Luận án tiến sĩ phật giáo việt nam huyện gia lâm lịch sử thực trạng và những vấn đề đặt ra

Luận án tiến sĩ phân tích phật giáo việt nam huyện gia lâm lịch sử thực trạng và những vấn đề đặt ra, xây dựng cơ sở lý luận, kiểm chứng thực nghiệm, đóng góp tri thức mới cho

• Tác giả: Lê Ngọc Quang
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Thị Kim Oanh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Tôn giáo học
• Đề tài: Phật Giáo Việt Nam Huyện Gia Lâm: Lịch Sử, Thực Trạng Và Những Vấn Đề Đặt Ra
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI VÀ MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN TRONG NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài
• 1.2. Các công trình viết về Phật giáo Việt Nam nói chung
• 1.3. Các công trình viết về Phật giáo Thăng Long – Hà Nội
• 1.4. Các công trình nghiên cứu có liên quan đến Phật giáo Việt Nam huyện Gia Lâm
• 1.5. Đánh giá về những nội dung có thể kế thừa và những vấn đề nghiên cứu mới đặt ra đối với luận án
• 1.6. Một số vấn đề lý luận trong nghiên cứu
• 1.7. Một số khái niệm sử dụng trong luận án
• 1.8. Lý thuyết nghiên cứu
• 2. CƠ SỞ CỦA SỰ DU NHẬP, PHÁT TRIỂN VÀ LỊCH SỬ PHẬT GIÁO VIỆT NAM HUYỆN GIA LÂM (TỪ KHI DU NHẬP ĐẾN NĂM 2007)
• 2.1. Cơ sở của sự du nhập, phát triển của Phật giáo Việt Nam huyện Gia Lâm
• 2.2. Cơ sở tự nhiên - kinh tế - xã hội
• 2.3. Cơ sở văn hóa, tín ngưỡng, tôn giáo
• 2.4. Lịch sử Phật giáo Việt Nam huyện Gia Lâm
• 2.4.1. Giai đoạn du nhập
• 2.4.2. Giai đoạn phát triển của Phật giáo huyện Gia Lâm từ thế kỷ thứ X đến năm 2007
• 2.5. Tiểu kết chương 2
• 3. THỰC TRẠNG PHẬT GIÁO VIỆT NAM HUYỆN GIA LÂM HIỆN NAY (Từ năm 2007 đến nay)
• 3.1. Thực trạng tổ chức của Phật giáo Việt Nam huyện Gia Lâm
• 3.1.1. Cơ cấu tổ chức hành chính của Phật giáo huyện Gia Lâm
• 3.1.2. Sinh hoạt sơn môn hệ phái của Phật giáo huyện Gia Lâm
• 3.2. Thực trạng hoạt động của Phật giáo Việt Nam huyện Gia Lâm
• 3.2.1. Thực trạng hoạt động Phật sự
• 3.2.2. Thực trạng hoạt động xã hội
• 3.3. Thực trạng về cơ sở thờ tự của Phật giáo Việt Nam huyện Gia Lâm
• 3.3.1. Thực trạng về kiến trúc và Phật điện
• 3.3.2. Thực trạng về việc bảo tồn kiến trúc, Phật điện
• 3.4. Tiểu kết chương 3
• 4. ĐẶC ĐIỂM, NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA, VÀ MỘT SỐ KIẾN NGHỊ NHẰM PHÁT HUY NGUỒN LỰC CỦA PHẬT GIÁO VIỆT NAM HUYỆN GIA LÂM TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY
• 4.1. Đặc điểm Phật giáo Việt Nam huyện Gia Lâm
• 4.1.1. Phật giáo huyện Gia Lâm có lịch sử lâu đời và có số lượng tín đồ đông đảo
• 4.1.2. Phật giáo huyện Gia Lâm mang đậm dấu ấn Thiền và hỗn dung sâu rộng với tín ngưỡng dân gian bản địa
• 4.1.3. Phật giáo huyện Gia Lâm kết hợp giữa truyền thống và hiện đại
• 4.1.4. Phật giáo huyện Gia Lâm là một nguồn lực phát triển của huyện Gia Lâm
• 4.2. Một số vấn đề đặt ra đối với Phật giáo Việt Nam huyện Gia Lâm
• 4.2.1. Phật giáo huyện Gia Lâm với vấn đề kiện toàn cơ cấu tổ chức, nâng cao hiệu quả hoạt động
• 4.2.2. Phật giáo huyện Gia Lâm với vấn đề khoa học công nghệ
• 4.2.3. Phật giáo huyện Gia Lâm với vấn đề đề phục chế, gìn giữ giá trị truyền thống
• 4.3. Một số khuyến nghị nhằm phát huy nguồn lực của Phật giáo huyện Gia Lâm trong bối cảnh hiện nay
• 4.3.1. Khuyến nghị đối với Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam huyện Gia Lâm
• 4.3.2. Khuyến nghị đối với các Tăng Ni Phật giáo Việt Nam huyện Gia Lâm
• 4.3.3. Khuyến nghị đối với các cấp chính quyền địa phương
• 4.4. Tiểu kết chương 4
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Lịch sử Phật giáo Việt Nam tại huyện Gia Lâm

Phật giáo Việt Nam đã có mặt tại huyện Gia Lâm từ rất sớm, với những dấu ấn lịch sử quan trọng. Theo tài liệu, Phật giáo du nhập vào Việt Nam từ thế kỷ đầu Công nguyên, và huyện Gia Lâm là một trong những địa điểm đầu tiên tiếp nhận tôn giáo này. Chùa Kiến Sơ, một ngôi chùa cổ, gắn liền với sự xuất hiện của thiền phái Vô Ngôn Thông, là minh chứng cho sự phát triển của Phật giáo Việt Nam tại khu vực này. Qua các giai đoạn lịch sử, từ thời kỳ Lý, Trần đến Lê, Nguyễn, lịch sử Phật giáo tại Gia Lâm đã trải qua nhiều thăng trầm, nhưng vẫn giữ được bản sắc văn hóa và tín ngưỡng của người dân địa phương. Sự hòa quyện giữa Phật giáo và các tín ngưỡng dân gian đã tạo nên một bức tranh phong phú về văn hóa tôn giáo tại huyện Gia Lâm.

1.1. Giai đoạn du nhập

Giai đoạn du nhập của Phật giáo Việt Nam vào huyện Gia Lâm diễn ra từ những thế kỷ đầu Công nguyên. Các tài liệu lịch sử cho thấy, với sự phát triển của các trung tâm Phật giáo như Luy Lâu, huyện Gia Lâm đã nhanh chóng trở thành một trong những điểm dừng chân quan trọng của Phật giáo. Sự xuất hiện của các ngôi chùa cổ như chùa Kiến Sơ không chỉ là nơi thờ tự mà còn là trung tâm văn hóa, giáo dục, nơi lưu giữ các giá trị văn hóa và tín ngưỡng của người dân. Điều này cho thấy sự phát triển của Phật giáo tại Gia Lâm không chỉ đơn thuần là sự du nhập mà còn là sự hòa quyện với văn hóa bản địa, tạo nên một hệ thống tín ngưỡng phong phú và đa dạng.

1.2. Giai đoạn phát triển

Từ thế kỷ thứ X đến năm 2007, Phật giáo Việt Nam tại huyện Gia Lâm đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển khác nhau. Trong thời kỳ này, Phật giáo không chỉ phát triển về số lượng chùa chiền mà còn về chất lượng hoạt động. Các hoạt động tôn giáo, văn hóa diễn ra sôi nổi, thu hút đông đảo tín đồ tham gia. Sự kết hợp giữa Phật giáo và các hoạt động văn hóa, xã hội đã tạo ra một môi trường thuận lợi cho sự phát triển của tôn giáo này. Đặc biệt, các hoạt động từ thiện, xã hội của Phật giáo đã góp phần nâng cao đời sống tinh thần của người dân, đồng thời bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống của huyện Gia Lâm.

II. Thực trạng Phật giáo Việt Nam huyện Gia Lâm hiện nay

Từ năm 2007 đến nay, Phật giáo Việt Nam tại huyện Gia Lâm đã có những bước phát triển đáng kể. Cơ cấu tổ chức của Phật giáo tại đây đã được kiện toàn, với sự hình thành của nhiều hội đoàn, tổ chức tôn giáo. Các hoạt động Phật sự diễn ra thường xuyên, từ việc tổ chức lễ hội đến các khóa tu học, thu hút đông đảo tín đồ tham gia. Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đạt được, Phật giáo huyện Gia Lâm cũng đang đối mặt với nhiều thách thức. Sự phát triển đô thị hóa nhanh chóng đã ảnh hưởng đến các cơ sở thờ tự, khiến cho việc bảo tồn kiến trúc và văn hóa Phật giáo gặp nhiều khó khăn. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa của Phật giáo trong bối cảnh hiện đại.

2.1. Thực trạng tổ chức

Cơ cấu tổ chức của Phật giáo Việt Nam huyện Gia Lâm hiện nay đã được củng cố và phát triển. Các tổ chức tôn giáo hoạt động tích cực, với sự tham gia của đông đảo tín đồ. Tuy nhiên, việc kiện toàn cơ cấu tổ chức vẫn còn nhiều vấn đề cần giải quyết, đặc biệt là trong việc nâng cao hiệu quả hoạt động của các hội đoàn. Sự phối hợp giữa các tổ chức tôn giáo và chính quyền địa phương cũng cần được cải thiện để tạo điều kiện thuận lợi cho các hoạt động của Phật giáo. Điều này không chỉ giúp phát huy vai trò của Phật giáo trong đời sống xã hội mà còn góp phần bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống của huyện Gia Lâm.

2.2. Thực trạng hoạt động

Hoạt động của Phật giáo Việt Nam huyện Gia Lâm hiện nay diễn ra rất đa dạng và phong phú. Các hoạt động tôn giáo, văn hóa được tổ chức thường xuyên, từ các lễ hội lớn đến các khóa tu học nhỏ. Tuy nhiên, thực trạng cho thấy rằng, một số hoạt động vẫn còn mang tính hình thức, chưa thực sự thu hút được sự tham gia của đông đảo tín đồ. Bên cạnh đó, việc bảo tồn các giá trị văn hóa, kiến trúc của Phật giáo cũng đang gặp nhiều khó khăn do sự phát triển đô thị hóa. Điều này đòi hỏi cần có những giải pháp cụ thể nhằm nâng cao chất lượng hoạt động và bảo tồn các giá trị văn hóa của Phật giáo tại huyện Gia Lâm.

III. Những vấn đề đặt ra và kiến nghị

Trong bối cảnh hiện nay, Phật giáo Việt Nam huyện Gia Lâm đang đối mặt với nhiều vấn đề cần được giải quyết. Một trong những vấn đề lớn nhất là việc kiện toàn cơ cấu tổ chức và nâng cao hiệu quả hoạt động của các tổ chức tôn giáo. Bên cạnh đó, việc bảo tồn các giá trị văn hóa, kiến trúc của Phật giáo cũng cần được chú trọng hơn. Để phát huy nguồn lực của Phật giáo trong công cuộc xây dựng và phát triển huyện Gia Lâm, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các tổ chức tôn giáo và chính quyền địa phương. Các kiến nghị cụ thể bao gồm việc tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục về Phật giáo, tổ chức các hoạt động văn hóa, xã hội nhằm thu hút đông đảo tín đồ tham gia.

3.1. Kiện toàn cơ cấu tổ chức

Việc kiện toàn cơ cấu tổ chức của Phật giáo Việt Nam huyện Gia Lâm là rất cần thiết. Cần có sự phân công rõ ràng trong các tổ chức tôn giáo, từ đó nâng cao hiệu quả hoạt động. Sự phối hợp giữa các tổ chức tôn giáo và chính quyền địa phương cũng cần được cải thiện để tạo điều kiện thuận lợi cho các hoạt động của Phật giáo. Điều này không chỉ giúp phát huy vai trò của Phật giáo trong đời sống xã hội mà còn góp phần bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống của huyện Gia Lâm.

3.2. Bảo tồn giá trị văn hóa

Bảo tồn các giá trị văn hóa, kiến trúc của Phật giáo tại huyện Gia Lâm là một nhiệm vụ quan trọng. Cần có các biện pháp cụ thể nhằm bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa của Phật giáo trong bối cảnh hiện đại. Việc tổ chức các hoạt động văn hóa, xã hội nhằm thu hút đông đảo tín đồ tham gia cũng cần được chú trọng. Điều này không chỉ giúp bảo tồn các giá trị văn hóa mà còn góp phần nâng cao đời sống tinh thần của người dân địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần Mở đầu, Kết luận, Danh mục Tài liệu tham khảo và Phụ lục, nội dung chính cảu luận án gồm 4 chương, 10 tiết. TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI VÀ MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN TRONG NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài Nghiên cứu về Phật giáo Việt Nam huyện Gia Lâm, luận án quan tâm đến các công trình nghiên cứu thuộc các chủ để: thứ nhất, các công trình lớn viết về Phật giáo Việt Nam nói chung với các khía cạnh: lịch sử, các giai đoạn tồn tại, phát triển, vai trò của Phật giáo, mối quan hệ Phật giáo và các lĩnh vực khác của đời sống xã hội. ; thứ hai, các công trình viết về Phật giáo thủ đô Hà Nội, bởi Phật giáo Việt Nam huyện Gia Lâm là một phần của Phật giáo Thủ Đô, các giai đoạn của Phật giáo Việt Nam huyện Gia Lâm cũng gắn liền với các giai đoạn du nhập, phát triển của Phật giáo thủ đô Hà Nội; Thứ ba: các công trình viết về Phật giáo Việt Nam huyện Gia Lâm dưới nhiều góc độ khác nhau.

Các công trình viết về Phật giáo Việt Nam nói chung Ở mảng thứ nhất là các công trình viết về Phật giáo Việt Nam nói chung, đây là mảng chủ đề không liên quan trực tiếp nhưng không thể bỏ qua. Bởi nghiên cứu về Phật giáo Việt Nam huyện Gia Lâm không thể không thể không đề cập đến những công trình lớn viết về Phật giáo Việt Nam, trong đó sẽ cung cấp cho chúng ta những cứ liệu về những bước đường du nhập của Phật giáo vào Việt Nam, Phật giáo trong bối cảnh từng giai đoạn lịch sử cụ thể của Việt Nam, vai trò của Phật giáo Việt Nam với các lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội Việt Nam như: chính trị, văn hóa, đạo đức, lối sống,. Chính vì vậy, ở cụm chủ đề này, nghiên cứu đề cập tập trung đến một số công trình nghiên cứu lớn: 11 Tác giả Nguyễn Lang có bộ: Việt Nam Phật giáo sử luận, gồm ba tập. Đây là công trình nghiên cứu đồ sộ 40 chương với gần 1000 trang viết về lịch sử Phật giáo Việt Nam với các bước đường từ khi du nhập với việc hình thành Trung tâm Phật giáo Luy Lâu, những bước đi chậm rãi trong hai thế kỷ đầu, những bước khởi đầu của Thiền học Việt Nam, sự du nhập và phát triển các dòng thiền bên ngoài vào Việt Nam, sự khởi phát, phát triển của các dòng thiền nội sinh của Việt Nam; bức tranh Phật giáo Việt Nam các thời kỳ lịch sử: Lý, Trần, Lê, Nguyễn.

đặc biệt là phân tích qua việc điểm lại các gương mặt thiền sư, các nhân vật tiêu biểu khác của Phật giáo từng thời kỳ. Trong công trình nghiên cứu này, chúng ta tìm thấy những phân tích thông qua các cứ liệu để đi đến khẳng định của tác giả với những sự kiện quan trọng của Phật giáo như: thời điểm Phật giáo du nhập vào Việt Nam, bức tranh Phật giáo Việt Nam từng thời kỳ gắn với tư tưởng, hoạt động, vai trò của các danh tăng trong từng thời kỳ. Trong đó, chúng ta có thể tìm thấy những trang viết có đề cập liên quan đến Phật giáo huyện Gia Lâm, như những trang viết về thiền phái Vô Ngôn Thông du nhập vào Việt Nam và vai trò của ngôi chùa Kiến Sơ – một ngôi chùa cổ thuộc huyện Gia Lâm hiện nay, hay các trang viết về một số ngôi chùa, một số nhân vật có liên quan đến Phật giáo Việt Nam huyện Gia Lâm,. Trong đó viết về sự du nhập của thiền phái Vô Ngôn Thông vào Việt Nam với điểm dừng chân là chùa Kiến Sơ: “Niên hiệu Nguyên Hòa thứ 15 đường Ðường (năm 820) Vô Ngôn Thông từ Quảng Châu qua Việt Nam, ở lại chùa Kiến Sơ, làng Phù Ðổng, huyện Tiên Du (Bắc Ninh).

Ðây là một ngôi chùa mới được thành lập, ở đó có một vị tăng tên là Ðức Lập trú trì” [Nguyễn Lang, 2000, tr123] Bộ sách thứ hai viết về lịch sử Phật giáo Việt Nam phải kể đến công trình Lịch sử Phật giáo Việt Nam (3 tập) của tác giả Lê Mạnh Thát, bộ sách 12 chia làm 3 tập với sự phân kỳ: Tập 1: Từ Khởi nguyên đến thời Lý Nam Đế; Tập 2 từ Lý Nam Đế đến Lý Thái Tông; tập 3 từ Lý Thánh Tông đến Trần Thánh Tông. Đây là công trình nghiên cứu rất công phu về lịch sử Phật giáo Việt Nam đặc biệt là sự du nhập của Phật giáo vào Việt Nam, để chứng minh cho những luận điểm, giả thuyết của mình, tác giả đã nghiên cứu khá kỹ về các cứ liệu văn bản lịch sử. Chính vì thế để lần ra dấu vết của sự xuất hiện Phật giáo ở huyện Gia Lâm, tác giả cũng có thể kế thừa những kết quả nghiên cứu của tác phẩm để luận giải thêm về những luận điểm của mình. Đặc biệt là sự kiện Chử Đồng Tử học đạo của nhà sư Phật Quang được phân tích rất kỹ.

Mà nhân vật Chử Đồng Tử - một trong Tứ bất tử của Việt Nam lại được sinh ra ở vùng đất thôn Chử Xá, xã Văn Đức, nay thuộc huyện Gia Lâm. Cũng viết về lịch sử Phật giáo Việt Nam, Ủy Ban Khoa học Xã hội Việt Nam, Viện Triết học (1989) có cuốn sách Lịch sử Phật giáo Việt Nam, Nxb Khoa học Xã hội, Cuốn sách viết về lịch sử Phật giáo Việt Nam từ khi du nhập đến nửa đầu thế kỷ XX, chia dòng lịch sử Phật giáo Việt Nam thành các 5 giai đoạn: + Thời kỳ du nhập và Bắc thuộc (Từ đầu Công nguyên đến đầu thế kỷ X); + Phật giáo từ thời Ngô đến thời Trần (thế kỷ X –XIV); + Phật giáo từ Hậu Lê đến Tây Sơn (thế kỷ XV đến XVIII), Phật giáo dưới triều Nguyễn (thế kỷ XIX), + Phật giáo thời kỳ Pháp thuộc (nửa cuối thế kỷ XIX – nửa đầu thế kỷ XX). Cách phân chia giai đoạn của Phật giáo Việt Nam như trên khá hợp lý, trong mỗi giai đoạn, tác phẩm điểm lại ở những nét chính. Trong đó, tác phẩm phân tích và nhận định chủ trương xuyên suốt của Phật giáo Việt Nam từ 13 những buổi đầu cho đến ngày nay là chủ trương gắn đạo với đời, gắn tu hành với thời đại, để Phật giáo đóng góp được nhiều nhất cho dân tộc.

Nghiên cứu về các chùa của Gia Lâm không thể không nghiên cứu về các ngôi chùa trên địa bàn huyện Gia Lâm. Bởi ngôi chùa có vai trò quan trọng trong nghiên cứu. Đề cập đến các công trình viết về chùa của Việt Nam nói chung, có thể kể đến các công trình tiêu biểu như: Trần Lâm Biền (1996), Chùa Việt, Nxb Văn hóa – Thông tin. Trong công trình này, trên cơ sở phân tích diễn biến vận động chung của ngôi chùa Việt, tác giả phân tích những vấn đề chung của ngôi chùa Việt dưới các khía cạnh: Văn hóa, Hướng, Bố cục chung sau đó đi vào phân tích một số ngôi chùa tiêu biểu qua các thời kỳ lịch sử của Việt Nam như: Chùa Một Cột, chùa Phật Tích và chùa Giạm, chùa Phổ Minh, chùa Thầy,.

Cụ thể hơn trong nghiên cứu về chùa Việt Nam, nhà nghiên cứu Trần Lâm Biền đi sâu vào phân tích Tượng thờ trong chùa, chỉ ra cách bài trí, phong cách tượng Phật giáo Việt Nam các thời kỳ,. Trong công trình này, chúng ta tìm thấy hình dáng các ngôi chùa của huyện Gia Lâm, được xây dựng ở các thời kỳ khác nhau sẽ mang những đặc trưng riêng của từng thời kỳ. Viết về các ngôi chùa tiêu biểu ở Việt Nam có tác phẩm: Chùa Việt Nam của các tác giả Hà Văn Tấn, Nguyễn Văn Kự, Phạm Ngọc Long, Nxb Thế giới (2013). Trên cơ sở tổng luận chung về chùa Việt Nam trên các khía cạnh: tổng quan chung, chùa Việt Nam quan các thời kỳ lịch sử và chùa Việt Nam trong đời sống văn hóa cộng đồng.

Tác phẩm viết về 122 ngôi chùa tiêu biểu trên khắp mọi miền đất nước qua các thời kỳ lịch sử: từ khi Phật giáo du nhập vào Việt Nam đến các nhà Đinh, Lê, Lý, Trần, Nguyễn,. và cả những ngôi chùa mới được phục dựng, xây dựng thời gian gần đây. Trong số 122 ngôi chùa đó, có một số ngôi chùa trên địa bàn huyện Gia Lâm: như chùa 14 Kiến Sơ. Bên cạnh những hình ảnh về chùa Kiến Sơ là phần giới thiệu về chùa Kiến Sơ: “Chùa Kiến Sơ ở xã Phù Đổng, huyện Gia Lâm, Hà Nội, cạnh đền thờ Thánh Gióng.

Qua tam quan, có một chiếc cầu nhỏ, dẫn đến sân chùa, Chùa Kiến Sơ hiện nay bé nhưng có một lịch sử lâu đời” [Hà Văn Tấn, 2013, tr. 76] Về chủ đề này không thể không đề cập đến các công trình viết về mối quan hệ, vai trò của Phật giáo với các lĩnh vực khác của đời sống xã hội: Tiêu biểu có thể kể đến các công trình như: cuốn Mấy vấn đề về Phật giáo và lịch sử tư tưởng Việt Nam, trong đó tập hợp rất nhiều bài viết của các tác giả về các chủ đề Phật giáo với các lĩnh vực khác nhau của đời sống như vài viết của tác giả Trần Quốc Vượng “Mấy ý kiến về Phật giáo và văn hóa dân tộc”, Phan Đại Doãn với “Vài nét về Phật giáo và làng xã”, Vũ Thanh Huân với “Mấy nét của Phật giáo Việt Nam qua các thời kỳ lịch sử”, … Các bài viết dù đề cập ở nhiều khía cạnh khác nhau nhưng đều khẳng định vai trò, sự gắn bó, ảnh hưởng của Phật giáo đến các lĩnh vực của đời sống xã hội Việt Nam, ảnh hưởng đến tiến trình của lịch sử tư tưởng Việt Nam và ngược lại Phật giáo cũng chịu ảnh hưởng sâu sắc của tư tưởng và văn hóa Việt Nam. Hay một số công trình khác như: Nguyễn Duy Hinh, Lê Đức Hạnh (2011), Phật giáo trong văn hóa Việt Nam; Hạnh Nguyên (2013), Phật giáo trong lòng người Việt… Cụ thể về mối quan hệ giữa Phật giáo và một lĩnh vực cụ thể mà sự ảnh hưởng của Phật giáo rất rõ nét đó là Phật giáo với đạo đức người Việt Nam. Tác giả Hoàng Thị Lan (2010), với tác phẩm Ảnh hưởng của Phật giáo đối với lối sống của người Việt Nam hiện nay, đã nêu lên những ảnh hưởng của Phật giáo đối với rất nhiều khía cạnh của đạo đức người Việt như biểu hiện thông qua lối sống, cách thức lao động, tổ chức cuộc sống, phong tục tập quán, giao tiếp ứng xử, quan niệm đạo đức và nhân cách của người Việt Nam.