Luận án Tiến sĩ: Tổ chức công tác kế toán tại các cơ sở y tế công lập tỉnh Quảng Ngãi

Tổ chức kế toán tại các cơ sở y tế công lập Quảng Ngãi đóng vai trò then chốt trong quản lý tài chính minh bạch, hiệu quả, đảm bảo nguồn lực phục vụ công tác

• Tác giả: Bùi Thị Yến Linh
• Người hướng dẫn: Trần Văn Hợi
• Trường học: Học viện Tài chính
• Chuyên ngành: Kế toán
• Đề tài: Tổ chức công tác kế toán tại các cơ sở y tế công lập tỉnh Quảng Ngãi
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ kinh tế
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan tổ chức công tác kế toán tại cơ sở y tế công lập

Tổ chức công tác kế toán tại các cơ sở y tế công lập là hoạt động nền tảng đảm bảo tính minh bạch trong quản lý tài chính. Các cơ sở y tế công lập thuộc tỉnh Quảng Ngãi bao gồm bệnh viện đa khoa, trung tâm y tế dự phòng, trạm y tế xã phường. Mỗi đơn vị có đặc điểm riêng về quy mô, chức năng và nguồn kinh phí hoạt động. Công tác kế toán tại đây phục vụ nhiều mục đích: quản lý tài sản, kiểm soát chi phí khám chữa bệnh, lập báo cáo tài chính theo quy định pháp luật. Hệ thống kế toán phải tuân thủ chế độ kế toán hành chính sự nghiệp, áp dụng chuẩn mực kế toán công quốc tế IPSAS. Việc tổ chức tốt công tác kế toán giúp đơn vị sử dụng hiệu quả ngân sách nhà nước, đáp ứng yêu cầu công khai minh bạch tài chính công.

1.1. Vai trò của kế toán trong quản lý tài chính y tế công lập

Kế toán đóng vai trò trung tâm trong hệ thống quản lý tài chính các cơ sở y tế công lập. Bộ phận kế toán chịu trách nhiệm ghi nhận toàn bộ giao dịch thu chi, theo dõi biến động tài sản và nguồn vốn. Thông tin kế toán là cơ sở để ban lãnh đạo ra quyết định về phân bổ nguồn lực, đầu tư trang thiết bị, tuyển dụng nhân sự. Kế toán còn thực hiện chức năng kiểm tra giám sát việc sử dụng kinh phí theo đúng mục đích, đúng quy định. Tại các cơ sở y tế tỉnh Quảng Ngãi, vai trò này càng quan trọng do nguồn ngân sách hạn chế, đòi hỏi sử dụng hiệu quả từng đồng vốn đầu tư.

1.2. Cơ sở pháp lý và chuẩn mực áp dụng cho kế toán y tế

Tổ chức công tác kế toán tại cơ sở y tế công lập chịu sự điều chỉnh của nhiều văn bản pháp luật. Luật Kế toán năm 2015 quy định nguyên tắc, tiêu chuẩn, chế độ kế toán áp dụng cho đơn vị sự nghiệp công lập. Thông tư số 107/2017/TT-BTC hướng dẫn chế độ kế toán hành chính sự nghiệp. Các chuẩn mực kế toán công quốc tế IPSAS cũng được nghiên cứu áp dụng tại Việt Nam. Tại tỉnh Quảng Ngãi, các cơ sở y tế còn phải tuân thủ quy định riêng của Sở Y tế, Sở Tài chính về quản lý tài sản công, mua sắm tập trung, thanh quyết toán kinh phí sự nghiệp.

II. Phân tích thực trạng tổ chức kế toán tại cơ sở y tế Quảng Ngãi

Thực trạng tổ chức công tác kế toán tại các cơ sở y tế công lập tỉnh Quảng Ngãi bộc lộ nhiều hạn chế cần khắc phục. Bộ máy kế toán tại nhiều đơn vị còn thiếu nhân lực chuyên môn, đặc biệt ở tuyến y tế cơ sở. Trang thiết bị công nghệ thông tin phục vụ công tác kế toán chưa đồng bộ. Hệ thống chứng từ kế toán tại một số đơn vị chưa đầy đủ, thiếu tính hệ thống. Việc vận dụng hệ thống tài khoản, sổ kế toán và hình thức kế toán còn lúng túng, chưa thống nhất giữa các đơn vị. Công tác lập báo cáo tài chính đôi khi chậm tiến độ, nội dung chưa phản ánh đầy đủ tình hình hoạt động. Phân tích thông tin kế toán phục vụ quản lý chưa được chú trọng đúng mức.

2.1. Hạn chế về nhân lực và cơ sở vật chất kế toán

2.2. Vấn đề trong tổ chức hệ thống chứng từ và sổ sách kế toán

III. Giải pháp hoàn thiện tổ chức công tác kế toán tại cơ sở y tế Quảng Ngãi

Hoàn thiện tổ chức công tác kế toán tại các cơ sở y tế công lập tỉnh Quảng Ngãi đòi hỏi nhiều giải pháp đồng bộ. Giải pháp đầu tiên là nâng cao chất lượng nguồn nhân lực kế toán thông qua đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ. Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin vào công tác kế toán, áp dụng phần mềm kế toán hiện đại đáp ứng yêu cầu quản lý. Chuẩn hóa hệ thống chứng từ, tài khoản, sổ sách kế toán theo đúng chế độ quy định. Nâng cao vai trò của công tác phân tích thông tin kế toán phục vụ quản lý. Tăng cường kiểm tra, giám sát công tác kế toán tại các đơn vị. Xây dựng quy trình kế toán mẫu áp dụng thống nhất cho toàn bộ hệ thống cơ sở y tế công lập trong tỉnh.

3.1. Nâng cao năng lực đội ngũ kế toán viên

3.2. Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong kế toán

IV. Kết luận và ứng dụng thực tiễn của đề tài kế toán y tế

Luận án đã hệ thống hóa lý luận về tổ chức công tác kế toán tại đơn vị sự nghiệp công lập. Nghiên cứu thực trạng tại các cơ sở y tế công lập tỉnh Quảng Ngãi cho thấy nhiều tồn tại cần khắc phục. Các đề xuất giải pháp hoàn thiện mang tính khả thi, phù hợp với điều kiện thực tế địa phương. Kết quả nghiên cứu có giá trị khoa học và thực tiễn cao. Về mặt khoa học, luận án bổ sung hệ thống lý luận về tổ chức kế toán trong lĩnh vực y tế công lập. Về mặt thực tiễn, các giải pháp đề xuất giúp nâng cao hiệu quả quản lý tài chính tại các cơ sở y tế. Nghiên cứu cũng là tài liệu tham khảo quý giá cho các tỉnh thành khác trong quá trình cải cách kế toán công.

4.1. Giá trị khoa học của luận án tiến sĩ kế toán y tế

4.2. Ý nghĩa thực tiễn và khả năng áp dụng rộng rãi

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 NHỮNG LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ TỔ CHỨC CÔNG TÁC KẾ TOÁN TẠI CÁC ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP CÔNG LẬP 1. Ý nghĩa, yêu cầu và nhiệm vụ của tổ chức công tác kế toán tại các đơn vị sự nghiệp công lập 1. Ý nghĩa của tổ chức công tác kế toán tại các đơn vị sự nghiệp công lập Trong điều kiện quản lý kinh tế hiện nay, các hoạt động tổ chức và quản lý nền kinh tế quốc dân, tổ chức và quản lý các hoạt động kinh tế tài chính trong các đơn vị muốn đạt hiệu quả cao, có được những quyết định đúng đắn, thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế quốc dân và của từng đơn vị, cần thiết phải có những thông tin về các hoạt động kinh tế tài chính một cách đầy đủ, kịp thời, chính xác và có hệ thống. Những thông tin như vậy chỉ có thể có được thông qua kế toán.

Thông tin do kế toán cung cấp có độ tin cậy cao, mô tả được thực trạng hoạt động kinh tế tài chính trong đơn vị, là một bộ phận cấu thành rất quan trọng trong hệ thống thông tin kinh tế tài chính của đơn vị, giúp cho các cơ quan quản lý, các nhà kinh tế, các nhà quản lý ở các đơn vị có cơ sở để hoạch định các chính sách, đường lối phát triển kinh tế xã hội, phương hướng hoạt động của đơn vị phù hợp với phạm vi toàn xã hội và trong từng đơn vị. Như vậy, kế toán - một trong những công cụ quản lý có hiệu lực được sử dụng trong các đơn vị để quản lý tài sản, quản lý quá trình tiếp nhận và sử dụng các nguồn kinh phí. Song để kế toán thực sự trở thành công cụ quản lý đắc lực ở các đơn vị sự nghiệp công lập, thì vấn đề tổ chức công tác kế toán hợp lý và khoa học là một trong những tiền đề tiên quyết của các đơn vị. Do đó để đạt được yêu cầu trên theo chúng tôi mỗi đơn vị sự nghiệp công lập cần phải tổ chức công tác kế toán khoa học.

Có nhiều quan điểm khác nhau về tổ chức công tác kế toán như sau: Theo Giáo trình Tổ chức công tác kế toán, trường Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh thì “Tổ chức công tác kế toán là việc xác định những công việc, những nội dung mà kế toán phải thực hiện hay phải tham mưu cho các bộ phận 2 phòng ban khác thực hiện, nhằm hình thành một hệ thống kế toán đáp ứng được các yêu cầu của đơn vị” [92]. Theo Giáo trình Tổ chức công tác kế toán, Học viện Tài chính thì “Tổ chức công tác kế toán là tổ chức việc thu nhận, hệ thống hóa và cung cấp thông tin về hoạt động của đơn vị” [60]. Theo Giáo trình Nguyên lý kế toán, Học viện Tài chính thì “Tổ chức công tác kế toán cần được hiểu như một hệ thống các yếu tố cấu thành gồm: tổ chức bộ máy kế toán, tổ chức vận dụng các phương pháp kế toán, kỹ thuật hạch toán, tổ chức vận dụng các chế độ, thể lệ kế toán… mối liên hệ và sự tác động giữa các yếu tố đó với mục đích đảm bảo các điều kiện cho việc phát huy tối đa chức năng của hệ thống các yếu tố đó” [58]. Như vậy theo chúng tôi, tổ chức công tác kế toán được coi như là một hệ thống các yếu tố cấu thành, bao gồm tổ chức vận dụng các phương pháp kế toán để thu nhận, xử lý, phân tích, kiểm tra và cung cấp các thông tin; tổ chức vận dụng chính sách, chế độ, thể lệ kinh tế tài chính, kế toán vào đơn vị; tổ chức các nhân sự để thực hiện công việc kế toán nhằm đảm bảo cho công tác kế toán phát huy hết vai trò, nhiệm vụ của mình, giúp công tác quản lý và điều hành hoạt động của đơn vị có hiệu quả.

Do đó, tổ chức công tác kế toán thực chất là tổ chức thu nhận, xử lý và cung cấp thông tin kế toán trên cơ sở hiểu biết về kế toán, các qui định của pháp luật kế toán, pháp luật khác có liên quan, qui mô, đặc điểm và yêu cầu quản lý của đơn vị kế toán. Khác với các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh, các đơn vị sự nghiệp công lập được Nhà nước giao nhiệm vụ theo chức năng quản lý ngành và được phân cấp quản lý theo các đơn vị dự toán cấp 1, cấp 2, cấp 3. Các đơn vị sự nghiệp công lập được trang trải chi phí bằng nguồn vốn cấp phát của NSNN, nguồn thu sự nghiệp và các hoạt động dịch vụ. Mọi khoản thu, chi ở đơn vị này đều phải được lập dự toán một cách có cơ sở khoa học.

Vì vậy, với quan điểm trên chúng tôi cho rằng tổ chức công tác kế toán khoa học và hợp lý sẽ đảm bảo kế toán thực hiện tốt vai trò và nhiệm 3 vụ của mình trong đơn vị và thỏa mãn tốt được thông tin kinh tế tài chính của đơn vị cho các đối tượng quan tâm. Do đó, theo chúng tôi việc tổ chức tốt công tác kế toán trong các đơn vị sự nghiệp công lập sẽ mang lại các ý nghĩa cụ thể sau: Thứ nhất, tổ chức công tác kế toán khoa học sẽ đảm bảo cung cấp chính xác, kịp thời và đầy đủ các thông tin kinh tế, tài chính của đơn vị cho các đối tượng quan tâm giúp họ đưa ra các quyết định đúng đắn, kịp thời. Thông tin đầu ra của kế toán cung cấp là sản phẩm của quy trình kế toán hoặc từng giai đoạn quy trình, từng trung tâm của quy trình hoạt động của đơn vị. Chất lượng thông tin kế toán cung cấp sẽ chi phối và quyết định tính đúng đắn, phù hợp, chất lượng, hiệu quả và hiệu suất trong các quyết định của nhà quản lý,… Trong khi đó, thông tin kế toán cung cấp có kịp thời, chính xác và có chất lượng hay không lại phụ thuộc chủ yếu vào việc tổ chức vận dụng các phương pháp kế toán để thu nhận, xử lý và cung cấp thông tin; tổ chức vận dụng các chính sách chế độ kinh tế tài chính và kế toán của Nhà nước; tổ chức bộ máy kế toán với các nhân viên kế toán có tri thức, có tư duy về kinh tế tài chính kế toán và được bố trí đúng vị trí công việc.

Thứ hai, tổ chức công tác kế toán khoa học sẽ đảm bảo ghi chép, theo dõi, phản ánh và giám sát chặt chẽ các loại tài sản, nguồn kinh phí của đơn vị, giúp cho việc nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, nguồn kinh phí trong các đơn vị. Quá trình thu nhận, ghi chép, xử lý và cung cấp thông tin trong các đơn vị sự nghiệp công lập cần phải được thực hiện trên cơ sở của tổ chức bộ máy kế toán với những nhân viên kế toán có chuyên môn về kế toán, tài chính và được phân công, phân nhiệm cụ thể đảm bảo công tác kế toán có hiệu quả. Hoạt động của các đơn vị sự nghiệp công lập phải tuân thủ các chính sách, chế độ về kinh tế tài chính của Nhà nước; tổ chức công tác kế toán đòi hỏi các nhân viên kế toán sử dụng hệ thống phương pháp kế toán là một trong những yếu tố quan trọng có tính quyết định và là trung tâm của mối quan hệ biện chứng giữa các yếu tố cấu thành của tổ chức công tác kế toán. Vì vậy, các đơn vị sự nghiệp công lập sử dụng kế toán là một công cụ quản lý kinh tế tài chính cần phải tổ chức vận dụng các chính sách, chế độ, thể lệ về 4 kinh tế tài chính nhằm thu nhận, ghi chép và phản ánh đầy đủ, chính xác mọi sự biến động của các loại đối tượng kế toán trong các đơn vị sự nghiệp công lập.

Thứ ba, tổ chức công tác kế toán khoa học sẽ giúp cho kế toán thực hiện tốt yêu cầu, chức năng và nhiệm vụ của mình trong hệ thống các công cụ quản lý. Tổ chức công tác kế toán trong các đơn vị sự nghiệp công lập là việc tổ chức thực hiện những nội dung kế toán trong đơn vị và thiết lập mối quan hệ giữa các yếu tố cấu thành nhằm đạt được sản phẩm cuối cùng là thông tin cung cấp trên các báo cáo kế toán có chất lượng và đáng tin cậy cho nhà quản lý và các đối tượng sử dụng. Tổ chức công tác kế toán cần phải vận dụng có hiệu quả các chính sách, chế độ, thể lệ về kinh tế tài chính của Nhà nước và thực hiện công bố thông tin bằng các báo cáo tài chính theo quy định của pháp luật. Thứ tư, tổ chức công tác kế toán khoa học sẽ giúp cho đơn vị sự nghiệp công lập có được bộ máy kế toán gọn nhẹ, hoạt động hiệu quả, nâng cao hiệu suất và hiệu quả hoạt động của bộ máy kế toán.

Nếu khối lượng công việc kế toán lớn mà tổ chức một bộ máy kế toán cồng kềnh, làm việc kém hiệu quả sẽ nảy sinh các vấn đề như công việc không trôi chảy, thiếu tính đồng bộ do nhiều bộ phận có tác nghiệp chồng chéo, phân định chức năng, nhiệm vụ của từng bộ phận không rõ ràng; thời gian hạch toán và thanh quyết toán chậm so với quy định do phải qua nhiều bộ phận trung gian,… Như vậy tổ chức công tác kế toán có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong quản lý ở các đơn vị sự nghiệp công lập. Chính vì vậy trong điều kiện hiện nay, một yêu cầu đặt ra với tổ chức công tác kế toán là phải không ngừng đổi mới và hoàn thiện nhằm đáp ứng nhu cầu quản lý của bản thân đơn vị cũng như phù hợp với các chính, chế độ, thể lệ về kinh tế, tài chính của Nhà nước. Để phát huy tốt nhất vai trò, ý nghĩa của tổ chức công tác kế toán, các đơn vị sự nghiệp công lập cần phải tuân thủ đầy đủ các yêu cầu cơ bản và thực hiện tốt nhiệm vụ về tổ chức công tác kế toán. Yêu cầu, nguyên tắc và nhiệm vụ tổ chức công tác kế toán tại các đơn vị sự nghiệp công lập 1.