Tổng quan luận án

Đấu tranh tư tưởng, lý luận là cuộc đấu tranh trên lĩnh vực hình thái ý thức xã hội, mang bản chất của cuộc đấu tranh giai cấp giữa tư tưởng vô sản và tư tưởng phi vô sản. Trong bối cảnh kỷ nguyên số và hội nhập quốc tế, mạng xã hội phát triển thành nền tảng truyền thông trực tuyến không biên giới địa lý, trở thành công cụ tương tác, liên kết xã hội phổ biến. Tuy nhiên, không gian mạng xã hội cũng bị các thế lực thù địch lợi dụng triệt để như một mũi nhọn tấn công trên mặt trận tư tưởng, nhằm phủ nhận chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, xóa bỏ vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam và chế độ xã hội chủ nghĩa.

Hà Nội là trung tâm chính trị của cả nước, tập trung số lượng sinh viên rất lớn theo học ở đa dạng ngành nghề đào tạo. Sinh viên là đối tượng sử dụng mạng xã hội thường xuyên nhưng dễ bị tác động tâm lý, lôi kéo tư tưởng trước những thông tin xấu độc, bịa đặt, sai sự thật. Trong khi đó, công tác giáo dục ý thức đấu tranh phản bác quan điểm sai trái, thù địch cho sinh viên tại các cơ sở giáo dục đại học ở Hà Nội vẫn bộc lộ hạn chế: nội dung và phương thức còn thiếu sức hút, lực lượng làm công tác giáo dục còn mỏng, tính chủ động và sắc bén chưa cao. Thực tiễn này làm nảy sinh yêu cầu cấp thiết phải nghiên cứu toàn diện vấn đề dưới góc độ khoa học công tác tư tưởng.

Luận án tiến sĩ chính trị học, chuyên ngành Công tác tư tưởng (mã số: 9310201) của nghiên cứu sinh Phạm Thúy Quỳnh Nga, do TS. Phạm Minh Sơn và TS. Lương Ngọc Vĩnh hướng dẫn tại Học viện Báo chí và Tuyên truyền (thuộc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh), bảo vệ năm 2022, được xây dựng nhằm giải quyết yêu cầu đó.

Mục đích nghiên cứu: Trên cơ sở phân tích lý luận và làm rõ thực trạng của vấn đề nghiên cứu, luận án đề xuất một số quan điểm và giải pháp nhằm tăng cường giáo dục ý thức đấu tranh phản bác quan điểm sai trái, thù địch trên mạng xã hội cho sinh viên các trường đại học ở thành phố Hà Nội hiện nay.

Nhiệm vụ nghiên cứu của luận án được xác định cụ thể gồm bốn nhiệm vụ:

  • Một là, tổng quan các công trình khoa học trong và ngoài nước liên quan đến đề tài, từ đó xác định hướng nghiên cứu của luận án.
  • Hai là, hệ thống hóa và phân tích, làm rõ một số vấn đề lý luận của công tác giáo dục ý thức đấu tranh phản bác quan điểm sai trái, thù địch trên mạng xã hội cho sinh viên các trường đại học.
  • Ba là, đánh giá thực trạng, vấn đề đặt ra trong giáo dục ý thức đấu tranh phản bác quan điểm sai trái, thù địch trên mạng xã hội cho sinh viên các trường đại học ở thành phố Hà Nội hiện nay, chỉ ra những kết quả đạt được, hạn chế và nguyên nhân.
  • Bốn là, đề xuất quan điểm và giải pháp nhằm tăng cường giáo dục ý thức đấu tranh phản bác quan điểm sai trái, thù địch trên mạng xã hội cho sinh viên đại học ở thành phố Hà Nội hiện nay.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

  • Đối tượng nghiên cứu: Giáo dục ý thức đấu tranh phản bác quan điểm sai trái, thù địch trên mạng xã hội cho sinh viên các trường đại học.
  • Về nội dung: Tập trung vào hoạt động giáo dục ý thức đấu tranh phản bác quan điểm sai trái, thù địch trên mạng xã hội cho sinh viên các trường đại học tại Hà Nội.
  • Về chủ thể: Giới hạn nghiên cứu các chủ thể thuộc phạm vi các trường đại học, học viện (gồm Đảng ủy, Ban Giám hiệu, giảng viên lý luận chính trị, cán bộ quản lý sinh viên, Đoàn Thanh niên, Hội Sinh viên và bản thân sinh viên), không mở rộng ra toàn bộ hệ thống chính trị ngoài nhà trường.
  • Về không gian: Khảo sát sinh viên hệ chính quy tại 6 trường đại học trên địa bàn thành phố Hà Nội, đại diện cho các khối ngành đào tạo: Đại học Bách khoa Hà Nội (khối kỹ thuật), Học viện Kỹ thuật Quân sự (khối quân sự), Đại học Ngoại thương (khối kinh tế), Học viện Báo chí và Tuyên truyền (khối lý luận và báo chí), Đại học Sư phạm Hà Nội (khối sư phạm), và Đại học Nội vụ Hà Nội (khối hành chính, nhân văn).
  • Về thời gian: Khảo sát dữ liệu thực tế giai đoạn 2016 - 2021; các quan điểm và giải pháp đề xuất định hướng giá trị thực hiện đến năm 2030.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã hệ thống hóa các tài liệu nghiên cứu liên quan theo ba nhóm chủ đề chính:

Nhóm 1: Các công trình nghiên cứu về đấu tranh phản bác quan điểm sai trái, thù địch.

  • Nghiên cứu quốc tế: Luận án tiến sĩ của Khăm Pheng Nan Tha Vông (1991) về xây dựng tổ chức cơ sở Đảng và bảo vệ nền tảng tư tưởng Đảng Nhân dân Cách mạng Lào dựa trên kinh nghiệm của Đảng Cộng sản Việt Nam; sách dịch "Giắc cơ Deria, những bóng ma của Mác" (Nxb Chính trị quốc gia, 1994) khẳng định giá trị lịch sử và di sản của chủ nghĩa Mác; luận án của Bun Đuông Cay Xơn (2005) về nhiệm vụ công tác tư tưởng của Đảng Nhân dân Cách mạng Lào; công trình của Manila Vannucci (2007) về hiện tượng bạo lực lời nói và bắt nạt trên không gian mạng; tác phẩm "Cách mạng công nghiệp lần thứ tư" của Klaus Schwab (2018) luận giải việc công nghệ mạng bị lợi dụng để xuyên tạc thông tin và định hướng sai lệch nhận thức xã hội.
  • Nghiên cứu trong nước: Kỷ yếu của Ban Tư tưởng - Văn hóa Trung ương (2005); sách "Vững bước trên con đường đã chọn" của Hội đồng Lý luận Trung ương (2002); sách "Chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô và Đông Âu - nguyên nhân sụp đổ và bài học kinh nghiệm" của Ban Tuyên giáo Thành ủy Hà Nội (2002); sách "Nhận dạng các quan điểm sai trái, thù địch" do Hồng Vinh chủ biên (2005); các công trình của Trần Hữu Tuyên (2012), Nguyễn Mạnh Hưởng (2013), Vũ Văn Phúc (2013), Nguyễn Chí Thảo (2013), Nguyễn Bá Dương và Trần Hoài Trung (2015), Nguyễn Bá Dương (2016), Phạm Văn Phong (2019), Mai Yến Nga (2020), Vũ Văn Hiền (2020), Kỷ yếu Hội thảo quốc gia do Bộ Công an, Ban Tuyên giáo Trung ương và Hội đồng Lý luận Trung ương đồng tổ chức (2020), Đào Văn Mạc (2021), Kỷ yếu Hội thảo khoa học do Học viện Báo chí và Tuyên truyền chủ trì (2022). Các tài liệu này tập trung nhận diện âm mưu chống phá nền tảng tư tưởng, xuyên tạc Cương lĩnh, lịch sử Đảng, hạ thấp uy tín lãnh đạo và kích động "tự diễn biến", "tự chuyển hóa".

Nhóm 2: Các công trình nghiên cứu về giáo dục ý thức đấu tranh phản bác quan điểm sai trái, thù địch.

  • Nghiên cứu quốc tế: Elle Hunt (2016) trên The Guardian về tin giả và kỹ năng nhận diện tin giả; Liu Yong Zhi (2017) về sự thẩm thấu hệ tư tưởng phương Tây qua internet tại Trung Quốc; Jan và cộng sự (2019) về vai trò của năng lực thông tin (information literacy) trong việc nhận biết và loại bỏ tin giả; Zheng Zhi Chao (2019) trên Tạp chí Lý luận Bắc Kinh về tuyên truyền chủ nghĩa Mác nhằm bảo đảm an ninh hệ tư tưởng trên không gian mạng.
  • Nghiên cứu trong nước: Sách của Lê Minh Vụ chủ biên (2011) về ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa; Phạm Thành Trung (2021) về định hướng tư tưởng bộ đội trên không gian mạng; Lê Văn Thắng và Nguyễn Đức Hà (2020) về vai trò của lực lượng Công an nhân dân; các nghiên cứu của Vũ Văn Phúc và Ngô Văn Thạo (2013), Dương Quang Tùng (2016), Vũ Thị Thanh Tâm (2016), Cao Văn Thống chủ biên (2016), Phạm Văn Giang (2017), Nguyễn Thị Thu Hà (2019), Trần Thị Anh Đào (2020), Phạm Thị Hoa (2020), Tô Duy Ánh (2021), Trần Tiến Duẩn (2021), Bùi Đình Bôn (2022). Các nghiên cứu này chỉ rõ tầm quan trọng của việc bồi dưỡng bản lĩnh chính trị, nâng cao nhận thức và trách nhiệm công dân trước các thông tin sai lệch.

Nhóm 3: Các công trình nghiên cứu liên quan đến giáo dục ý thức đấu tranh trên mạng xã hội cho thanh thiếu niên, sinh viên.

  • Nghiên cứu quốc tế: Isak Ladegaard (2012) về mục đích sử dụng mạng xã hội của giới trẻ; Sophie Tan-Ehrhardt (2013) về thói quen sử dụng internet của độ tuổi 15-24; David Kirkpatrick (2016) trong cuốn sách về hiệu ứng mạng xã hội; tài liệu của Ban Tuyên truyền Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc (2018); Ross, Heisel, Iung và Stieglitz (2018) về tính không hiệu quả của các thông điệp cảnh báo tin giả và đề xuất nâng cao nhận thức người dùng; báo cáo của Sina (2019) về mạng Weibo trong các trường đại học Trung Quốc; Zheng Zhi Chao (2019) về đại chúng hóa chủ nghĩa Mác trên mạng; John Henley (2020) về mô hình giáo dục chống tin giả tại trường học của Phần Lan.
  • Nghiên cứu trong nước: Công trình của Mai Đức Ngọc chủ biên (2021) làm rõ khái niệm, chủ thể, nội dung, phương thức bảo vệ nền tảng tư tưởng trên mạng xã hội và kinh nghiệm quốc tế.

Khoảng trống nghiên cứu được luận án chỉ ra: Các công trình đã công bố chủ yếu hướng tới đối tượng là cán bộ, đảng viên, lực lượng vũ trang hoặc người dân nói chung; một số ít nghiên cứu sinh viên nhưng chỉ tiếp cận ở góc độ giáo dục chính trị tư tưởng tổng quát. Chưa có công trình nào khảo sát thực trạng một cách toàn diện, hệ thống về giáo dục ý thức đấu tranh phản bác quan điểm sai trái, thù địch trên mạng xã hội cho sinh viên các trường đại học tại Hà Nội dưới góc độ chuyên ngành Công tác tư tưởng, đồng thời xây dựng hệ thống giải pháp đồng bộ có tính khả thi đến năm 2030.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án xác định các cơ sở lý luận, hệ thống khái niệm công cụ và phương pháp nghiên cứu như sau:

Cơ sở lý luận và hệ thống khái niệm:

  • Cơ sở lý luận nền tảng: Chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về công tác tư tưởng, lý luận và bảo vệ nền tảng tư tưởng trong tình hình mới (trọng tâm là tinh thần Nghị quyết số 35-NQ/TW của Bộ Chính trị).
  • Quan điểm sai trái, thù địch: Là những quan điểm trái ngược với lập trường, lợi ích của giai cấp công nhân và nhân dân lao động Việt Nam, đối lập với nền tảng tư tưởng của Đảng Cộng sản Việt Nam và Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, thể hiện qua hành vi tuyên truyền, xuyên tạc, phát tán thông tin xấu độc, bịa đặt nhằm gây rối loạn thông tin, mất ổn định an ninh chính trị và trật tự xã hội.
  • Quan điểm sai trái, thù địch trên mạng xã hội: Là những quan điểm nhận thức sai lệch đi ngược lại nền tảng tư tưởng, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước được đăng tải trên không gian mạng nhằm gây nhiễu loạn thông tin, mất an ninh chính trị và trật tự xã hội.
  • Đấu tranh phản bác quan điểm sai trái, thù địch: Theo nghĩa hẹp, là khả năng nhận biết, dùng lý lẽ, cơ sở khoa học để loại bỏ các quan điểm sai trái, thù địch; theo nghĩa rộng, là hoạt động đấu tranh tư tưởng sử dụng luận cứ, luận chứng khoa học để vạch trần bản chất phản cách mạng, phản khoa học, phủ nhận và bác bỏ các quan điểm thù địch nhằm bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.
  • Ý thức đấu tranh phản bác quan điểm sai trái, thù địch trên mạng xã hội của sinh viên: Được cấu thành từ ba yếu tố có quan hệ biện chứng: (1) Nhận thức chính trị (tri thức lý luận, khả năng nhận diện thông tin xuyên tạc); (2) Thái độ, niềm tin (lập trường vững vàng, tinh thần không đồng tình, phê phán cái sai); (3) Ý chí (ý chí sẵn sàng, quyết tâm sử dụng luận cứ khoa học để phản bác trên không gian mạng).
  • Giáo dục ý thức đấu tranh phản bác quan điểm sai trái, thù địch trên mạng xã hội cho sinh viên: Quá trình tác động có mục đích, có kế hoạch của các chủ thể giáo dục bằng nội dung, phương pháp, hình thức phù hợp nhằm trang bị tri thức khoa học, định hướng niềm tin, rèn luyện ý chí và biến đổi thành hành động thực tiễn tích cực của sinh viên trên mạng xã hội.

Phương pháp nghiên cứu:

  • Phương pháp luận: Dựa trên phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử; vận dụng các nguyên tắc khách quan, phát huy tính năng động chủ quan của ý thức, quan điểm toàn diện, quan điểm phát triển, quan điểm lịch sử - cụ thể và nguyên tắc lý luận gắn liền với thực tiễn.
  • Phương pháp nghiên cứu cụ thể:
    • Phương pháp lịch sử và lôgic: Phân tích tiến trình và sự vận động của các công trình nghiên cứu đi trước, rút ra các nội dung cốt lõi của công tác tư tưởng.
    • Phương pháp phân tích và tổng hợp: Làm rõ các yếu tố cấu thành, cấu trúc, mối liên hệ bản chất của hoạt động giáo dục ý thức đấu tranh tư tưởng cho sinh viên.
    • Phương pháp thống kê và nghiên cứu tài liệu: Khai thác văn bản chỉ đạo của Đảng, Nhà nước, báo cáo tổng kết của Thành ủy Hà Nội, Thành Đoàn Hà Nội, Hội Sinh viên thành phố Hà Nội và tài liệu nội bộ từ các trường đại học.
    • Phương pháp điều tra xã hội học: Thiết kế bảng hỏi cấu trúc, chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng mang tính đại diện tại 6 trường đại học trên địa bàn Hà Nội đối với sinh viên chính quy, xử lý số liệu khảo sát định lượng phản ánh thực trạng nhận thức, thái độ và hành vi của sinh viên.
    • Phương pháp phỏng vấn chuyên gia: Thu thập ý kiến định tính từ cán bộ quản lý, giảng viên lý luận chính trị và chuyên gia công tác tư tưởng.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án

Chương này dành cho việc phân loại, phân tích sâu các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước thành ba nhóm vấn đề chính như đã trình bày ở phần tổng quan tài liệu. Tác giả chỉ ra các điểm đồng thuận khoa học: khẳng định tính phức tạp, gay gắt của cuộc đấu tranh trên không gian mạng và tầm quan trọng của việc xây dựng "sức đề kháng" tư tưởng cho thế hệ trẻ. Chương 1 làm rõ khoảng trống khoa học: thiếu vắng một nghiên cứu chuyên biệt từ góc độ khoa học công tác tư tưởng khảo sát toàn diện thực trạng tại các trường đại học ở Hà Nội trong giai đoạn mạng xã hội bùng nổ, qua đó khẳng định sự cần thiết và hướng đi độc lập của luận án.

Chương 2: Giáo dục ý thức đấu tranh phản bác quan điểm sai trái, thù địch trên mạng xã hội cho sinh viên - Một số vấn đề lý luận

Chương 2 hoàn thiện hệ thống cơ sở lý luận của đề tài thông qua các nội dung:

  • Xác định các chủ thể giáo dục trong nhà trường theo ba cấp độ:
    1. Chủ thể lãnh đạo, quản lý: Đảng ủy, Ban Giám hiệu, Hội đồng trường; giữ vai trò định hướng chính trị, tổ chức và kiểm tra toàn bộ quá trình giáo dục.
    2. Chủ thể trực tiếp triển khai: Giảng viên các bộ môn lý luận chính trị; cán bộ Phòng Công tác sinh viên, Đoàn Thanh niên, Hội Sinh viên, Ban Quản lý ký túc xá, chủ nhiệm các câu lạc bộ.
    3. Bản thân sinh viên: Vừa là đối tượng tiếp nhận vừa là chủ thể của quá trình tự giáo dục, tự rèn luyện văn hóa ứng xử trên mạng xã hội.
  • Xác định 5 nội dung giáo dục trọng tâm:
    1. Giáo dục tri thức nền tảng, bền vững của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh.
    2. Giáo dục đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước và các thành tựu của công cuộc đổi mới.
    3. Giáo dục nhận diện các âm mưu, thủ đoạn chống phá mới trên mạng xã hội (tài khoản giả mạo người nổi tiếng, xây dựng "thủ lĩnh ảo", sử dụng các ứng dụng như WhatsApp, FireChat để kêu gọi biểu tình ảo).
    4. Giáo dục truyền thống yêu nước, lịch sử dân tộc và lòng tự hào dân tộc.
    5. Giáo dục kỹ năng sử dụng mạng xã hội văn minh, an toàn, kỹ năng phân biệt thông tin giả và biện pháp tự bảo vệ thông tin cá nhân.
  • Phân tích các yếu tố tác động đến hiệu quả giáo dục: Môi trường mạng xã hội, bối cảnh kinh tế - chính trị quốc tế, sự phối hợp giữa gia đình - nhà trường - xã hội, và đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi sinh viên.

Chương 3: Giáo dục ý thức đấu tranh phản bác quan điểm sai trái, thù địch trên mạng xã hội cho sinh viên các trường đại học ở thành phố Hà Nội hiện nay - Thực trạng và vấn đề đặt ra

Chương này đánh giá tình hình thực tế thông qua việc xử lý dữ liệu khảo sát tại 6 trường đại học trên địa bàn Hà Nội trong giai đoạn 2016 - 2021. Luận án sử dụng các hệ thống bảng và biểu đồ thống kê để phản ánh chi tiết các khía cạnh:

Nhóm dữ liệu khảo sát Nội dung thể hiện trong văn bản luận án
Nhận thức và thái độ của sinh viên Nhận thức về sự cần thiết của giáo dục ý thức đấu tranh; mức độ tin tưởng vào sự nghiệp đổi mới của đất nước; thái độ đối với quan điểm sai trái, thù địch trên mạng xã hội (Bảng 3.2; Biểu đồ 3.1, 3.2, 3.3, 3.5).
Hành vi và kỹ năng thực tế của sinh viên Hành động của sinh viên khi gặp luận điệu sai trái; tỷ lệ hành động tích cực ngăn chặn thông tin xấu độc trên mạng xã hội; các trang mạng xã hội thường dùng (Bảng 3.3, 3.7; Biểu đồ 3.6).
Đánh giá hoạt động đào tạo và phương pháp giáo dục Kết quả sinh viên đạt được qua các học phần lý luận chính trị/ý thức chính trị; nhận xét của sinh viên về các môn học này; mức độ quan tâm và thái độ của sinh viên đối với các phương pháp, hình thức giáo dục (Bảng 3.4, 3.5, 3.6, 3.11; Biểu đồ 3.4).
Đời sống, phong trào và các vấn đề xã hội của sinh viên Ý kiến của giảng viên về hành động bảo vệ cái đúng; các phong trào thực tế và hoạt động tình nguyện sinh viên tham gia; điều sinh viên quan tâm nhất hiện nay; các biểu hiện đáng lo ngại về đạo đức, lối sống; dữ liệu tốt nghiệp lần đầu tại Trường Đại học Nội vụ Hà Nội (Bảng 3.1, 3.8, 3.9, 3.10; Biểu đồ 3.7, 3.8).

Thực trạng cho thấy: Đa số sinh viên có nhận thức đúng đắn về vai trò của việc bảo vệ nền tảng tư tưởng, tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng. Tuy nhiên, vẫn còn những hạn chế: một bộ phận sinh viên thờ ơ chính trị, thụ động khi tiếp cận thông tin tiêu cực, thiếu kỹ năng lập luận phản bác trên không gian mạng; phương pháp giảng dạy lý luận chính trị tại một số cơ sở còn đơn điệu, các trang fanpage hoặc câu lạc bộ truyền thông sinh viên chưa khai thác hết vai trò định hướng dư luận.

Chương 4: Quan điểm và giải pháp tăng cường giáo dục ý thức đấu tranh phản bác quan điểm sai trái, thù địch trên mạng xã hội cho sinh viên các trường đại học ở thành phố Hà Nội hiện nay

Trên cơ sở kết quả thực trạng, chương 4 xác lập các định hướng và giải pháp cụ thể:

  • Hệ thống quan điểm chỉ đạo: Giữ vững tính Đảng, tính khoa học; gắn kết chặt chẽ giữa "xây" và "chống", lấy "xây" làm căn bản; phát huy vai trò của tổ chức Đảng và tinh thần chủ động tự rèn luyện của sinh viên; đồng bộ giữa giáo dục trong nhà trường với quản lý không gian mạng.
  • Hệ thống giải pháp thuộc chuyên ngành công tác tư tưởng:
    1. Nâng cao nhận thức, trách nhiệm lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng ủy, Ban Giám hiệu và các tổ chức đoàn thể trong trường đại học.
    2. Đổi mới nội dung, chương trình, phương pháp giảng dạy các môn lý luận chính trị theo hướng gắn lý luận với đấu tranh tư tưởng thực tiễn trên mạng xã hội.
    3. Bồi dưỡng kiến thức, kỹ năng nhận diện và đấu tranh phản bác thông tin xấu độc, kỹ năng công nghệ thông tin cho sinh viên.
    4. Xây dựng và phát huy vai trò của các kênh truyền thông chính thống trong nhà trường (trang web, fanpage, câu lạc bộ truyền thông) để cung cấp thông tin kịp thời, định hướng dư luận.
    5. Đẩy mạnh phong trào tự giáo dục, tự rèn luyện và xây dựng văn hóa ứng xử chuẩn mực trên mạng xã hội trong sinh viên đến năm 2030.

Kết quả và những đóng góp mới

Về mặt lý luận:

  • Hệ thống hóa và xác định rõ các khái niệm công cụ: quan điểm sai trái, thù địch; quan điểm sai trái, thù địch trên mạng xã hội; đấu tranh phản bác quan điểm sai trái, thù địch; ý thức đấu tranh và giáo dục ý thức đấu tranh phản bác quan điểm sai trái, thù địch trên mạng xã hội cho sinh viên.
  • Phân tích cấu trúc ý thức đấu tranh gồm ba thành tố liên kết chặt chẽ (nhận thức - niềm tin - ý chí) dưới góc độ khoa học công tác tư tưởng, đồng thời xác lập tính liên tục của quá trình giáo dục ý thức tư tưởng từ bậc học phổ thông lên bậc đại học.

Về mặt thực tiễn:

  • Phân tích, đánh giá thực trạng giáo dục ý thức đấu tranh phản bác quan điểm sai trái, thù địch trên mạng xã hội tại 6 trường đại học trên địa bàn Hà Nội đại diện cho các khối ngành đào tạo trong giai đoạn 2016 - 2021, chỉ rõ các kết quả đạt được, khâu yếu kém và nguyên nhân.
  • Đề xuất hệ thống quan điểm định hướng và nhóm giải pháp có căn cứ khoa học, phù hợp với đặc thù công tác tư tưởng trong môi trường đại học tại Hà Nội, có ý nghĩa áp dụng thực tiễn đến năm 2030.
  • Kết quả nghiên cứu cung cấp tư liệu phục vụ giảng dạy, học tập 5 môn lý luận chính trị: Triết học Mác - Lênin, Kinh tế chính trị Mác - Lênin, Chủ nghĩa xã hội khoa học, Tư tưởng Hồ Chí Minh, Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam; đồng thời hỗ trợ xây dựng chương trình tập huấn, tổ chức hội thảo khoa học và hoạch định chính sách quản lý sinh viên.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của nghiên cứu:

  • Phạm vi địa bàn và đối tượng khảo sát thực tế giới hạn trong 6 trường đại học trên địa bàn thành phố Hà Nội và tập trung vào đối tượng sinh viên hệ chính quy, chưa bao quát sinh viên hệ không chính quy và các trường đại học ngoài công lập.
  • Phạm vi chủ thể nghiên cứu tập trung vào các lực lượng bên trong cơ sở giáo dục đại học, chưa đánh giá sâu sự phối hợp với các chủ thể bên ngoài hệ thống chính trị xã hội.
  • Khung thời gian dữ liệu điều tra thực tiễn dừng lại ở giai đoạn 2016 - 2021.

Hướng nghiên cứu tiếp:

  • Mở rộng phạm vi khảo sát sang các cơ sở giáo dục đại học thuộc các địa phương khác hoặc trên phạm vi toàn quốc.
  • Khảo sát bổ sung các đối tượng người học khác như học viên sau đại học, sinh viên ngoài công lập và sinh viên các chương trình liên kết quốc tế.
  • Tiếp tục cập nhật những phương thức, thủ đoạn mới của các thế lực thù địch trên các nền tảng mạng xã hội mới xuất hiện sau năm 2021.

Giá trị tham khảo

Luận án mang lại giá trị tham khảo thực tế cho các nhóm đối tượng:

  • Giảng viên giảng dạy các môn lý luận chính trị: Khai thác nội dung chương 2 và chương 4 để lồng ghép các bài học thực tiễn về nhận diện thông tin xấu độc, minh họa các nguyên lý lý luận gắn với cuộc đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng trên mạng xã hội.
  • Cán bộ quản lý giáo dục, Đảng ủy, Ban Giám hiệu, Đoàn Thanh niên, Hội Sinh viên các trường đại học: Tham khảo các mô hình giải pháp ở chương 4 nhằm xây dựng quy chế ứng xử trên mạng, thành lập câu lạc bộ truyền thông và vận hành trang thông tin chính thống để định hướng sinh viên.
  • Nghiên cứu sinh, học viên cao học ngành Công tác tư tưởng, Chính trị học, Xây dựng Đảng: Kế thừa khung lý thuyết về cấu trúc ý thức đấu tranh tư tưởng và phương pháp thiết kế công cụ điều tra xã hội học trong nghiên cứu công tác tư tưởng.

Câu hỏi thường gặp

  1. Luận án khảo sát thực tế tại những trường đại học nào và đại diện cho các khối ngành gì? Luận án tiến hành khảo sát tại 6 trường đại học trên địa bàn thành phố Hà Nội, gồm: Đại học Bách khoa Hà Nội (đại diện khối ngành kỹ thuật), Học viện Kỹ thuật Quân sự (khối ngành quân sự), Đại học Ngoại thương (khối ngành kinh tế), Học viện Báo chí và Tuyên truyền (khối ngành lý luận chính trị, báo chí truyền thông), Đại học Sư phạm Hà Nội (khối ngành sư phạm) và Đại học Nội vụ Hà Nội (khối ngành hành chính, khoa học xã hội và nhân văn).

  2. Khái niệm ý thức đấu tranh phản bác quan điểm sai trái, thù địch trên mạng xã hội của sinh viên gồm những thành tố nào? Cấu trúc ý thức đấu tranh trong luận án được xác định gồm ba thành tố: (1) Nhận thức chính trị (tri thức lý luận và khả năng nhận biết bản chất luận điệu sai trái); (2) Thái độ, niềm tin (niềm tin vào sự lãnh đạo của Đảng và thái độ kiên quyết không đồng tình, phản đối luận điệu xuyên tạc); (3) Ý chí (ý chí sẵn sàng, quyết tâm sử dụng lý lẽ, luận cứ khoa học để phản bác trên không gian mạng).

  3. Các thế lực thù địch sử dụng những phương thức mới nào trên mạng xã hội để tác động đến sinh viên theo phản ánh của luận án? Văn bản luận án chỉ ra các thế lực thù địch tạo lập tài khoản giả mạo người nổi tiếng, dựng lên các "thủ lĩnh ảo", lợi dụng các ứng dụng công nghệ như WhatsApp, FireChat để liên lạc, phá sóng an ninh hoặc kích động biểu tình ảo trên không gian mạng, tận dụng hiệu ứng lan truyền theo cấp số nhân để lôi kéo sinh viên.

  4. Luận án đề xuất mấy nội dung giáo dục trọng tâm cho sinh viên? Luận án xác định 5 nội dung giáo dục: (1) Tri thức nền tảng của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; (2) Đường lối của Đảng, chính sách của Nhà nước và thành tựu đổi mới; (3) Nhận diện các nội dung, thủ đoạn xuyên tạc, thù địch; (4) Tình yêu quê hương đất nước, truyền thống lịch sử hào hùng của dân tộc; (5) Kỹ năng sử dụng mạng xã hội an toàn, văn hóa ứng xử trên mạng và cách phòng tránh thông tin độc hại.

  5. Kết quả nghiên cứu của luận án có thể ứng dụng trực tiếp vào giảng dạy những học phần nào? Kết quả của luận án được ứng dụng trực tiếp vào quá trình giảng dạy và học tập 5 học phần lý luận chính trị trong các trường đại học: Triết học Mác - Lênin, Kinh tế chính trị Mác - Lênin, Chủ nghĩa xã hội khoa học, Tư tưởng Hồ Chí Minh, và Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của Phạm Thúy Quỳnh Nga là công trình nghiên cứu chuyên khảo thuộc chuyên ngành Công tác tư tưởng, tập trung giải quyết vấn đề giáo dục ý thức đấu tranh phản bác quan điểm sai trái, thù địch trên mạng xã hội cho sinh viên các trường đại học tại Hà Nội. Tác giả đã hệ thống hóa cơ sở lý luận, làm rõ cấu trúc ba thành tố của ý thức đấu tranh và khảo sát toàn diện thực trạng tại 6 trường đại học tiêu biểu giai đoạn 2016 - 2021. Trên cơ sở đó, luận án đề xuất hệ thống 5 nhóm giải pháp đồng bộ từ góc độ công tác tư tưởng có giá trị ứng dụng thực tiễn trong công tác đào tạo, quản lý sinh viên và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng đến năm 2030.