tính pháp lý thê hiện ở chỗ, sự giúp đỡ, hỗ trợ về các van đề có liên quan đến pháp.

luật như tư vấn pháp luật, bảo vệ quyền và lợi ích được pháp luật quy định. Đây sẽ là cơ sở lý luận để tác giả luận án nghiên cứu kế thừa một phần khi xây dựng mới khái niệm TGPL cho người dân các DTTS ở Việt Nam. Mặc dù các công trình trên đều có nội dung đề cập và đã xây dựng được khái niệm TGPL, tuy nhiên, chưa có công trình nào đi sâu luận giải những đặc điểm, đặc thù trong công tác TGPL cho một nhóm đối tượng cụ thé, nhất là đối với nhóm người DTTS.