Tổng quan luận án

Tính cấp thiết của đề tài

Trong bối cảnh công nghiệp hóa và hiện đại hóa, các doanh nghiệp sản xuất đóng vai trò then chốt trong tăng trưởng kinh tế nhưng đồng thời cũng là nguồn phát sinh chất thải và tác động tiêu cực đến môi trường tự nhiên. Áp lực từ các quy định pháp luật về bảo vệ môi trường, yêu cầu khắt khe của các đối tác thương mại quốc tế và sự gia tăng nhận thức của cộng đồng đòi hỏi các doanh nghiệp phải chuyển đổi mô hình quản lý hướng tới phát triển bền vững.

Hệ thống kế toán quản trị truyền thống thường gộp chung các chi phí liên quan đến môi trường vào chi phí sản xuất chung hoặc chi phí quản lý doanh nghiệp, dẫn đến việc che khuất các dòng chi phí thực tế và làm sai lệch cơ sở ra quyết định của nhà quản trị. Quản trị chi phí môi trường (Environmental Cost Management - ECM) và kế toán quản trị môi trường (Environmental Management Accounting - EMA) xuất hiện như một công cụ thiết yếu nhằm nhận diện, đo lường, phân bổ và kiểm soát toàn diện các dòng chi phí môi trường bằng cả thước đo tiền tệ và hiện vật. Tuy nhiên, việc áp dụng công cụ này tại các doanh nghiệp sản xuất ở các nền kinh tế mới nổi còn nhiều bất cập, thiếu tính đồng bộ và chưa có mô hình đánh giá toàn diện.

Khoảng trống nghiên cứu

Qua tổng quan các công trình trong và ngoài nước, luận án xác định các khoảng trống nghiên cứu chính:

  1. Thiếu khung lý thuyết tích hợp phân tích các nhân tố tác động đến mức độ áp dụng quản trị chi phí môi trường trong điều kiện đặc thù của các doanh nghiệp sản xuất tại Việt Nam.
  2. Chưa có sự kết hợp chặt chẽ giữa việc nhận diện dòng chi phí vật liệu (Material Flow Cost Accounting - MFCA) với các kỹ thuật kế toán quản trị chiến lược trong việc kiểm soát tổn thất môi trường.
  3. Thiếu các bằng chứng thực nghiệm định lượng về mối quan hệ giữa mức độ thực hành quản trị chi phí môi trường với kết quả hoạt động môi trường và hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp.

Mục tiêu nghiên cứu

Luận án xác lập hệ thống mục tiêu nghiên cứu cụ thể:

  1. Mục tiêu 1: Hệ thống hóa và hoàn thiện cơ sở lý luận về quản trị chi phí môi trường trong doanh nghiệp sản xuất.
  2. Mục tiêu 2: Xác định, kiểm định mô hình các nhân tố ảnh hưởng đến mức độ áp dụng quản trị chi phí môi trường tại các doanh nghiệp sản xuất.
  3. Mục tiêu 3: Đánh giá thực trạng áp dụng và phân tích mức độ tác động của quản trị chi phí môi trường đến kết quả hoạt động của doanh nghiệp sản xuất.
  4. Mục tiêu 4: Đề xuất hệ thống giải pháp và khuyến nghị nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng quản trị chi phí môi trường tại các doanh nghiệp sản xuất.

Câu hỏi nghiên cứu

  1. Câu hỏi 1: Quản trị chi phí môi trường trong doanh nghiệp sản xuất bao gồm những nội dung và công cụ cơ bản nào?
  2. Câu hỏi 2: Những nhân tố nào tác động đến việc áp dụng quản trị chi phí môi trường tại các doanh nghiệp sản xuất và mức độ tác động của từng nhân tố ra sao?
  3. Câu hỏi 3: Thực trạng nhận diện, thu thập, xử lý và sử dụng thông tin chi phí môi trường tại các doanh nghiệp sản xuất hiện nay diễn ra như thế nào?
  4. Câu hỏi 4: Cần triển khai những giải pháp cụ thể nào từ phía doanh nghiệp và cơ quan quản lý để thúc đẩy thực hành quản trị chi phí môi trường hiệu quả?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

  • Đối tượng nghiên cứu: Lý luận và thực tiễn về quản trị chi phí môi trường trong các doanh nghiệp sản xuất, bao gồm các nhân tố ảnh hưởng, quy trình thực hiện, kỹ thuật áp dụng và tác động của công cụ này.
  • Khách thể nghiên cứu: Các doanh nghiệp sản xuất thuộc các ngành có mức độ phát thải và tiêu hao tài nguyên cao (như dệt may, hóa chất, vật liệu xây dựng, chế biến thực phẩm, cơ khí).
  • Phạm vi không gian: Các doanh nghiệp sản xuất hoạt động trên địa bàn các vùng kinh tế trọng điểm tại Việt Nam.
  • Phạm vi thời gian: Dữ liệu thứ cấp và dữ liệu khảo sát sơ cấp được thu thập, xử lý trong giai đoạn nghiên cứu của luận án.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Các hướng nghiên cứu chính trong và ngoài nước

Tổng quan tài liệu nghiên cứu của luận án được phân loại theo các nhóm chủ đề chính:

Nhóm chủ đề nghiên cứu Hướng tiếp cận và nội dung trọng tâm Các công trình tiêu biểu
Khung khái niệm và phân loại chi phí môi trường Xây dựng định nghĩa, phân loại chi phí môi trường tiền tệ và hiện vật, thiết lập khuôn khổ hướng dẫn EMA. Hướng dẫn của UNDSD (2001), IFAC (2005), EPA (1995), Schaltegger & Burritt (2000), Jasch (2003).
Kỹ thuật hạch toán chi phí dòng vật liệu (MFCA) Ứng dụng kỹ thuật MFCA theo tiêu chuẩn ISO 14051 nhằm minh bạch hóa tổn thất vật liệu và năng lượng trong quá trình sản xuất. Kokubu & Tachikawa (2013), Christ & Burritt (2015), Fakoya & van der Poll (2014).
Các nhân tố ảnh hưởng đến áp dụng EMA/ECM Phân tích tác động của áp lực thể chế, nhận thức nhà quản lý, quy mô doanh nghiệp, công nghệ và nguồn lực đến hành vi áp dụng. De Beer & Friend (2006), Qian & Burritt (2009), Ferreira et al. (2010), Jalaludin et al. (2011).
Nghiên cứu thực nghiệm tại Việt Nam Khảo sát thực trạng nhận thức và bước đầu áp dụng kế toán quản trị môi trường trong một số ngành sản xuất đặc thù. Các nghiên cứu về kế toán môi trường của các tác giả trong nước tại các trường đại học kinh tế.

Vị trí và đóng góp của luận án so với các công trình trước

Luận án kế thừa các khung khái niệm chuẩn mực của UNDSD và IFAC, đồng thời phát triển mô hình nghiên cứu kết hợp giữa các nhân tố thể chế bên ngoài và nguồn lực quản trị bên trong. Khác với các nghiên cứu trước đây vốn chỉ dừng lại ở khảo sát định tính mô tả hoặc tiếp cận đơn ngành, luận án xây dựng mô hình định lượng đa ngành, kiểm định đồng thời các nhân tố thúc đẩy/rào cản và đánh giá mức độ ảnh hưởng của quản trị chi phí môi trường đến kết quả quản trị doanh nghiệp.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

Luận án xây dựng khung phân tích dựa trên sự kết hợp của bốn lý thuyết nền tảng trong quản trị và kinh tế học:

  1. Lý thuyết Thể chế (Institutional Theory): Giải thích áp lực tuân thủ quy định pháp luật (áp lực cưỡng chế), áp lực cạnh tranh từ thị trường (áp lực bắt chước) và các chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp/xã hội (áp lực chuẩn tắc) buộc doanh nghiệp phải áp dụng quản trị chi phí môi trường.
  2. Lý thuyết Các bên liên quan (Stakeholder Theory): Giải thích trách nhiệm của doanh nghiệp trong việc đáp ứng kỳ vọng của cổ đông, khách hàng, cộng đồng dân cư và các tổ chức môi trường thông qua việc kiểm soát và minh bạch thông tin chi phí môi trường.
  3. Lý thuyết Dựa trên nguồn lực (Resource-Based View - RBV): Tiếp cận quản trị chi phí môi trường như một năng lực động giúp doanh nghiệp tối ưu hóa việc sử dụng tài nguyên, giảm lãng phí, cắt giảm chi phí xử lý sự cố, tạo lợi thế cạnh tranh chi phí thấp.
  4. Lý thuyết Dự phòng (Contingency Theory): Xem xét mức độ phù hợp của hệ thống quản trị chi phí môi trường với các đặc điểm bối cảnh của doanh nghiệp như quy mô, loại hình ngành nghề, độ phức tạp của quy trình công nghệ và mức độ không chắc chắn của môi trường kinh doanh.

Thiết kế nghiên cứu và quy trình thực hiện

Luận án áp dụng phương pháp nghiên cứu hỗn hợp (mixed-methods), kết hợp giữa nghiên cứu định tính và nghiên cứu định lượng thông qua hai giai đoạn chính:

[Nghiên cứu Định tính Sơ bộ]
- Tổng quan lý liệu
- Phỏng vấn chuyên gia, cán bộ quản lý
- Hiệu chỉnh mô hình và thang đo
[Thiết kế Bảng hỏi & Khảo sát Thử nghiệm]
- Kiểm tra tính dễ hiểu và logic
- Hoàn thiện bảng hỏi chính thức
[Nghiên cứu Định lượng Chính thức]
- Thu thập dữ liệu khảo sát diện rộng
- Đánh giá độ tin cậy Cronbach's Alpha
- Phân tích nhân tố khám phá (EFA)
- Phân tích tương quan và Hồi quy
[Thảo luận Kết quả & Đề xuất Giải pháp]

Phương pháp nghiên cứu định tính

  • Kỹ thuật thu thập: Phỏng vấn sâu bán cấu trúc với các chuyên gia kế toán, giảng viên chuyên ngành kế toán quản trị, giám đốc sản xuất và kế toán trưởng tại các doanh nghiệp sản xuất.
  • Mục đích: Khám phá bối cảnh thực tế tại Việt Nam, điều chỉnh các biến quan sát trong thang đo cho phù hợp với thuật ngữ kế toán và thực tiễn vận hành sản xuất tại doanh nghiệp trong nước.

Phương pháp nghiên cứu định lượng

  • Thiết kế mẫu: Chọn mẫu khảo sát theo phương pháp thuận tiện có phân tầng theo ngành nghề và quy mô doanh nghiệp.
  • Công cụ thu thập dữ liệu: Bảng câu hỏi khảo sát cấu trúc sử dụng thang đo Likert 5 mức độ (từ 1: Hoàn toàn không đồng ý đến 5: Hoàn toàn đồng ý).
  • Kỹ thuật phân tích dữ liệu:
    1. Thống kê mô tả đặc điểm mẫu khảo sát và thực trạng áp dụng.
    2. Kiểm định độ tin cậy của thang đo bằng hệ số Cronbach's Alpha (loại các biến có hệ số tương quan biến - tổng nhỏ hơn 0,3; thang đo đạt độ tin cậy khi Cronbach's Alpha $\ge 0,6$).
    3. Phân tích nhân tố khám phá (EFA) để kiểm định giá trị hội tụ và giá trị phân biệt của các khái niệm nghiên cứu (hệ số KMO $> 0,5$, kiểm định Bartlett có ý nghĩa thống kê $p < 0,05$, hệ số tải nhân tố Factor Loading $> 0,5$, tổng phương sai trích $> 50%$).
    4. Phân tích tương quan Pearson và mô hình hồi quy tuyến tính để kiểm định các giả thuyết nghiên cứu.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan đến quản trị chi phí môi trường

  • Hệ thống hóa các giai đoạn phát triển của nghiên cứu kế toán và quản trị chi phí môi trường trên thế giới từ thập niên 1990 đến nay.
  • Phân tích các trường phái nghiên cứu: trường phái kỹ thuật hạch toán (tập trung vào công cụ MFCA, ABC, LCC) và trường phái hành vi tổ chức (tập trung vào nhân tố ảnh hưởng và mức độ áp dụng).
  • Đánh giá các công trình nghiên cứu trong nước, chỉ rõ sự thiếu hụt các nghiên cứu định lượng quy mô lớn về việc tích hợp chi phí môi trường vào hệ thống kế toán quản trị tại các doanh nghiệp sản xuất.

Chương 2: Cơ sở lý luận về quản trị chi phí môi trường trong doanh nghiệp sản xuất

  • Bản chất và định nghĩa: Quản trị chi phí môi trường là quá trình nhận diện, thu thập, phân tích, phân bổ và kiểm soát toàn bộ các khoản chi phí phát sinh liên quan đến tác động môi trường của doanh nghiệp và các khoản chi phí phát sinh từ các nghĩa vụ môi trường.
  • Phân loại chi phí môi trường: Luận án tổng hợp và chuẩn hóa phân loại chi phí môi trường theo hai hệ thống:
    1. Phân loại theo khuôn khổ IFAC/UNDSD:
      • Chi phí nguyên vật liệu của các sản phẩm đầu ra phi sản phẩm.
      • Chi phí xử lý và kiểm soát phát thải/chất thải.
      • Chi phí phòng ngừa và quản lý môi trường.
      • Chi phí nghiên cứu và phát triển môi trường.
      • Chi phí hữu hình và chi phí vô hình khác.
    2. Phân loại theo chức năng quản trị: Chi phí phòng ngừa, chi phí đánh giá, chi phí khắc phục sai hỏng nội bộ và chi phí khắc phục sai hỏng bên ngoài.
  • Các công cụ quản trị chi phí môi trường: Kế toán chi phí dòng vật liệu (MFCA), Định phí dựa trên hoạt động môi trường (Environmental ABC), Đánh giá chi phí vòng đời sản phẩm (Environmental LCC), và Bảng điểm cân bằng bền vững (SBSC).
  • Mô hình nghiên cứu đề xuất: Luận án xác định các biến độc lập (Áp lực cưỡng chế từ pháp luật, Áp lực thị trường/khách hàng, Nhận thức của nhà quản trị, Trình độ nhân lực kế toán, Quy mô doanh nghiệp, Chi phí đầu tư công nghệ) tác động đến biến phụ thuộc (Mức độ áp dụng quản trị chi phí môi trường).

Chương 3: Thiết kế và phương pháp nghiên cứu

  • Mô tả chi tiết quy trình xây dựng bảng hỏi và mã hóa các biến số trong mô hình.
  • Xây dựng hệ thống thang đo gồm các nhóm biến độc lập và nhóm biến phản ánh mức độ thực hành quản trị chi phí môi trường (nhận diện chi phí, đo lường chi phí hiện vật, đo lường chi phí tiền tệ, lập kế hoạch ngân sách môi trường, kiểm soát và ra quyết định).
  • Trình bày kế hoạch chọn mẫu, phương thức phân phát và thu hồi phiếu khảo sát, cùng các quy chuẩn làm sạch và kiểm soát sai số dữ liệu.

Chương 4: Thực trạng và kết quả phân tích quản trị chi phí môi trường tại các doanh nghiệp sản xuất

  • Thống kê mô tả thực trạng:
    • Phần lớn các doanh nghiệp sản xuất đã nhận thức được tầm quan trọng của vấn đề môi trường nhưng việc theo dõi chi phí môi trường mới dừng lại ở các khoản mục bắt buộc như phí bảo vệ môi trường, chi phí xử lý nước thải/rác thải và tiền phạt vi phạm hành chính.
    • Chi phí tổn thất nguyên vật liệu trong quá trình sản xuất chưa được tách biệt và hạch toán đúng bản chất là chi phí môi trường, mà vẫn bị gộp vào giá thành sản xuất chung.
    • Việc sử dụng các công cụ hiện đại như MFCA hay Environmental ABC còn rất hạn chế do thiếu hướng dẫn cụ thể và nhân sự chuyên trách.
  • Kết quả kiểm định thang đo và phân tích nhân tố:
    • Tất cả các thang đo đều đạt độ tin cậy với hệ số Cronbach's Alpha $> 0,7$.
    • Phân tích EFA trích xuất được các nhân tố đặc trưng với hệ số KMO và phương sai trích đạt chuẩn, không có hiện tượng xáo trộn thang đo.
  • Kết quả phân tích hồi quy:
    • Các nhân tố có tác động thuận chiều có ý nghĩa thống kê ($p < 0,05$) đến mức độ áp dụng quản trị chi phí môi trường gồm: Quy định pháp lý và áp lực từ cơ quan quản lý, Nhận thức và cam kết của nhà quản trị cấp cao, Năng lực chuyên môn của đội ngũ kế toán, và Áp lực cạnh tranh/khách hàng xuất khẩu.
    • Trong đó, Nhận thức của ban lãnh đạo và Áp lực pháp lý là hai nhân tố có trọng số chuẩn hóa ($\beta$) cao nhất.

Chương 5: Giải pháp và kiến nghị nâng cao hiệu quả quản trị chi phí môi trường trong các doanh nghiệp sản xuất

  • Đề xuất quy trình 5 bước áp dụng quản trị chi phí môi trường tích hợp vào hệ thống kế toán quản trị hiện hữu tại doanh nghiệp sản xuất.
  • Hướng dẫn thiết lập hệ thống tài khoản chi tiết và báo cáo nội bộ để ghi nhận chi phí môi trường tiền tệ và chi phí dòng vật liệu hiện vật.
  • Các giải pháp về tổ chức bộ máy kế toán, nâng cao năng lực nhân sự và ứng dụng phần mềm quản trị doanh nghiệp (ERP) có tích hợp mô-đun môi trường.

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về mặt lý luận

  1. Luận án đã hệ thống hóa và làm rõ cơ sở lý luận về quản trị chi phí môi trường trong môi trường doanh nghiệp sản xuất tại các quốc gia đang phát triển, bổ sung cơ sở thực nghiệm cho Lý thuyết Thể chế và Lý thuyết Dựa trên nguồn lực.
  2. Hoàn thiện hệ thống thang đo đánh giá các nhân tố ảnh hưởng và mức độ áp dụng quản trị chi phí môi trường, phù hợp với đặc điểm tổ chức kế toán và quản lý sản xuất tại Việt Nam.

Đóng góp mới về mặt thực tiễn

  1. Cung cấp bức tranh thực nghiệm toàn diện về mức độ nhận thức, mức độ áp dụng và các rào cản kỹ thuật trong việc kiểm soát chi phí môi trường tại các doanh nghiệp sản xuất.
  2. Chứng minh bằng mô hình định lượng rằng việc thực hành quản trị chi phí môi trường giúp doanh nghiệp không chỉ giảm thiểu rủi ro pháp lý mà còn nâng cao hiệu quả sử dụng nguyên vật liệu, giảm chi phí vận hành.

Hệ thống khuyến nghị và giải pháp đề xuất

Đối với doanh nghiệp sản xuất

  • Xây dựng hệ thống phân loại chi phí môi trường: Tách bạch các khoản chi phí môi trường tiền tệ và chi phí dòng vật liệu ra khỏi tài khoản chi phí sản xuất chung.
  • Áp dụng từng bước công cụ MFCA: Thí điểm hạch toán chi phí dòng vật liệu tại các công đoạn có tỷ lệ hao hụt nguyên liệu cao trước khi mở rộng toàn dây chuyền.
  • Đào tạo nhân lực liên ngành: Kết hợp đào tạo chuyên môn giữa kỹ sư công nghệ môi trường, quản lý sản xuất và nhân viên kế toán quản trị.

Đối với cơ quan quản lý nhà nước và tổ chức nghề nghiệp

  • Bộ Tài chính cần ban hành văn bản hướng dẫn cụ thể về việc ghi nhận, hạch toán và công bố thông tin kế toán môi trường trong chế độ kế toán doanh nghiệp.
  • Bộ Tài nguyên và Môi trường phối hợp với các hiệp hội ngành nghề xây dựng sổ tay hướng dẫn thực hành quản trị chi phí dòng vật liệu (MFCA) theo chuẩn ISO 14051.
  • Hội Kế toán và Kiểm toán tăng cường các chương trình đào tạo chứng chỉ chuyên môn về kế toán quản trị môi trường và báo cáo phát triển bền vững (ESG).

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của luận án

  1. Phạm vi chọn mẫu: Dữ liệu khảo sát được thu thập theo phương pháp thuận tiện tại một số địa bàn trọng điểm, chưa bao phủ toàn bộ các phân ngành sản xuất trên cả nước.
  2. Loại hình dữ liệu: Dữ liệu khảo sát chủ yếu là dữ liệu chéo (cross-sectional data) tại một thời điểm, chưa theo dõi được sự thay đổi của hành vi quản trị chi phí môi trường theo chuỗi thời gian (longitudinal data).
  3. Đối tượng trả lời: Phần lớn người trả lời khảo sát là kế toán trưởng hoặc người phụ trách kế toán, có thể dẫn đến việc đánh giá thiên về góc nhìn tài chính hơn là góc nhìn kỹ thuật sản xuất.

Hướng nghiên cứu tiếp theo

  1. Mở rộng quy mô khảo sát trên phạm vi toàn quốc và tiến hành so sánh chuyên sâu giữa các ngành công nghiệp có mức độ ô nhiễm khác nhau (ví dụ: so sánh giữa ngành dệt may - nhuộm và ngành cơ khí chế tạo).
  2. Nghiên cứu thực nghiệm áp dụng mô hình phân tích chuỗi thời gian để đo lường tác động dài hạn của quản trị chi phí môi trường đến chỉ số tài chính (ROA, ROE) và giá trị doanh nghiệp trên thị trường chứng khoán.
  3. Nghiên cứu sâu hơn về việc tích hợp quản trị chi phí môi trường trong bối cảnh chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ chuỗi khối (Blockchain) để truy xuất dữ liệu phát thải.

Giá trị tham khảo

Đối tượng thụ hưởng

  • Nghiên cứu sinh và học viên cao học: Tham khảo khung lý thuyết, cách thức vận dụng các lý thuyết tổ chức vào nghiên cứu kế toán quản trị, cùng quy trình thiết kế thang đo và xử lý dữ liệu định lượng.
  • Giảng viên các trường đại học khối kinh tế: Bổ sung học liệu, ví dụ thực tế và tình huống nghiên cứu phục vụ giảng dạy môn Kế toán quản trị chuyên sâu và Kế toán môi trường.
  • Ban lãnh đạo và kế toán trưởng doanh nghiệp sản xuất: Sử dụng các bảng phân loại chi phí, biểu mẫu báo cáo và quy trình hạch toán dòng vật liệu để cải tiến công tác quản trị nội bộ.
  • Các nhà hoạch định chính sách: Cung cấp căn cứ khoa học để hoàn thiện hệ thống chuẩn mực kế toán và các chính sách kinh tế môi trường.

Câu hỏi thường gặp

1. Quản trị chi phí môi trường khác gì so với hạch toán chi phí truyền thống?

Hạch toán truyền thống thường gom các chi phí liên quan đến môi trường (như xử lý rác, phí xả thải, năng lượng tiêu hao) vào chi phí chung và phân bổ đều cho sản phẩm, khiến ban quản trị không nhận biết được đâu là sản phẩm gây ô nhiễm nhiều nhất. Quản trị chi phí môi trường tách riêng các chi phí này, đồng thời tính toán cả giá trị nguyên vật liệu bị thất thoát không tạo thành sản phẩm hoàn thành để gắn trách nhiệm trực tiếp cho từng quy trình.

2. Công cụ MFCA (Material Flow Cost Accounting) đóng vai trò gì trong luận án?

MFCA là công cụ trọng tâm giúp lượng hóa các dòng vật liệu trong quy trình sản xuất thành hai đầu ra: sản phẩm dương (sản phẩm đạt chuẩn) và sản phẩm âm (phế phẩm, khí thải, chất thải). Bằng cách gán chi phí nguyên liệu, năng lượng và nhân công vào sản phẩm âm, MFCA giúp nhà quản lý nhận thấy tổn thất tài chính thực sự của chất thải để cải tiến công nghệ.

3. Những nhân tố nào có ảnh hưởng mạnh nhất đến việc áp dụng quản trị chi phí môi trường theo kết quả nghiên cứu?

Theo kết quả phân tích hồi quy trong luận án, hai nhân tố có tác động mạnh nhất và mang tính quyết định là nhận thức/cam kết của ban lãnh đạo doanh nghiệp và áp lực tuân thủ các quy định pháp luật về môi trường.

4. Doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs) có thể áp dụng mô hình này không?

Doanh nghiệp vừa và nhỏ hoàn toàn có thể áp dụng mô hình này theo lộ trình từng bước: bắt đầu từ việc thống kê và kiểm soát chi phí năng lượng, nguyên vật liệu hao hụt tại các khâu trọng yếu trước khi đầu tư hệ thống phần mềm kế toán quản trị môi trường hoàn chỉnh.

Kết luận

Luận án đã giải quyết một cách có hệ thống vấn đề quản trị chi phí môi trường trong các doanh nghiệp sản xuất thông qua việc kết hợp chặt chẽ giữa nền tảng lý thuyết và bằng chứng thực nghiệm định lượng. Các kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng việc thực hành quản trị chi phí môi trường không chỉ là trách nhiệm tuân thủ pháp lý mà còn là công cụ quản trị chiến lược giúp tối ưu hóa chi phí sản xuất và nâng cao năng lực cạnh tranh. Hệ thống giải pháp được đề xuất trong luận án có tính ứng dụng cao, cung cấp hướng dẫn rõ ràng cho các doanh nghiệp sản xuất và gợi ý chính sách cho các cơ quan quản lý nhà nước trong lộ trình thúc đẩy kinh tế tuần hoàn và phát triển bền vững.