Luận án Tiến sĩ: Nhân tố vĩ mô ảnh hưởng chỉ số giá cổ phiếu tại một số nước Đông Nam Á

Luận án phân tích tác động của các nhân tố vĩ mô đến chỉ số giá cổ phiếu tại các nước Đông Nam Á, cung cấp bằng chứng thực nghiệm và hàm ý chiến lược đầu tư.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thanh Phương
• Người hướng dẫn: TS Nguyễn Đình Thọ
• Trường học: Trường Đại học Ngoại Thương
• Chuyên ngành: Kinh tế quốc tế
• Đề tài: Nghiên cứu các nhân tố vĩ mô ảnh hưởng đến chỉ số giá cổ phiếu tại một số nước Đông Nam Á
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan Nghiên cứu các Nhân tố Vĩ mô Ảnh hưởng Giá Cổ phiếu Đông Nam Á Tầm quan trọng

Nghiên cứu về mối liên hệ giữa các nhân tố vĩ mô ảnh hưởng giá cổ phiếu Đông Nam Á luôn là một chủ đề trọng tâm trong tài chính và kinh tế. Đặc biệt, khu vực Đông Nam Á, với sự đa dạng về trình độ phát triển kinh tế và cấu trúc thị trường, tạo ra một bối cảnh độc đáo cho việc phân tích. Một luận án tiến sĩ chuyên sâu về chỉ số giá cổ phiếu tại một số nước Đông Nam Á không chỉ cung cấp cái nhìn toàn diện mà còn đưa ra những hàm ý thực tiễn giá trị. Việc hiểu rõ cách các biến số như tăng trưởng kinh tế, lạm phát, lãi suất hay tỷ giá hối đoái tác động đến biến động giá cổ phiếu là cực kỳ quan trọng đối với cả nhà đầu tư, nhà quản lý quỹ, và các nhà hoạch định chính sách. Sự biến động của thị trường chứng khoán ASEAN không chỉ phản ánh sức khỏe nội tại của nền kinh tế mà còn chịu ảnh hưởng sâu sắc từ các xu hướng kinh tế toàn cầu. Do đó, việc xác định và định lượng mức độ ảnh hưởng của những nhân tố vĩ mô này là bước đi chiến lược để dự báo xu hướng thị trường, giảm thiểu rủi ro và tối ưu hóa hiệu quả đầu tư. Nghiên cứu này hướng đến việc lấp đầy khoảng trống kiến thức về tác động cụ thể của từng nhân tố vĩ mô, đồng thời đưa ra góc nhìn đa chiều, đặc biệt là sự khác biệt giữa các quốc gia trong khu vực. Việc phân tích kỹ lưỡng các nhân tố vĩ mô giúp nhận diện những yếu tố điều tiết chính, từ đó hỗ trợ xây dựng các chiến lược đầu tư chứng khoán hiệu quả và các chính sách kinh tế vĩ mô phù hợp. Mục tiêu cuối cùng là cung cấp một khung phân tích mạnh mẽ, giúp các bên liên quan đưa ra quyết định dựa trên bằng chứng khoa học vững chắc.

1.1. Bối cảnh và Thách thức của Thị trường Chứng khoán ASEAN

Khu vực Đông Nam Á (ASEAN) đại diện cho một trong những khu vực kinh tế năng động và tăng trưởng nhanh nhất thế giới. Tuy nhiên, thị trường chứng khoán ASEAN cũng đối mặt với nhiều thách thức đặc thù, bao gồm sự khác biệt về quy mô, mức độ phát triển, khung pháp lý và tính thanh khoản giữa các quốc gia thành viên. Sự hội nhập kinh tế khu vực ngày càng sâu rộng cũng đồng nghĩa với việc các thị trường chứng khoán ngày càng có mối liên hệ mật thiết với nhau và với thị trường toàn cầu. Điều này đặt ra yêu cầu cao hơn trong việc phân tích tác động của các nhân tố vĩ mô một cách toàn diện. Các cú sốc kinh tế từ bên ngoài, ví dụ như đại dịch hay khủng hoảng tài chính toàn cầu, có thể nhanh chóng lan truyền qua các kênh giao dịch và ảnh hưởng đến chỉ số giá cổ phiếu của toàn khu vực. Do đó, việc hiểu rõ các kênh truyền dẫn và cường độ tác động của từng nhân tố vĩ mô là vô cùng cần thiết để xây dựng một hệ thống phòng thủ vững chắc và tạo ra các cơ hội đầu tư bền vững.

1.2. Tại sao cần Phân tích Nhân tố Vĩ mô Ảnh hưởng Chỉ số Giá Cổ phiếu

Việc phân tích nhân tố vĩ mô ảnh hưởng chỉ số giá cổ phiếu là một yêu cầu cấp thiết vì nhiều lý do. Đầu tiên, các biến số vĩ mô phản ánh sức khỏe tổng thể của nền kinh tế và là động lực cơ bản định hình kỳ vọng của nhà đầu tư. Lạm phát, lãi suất, tăng trưởng GDP, và tỷ giá hối đoái đều có khả năng thay đổi lợi nhuận kỳ vọng của doanh nghiệp và chi phí vốn, từ đó tác động trực tiếp đến giá trị cổ phiếu. Thứ hai, các nghiên cứu sâu rộng, như các luận án tiến sĩ, cung cấp nền tảng khoa học vững chắc cho việc đưa ra quyết định. Nó giúp nhà đầu tư đưa ra quyết định thông minh hơn, hạn chế rủi ro. Cuối cùng, đối với các nhà hoạch định chính sách, việc hiểu rõ mối quan hệ này cho phép họ thiết kế các chính sách tiền tệ và tài khóa hiệu quả hơn, nhằm ổn định thị trường tài chính và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững. Đây chính là mục tiêu cốt lõi của việc nghiên cứu tác động của lạm phát và lãi suất đến giá cổ phiếu Đông Nam Á một cách chuyên sâu.

1.3. Khám phá Các Mô hình Định giá Tài sản Phổ biến CAPM và APT

Để hiểu cách các nhân tố vĩ mô ảnh hưởng giá cổ phiếu, việc nắm vững các mô hình định giá tài sản là điều cần thiết. Mô hình Định giá Tài sản Vốn (CAPM) là một trong những nền tảng lý thuyết đầu tiên, cho rằng lợi suất kỳ vọng của một tài sản rủi ro liên quan tuyến tính đến rủi ro hệ thống (beta) và lợi suất phi rủi ro. Tuy nhiên, CAPM có những giả định khá chặt chẽ, như chỉ có một nhân tố thị trường ảnh hưởng đến giá cổ phiếu, lợi suất cổ phiếu tuân theo phân phối chuẩn và các nhà đầu tư có kỳ vọng đồng nhất. Để khắc phục những hạn chế này, Lý thuyết Định giá Kinh doanh Chênh lệch (APT) ra đời, cho phép nhiều yếu tố vĩ mô có thể ảnh hưởng đến lợi suất chứng khoán. APT không yêu cầu giả định nghiêm ngặt về phân phối lợi suất hay hành vi nhà đầu tư, làm cho nó trở nên linh hoạt hơn trong việc tích hợp các nhân tố vĩ mô đa dạng. Cả CAPM và APT đều cung cấp những công cụ quan trọng để phân tích mối quan hệ giữa kinh tế vĩ mô và cổ phiếu, dù APT thường được ưa chuộng hơn trong các nghiên cứu thực nghiệm phức tạp khi xem xét nhiều biến số ảnh hưởng đến chỉ số giá cổ phiếu.

II. Phương pháp Nghiên cứu Định lượng Cách Phân tích Tác động của Nhân tố Vĩ mô đến Chỉ số Giá Cổ phiếu

Việc xác định một phương pháp định lượng nhân tố vĩ mô ảnh hưởng chỉ số chứng khoán phù hợp là yếu tố then chốt để đảm bảo tính chính xác và độ tin cậy của bất kỳ nghiên cứu học thuật nào. Với chủ đề về nhân tố vĩ mô ảnh hưởng giá cổ phiếu Đông Nam Á, phương pháp nghiên cứu phải đủ mạnh để xử lý dữ liệu chuỗi thời gian, mối quan hệ đa biến và đặc tính riêng biệt của từng thị trường trong khu vực. Luận án thường áp dụng các phương pháp phân tích kinh tế lượng tiên tiến, bao gồm các mô hình tự hồi quy để nắm bắt động lực nội tại của dữ liệu. Cụ thể, các mô hình Vector tự hồi quy (VAR) và phân tích thành phần chính (PCA) là những công cụ không thể thiếu. Mô hình VAR cho phép khám phá mối quan hệ tương tác đa chiều giữa các biến số vĩ mô và chỉ số giá cổ phiếu, đồng thời nắm bắt hiệu ứng lan truyền. PCA giúp cô đọng một lượng lớn các biến vĩ mô thành một vài thành phần chính, giảm thiểu vấn đề đa cộng tuyến và đơn giản hóa mô hình mà vẫn giữ được thông tin quan trọng. Việc lựa chọn và triển khai các phương pháp này đòi hỏi sự hiểu biết sâu sắc về lý thuyết kinh tế lượng và khả năng xử lý dữ liệu thực tế từ các thị trường chứng khoán Đông Nam Á. Quy trình nghiên cứu bắt đầu từ việc lựa chọn các biến số phù hợp, kiểm tra tính dừng của dữ liệu, sau đó ước lượng mô hình và cuối cùng là phân tích kết quả để đưa ra các kết luận có ý nghĩa. Sự kết hợp linh hoạt các phương pháp này giúp cung cấp cái nhìn toàn diện và chính xác về cách các nhân tố vĩ mô tác động đến chỉ số giá cổ phiếu trong khu vực.

2.1. Lựa chọn Biến số Vĩ mô Nội địa và Toàn cầu cho Luận án Tiến sĩ Chỉ số Giá Cổ phiếu

Để nghiên cứu sâu rộng về nhân tố vĩ mô ảnh hưởng giá cổ phiếu, việc lựa chọn các biến số đại diện là cực kỳ quan trọng. Luận án thường xem xét sáu biến số vĩ mô nội địa chính: tăng trưởng kinh tế (đo bằng chỉ số sản lượng công nghiệp IPI), lạm phát (theo chỉ số CPI), lãi suất (dựa trên trái phiếu chính phủ), cung tiền (MS), độ mở của nền kinh tế (thông qua tăng trưởng cán cân thương mại TB), và tỷ giá hối đoái (tỷ giá đồng nội tệ so với USD). Ngoài ra, nghiên cứu còn bao gồm chín biến kinh tế toàn cầu, như lợi suất chứng khoán toàn cầu (MSCI), sản lượng đầu ra toàn cầu (GIPI), lãi suất toàn cầu (lãi suất chính phủ Mỹ), giá dầu thô (OIL), giá vàng quốc tế (GOL) và chỉ số thị trường chứng khoán của các trung tâm tài chính lớn như Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc và Hồng Kông. Sự lựa chọn cẩn trọng này đảm bảo rằng chỉ số giá cổ phiếu được phân tích dưới tác động của cả yếu tố nội tại và yếu tố bên ngoài, phản ánh tính liên kết của kinh tế vĩ mô và cổ phiếu trong bối cảnh toàn cầu hóa.

2.2. Ứng dụng Mô hình Tự hồi quy VAR và Phân tích Thành phần chính PCA

Việc sử dụng Mô hình Vector tự hồi quy (VAR) và Phân tích Thành phần chính (PCA) là trọng tâm trong phương pháp định lượng nhân tố vĩ mô ảnh hưởng chỉ số chứng khoán. Trước hết, PCA được áp dụng để giảm chiều dữ liệu và xử lý vấn đề đa cộng tuyến giữa các biến số vĩ mô. Các biến sau khi được xử lý qua PCA sẽ được đưa vào mô hình VAR. Mô hình VAR cho phép phân tích mối quan hệ động giữa các biến vĩ mô và chỉ số giá cổ phiếu. Ưu điểm của VAR là khả năng nắm bắt được tác động đồng thời và trễ của các biến, cũng như hiệu ứng lan truyền (spillover effects). Việc ước lượng mô hình VAR bao gồm kiểm tra tính dừng của dữ liệu và lựa chọn độ trễ tối ưu. Sự kết hợp giữa PCA và VAR tạo ra một khung phân tích mạnh mẽ, giúp làm rõ cách các nhân tố vĩ mô tác động đến thị trường cổ phiếu, đặc biệt là trong việc nghiên cứu tác động của lạm phát và lãi suất đến giá cổ phiếu Đông Nam Á.

2.3. Tổng hợp Dữ liệu Nghiên cứu từ các Thị trường Chứng khoán Đông Nam Á

Dữ liệu nghiên cứu cho luận án tiến sĩ chỉ số giá cổ phiếu này được thu thập từ sáu thị trường chứng khoán Đông Nam Á quan trọng: Indonesia, Philippines, Malaysia, Thái Lan, Singapore và Việt Nam. Các dữ liệu về biến số vĩ mô nội địa và toàn cầu được tổng hợp từ các nguồn đáng tin cậy như quỹ tiền tệ quốc tế (IMF), ngân hàng thế giới (World Bank), và các tổ chức thống kê quốc gia. Việc tổng hợp dữ liệu chuỗi thời gian chất lượng cao, thường là dữ liệu hàng tháng hoặc hàng quý, là bước cơ bản nhưng thiết yếu để đảm bảo tính toàn vẹn của kết quả nghiên cứu. Quá trình này bao gồm việc chuẩn hóa và xử lý dữ liệu để đảm bảo phù hợp với yêu cầu của các mô hình kinh tế lượng như VAR và PCA. Dữ liệu bao gồm các chỉ số giá cổ phiếu, tăng trưởng kinh tế, lạm phát, lãi suất, cung tiền, độ mở kinh tế, tỷ giá hối đoái, và các biến số toàn cầu. Việc này đảm bảo tính khả thi cho việc phân tích các nhân tố vĩ mô ảnh hưởng giá cổ phiếu Đông Nam Á một cách toàn diện.

III. Kết quả Nghiên cứu Chính Khám phá Ảnh hưởng của Nhân tố Vĩ mô lên Chỉ số Giá Cổ phiếu

Kết quả nghiên cứu từ luận án tiến sĩ chỉ số giá cổ phiếu này cung cấp cái nhìn sâu sắc về cách các nhân tố vĩ mô ảnh hưởng giá cổ phiếu Đông Nam Á. Sau khi áp dụng các phương pháp kinh tế lượng như PCA và VAR, các phát hiện cho thấy một số biến số vĩ mô có tác động đáng kể đến chỉ số giá cổ phiếu tại các quốc gia được khảo sát. Cụ thể, tăng trưởng kinh tế thường có mối quan hệ tích cực với giá cổ phiếu, phản ánh kỳ vọng lợi nhuận cao hơn của doanh nghiệp. Ngược lại, lạm phát và lãi suất thường có tác động tiêu cực, vì chúng làm giảm sức mua của tiền và tăng chi phí vốn cho doanh nghiệp, từ đó ảnh hưởng đến giá trị chứng khoán. Ngoài ra, nghiên cứu cũng chỉ ra rằng các cú sốc từ thị trường chứng khoán toàn cầu, đặc biệt là từ các nền kinh tế lớn như Mỹ, Nhật Bản, hay Hồng Kông, có khả năng lan truyền và tác động đáng kể đến thị trường chứng khoán ASEAN. Điều này nhấn mạnh sự liên kết ngày càng chặt chẽ của các thị trường tài chính toàn cầu. Các biến số như giá dầu và giá vàng thế giới cũng được tìm thấy có ảnh hưởng, mặc dù mức độ và chiều hướng tác động có thể khác nhau tùy theo đặc điểm của từng quốc gia. Việc phân tích PCA VAR đã giúp cô đọng thông tin và xác định các kênh tác động chính một cách rõ ràng. Những kết quả này không chỉ khẳng định tầm quan trọng của các nhân tố vĩ mô mà còn cung cấp bằng chứng thực nghiệm quý giá cho việc xây dựng chiến lược đầu tư chứng khoán và chính sách kinh tế trong khu vực.

3.1. Tác động của Tăng trưởng Kinh tế Lạm phát và Lãi suất đến Giá Cổ phiếu tại ASEAN

Nghiên cứu chỉ ra rằng tăng trưởng kinh tế (đo bằng IPI) có mối quan hệ tích cực và đáng kể với giá cổ phiếu tại ASEAN. Khi nền kinh tế tăng trưởng, kỳ vọng về lợi nhuận doanh nghiệp tăng lên, thúc đẩy các nhà đầu tư mua cổ phiếu và làm tăng chỉ số. Ngược lại, lạm phát ảnh hưởng giá cổ phiếu theo chiều hướng tiêu cực, vì lạm phát bào mòn giá trị thực của lợi nhuận và làm tăng chi phí hoạt động cho doanh nghiệp. Lãi suất tác động cổ phiếu cũng tương tự, với mối quan hệ nghịch biến: lãi suất tăng làm tăng chi phí đi vay cho doanh nghiệp và giảm sức hấp dẫn của các kênh đầu tư rủi ro hơn như cổ phiếu. Các phát hiện này nhất quán với lý thuyết tài chính và kinh tế, cung cấp bằng chứng thực nghiệm mạnh mẽ cho khu vực Đông Nam Á, đặc biệt là trong nghiên cứu tác động của lạm phát và lãi suất đến giá cổ phiếu Đông Nam Á.

3.2. Sự lan truyền từ Thị trường Chứng khoán Thế giới và Biến số Toàn cầu

Một phát hiện quan trọng khác của luận án tiến sĩ chỉ số giá cổ phiếu là sự lan truyền mạnh mẽ từ các thị trường chứng khoán thế giới đến thị trường chứng khoán ASEAN. Các chỉ số chứng khoán từ Mỹ (USA), Nhật Bản (JPN), Hàn Quốc (KOR) và Hồng Kông (HKG) đều có ảnh hưởng đáng kể đến chỉ số giá cổ phiếu của các nước trong khu vực. Điều này cho thấy sự phụ thuộc và hội nhập của các thị trường ASEAN vào hệ thống tài chính toàn cầu. Ngoài ra, các biến số toàn cầu như giá dầu thô (OIL) và giá vàng quốc tế (GOL) cũng thể hiện tác động lên giá cổ phiếu, mặc dù mức độ và chiều hướng có thể thay đổi tùy thuộc vào đặc điểm xuất nhập khẩu và cơ cấu kinh tế của từng quốc gia. Ví dụ, các quốc gia nhập khẩu dầu mỏ có thể chịu tác động tiêu cực từ giá dầu tăng, trong khi các quốc gia xuất khẩu vàng có thể hưởng lợi từ giá vàng tăng. Nghiên cứu này cung cấp cái nhìn chi tiết về các kênh lan truyền này.

3.3. Phân tích Riêng biệt Ảnh hưởng của Nhân tố Vĩ mô đến Thị trường Chứng khoán Việt Nam

Trong khuôn khổ nghiên cứu rộng hơn, luận án tiến sĩ chỉ số giá cổ phiếu còn tiến hành phân tích riêng biệt ảnh hưởng của nhân tố vĩ mô đến thị trường chứng khoán Việt Nam. Kết quả cho thấy thị trường Việt Nam cũng chịu tác động đáng kể từ cả nhân tố vĩ mô nội địa và toàn cầu. Các biến số như tăng trưởng kinh tế, lạm phát, và lãi suất nội địa có vai trò quan trọng trong việc định hình chỉ số giá cổ phiếu của Việt Nam. Đồng thời, sự lan truyền từ các thị trường lớn và các biến số toàn cầu như giá dầu, giá vàng cũng được ghi nhận. Việc phân tích cụ thể cho Việt Nam cung cấp cái nhìn chi tiết, hỗ trợ việc đưa ra hàm ý chính sách cho thị trường cổ phiếu Việt Nam từ nhân tố vĩ mô một cách phù hợp với bối cảnh kinh tế đặc thù của đất nước. Điều này giúp các nhà đầu tư và nhà hoạch định chính sách tại Việt Nam có cơ sở khoa học để đưa ra quyết định tối ưu.

IV. Hàm ý Chính sách và Đầu tư Ứng dụng Kết quả Nghiên cứu Nhân tố Vĩ mô Ảnh hưởng Giá Cổ phiếu

Kết quả từ luận án tiến sĩ chỉ số giá cổ phiếu về nhân tố vĩ mô ảnh hưởng giá cổ phiếu Đông Nam Á mang lại nhiều hàm ý quan trọng cho cả nhà đầu tư và nhà hoạch định chính sách. Đối với nhà đầu tư, việc hiểu rõ các kênh tác động của kinh tế vĩ mô và cổ phiếu giúp họ xây dựng các danh mục đầu tư linh hoạt và giảm thiểu rủi ro trong bối cảnh biến động. Họ có thể sử dụng thông tin về lạm phát ảnh hưởng giá cổ phiếu hay lãi suất tác động cổ phiếu để điều chỉnh chiến lược kịp thời. Ví dụ, trong giai đoạn lạm phát tăng cao, việc cân nhắc giảm tỷ trọng cổ phiếu và chuyển sang các tài sản trú ẩn có thể là một chiến lược đầu tư chứng khoán khôn ngoan. Đối với các nhà hoạch định chính sách, nghiên cứu cung cấp cơ sở để thiết kế các chính sách tiền tệ và tài khóa nhằm ổn định thị trường tài chính và thúc đẩy tăng trưởng bền vững. Ví dụ, kiểm soát lạm phát và duy trì lãi suất ổn định có thể góp phần tạo ra môi trường thuận lợi cho sự phát triển của thị trường chứng khoán ASEAN. Hơn nữa, việc hiểu rõ sự lan truyền từ thị trường toàn cầu cũng giúp các chính phủ chuẩn bị các biện pháp đối phó hiệu quả hơn với các cú sốc từ bên ngoài. Nghiên cứu cũng chỉ ra những hạn chế cố hữu và gợi mở các hướng nghiên cứu tiếp theo, như khám phá sâu hơn về tác động của các yếu tố phi tuyến tính hoặc phân tích cụ thể hơn cho từng ngành công nghiệp, nhằm nâng cao độ chính xác và tính ứng dụng của các mô hình dự báo.

4.1. Gợi ý cho Các Nhà Đầu tư để Tối ưu Quyết định trên Thị trường Chứng khoán Đông Nam Á

Từ những kết quả về nhân tố vĩ mô ảnh hưởng giá cổ phiếu Đông Nam Á, các nhà đầu tư có thể áp dụng các gợi ý quan trọng. Cần theo dõi sát sao các chỉ số kinh tế vĩ mô như IPI, CPI, lãi suất chính phủ và tỷ giá hối đoái. Khi có dấu hiệu tăng trưởng kinh tế mạnh mẽ, có thể xem xét tăng tỷ trọng đầu tư vào cổ phiếu. Ngược lại, khi lạm phát hoặc lãi suất có xu hướng tăng, cần điều chỉnh danh mục để phòng ngừa rủi ro. Việc đa dạng hóa danh mục đầu tư không chỉ giữa các ngành mà còn giữa các quốc gia trong thị trường chứng khoán ASEAN cũng là một chiến lược hiệu quả. Ngoài ra, cần lưu ý đến các diễn biến của thị trường chứng khoán thế giới và các biến số toàn cầu như giá dầu, giá vàng, vì chúng có tác động lan truyền đáng kể. Sử dụng thông tin này để xây dựng chiến lược đầu tư chứng khoán chủ động và linh hoạt sẽ giúp tối ưu hóa lợi nhuận và giảm thiểu rủi ro.

4.2. Kiến nghị Chính sách nhằm Ổn định và Phát triển Chỉ số Giá Cổ phiếu

Các nhà hoạch định chính sách có thể sử dụng kết quả nghiên cứu nhân tố vĩ mô ảnh hưởng giá cổ phiếu để đưa ra các kiến nghị thiết thực. Chính sách tiền tệ cần hướng tới việc kiểm soát lạm phát và duy trì mức lãi suất ổn định để tạo môi trường kinh doanh thuận lợi, từ đó hỗ trợ chỉ số giá cổ phiếu tăng trưởng bền vững. Chính sách tài khóa cần tập trung vào thúc đẩy tăng trưởng kinh tế thông qua đầu tư công và cải thiện môi trường đầu tư, thu hút vốn nước ngoài. Việc tăng cường minh bạch thông tin và hoàn thiện khung pháp lý cho thị trường chứng khoán ASEAN cũng là yếu tố then chốt để tăng cường niềm tin nhà đầu tư. Đặc biệt, hàm ý chính sách cho thị trường cổ phiếu Việt Nam từ nhân tố vĩ mô bao gồm việc tiếp tục hội nhập sâu rộng với thị trường tài chính khu vực và toàn cầu, đồng thời xây dựng các công cụ phòng vệ trước các cú sốc từ bên ngoài.

4.3. Hạn chế của Nghiên cứu và Định hướng Phát triển trong Tương lai

Mặc dù luận án tiến sĩ chỉ số giá cổ phiếu đã cung cấp những đóng góp quan trọng, nghiên cứu vẫn tồn tại một số hạn chế. Ví dụ, các mô hình kinh tế lượng có thể chưa nắm bắt hết các mối quan hệ phi tuyến tính hoặc các cú sốc ngoại sinh không lường trước. Việc giới hạn trong các biến số vĩ mô cụ thể cũng có thể bỏ qua các yếu tố vi mô quan trọng hoặc các yếu tố mang tính định tính. Các hướng nghiên cứu tiếp theo có thể bao gồm việc mở rộng phạm vi quốc gia, sử dụng dữ liệu tần suất cao hơn (ví dụ, hàng ngày), áp dụng các mô hình phức tạp hơn như GARCH hoặc các mô hình học máy để dự báo chỉ số giá cổ phiếu. Khám phá tác động của các yếu tố xã hội, chính trị, hoặc sự phát triển công nghệ đến thị trường chứng khoán ASEAN cũng là những lĩnh vực tiềm năng. Việc tiếp tục nghiên cứu sâu rộng sẽ giúp hoàn thiện hiểu biết về cách các nhân tố vĩ mô ảnh hưởng giá cổ phiếu và nâng cao khả năng dự báo thị trường.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 sẽ bắt đầu với việc trình bày một số mô hình định giá tài sản nền tảng để giải thích ảnh hưởng của các nhân tố đến giá cổ phiếu ở phần 1.2 sẽ giới thiệu mô hình đa nhân tố vĩ mô để giải thích ảnh hưởng của các nhân tố vĩ mô đến giá cổ phiếu. Giới thiệu các mô hình định giá tài sản Việc định giá một tài sản có thể xem như xác định giá trị hiện tại của lợi suất hoặc dòng tiền chiết khấu trong một khoảng thời gian. Tuy nhiên, rất khó có thể xác định được các nhân tố có liên quan ảnh hưởng đến lợi suất của tài sản trong quá trình chiết khấu. Thông qua các tín hiệu của thị trường và xác định ảnh hưởng của thị trường đến lợi suất của tài sản là nhiệm vụ chính trong định giá tài sản và được xem là yếu tố quyết định áp dụng chiến lược đầu tư.

Định giá tài sản là một yếu tố quan trọng trong quá trình ra quyết định/hoạch định chính sách không chỉ ở cấp độ vi mô mà cả cấp độ vĩ mô. Thông thường, khi nói đến định giá các nhà đầu tư 15 thường nghĩ đến việc định giá cổ phiếu. Tuy nhiên, về tổng thể, định giá cũng áp dụng đối với các tài sản tài chính khác như trái phiếu, chứng khoán phái sinh, tài sản phi tài chính như vàng, bất động sản. Nếu các nghiên cứu tập trung vào dự báo trong tương lai thì thường dựa vào các giả định ban đầu và những giả định này chỉ đúng sau khi được kiểm định và mô hình kiểm định phải phù hợp1.

Trong nhiều trường hợp, các giả định ban đầu của mô hình định giá thường không đạt kiểm định thực tế. Do vậy, chúng ta không thể đưa các nhân tố ảnh hưởng đến lợi suất tài sản mà những nhân tố này không thay đổi trong 02 giai đoạn liên tục. Mặt khác, vì nhiều yếu tố không đúng như dự báo nên một số tài sản bị định giá sai và các mô hình cần được hoàn thiện và hiệu chỉnh. Corchane (2000) chỉ ra rằng, các lý thuyết định giá tài sản ngày càng phổ biến và áp dụng nhiều trong thực tiễn.

Bên cạnh đó, giá của nhiều tài sản hoặc dòng tiền trong điều kiện bất định rất khó có thể quan sát được chẳng hạn như các dự án mới của khu vực công và tư, chứng khoán mới hoặc sản phẩm phái sinh.… Thêm vào đó, sự khác biệt giữa các mô hình định giá tài sản phát sinh từ những giả định về hàng loại thông tin, hành vi của nhà đầu tư, hàng loạt chuỗi các sự kiện mới từ thị trường tài chính, chính sách vĩ mô của các thị trường, thậm chí cả các xung đột trên thị trường đối với tài sản thực và tài sản tài chính. Trong khi vẫn còn nhiều khác biệt trong các mô hình định giá tài sản song nhìn chung tất cả các mô hình định giá tài sản đều dựa trên một hoặc nhiều nội dung cốt lõi. Trước hết là dựa trên quy luật một giá, giá của bất kỳ 02 tài sản nào cùng kỳ hạn thì lợi suất phải như nhau. Quy luật một giá là tiền đề cho nội dung cốt lõi thứ hai đó là nguyên tắc không 1 (Corchane, 2000) giải thích về vấn đề định giá tài sản được giải quyết không phải việc lựa chọn giá tuyệt đối hay giá tương đối là bao nhiêu mà phụ thuộc vào tài sản là gì và mục đích của cách tính toán nó như thế nào.

Hầu hết các vấn đề nghiên cứu này chưa được giải quyết cụ thể, ví dụ như mô hình CAPM, các nhân tố được lựa chọn trong mô hình theo cách tiếp cận tuyệt đối tuy nhiên khi áp dụng mô hình, giá tài sản phản ánh tương đối với rủi ro thị trường và các nhân tố khác mà không giải thích yếu tố nào quyết định đến rủi ro thị trường hoặc phần bù rủi ro và hệ số beta. Mặt khác, các giả định bỏ qua yếu tố chênh lệch giá với giả định về điều kiện cân bằng của thị trường (rủi ro của giá thị trường). Do vậy vấn đề ở đây chính là các mô hình dịnh giá tài sản tuyệt đôi và tương đối có thể giải thích dựa trên nguyên lý cơ bản về định giá tài sản. 16 ăn chênh lệch giá, nghĩa là các tác nhân tham gia trên thị trường sẽ tự điều chỉnh giá tài sản tài chính để không xảy ra cơ hội ăn chênh lệch.

Cơ hội ăn chênh lệch giá xảy ra khi các tài sản có thể được kết hợp cả mua – bán, tạo thành danh mục đầu tư có chi phí bằng 0, không có cơ hội thua lỗ và xác xuất sinh lợi cao. Cơ hội chênh lệch giá được tạo ra trên thị trường tài chính bởi vì khi giá điều chỉnh thấp hơn mức giá trị thực của nó nhà đầu tư tận dụng ngay cơ hội này và khi tất cả các nhà đầu tư đều nhận ra cơ hội kinh doanh ăn chênh lệch thì thị trường nhanh chóng trở lại cân bằng, nghĩa là cơ hội kinh doanh ăn chênh lệch không còn. Ví dụ, nếu tồn tại cơ hội ăn chênh lệch vì giá chứng khoán A quá thấp, nhà đầu tư sẽ mua chứng khoán A và bán khi giá tăng. Quy luật một giá dựa trên giả định không có buôn bán ăn chênh lệch, khi nhà đầu tư chỉ có thể mua hoặc bán 02 tài sản giống nhau với cùng một mức giá (nghĩa là hai tài sản giống nhau thì không thể bán ở 2 mức giá khác nhau).

Nếu hai tài sản đó có sự khác biệt về giá và nếu chi phí giao dịch nhỏ hơn sự chênh lệch giá của 02 tài sản này thì cơ hội chênh lệch giá được thiết lập. Lý thuyết (APT, Ross 1976) là một trong số mô hình định giá tài sản nổi bật dựa trên nền tảng nguyên lý kinh doanh ăn chênh lệch. Nội dung cốt lõi tiếp theo ẩn sau các mô hình định giá tài sản là sự cân bằng của thị trường tài chính (equibrilium market). Việc nắm giữ danh mục của nhà đầu tư nhằm tối ưu hóa danh mục.

Điều này đòi hỏi nhà đầu tư bàng quang với lợi suất và cả những thay đổi nhỏ trong danh mục mà họ đang nắm giữ. Mô hình định giá tài sản dựa trên sự cân bằng của thị trường phụ thuộc vào việc lựa chọn danh mục của nhà đầu tư và tính minh bạch của thị trường. Tính minh bạch của thì trường cho thấy lợi suất danh mục đầu tư bằng lợi suất của danh mục thị trường. Chính vì vậy, các mô hình định giá tài sản được thiết lập nhằm giải thích giá tài sản được xác định/ảnh hưởng như thế nào (nhân tố nào sẽ ảnh hưởng đến/tác động đến giá tài sản), góp phần định hướng cho việc ra quyết định đầu tư hoặc điều chỉnh chính sách của các nhà hoạch định chính sách.

Mô hình định giá tài sản vốn -CAPM Mô hình định giá tài sản vốn CAPM (Capital Assets Pricing Model – CAPM) được Shape, Lintner, Mossin đặt nền móng xây dựng và phát triển. Mô hình CAPM 17 biểu diễn mối quan hệ giữa lợi suất và rủi ro kỳ vọng của cổ phiếu dựa trên Lý thuyết Markowitz Portfolio. Mô hình CAPM được sử dụng rộng rãi trong việc định giá chứng khoán và tạo ra lợi nhuận kỳ vọng cho các tài sản dựa trên rủi ro của các danh mục đầu tư đó và chi phí vốn. Mô hình được sử dụng cho tất cả các loại cổ phiếu khi đã ước tính được hệ số β – thước đo mức độ rủi ro mà khoản đầu tư sẽ thêm vào danh mục đầu tư.

Nếu như một cổ phiếu có rủi ro cao hơn rủi ro thị trường thì hệ số β sẽ lớn hơn 1 và ngược lại, nếu hệ số này nhỏ hơn 1 có nghĩa là cổ phiếu này sẽ giúp giảm rủi ro của cả danh mục đầu tư. Markowitz (1952) giả định rằng mỗi nhà đầu tư đều có thể gán một mức độ chấp nhận nào đó (hay giá trị hữu dụng) vào những danh mục đầu tư ngang nhau dựa trên lợi suất đầu tư ước tính và rủi ro công cụ để sắp xếp thứ tự đó. Thang điểm hữu dụng được xem là công cụ để sắp xếp thứ tự các danh mục đầu tư. Những giá trị hữu dụng cao hơn được gán cho những danh mục đầu tư có mức tương quan lợi suất rủi ro hấp dẫn hơn.

Công thức hợp lý thể hiện mối tương quan giữa các mức ngại rủi ro, lợi suất ước tính đạt được với mức độ rủi ro (phương sai của lợi suất này) theo thang điểm hữu dụng: U = E(r) - 0,5A. Trong đó U là giá trị hữu dụng và A là chỉ số biểu thị mức độ ngại rủi ro của nhà đầu tư.5 là một con số quy ước theo thông lệ của xác suất thống kê diễn tả mối quan hệ giữa lợi suất ước tính bình quân E(r) và độ lệch chuẩn (σ) của giá trị bình quân đó. Phương trình hàm hữu dụng cho thấy sự nhất quán với quan điểm cho rằng giá trị hữu dụng sẽ tăng lên nếu kết quả tỷ suất lợi nhuận được ước tính tăng và giá trị hữu dụng sẽ giảm đi nếu mức độ rủi ro tăng. Chỉ số A biểu thị mức độ ngại rủi ro của nhà đầu tư.

Mỗi nhà đầu tư khác nhau sẽ có một chỉ số A khác nhau, tuỳ thuộc vào tâm lý của nhà đầu tư đó vào khối lượng của cải (sự giàu có) mà họ đang sở hữu. Thông thường, đối với cùng một khoản đầu tư thì các nhà đầu tư có mức ngại rủi ro cao hơn sẽ đòi hỏi mức đền bù rủi ro tương ứng nhiều hơn mới chấp nhận đầu tư. Thu nhập của nhà đầu tư vào một tài sản thường được cấu thành bởi hai bộ phận; Thứ nhất là thu nhập do chính bản thân tài sản đó mang lại, đối với các tài sản là chứng khoán thì đó là cổ tức hoặc trái tức mà người sở hữu chứng khoán được nhận; Thứ hai là phần lỗ hoặc lãi do sự chênh lệch giữa giá mua và giá bán của tài 18 sản đầu tư (còn gọi là lỗ hoặc lãi về vốn hay thặng dư vốn). Rủi ro trong đầu tư chứng khoán là khả năng (hay xác suất) xảy ra những kết quả đầu tư ngoài dự kiến, hay cụ thể hơn là khả năng làm cho mức sinh lời thực tế nhận được trong tuơng lai khác với mức sinh lợi dự kiến ban đầu.

Trước kia, người ta quan niệm rủi ro là những yếu tố làm cho mức sinh lời giảm đi; nhưng hiện nay quan điểm này đã thay đổi. Tất cả các yếu tố làm cho mức sinh lời thay đổi so với dự kiến ban đầu đều được coi là rủi ro.