Luận Án Tiến Sĩ: Nghiên Cứu Đối Chiếu Giới Từ Chỉ Không Gian Trong Ngôn Ngữ Học

Luận án tiến sĩ ngôn ngữ học đối chiếu giới từ chỉ không gian phân tích sâu về cấu trúc, chức năng và sự khác biệt trong các ngôn ngữ.

• Tác giả: Nguyễn Thị Nương
• Người hướng dẫn: PGS.TS Vũ Kim Bảng
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: Ngôn ngữ học so sánh, đối chiếu
• Đề tài: Đối chiếu giới từ chỉ không gian “auf/ in” trong tiếng Đức với “trên/ trong” trong tiếng Việt
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC TỪ NGỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU THỐNG KÊ TRONG LUẬN ÁN
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• MỞ ĐẦU
• 1. Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN
• 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu
• 1.1.1. Những nghiên cứu nói chung trên thế giới về giới từ định vị không gian
• 1.1.2. Những nghiên cứu trong nước về giới từ định vị không gian trong tiếng Việt
• 1.2. Một số lý thuyết về không gian trong ngôn ngữ học tri nhận
• 1.2.1. Khái niệm cơ bản về tri nhận và về không gian
• 1.2.2. Sự định vị và các đặc điểm định vị không gian trong ngôn ngữ học
• 1.2.3. Vị trí, hướng và các trục định vị không gian
• 1.2.4. Những quan điểm đa nghĩa về không gian trong ngôn ngữ học tri nhận
• 1.2.5. Tri nhận nghiệm thân
• 1.2.6. Các mô hình của ngôn ngữ học tri nhận
• 1.2.7. Ẩn dụ ý niệm và sự ý niệm hóa không gian
• 1.2.8. Sự tri nhận không gian với “con người là trung tâm” vũ trụ
• 1.2.9. Những chiến lược định vị và định hướng trong không gian
• 1.3. Một số lý thuyết về giới từ trong tiếng Đức và tiếng Việt
• 1.3.1. Khái niệm “giới từ” trong tiếng Đức
• 1.3.2. Khái niệm “giới từ” trong tiếng Việt
• 1.3.3. Nghĩa của giới từ trong ngữ nghĩa học truyền thống và ngữ nghĩa học tri nhận
• 1.3.4. Hệ thống các giới từ chỉ không gian trong tiếng Đức và tiếng Việt
• 1.4. Một số cơ sở lý luận về ngôn ngữ học đối chiếu
• 1.4.1. Khái niệm ngôn ngữ học so sánh - đối chiếu
• 1.4.2. Các bình diện đối chiếu ngôn ngữ
• 1.4.3. Về nghiên cứu đối chiếu ngữ nghĩa và tương đương về ngữ nghĩa của từ giữa các ngôn ngữ
• 1.4.4. Một số vấn đề về ngôn ngữ học so sánh đối chiếu và đối chiếu ngôn ngữ
• 2. Chương 2: ĐẶC ĐIỂM NGỮ NGHĨA CÁC GIỚI TỪ CHỈ KHÔNG GIAN “AUF/ IN” TRONG TIẾNG ĐỨC ĐỐI CHIẾU VỚI TIẾNG VIỆT
• 2.1. Giới từ chỉ không gian trong tiếng Đức
• 2.2. Giới từ “auf/in” trong tiếng Đức đối chiếu với tiếng Việt
• 2.2.1. Đặc điểm ngữ nghĩa giới từ định vị không gian “auf” đối chiếu với tiếng Việt
• 2.2.2. Đặc điểm ngữ nghĩa giới từ tri nhận không gian “in” trong tiếng Đức đối chiếu với tiếng Việt
• 3. Chương 3: ĐỐI CHIẾU CƠ SỞ TRI NHẬN KHÔNG GIAN CỦA GIỚI TỪ “AUF/IN” TRONG TIẾNG ĐỨC VỚI TIẾNG VIỆT
• 3.1. Sự đa dạng của tri nhận
• 3.1.1. Một vài biểu hiện của sự đa dạng tri nhận trong phạm vi không gian ngôn ngữ học
• 3.1.2. So sánh về tri nhận định vị không gian
• 3.2. Sự tri nhận không gian của giới từ “auf/ in” trong tiếng Đức đối chiếu với tiếng Việt
• 3.2.1. Sự giống nhau
• 3.2.2. Sự khác nhau giữa giới từ “auf/ in” trong tiếng Đức với “trên/trong” trong tiếng Việt
• 3.3. Đối chiếu giới từ auf/in với các giới từ tương đương trong tiếng Việt nhìn từ góc độ tri nhận
• 3.3.1. Về nội dung định vị có tính tôpô
• 3.3.2. Sự khác biệt về nội dung định vị
• 3.3.3. Giới từ “auf” nhìn từ góc độ tri nhận đối chiếu với tiếng Việt
• 3.3.4. Giới từ “in” nhìn từ góc độ tri nhận đối chiếu với tiếng Việt
• 4. Chương 4: KHẢO SÁT THỰC TIỄN SỬ DỤNG CÁC GIỚI TỪ “AUF” VÀ “IN” TRONG TÁC PHẨM “ĐO THẾ GIỚI” VỚI BẢN DỊCH TIẾNG VIỆT
• 4.1. Nghiên cứu thực tiễn
• 4.1.1. Nghiên cứu định lượng
• 4.1.2. Phân tích bản dịch sang tiếng Việt của những giới từ chỉ địa điểm
• 4.2. Một số nhận xét
• 4.2.1. Ảnh hưởng của khái niệm “hình thái tiêu chuẩn”
• 4.2.2. Ảnh hưởng của đặc điểm địa lý
• 4.2.3. Ảnh hưởng của đặc điểm xã hội
• 4.2.4. Ảnh hưởng của khái niệm “đường bao”
• 4.2.5. Sự khác nhau chi tiết khi nhận thức về không gian
• 4.2.6. Thói quen khi sử dụng giới từ chỉ địa điểm
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý luận

Luận án tiến sĩ này tập trung vào việc phân tích và đối chiếu giới từ chỉ không gian trong tiếng Đức và tiếng Việt, đặc biệt là hai giới từ 'auf' và 'in'. Nghiên cứu này không chỉ giúp làm rõ các đặc điểm ngữ nghĩa của giới từ mà còn chỉ ra những khác biệt và tương đồng trong cách sử dụng giữa hai ngôn ngữ. Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng ngôn ngữ học tri nhận đóng vai trò quan trọng trong việc hiểu biết về không gian. Theo đó, việc định vị không gian trong ngôn ngữ không chỉ là vấn đề ngữ nghĩa mà còn liên quan đến văn hóa và tư duy của người sử dụng. Luận án sẽ tổng hợp các lý thuyết về không gian trong ngôn ngữ học tri nhận, từ đó xây dựng cơ sở lý luận cho việc phân tích các giới từ trong tiếng Đức và tiếng Việt.

1.1. Những nghiên cứu nói chung trên thế giới về giới từ định vị không gian

Nghiên cứu về giới từ chỉ không gian đã được thực hiện rộng rãi trên thế giới. Các tác giả như Fillmore và Talmy đã chỉ ra rằng giới từ không chỉ mang ý nghĩa ngữ nghĩa mà còn phản ánh cách mà người sử dụng nhận thức về không gian. Sự khác biệt trong cách sử dụng giới từ giữa các ngôn ngữ có thể dẫn đến những hiểu lầm trong giao tiếp. Do đó, việc nghiên cứu và đối chiếu các giới từ này là cần thiết để nâng cao hiệu quả giao tiếp giữa các nền văn hóa khác nhau.

1.2. Một số lý thuyết về không gian trong ngôn ngữ học tri nhận

Lý thuyết về không gian trong ngôn ngữ học tri nhận nhấn mạnh rằng không gian không chỉ là một khái niệm vật lý mà còn là một khái niệm tâm lý. Các mô hình tri nhận cho thấy rằng cách mà con người định vị không gian có thể khác nhau tùy thuộc vào ngôn ngữ và văn hóa. Điều này có nghĩa là việc sử dụng giới từ trong tiếng Đức và tiếng Việt có thể phản ánh những cách nhìn nhận khác nhau về không gian. Luận án sẽ phân tích các mô hình này để làm rõ hơn về cách mà người Đức và người Việt sử dụng giới từ chỉ không gian.

II. Đặc điểm ngữ nghĩa các giới từ chỉ không gian auf in trong tiếng Đức đối chiếu với tiếng Việt

Chương này sẽ đi sâu vào việc phân tích ngữ nghĩa của hai giới từ 'auf' và 'in' trong tiếng Đức và đối chiếu với 'trên' và 'trong' trong tiếng Việt. Giới từ 'auf' thường được sử dụng để chỉ vị trí trên bề mặt, trong khi 'in' chỉ vị trí bên trong một không gian nào đó. Sự khác biệt này không chỉ nằm ở ngữ nghĩa mà còn ở cách mà người sử dụng ngôn ngữ cảm nhận về không gian. Việc phân tích này sẽ giúp làm rõ hơn về cách mà các giới từ này được sử dụng trong các ngữ cảnh khác nhau, từ đó chỉ ra những điểm tương đồng và khác biệt trong cách nhận thức không gian giữa hai ngôn ngữ.

2.1. Đặc điểm ngữ nghĩa giới từ định vị không gian auf

Giới từ 'auf' trong tiếng Đức thường được sử dụng để chỉ vị trí trên bề mặt của một vật thể. Ví dụ, câu 'Das Buch liegt auf dem Tisch' (Cuốn sách nằm trên bàn) cho thấy rõ ràng cách mà giới từ này được sử dụng để chỉ vị trí. Trong khi đó, trong tiếng Việt, 'trên' cũng mang ý nghĩa tương tự. Tuy nhiên, sự khác biệt có thể xuất hiện trong các ngữ cảnh cụ thể, nơi mà người Đức có thể sử dụng 'auf' trong những tình huống mà người Việt lại chọn 'trên'. Điều này cho thấy rằng việc hiểu rõ ngữ nghĩa của giới từ là rất quan trọng trong việc giao tiếp hiệu quả.

2.2. Đặc điểm ngữ nghĩa giới từ tri nhận không gian in

Giới từ 'in' trong tiếng Đức được sử dụng để chỉ vị trí bên trong một không gian nào đó, như trong câu 'Die Katze ist in der Box' (Con mèo ở trong hộp). Tương tự, 'trong' trong tiếng Việt cũng mang ý nghĩa tương tự. Tuy nhiên, sự khác biệt có thể xuất hiện khi người sử dụng ngôn ngữ diễn đạt các khái niệm phức tạp hơn về không gian. Việc phân tích ngữ nghĩa của 'in' và 'trong' sẽ giúp làm rõ hơn về cách mà người Đức và người Việt nhận thức không gian bên trong, từ đó chỉ ra những điểm tương đồng và khác biệt trong cách sử dụng.

III. Đối chiếu cơ sở tri nhận không gian của giới từ auf in trong tiếng Đức với tiếng Việt

Chương này sẽ tập trung vào việc đối chiếu cơ sở tri nhận không gian của giới từ 'auf/in' trong tiếng Đức với 'trên/trong' trong tiếng Việt. Sự đa dạng trong tri nhận không gian có thể dẫn đến những khác biệt trong cách sử dụng giới từ giữa hai ngôn ngữ. Việc phân tích này sẽ giúp làm rõ hơn về cách mà người Đức và người Việt định vị không gian, từ đó chỉ ra những điểm tương đồng và khác biệt trong cách mà họ cảm nhận về không gian.

3.1. Sự đa dạng của tri nhận

Tri nhận không gian là một khái niệm phức tạp, bao gồm nhiều yếu tố như vị trí, hướng và các trục định vị không gian. Sự đa dạng trong tri nhận không gian có thể dẫn đến những khác biệt trong cách mà người sử dụng ngôn ngữ diễn đạt các khái niệm không gian. Việc phân tích sự đa dạng này sẽ giúp làm rõ hơn về cách mà người Đức và người Việt sử dụng giới từ chỉ không gian, từ đó chỉ ra những điểm tương đồng và khác biệt trong cách nhận thức không gian.

3.2. Sự giống nhau và khác nhau giữa giới từ auf in trong tiếng Đức với trên trong trong tiếng Việt

Sự giống nhau và khác nhau giữa giới từ 'auf/in' trong tiếng Đức và 'trên/trong' trong tiếng Việt có thể được phân tích từ nhiều góc độ khác nhau. Trong khi cả hai cặp giới từ này đều chỉ vị trí không gian, cách mà chúng được sử dụng trong các ngữ cảnh cụ thể có thể khác nhau. Việc phân tích này sẽ giúp làm rõ hơn về cách mà người Đức và người Việt nhận thức không gian, từ đó chỉ ra những điểm tương đồng và khác biệt trong cách sử dụng.

IV. Khảo sát thực tiễn sử dụng các giới từ auf và in trong tác phẩm Đo thế giới với bản dịch tiếng Việt

Chương này sẽ tiến hành khảo sát thực tiễn việc sử dụng các giới từ 'auf' và 'in' trong tác phẩm 'Die Vermessung der Welt' (Đo thế giới) của Daniel Kehlmann và bản dịch tiếng Việt của Lê Quang. Việc phân tích này sẽ giúp làm rõ hơn về cách mà các giới từ này được sử dụng trong các ngữ cảnh cụ thể, từ đó chỉ ra những điểm tương đồng và khác biệt trong cách sử dụng giữa hai ngôn ngữ.

4.1. Nghiên cứu thực tiễn

Nghiên cứu thực tiễn sẽ được thực hiện thông qua việc phân tích các giới từ chỉ không gian trong tác phẩm 'Đo thế giới'. Việc khảo sát này sẽ giúp làm rõ hơn về cách mà các giới từ này được sử dụng trong các ngữ cảnh cụ thể, từ đó chỉ ra những điểm tương đồng và khác biệt trong cách sử dụng giữa tiếng Đức và tiếng Việt.

4.2. Ảnh hưởng của khái niệm hình thái tiêu chuẩn

Khái niệm 'hình thái tiêu chuẩn' có thể ảnh hưởng đến cách mà người sử dụng ngôn ngữ diễn đạt các khái niệm không gian. Việc phân tích ảnh hưởng này sẽ giúp làm rõ hơn về cách mà các giới từ được sử dụng trong các ngữ cảnh cụ thể, từ đó chỉ ra những điểm tương đồng và khác biệt trong cách sử dụng giữa tiếng Đức và tiếng Việt.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Luận án tiến sĩ ngữ văn và ngôn ngữ học mang tên "Đối chiếu giới từ chỉ không gian 'auf/in' trong tiếng Đức với 'trên/trong' trong tiếng Việt" của nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Nương (chuyên ngành Ngôn ngữ học so sánh, đối chiếu - Mã số: 9.24, Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam - Học viện Khoa học Xã hội, người hướng dẫn: PGS.TS Vũ Kim Bảng) là công trình nghiên cứu tiên phong trong việc giải mã cơ chế tri nhận không gian xuyên ngôn ngữ giữa một ngôn ngữ biến hình, hòa kết (tiếng Đức) và một ngôn ngữ đơn lập, không biến hình (tiếng Việt). Trong bối cảnh giao lưu học thuật và hội nhập quốc tế, việc phân tích sự tương đồng và dị biệt giữa các hệ thống giới từ không gian đóng vai trò quyết định trong việc khắc phục rào cản thụ đắc ngôn ngữ thứ hai và nâng cao chất lượng dịch thuật chuyên sâu.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) trọng tâm xuất phát từ việc các nghiên cứu trước đây tại Việt Nam chủ yếu tiếp cận giới từ dưới góc độ ngữ pháp truyền thống hoặc ngữ nghĩa cấu trúc thuần túy, phân loại giới từ như một lớp "hư từ" (Nguyễn Kim Thản, 1977; Đinh Văn Đức, 2001) hoặc "kết từ" (Diệp Quang Ban, 1998) mà chưa đi sâu vào bản chất tri nhận luận. Luận án giải quyết trực tiếp ba câu hỏi nghiên cứu then chốt:

1. RQ1: Cấu trúc ngữ nghĩa và mạng lưới đa nghĩa của cặp giới từ không gian "auf/in" trong tiếng Đức và "trên/trong" trong tiếng Việt được tổ chức theo những quy luật ngữ nghĩa học tri nhận nào?
2. RQ2: Cơ chế tri nhận không gian (bao gồm nghiệm thân, tôpô học, sơ đồ hình ảnh và nguyên lý dĩ nhân vi trung) quy định sự lựa chọn và chuyển dịch ý niệm giữa hai ngôn ngữ ra sao?
3. RQ3: Những nhân tố tri nhận nào (hình thái tiêu chuẩn, đường bao, đặc điểm địa lý - xã hội) chi phối thực tiễn dịch thuật và tạo ra các độ lệch chuẩn ngữ nghĩa giữa bản gốc tiếng Đức và bản dịch tiếng Việt?

Luận án đặt ra hai giả thuyết khoa học:

• H1: Bản chất của giới từ không gian không phải là hư từ vô nghĩa mà là công cụ mã hóa kịch cảnh không gian (spatial scene) và trải nghiệm nghiệm thân (embodied cognition), trong đó mỗi giới từ sở hữu một nghĩa nguyên thủy (proto-scene) mang tính tôpô học.
• H2: Sự khác biệt giữa tiếng Đức và tiếng Việt trong việc sử dụng giới từ không gian bắt nguồn từ các chiến lược ý niệm hóa khác nhau về chiều kích hình học, đường bao và tư thế tương tác của con người với môi trường tự nhiên - xã hội.

Khung lý thuyết của luận án tích hợp Ngôn ngữ học Tri nhận (Cognitive Linguistics), Ngữ pháp Tri nhận (Cognitive Grammar - Langacker, 1987, 2008), Ẩn dụ Ý niệm (Conceptual Metaphor - Lakoff & Johnson, 1980), Ngữ nghĩa học Giới từ nghiệm thân (Embodied Prepositional Semantics - Tyler & Evans, 2003) và Tôpô học Ngôn ngữ (Linguistic Topology - Herskovits, 1986; Talmy, 2000). Luận án được thực hiện trên quy mô ngữ liệu đối chiếu sâu rộng gồm 146 tài liệu tham khảo chuyên ngành (62 tài liệu tiếng Việt, 84 tài liệu ngoại văn), khảo sát định lượng toàn diện văn bản tác phẩm văn học kinh điển "Die Vermessung der Welt" (Daniel Kehlmann, 2006) và bản dịch "Đo thế giới" (Lê Quang) cùng cứ liệu đối chứng từ "Die Blechtrommel" (Günter Grass, 1959), "Das Parfum" (Patrick Süskind, 1985) và "Berlin Alexanderplatz" (Alfred Döblin, 1929). Giới từ "in" chiếm 23% và "auf" chiếm 6% tổng tần suất xuất hiện của toàn bộ hệ thống giới từ trong văn bản khảo sát, mang lại giá trị định lượng vững chắc cho các kết luận khoa học.

---

Literature Review và Positioning

Nghiên cứu về không gian và giới từ không gian trong lịch sử ngôn ngữ học thế giới đã trải qua bước chuyển từ cấu trúc luận hình thức sang ngữ nghĩa học tri nhận. Các tác giả tiên phong như A. Herskovits (1986) khẳng định mỗi giới từ định vị đều sở hữu một "nghĩa lý tưởng" (ideal meaning) mang bản chất hình học thuần túy tồn tại trong không gian của các đường, điểm, mặt phẳng và các quan hệ tiếp xúc, bao hàm. Leonard Talmy (1983, 2000) phát triển lý thuyết về quan hệ Hình - Nền (Figure - Ground / Trajector - Landmark), phân loại các thuộc tính không gian thành các sơ đồ tôpô và hình học hóa các đối tượng định vị. Nối tiếp dòng nghiên cứu này, Andrea Tyler và Vivian Evans (2003) trong công trình kinh điển "The Semantics of English Prepositions: Spatial Senses, Embodied Meaning and Cognition" đã thiết lập mô hình "Đa nghĩa có nguyên tắc" (Principled Polysemy), giải thích mạng lưới ngữ nghĩa của giới từ thông qua các kịch cảnh không gian nguyên thủy (proto-scenes) và các bước mở rộng ý niệm dựa trên tương quan trải nghiệm (experiential correlation) và tương đồng tri giác (perceptual resemblance).

Ngược lại với quan điểm tri nhận, dòng nghiên cứu ngữ pháp tiếng Đức truyền thống của Gerhard Helbig và Joachim Buscha (2001), Harald Weinrich (2005), Sommerfeldt và Starke (1998) tập trung vào chức năng cú pháp và sự chi phối cách (Kasusrektion). Helbig và Buscha thống kê 361 giới từ tiếng Đức và phân loại theo 4 cách ngữ pháp: Cách 1 (Nominativ), Cách 2 (Genitiv), Cách 3 (Dativ - biểu thị vị trí tĩnh), và Cách 4 (Akkusativ - biểu thị hướng chuyển động). Weinrich (2005) phân chia thành 20 giới từ cấp độ 1 (ngắn, cấu trúc 1-2 hình vị, tần số cao) và hệ thống giới từ cấp độ 2 phái sinh phức tạp.

Tại Việt Nam, các công trình ngữ pháp đầu thế kỷ XX (Bùi Kỷ, Trần Trọng Kim, Phạm Duy Khiêm) tiếp cận giới từ theo hướng dịch thuật đối chiếu Pháp - Việt, định danh là "tiếng dùng để liên lạc". Nguyễn Kim Thản (1977) phân loại giới từ là hư từ quan hệ kết nối thành phần phụ với thành phần chính; Diệp Quang Ban (1998) xếp vào lớp kết từ chính phụ; Đinh Văn Đức (2001) chỉ ra các giới từ "trên, dưới, trong, ngoài" là kết quả của quá trình ý niệm hóa nhưng vẫn thuộc phạm trù hư từ cú pháp. Bước đột phá thực sự thuộc về Lý Toàn Thắng (2002, 2005) với các công trình nghiên cứu cơ chế tri nhận không gian của người Việt qua mô hình không gian thế giới, phân tích trục định vị "trên - dưới" và "trong - ngoài" dưới lăng kính nghiệm thân và văn hóa tộc người.

Cuộc tranh luận học thuật lớn nhất tồn tại giữa hai quan điểm:

1. Trường phái Đơn nghĩa / Đồng âm (Monosemy vs. Homonymy): Cho rằng các nghĩa của giới từ hoặc là biến thể ngữ cảnh ngẫu nhiên từ một nghĩa trừu tượng duy nhất, hoặc là các mục từ riêng biệt đồng âm vô lý do.
2. Trường phái Đa nghĩa Tri nhận (Principled Polysemy - Tyler & Evans, 2003): Khẳng định các nghĩa mở rộng có tính hệ thống, gắn kết với trải nghiệm tương tác vật lý của cơ thể người.

Luận án định vị mình tại giao điểm của lý thuyết đa nghĩa tri nhận và ngôn ngữ học đối chiếu một chiều (unidirectional contrastive analysis). So với nghiên cứu của Brenda (2014) về mạng ngữ nghĩa giới từ tiếng Anh đối chiếu với tiếng Ba Lan (The Cognitive Perspective on the Polysemy of the English Spatial Preposition Over), và nghiên cứu của Coventry và Garrod (2004) về các thành tố chức năng trong định vị không gian, công trình của Nguyễn Thị Nương tiến xa hơn khi bắc cầu nối giữa một ngôn ngữ phương Tây biến hình triệt để với một ngôn ngữ phương Đông đơn lập triệt để, chỉ ra sự chuyển dịch của các trục tôpô từ phạm trù ngữ pháp sang phạm trù từ vựng - ngữ dụng.

---

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

                   ┌────────────────────────────────────────────────────────┐
                   │               TRI NHẬN NGHIỆM THÂN                     │
                   │ (Embodied Cognition: Sinh lý - Tự nhiên - Xã hội)     │
                   └───────────────────────────┬────────────────────────────┘
                                               │
                                               ▼
                   ┌────────────────────────────────────────────────────────┐
                   │           NGUYÊN LÝ DĨ NHÂN VI TRUNG                   │
                   │ (Anthropocentrism: Trục đứng, Hướng nhìn, Trọng lực)   │
                   └───────────────────────────┬────────────────────────────┘
                                               │
                        ┌──────────────────────┴──────────────────────┐
                        ▼                                             ▼
       ┌─────────────────────────────────┐           ┌─────────────────────────────────┐
       │     HỆ THỐNG TIẾNG ĐỨC          │           │      HỆ THỐNG TIẾNG VIỆT        │
       │    (Ngôn ngữ biến hình)         │           │      (Ngôn ngữ đơn lập)         │
       ├─────────────────────────────────┤           ├─────────────────────────────────┤
       │ • "AUF": Tiếp xúc mặt ngang     │           │ • "TRÊN": Trục thẳng đứng /     │
       │   trên (Support + Contact)      │           │   Tiếp xúc bề mặt đa hướng      │
       │ • "IN": Bao chứa 2D/3D          │           │ • "TRONG": Giới hạn đường bao   │
       │   (Containment / Enclosure)     │           │   thể tích / Không gian tâm lý  │
       │ • Chi phối Cách: Dativ/Akkusativ│           │ • Hư từ / Thời vị từ đa chức    │
       └────────────────┬────────────────┘           └────────────────┬────────────────┘
                        │                                             │
                        └──────────────────────┬──────────────────────┘
                                               ▼
                   ┌────────────────────────────────────────────────────────┐
                   │         MÔ HÌNH ĐỐI CHIẾU KHÔNG GIAN TÔPÔ HỌC           │
                   │ (Schröder 3D Cube + Frawley 8-Position Relational Grid) │
                   └────────────────────────────────────────────────────────┘

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án đã mở rộng và kiểm chứng các lý thuyết nền tảng của ngôn ngữ học tri nhận trong ngữ cảnh loại hình học ngôn ngữ đặc thù:

1. Mở rộng lý thuyết Kịch cảnh Không gian (Spatial Scene) và Tri nhận Nghiệm thân (Embodied Cognition): Chứng minh rằng ý niệm về sự nâng đỡ (support) của "auf" và sự bao chứa (containment) của "in" không phải là các cấu trúc ngữ pháp trừu tượng thuần túy mà bắt nguồn từ ba tầng nghiệm thân: nghiệm thân sinh lý (tư thế đứng thẳng, giải phẫu cơ thể), nghiệm thân tự nhiên (tương tác với trọng lực, mặt đất) và nghiệm thân xã hội (chuẩn mực văn hóa tương tác).
2. Thách thức mô hình phân loại hình thức thuần túy của ngữ pháp tiếng Đức: Luận án chứng minh rằng sự chi phối cách (Kasus) của các giới từ đổi cách (Wechselpräpositionen) giữa Dativ (tĩnh tại) và Akkusativ (vận động/hướng đích) được điều khiển bởi cơ chế định vị hình học và phân rã khung cảnh tri nhận, chứ không đơn thuần là sự đòi hỏi hình thái học vô căn cứ.
3. Xác lập hệ thống mệnh đề tri nhận đối chiếu (Cognitive Propositions):
   • Mệnh đề 1: Giới từ "auf" trong tiếng Đức lấy quan hệ tiếp xúc vật lý bề mặt nằm ngang (horizontal surface contact + support) làm kịch cảnh nguyên thủy, trong khi "trên" trong tiếng Việt ưu tiên trục định hướng thẳng đứng tuyệt đối (vertical alignment) bất kể có tiếp xúc hay không.
   • Mệnh đề 2: Giới từ "in" trong tiếng Đức đòi hỏi sự hiện diện của một "đường bao" (boundary/enclosure) vật lý hoặc hình học 2D/3D chặt chẽ, trong khi "trong" của tiếng Việt được kích hoạt dựa trên cảm nhận về tính nội tại, tâm lý hoặc không gian ranh giới linh hoạt.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án là sự tích hợp hữu cơ giữa ba trụ cột lý thuyết:

• Lý thuyết Nghiệm thân và Ẩn dụ Ý niệm (Lakoff & Johnson, 1980; Johnson & Rohrer, 2007): Đóng vai trò giải thích nguồn gốc sinh học - xã hội của quá trình ý niệm hóa.
• Mô hình Không gian Tôpô học và Hình học hóa Đối tượng (Herskovits, 1986; Schröder, 1990; Frawley, 1992): Mô hình hóa không gian 3 chiều qua khối lập phương chuẩn (standard cube) với 4 trục tọa độ: Trục $a$ (trước/sau: vor/hinter), Trục $b$ (trên/dưới: auf/über/unter), Trục $c$ (trong/ngoài: in/ausserhalb), Trục $d$ (ở giữa: zwischen).
• Nguyên lý Dĩ nhân vi trung (Anthropocentrism - Heine, 1997; Svorou, 1994; Lý Toàn Thắng, 2005): Lấy cơ thể người làm hệ quy chiếu trực chỉ (deictic origin / zero-point) để phân định miền nguồn (Source Domain) và miền đích (Target Domain).

Phạm vi biên giới (boundary conditions) của khung phân tích được xác định rõ ràng: tập trung vào các giới từ chỉ quan hệ vị trí tĩnh và chuyển động không gian thực tế, loại trừ các biến thể thành ngữ hóa phi không gian hoàn toàn không có khả năng phóng chiếu ẩn dụ.

---

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án vận dụng thế giới quan triết học của Chủ nghĩa Hiện thực Nghiệm thân (Experiential Realism) - lập trường nhận thức luận cốt lõi của Ngôn ngữ học Tri nhận. Thiết kế nghiên cứu là sự kết hợp chặt chẽ giữa phương pháp nghiên cứu định tính (qualitative semantic decomposition) và phương pháp định lượng thống kê ngữ liệu (quantitative corpus linguistics).

Thiết kế đa tầng bậc (multi-level design) bao gồm:

• Tầng 1 - Hình thái - Cú pháp: Khảo sát sự kết hợp từ loại, cấu trúc cụm giới từ và sự điều biến cách (Dativ/Akkusativ).
• Tầng 2 - Ngữ nghĩa - Tôpô học: Phân tích nghĩa biểu vật, nghĩa biểu niệm và các đặc trưng hình học (tiếp xúc, bao hàm, chia cắt không gian).
• Tầng 3 - Tri nhận - Văn hóa: Giải mã các thao tác thuyết giải (construal operations), điều chỉnh tiêu điểm (focus adjustments - Langacker) và hệ thống tạo hình ảnh (schematic systems - Talmy).

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình thu thập và xử lý ngữ liệu tuân thủ tiêu chuẩn tam giác đạc (triangulation):

1. Tam giác đạc ngữ liệu (Data Triangulation): Thu thập từ từ điển đối chiếu song ngữ Đức - Việt, từ điển giải thích tiếng Đức (Duden), các tác phẩm văn học hiện đại của Günter Grass, Patrick Süskind, Alfred Döblin và trọng tâm là cuốn tiểu thuyết "Die Vermessung der Welt" (Daniel Kehlmann) đối chiếu trực tiếp với bản dịch tiếng Việt "Đo thế giới" (Lê Quang).
2. Tam giác đạc lý thuyết (Theory Triangulation): Đối chiếu kết quả phân tích cú pháp chức năng với các mô hình ngữ pháp tri nhận và ngữ nghĩa học tôpô.
3. Quy trình phân tích đối chiếu một chiều:
   • Bước 1: Miêu tả chi tiết cấu trúc nghĩa và sự mở rộng ngữ nghĩa trên cơ sở nghiệm thân của giới từ tiếng Đức ("auf", "in").
   • Bước 2: Xác lập các cấu trúc tương đương trong tiếng Việt ("trên", "trong").
   • Bước 3: Đối chiếu trường ngữ nghĩa để tìm ra vùng giao thoa tôpô (topological overlap) và vùng dị biệt tri nhận (cognitive divergence).

Data và phân tích

Toàn bộ ngữ liệu trong chương 4 được mã hóa và phân tích thông qua các biến số định lượng cụ thể:

• Khảo sát sự phân bố của "auf" và "in" theo vị trí tĩnh (statische Lokalisierung) và hướng vận động (Direktionalität).
• Thống kê tỷ lệ các biến thể dịch thuật sang tiếng Việt qua 7 biểu đồ phân tích chuyên sâu (Biểu đồ 4.1 đến Biểu đồ 4.7):
  • Biểu đồ 4.1: Tổng quan phân bố "auf - trên" và "in - trong".
  • Biểu đồ 4.2 & 4.3: Tần suất sử dụng của từng giới từ đơn lẻ trong ngữ cảnh thực tiễn.
  • Biểu đồ 4.4 & 4.5: Các biến thể dịch giới từ chỉ phương hướng chuyển động.
  • Biểu đồ 4.6 & 4.7: Các biến thể dịch giới từ chỉ địa điểm tĩnh tại.
• Phân tích độ lệch chuẩn qua 3 bảng dữ liệu then chốt:
  • Bảng 4.1: Phân tích bản dịch bị chi phối bởi khái niệm "Hình thái tiêu chuẩn" (Canonical form).
  • Bảng 4.2: Phân tích bản dịch bị chi phối bởi "Đặc điểm địa lý".
  • Bảng 4.3: Phân tích bản dịch bị chi phối bởi khái niệm "Đường bao" (Boundary concept).

---

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

┌─────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────┐
│                               MA TRẬN DỊ BIỆT TRI NHẬN TÔPÔ HỌC                                 │
├───────────────────┬──────────────────────────────────┬──────────────────────────────────────────┤
│ Ngữ cảnh Không gian│ Lựa chọn Tiếng Đức (Tri nhận Đức)│ Lựa chọn Tiếng Việt (Tri nhận Việt)      │
├───────────────────┼──────────────────────────────────┼──────────────────────────────────────────┤
│ Mặt phẳng đứng    │ "an der Wand" (Tiếp xúc biên dọc) │ "TRÊN tường" (Ưu tiên bề mặt nâng đỡ)    │
│ (Vertical plane)  │ *Lỗi: Das Bild hängt auf der Wand│                                          │
├───────────────────┼──────────────────────────────────┼──────────────────────────────────────────┤
│ Không gian địa lý │ "auf dem Land" (Mặt phẳng mở)    │ "Ở nông thôn / TRONG làng" (Bao chứa)    │
│ & hành chính      │ "in der Stadt" (Đường bao đóng)  │ "TRÊN thành phố" (Trục cao thấp xã hội)  │
├───────────────────┼──────────────────────────────────┼──────────────────────────────────────────┤
│ Đồ vật chứa đựng  │ "im Schrank" (Thể tích 3D kín)   │ "TRONG tủ" (Quan hệ bao hàm thể tích)    │
│ (Containers)      │ "auf dem Markt" (Không gian mở)  │ "Ở chợ / TRÊN chợ" (Hoạt động bề mặt)    │
└───────────────────┴──────────────────────────────────┴──────────────────────────────────────────┘

1. Sự xung đột giữa Quan hệ Tiếp xúc Hình học và Trục Thẳng đứng: Bằng chứng ngôn ngữ kinh điển được luận án chỉ ra: Người Việt nói "Bức tranh treo trên tường", nhưng trong tiếng Đức bắt buộc phải dùng "Das Bild hängt an der Wand" thay vì *Das Bild hängt auf der Wand. Lý do là "auf" đòi hỏi bề mặt tiếp xúc phải có tính chất nâng đỡ chịu lực nằm ngang (support against gravity), trong khi "an" biểu thị sự tiếp xúc biên cạnh/mặt phẳng thẳng đứng (vertical contact). Tiếng Việt dùng "trên" trong trường hợp này vì "trên" đã được mở rộng ý niệm hóa để bao quát mọi bề mặt tiếp xúc trực diện của vật mốc.

2. Ảnh hưởng của "Hình thái Tiêu chuẩn" (Canonical Form) và "Đường bao" (Boundary): Như tác giả Herskovits (1986) đã nhận định, mỗi giới từ đều có nghĩa lý tưởng hình học; luận án phát hiện người Đức tri nhận "thành phố" (Stadt) là một không gian có đường bao rõ rệt 2D/3D khép kín nên dùng "in der Stadt", nhưng nông thôn/hòn đảo là mặt phẳng trải rộng không biên giới khép kín nên dùng "auf dem Land", "auf der Insel". Ngược lại, người Việt có xu hướng tri nhận địa lý dựa trên quan hệ định hướng tuyệt đối hoặc cấp bậc hành chính ("trên tỉnh", "về quê", "trong làng").

3. Cơ chế Phân lập Giới từ Động - Tĩnh qua Biến hình Ngữ pháp: Trong tiếng Đức, sự khác biệt giữa trạng thái tĩnh và chuyển động định hướng được giải quyết tinh vi bằng quy tắc đổi cách: $$\text{Vị trí tĩnh (Wo?)} \longrightarrow \text{Dativ: } \textit{in dem (im) Haus / auf dem Tisch}$$ $$\text{Hướng đích (Wohin?)} \longrightarrow \text{Akkusativ: } \textit{in das (ins) Haus / auf den Tisch}$$ Trong khi đó, tiếng Việt là ngôn ngữ đơn lập, không có biến đổi hình thái cách, buộc phải sử dụng các động từ chỉ hướng ("vào", "lên", "đến") hoặc tổ hợp quan hệ từ để biểu đạt kịch cảnh động này.

4. Hiện tượng Mở rộng Ẩn dụ Ý niệm từ Không gian sang Miền Trừu tượng: Trích dẫn nhận định sâu sắc của Đinh Văn Đức (2001) về sự chuyển dịch ý niệm: câu "Trên bàn có cuốn sách" thuộc không gian cụ thể, nhưng "Trên vấn đề này còn nhiều thắc mắc" thuộc không gian trừu tượng. Giá trị ngữ pháp là đồng nhất nhưng kịch cảnh tri nhận đã phóng chiếu từ miền không gian vật lý sang miền không gian tinh thần (mental space).

Implications đa chiều

• Đóng góp cho Lý luận Ngôn ngữ học: Bổ sung cứ liệu thực nghiệm vững chắc cho mô hình ngữ nghĩa học tri nhận xuyên loại hình; làm sáng tỏ luận điểm của Lý Toàn Thắng (2005):

  "Tri nhận được hiểu như là một quá trình xử lí thông tin diễn ra trong tâm trí mỗi cá nhân con người. Khảo sát quá trình đó tức là tìm hiểu xem những thông tin mà người tiếp nhận được trình bày, xử lí và cải biến như thế nào trong những khả năng và quá trình tinh thần/tri nhận khác nhau của con người..."

• Đổi mới Phương pháp Dạy và Học Ngoại ngữ: Cung cấp giải pháp triệt để cho người Việt học tiếng Đức để xóa bỏ lỗi dịch thô (literal translation), giúp người học hiểu được bản chất "kịch cảnh không gian" thay vì học vẹt bảng chia cách cơ học.
• Ứng dụng trong Dịch thuật Chuyên sâu và Xử lý Ngôn ngữ Tự nhiên (NLP): Cung cấp ma trận chuyển đổi ngữ nghĩa tôpô học cho các hệ thống dịch máy tự động (Machine Translation) giữa tiếng Đức và tiếng Việt, giảm thiểu sai sót trong việc gán nhãn thực thể vị trí.

---

Limitations và Future Research

1. Giới hạn về Thể loại Ngữ liệu: Cứ liệu khảo sát thực tiễn tại Chương 4 chủ yếu dựa trên tác phẩm văn học dịch "Die Vermessung der Welt" / "Đo thế giới". Mặc dù văn phong của tác phẩm có mật độ không gian dày đặc, nghiên cứu vẫn cần mở rộng sang các diễn ngôn báo chí, văn bản khoa học kỹ thuật và ngôn ngữ hội thoại tự nhiên thường nhật.
2. Phạm vi Cặp từ Khảo sát: Luận án tập trung sâu vào hai cặp giới từ cốt lõi "auf/in" và "trên/trong", chưa thể bao quát toàn bộ hệ thống giới từ không gian phức tạp khác trong tiếng Đức như "an", "über", "unter", "vor", "hinter", "zwischen".
3. Định hướng Nghiên cứu Tương lai:
   • Mở rộng ứng dụng phương pháp tri nhận để khảo sát toàn diện trục "trước - sau" (vor/hinter) và trục "ở giữa" (zwischen).
   • Nghiên cứu tri nhận không gian đa phương thức (multimodal spatial cognition), kết hợp ngữ liệu ngôn ngữ với theo dõi cử chỉ (gesture analysis) và theo dõi ánh mắt (eye-tracking) khi người bản ngữ định vị vật thể.
   • Xây dựng bản đồ tri nhận ontology phục vụ trí tuệ nhân tạo trong xử lý ngữ nghĩa không gian song ngữ Đức - Việt.

---

Tác động và ảnh hưởng

• Tác động Học thuật: Là công trình chuyên khảo đầu tiên tại Việt Nam giải mã hệ thống giới từ tiếng Đức dưới ánh sáng của Ngôn ngữ học Tri nhận, tạo tiền đề cho các công trình nghiên cứu đối chiếu liên ngôn ngữ tiếp theo. Dự báo trở thành tài liệu tham khảo cốt lõi với tiềm năng trích dẫn cao trong các nghiên cứu ngữ nghĩa học đối chiếu.
• Cải cách Giáo dục Đại học: Cung cấp cơ sở khoa học để tái cấu trúc giáo trình Ngữ pháp tiếng Đức tại các trường đại học ngoại ngữ hàng đầu ở Việt Nam (Đại học Quốc gia Hà Nội, Đại học Hà Nội, Đại học Huế, Đại học Sư phạm TP.HCM).
• Ứng dụng Dịch thuật và Xuất bản: Chuẩn hóa các quy chuẩn dịch thuật văn học và tài liệu kỹ thuật Đức - Việt, giúp các dịch giả nắm bắt chính xác độ chênh tri nhận để chuyển ngữ tự nhiên, chính xác.

---

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Học viên Cao học Ngôn ngữ học: Tiếp cận mô hình phân tích ngữ nghĩa tri nhận nghiệm thân mẫu mực, phương pháp đối chiếu một chiều và quy trình thu thập ngữ liệu nghiêm ngặt.
• Giảng viên và Chuyên gia Ngôn ngữ Đức: Nắm giữ công cụ sư phạm mang tính giải thích luận (explanatory adequacy), giải thích rõ nguồn gốc các lỗi sai điển hình của sinh viên thay vì chỉ áp đặt quy tắc ngữ pháp hình thức.
• Dịch giả Song ngữ Đức - Việt: Được trang bị khung lý thuyết tôpô học để xử lý các phép chuyển dịch ý niệm tinh tế, nâng cao độ chính xác và tính thẩm mỹ của bản dịch.
• Nhà phát triển Công nghệ Ngôn ngữ (NLP / AI Engineers): Khai thác các ma trận đối chiếu ngữ nghĩa không gian để tối ưu hóa thuật toán dịch tự động và gán nhãn dữ liệu vị trí không gian.

---

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì và đã mở rộng lý thuyết nào?

Đóng góp độc đáo nhất là việc mở rộng Lý thuyết Đa nghĩa có Nguyên tắc (Principled Polysemy) của Tyler & Evans (2003) và Lý thuyết Nghiệm thân (Embodied Cognition) vào việc giải thích sự tương tác giữa loại hình ngôn ngữ biến hình (tiếng Đức) và ngôn ngữ đơn lập (tiếng Việt). Luận án chứng minh rằng cách gán nhãn không gian không phụ thuộc vào bản chất vật lý khách quan thuần túy mà phụ thuộc vào cách thức cơ thể con người định hướng và tương tác với vật thể (nguyên lý dĩ nhân vi trung).

2. Phương pháp nghiên cứu có điểm gì cải tiến so với các công trình trước đây?

So với các nghiên cứu của Đặng Thị Hương Thảo (đối chiếu Anh - Việt) hay Brenda (2014, đối chiếu Anh - Ba Lan), luận án của Nguyễn Thị Nương đã thực hiện một bước cải tiến phương pháp luận: kết hợp chặt chẽ việc mô tả sơ đồ không gian hình học 3 chiều (khối lập phương Schröder và 8 vị trí Frawley) với khảo sát thực chứng định lượng trên một tác phẩm văn học hoàn chỉnh (Die Vermessung der Welt), phân tích chi tiết từng trường hợp sai lệch dịch thuật do độ chênh tri nhận gây ra.

3. Phát hiện nào trong luận án mang tính bất ngờ và phản trực giác nhất?

Phát hiện bất ngờ nhất là hiện tượng: Cùng một cảnh huống không gian thực tế (bức tranh trên tường), người Đức tri nhận đó là quan hệ tiếp xúc bề mặt thẳng đứng (an der Wand - tiếp xúc biên cạnh), tuyệt đối không dùng "auf"; trong khi người Việt xem đó là quan hệ "trên" vì đồng nhất mọi bề mặt nâng đỡ/tiếp xúc nhìn thấy được vào trục "trên". Điều này chứng minh rằng cùng một kích thích thị giác, hai nền văn hóa đã cấu trúc hóa không gian thành hai mô hình tinh thần hoàn toàn khác nhau.

4. Luận án có cung cấp quy trình tái lập nghiên cứu (replication protocol) không?

Luận án cung cấp quy trình nghiên cứu chuẩn hóa bao gồm: bộ tiêu chí trích xuất ngữ liệu giới từ, hệ thống mã hóa biến số tĩnh/động, tiêu chí xác định nghĩa nguyên thủy (proto-scene) dựa trên 5 bằng chứng ngôn ngữ của Tyler & Evans, và khung ma trận phân tích đối chiếu một chiều có thể áp dụng trực tiếp cho các cặp ngôn ngữ khác.

5. Chương trình nghị sự 10 năm tới cho hướng nghiên cứu này được vạch ra như thế nào?

Chương trình nghiên cứu mở rộng trong thập kỷ tới bao gồm:

• Xây dựng Ngữ liệu Không gian Song ngữ Đức - Việt quy mô lớn (German-Vietnamese Spatial Parallel Corpus).
• Khảo sát tâm lý - ngôn ngữ học thực nghiệm (Psycholinguistics) sử dụng kỹ thuật điện não đồ (EEG) hoặc theo dõi cử động mắt (Eye-tracking) để đo lường thời gian phản ứng tri nhận của người học khi xử lý giới từ không gian.
• Tích hợp mạng lưới ngữ nghĩa tôpô vào các mô hình ngôn ngữ lớn (LLMs) nhằm cải thiện khả năng suy luận không gian (Spatial Reasoning) xuyên ngôn ngữ.

---

Kết luận

Công trình nghiên cứu của NCS. Nguyễn Thị Nương đã hoàn thành xuất sắc các mục tiêu khoa học đề ra, mang lại 6 đóng góp cụ thể:

1. Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về ngữ nghĩa học tri nhận và tôpô học không gian ứng dụng trong nghiên cứu đối chiếu ngôn ngữ Đức - Việt.
2. Xác lập chính xác nghĩa nguyên thủy và mạng lưới đa nghĩa mở rộng của cặp giới từ "auf/in" trong tiếng Đức trên nền tảng tri nhận nghiệm thân.
3. Làm sáng tỏ sự tương đồng và dị biệt về cơ chế ý niệm hóa không gian giữa người Đức và người Việt, chứng minh vai trò tối thượng của văn hóa và trải nghiệm cơ thể trong ngôn ngữ.
4. Giải mã bản chất tri nhận chi phối sự biến đổi hình thái cách (Dativ/Akkusativ) của các giới từ đổi cách trong tiếng Đức.
5. Cung cấp bức tranh định lượng thực chứng sinh động về sự chuyển dịch ngữ nghĩa và các lỗi dịch thuật điển hình qua tác phẩm kinh điển "Đo thế giới".
6. Đề xuất hệ thống giải pháp sư phạm và nguyên tắc dịch thuật mang tính ứng dụng thực tiễn cao cho ngành ngôn ngữ học ứng dụng tại Việt Nam.

Luận án khẳng định bước tiến vững chắc của ngôn ngữ học tri nhận Việt Nam trên con đường hội nhập học thuật quốc tế, mở ra hướng tiếp cận liên ngành sâu sắc giữa ngôn ngữ, tư duy và văn hóa.