Luận án TS. Nguyễn Phương Mai: Đọc thẩm mĩ dạy học thơ trữ tình THPT

Luận án tiến sĩ khám phá đọc thẩm mỹ trong dạy học thơ trữ tình tại trường trung học phổ thông, nâng cao hiệu quả giảng dạy văn học.

Người đăng

Ẩn danh

Thể loại

Luận án tiến sĩ

2022

262
1
0

Phí lưu trữ

55 Point

Tóm tắt

I. Tổng quan về luận án tiến sĩ đọc thẩm mỹ trong dạy học thơ trữ tình

Luận án tiến sĩ về đọc thẩm mỹ trong dạy học thơ trữ tình ở trường trung học phổ thông là một nghiên cứu quan trọng nhằm nâng cao chất lượng dạy học môn Ngữ văn. Đề tài này không chỉ giúp giáo viên có cái nhìn sâu sắc hơn về phương pháp giảng dạy mà còn tạo điều kiện cho học sinh phát triển năng lực thẩm mỹ và cảm nhận văn học. Việc nghiên cứu này cũng phản ánh xu hướng đổi mới trong giáo dục, đặc biệt là trong bối cảnh hiện nay.

1.1. Định nghĩa và vai trò của đọc thẩm mỹ trong giáo dục

Đọc thẩm mỹ là quá trình mà người đọc không chỉ tiếp nhận thông tin mà còn cảm nhận và trải nghiệm cảm xúc từ tác phẩm. Vai trò của nó trong giáo dục là rất lớn, giúp học sinh phát triển tư duy phản biện và khả năng cảm thụ nghệ thuật.

1.2. Tầm quan trọng của thơ trữ tình trong chương trình học

Thơ trữ tình không chỉ là một thể loại văn học mà còn là phương tiện để học sinh khám phá tâm hồn và cảm xúc của chính mình. Nó giúp học sinh phát triển khả năng cảm nhận và đánh giá các giá trị thẩm mỹ trong cuộc sống.

II. Vấn đề và thách thức trong dạy học thơ trữ tình hiện nay

Dạy học thơ trữ tình ở trường trung học phổ thông hiện đang đối mặt với nhiều thách thức. Một trong những vấn đề lớn nhất là việc thiếu sự chú trọng đến vai trò của người đọc trong quá trình tiếp nhận tác phẩm. Nhiều giáo viên vẫn còn áp dụng phương pháp giảng dạy truyền thống, dẫn đến việc học sinh không thể cảm nhận được giá trị thẩm mỹ của tác phẩm.

2.1. Thực trạng dạy học thơ trữ tình ở trường trung học phổ thông

Thực trạng cho thấy nhiều giáo viên chưa chú trọng đến việc phát triển năng lực thẩm mỹ cho học sinh. Việc giảng dạy thường chỉ tập trung vào nội dung và hình thức của tác phẩm mà bỏ qua cảm xúc và trải nghiệm của người đọc.

2.2. Những khó khăn trong việc áp dụng đọc thẩm mỹ

Nhiều giáo viên gặp khó khăn trong việc áp dụng phương pháp đọc thẩm mỹ do thiếu tài liệu và kinh nghiệm. Điều này dẫn đến việc học sinh không thể phát triển khả năng cảm thụ văn học một cách toàn diện.

III. Phương pháp dạy học đọc thẩm mỹ hiệu quả cho thơ trữ tình

Để nâng cao hiệu quả dạy học thơ trữ tình, cần áp dụng các phương pháp dạy học đọc thẩm mỹ. Những phương pháp này không chỉ giúp học sinh hiểu rõ hơn về tác phẩm mà còn phát triển khả năng cảm nhận và đánh giá giá trị thẩm mỹ.

3.1. Xây dựng môi trường học tập tích cực

Môi trường học tập tích cực sẽ khuyến khích học sinh tham gia vào quá trình học tập. Việc tạo ra không gian để học sinh tự do bày tỏ cảm xúc và suy nghĩ về tác phẩm sẽ giúp họ phát triển khả năng thẩm mỹ.

3.2. Sử dụng các hình thức dạy học đa dạng

Sử dụng các hình thức dạy học như thảo luận nhóm, diễn kịch, hoặc viết nhật ký cảm xúc sẽ giúp học sinh tiếp cận tác phẩm một cách sâu sắc hơn. Những hoạt động này không chỉ giúp học sinh hiểu nội dung mà còn cảm nhận được giá trị thẩm mỹ của tác phẩm.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu trong dạy học

Nghiên cứu về đọc thẩm mỹ trong dạy học thơ trữ tình đã cho thấy những kết quả tích cực. Việc áp dụng các phương pháp dạy học mới đã giúp học sinh phát triển khả năng cảm thụ văn học và nâng cao chất lượng học tập.

4.1. Kết quả thực nghiệm sư phạm

Kết quả thực nghiệm cho thấy học sinh có sự tiến bộ rõ rệt trong việc cảm nhận và đánh giá tác phẩm thơ trữ tình. Họ không chỉ hiểu nội dung mà còn cảm nhận được giá trị thẩm mỹ của tác phẩm.

4.2. Đánh giá từ giáo viên và học sinh

Giáo viên và học sinh đều nhận thấy sự thay đổi tích cực trong cách tiếp cận tác phẩm. Học sinh cảm thấy hứng thú hơn với môn Ngữ văn và có khả năng thảo luận sâu sắc về các tác phẩm thơ trữ tình.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của đọc thẩm mỹ trong giáo dục

Đọc thẩm mỹ trong dạy học thơ trữ tình không chỉ là một phương pháp giảng dạy mà còn là một cách tiếp cận mới trong giáo dục. Việc chú trọng đến cảm xúc và trải nghiệm của người đọc sẽ giúp nâng cao chất lượng dạy học và phát triển nhân cách học sinh.

5.1. Tương lai của dạy học đọc thẩm mỹ

Tương lai của dạy học đọc thẩm mỹ sẽ tiếp tục phát triển và được áp dụng rộng rãi trong các trường học. Điều này sẽ giúp học sinh có cơ hội tiếp cận văn học một cách sâu sắc hơn.

5.2. Đề xuất cho các nghiên cứu tiếp theo

Cần có thêm nhiều nghiên cứu về đọc thẩm mỹ trong dạy học văn học, đặc biệt là thơ trữ tình. Những nghiên cứu này sẽ giúp cải thiện phương pháp giảng dạy và nâng cao chất lượng giáo dục.

Tóm tắt và mô tả trên trang này được tạo với sự hỗ trợ của AI. Nếu bạn thấy nội dung không chính xác hoặc có vấn đề, vui lòng Báo lỗi nội dung.

24/07/2025
Luận án tiến sĩ đọc thẩm mĩ trong dạy học thơ trữ tình ở trường trung học phổ thông

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU. Lí do chọn đề tài. Xu thế dạy học theo định hướng phát triển năng lực người học. Mục tiêu và nhiệm vụ của môn Ngữ văn trong nhà trường phổ thông Việt Nam.

Vai trò, ý nghĩa của đọc thẩm mĩ trong dạy học môn Ngữ văn ở trường trung học phổ thông. Thực tế dạy học môn Ngữ văn ở trường trung học phổ thông. Lịch sử vấn đề nghiên cứu. Một số nghiên cứu về đọc, đọc hiểu văn bản trong môn Ngữ văn.

Một số nghiên cứu về phát triển năng lực đọc hiểu văn bản trong môn Ngữ văn ở trường trung học phổ thông. Một số nghiên cứu về đọc thẩm mĩ trong dạy học môn Ngữ văn và dạy học thơ trữ tình ở trường trung học phổ thông. Một số nghiên cứu về Lí thuyết giao thoa hồi ứng và Lí thuyết tiếp nhận văn học liên quan đến đọc thẩm mĩ trong dạy học môn Ngữ văn ở trường trung học phổ thông 27 3. Mục đích nghiên cứu.

Đối tƣợng và nhiệm vụ nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu. Nhiệm vụ nghiên cứu. Ph m vi nghiên cứu.

Phƣơng pháp nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu lí luận. Phương pháp nghiên cứu thực tiễn. Phương pháp quan sát, điều tra, phỏng vấn.

Phương pháp thực nghiệm sư phạm. Phương pháp phân tích dữ liệu. Giả thuyết khoa học. Đóng góp mới của luận án.

Về thực tiễn. Bố cục của luận án. 36 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA HOẠT ĐỘNG ĐỌC THẨM MĨ TRONG DẠY HỌC THƠ TRỮ TÌNH Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG. Một số vấn đề cơ bản về văn bản, đọc hiểu văn bản và đọc thẩm mĩ.

Quan điểm đọc thẩm mĩ của các nhà nghiên cứu văn học trong Lí thuyết giao thoa ứng đáp. Quan điểm đọc thẩm mĩ của các nhà nghiên cứu văn học trong Lí thuyết tiếp nhận văn học. Thơ trữ tình và dạy học đọc thẩm mĩ thơ trữ tình ở trường trung học phổ thông. Vai trò của đọc thẩm mĩ trong dạy học theo định hướng phát triển phẩm chất và năng lực người học.

Vai trò của đọc thẩm mĩ đối với sự phát triển tâm sinh lí lứa tuổi học sinh trung học phổ thông. Cơ sở thực tiễn. Thực trạng tài liệu phục vụ dạy học đọc thẩm mĩ thơ trữ tình ở trường trung học phổ thông. Thực trạng dạy học đọc thẩm mĩ thơ trữ tình ở trường trung học phổ thông 85 Kết luận chƣơng 1.

100 CHƢƠNG 2 BIỆN PHÁP TỔ CHỨC DẠY HỌC ĐỌC THẨM MĨ THƠ TRỮ TÌNH Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG. Một số nguyên tắc đề xuất các biện pháp. Đáp ứng mục tiêu của môn học Ngữ văn mới (2018), phù hợp với định hướng phát triển phẩm chất và năng lực người học. Đảm bảo tính khoa học.

Đảm bảo tính hiệu quả, tính khả thi và có ý nghĩa thực tiễn. Bám sát đặc trưng của thơ trữ tình. Đảm bảo tính đặc thù của đọc thẩm mĩ thơ trữ tình. Một số biện pháp tổ chức d y học đọc thẩm mĩ thơ trữ tình ở trƣờng trung học phổ thông.

Biện pháp 1: Chuẩn bị các điều kiện dạy học đọc thẩm mĩ thơ trữ tình theo hướng dẫn nhập cảm xúc cho giáo viên và học sinh. Biện pháp 2: Xây dựng quy trình tổ chức hoạt động dạy học phù hợp để nuôi dưỡng và phát triển tình cảm thẩm mĩ cho học sinh khi đọc thơ trữ tình. Biện pháp 3: Xây dựng hệ thống câu hỏi và bài tập phù hợp để khơi gợi, phát triển tình cảm thẩm mĩ cho học sinh khi đọc thơ trữ tình. Biện pháp 4: Sử dụng linh hoạt các hình thức kiểm tra, đánh giá nhằm phát triển kĩ năng đọc thẩm mĩ cho học sinh trong dạy học thơ trữ tình.

135 Kết luận chƣơng 2. 139 CHƢƠNG 3 THỰC NGHIỆM SƢ PHẠM. Mục đích, nhiệm vụ thực nghiệm sƣ ph m. Mục đích thực nghiệm.

Nhiệm vụ thực nghiệm. Đối tƣợng, địa bàn, thời gian và phƣơng pháp thực nghiệm. Đối tượng thực nghiệm. Địa bàn thực nghiệm.

Thời gian thực nghiệm. Phương pháp thực nghiệm. Quy trình tổ chức thực nghiệm. Xây dựng giáo án thực nghiệm.

Cách thức lựa chọn văn bản thực nghiệm. Thiết kế giáo án thực nghiệm. Đánh giá kết quả thực nghiệm. Tiêu chí đánh giá.

Thiết kế đề kiểm tra. Kết quả đánh giá thực nghiệm về mặt định tính. Kết quả đánh giá thực nghiệm về mặt định lượng. Đánh giá chung về kết quả thực nghiệm.

Kết luận thực nghiệm. 159 Kết luận chƣơng 3. 162 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN. 165 TÀI LIỆU THAM KHẢO.

173 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT STT Viết đầy đủ Viết tắt 1 Giáo dục và Đào tạo GD&ĐT 2 Giáo dục phổ thông GDPT 3 Giáo viên GV 4 Học sinh HS 5 Năng lực NL 6 Sách giáo khoa SGK 7 Sách giáo viên SGV 8 Trung học phổ thông THPT 9 Tác phẩm văn chương TPVC 10 Tác phẩm văn học TPVH DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 01. Phân tích mô tả về đọc thẩm mĩ. Sự khác nhau giữa đọc thẩm mĩ và đọc trừu xuất. Các mức độ và biểu hiện của đọc thẩm mĩ trong dạy học thơ trữ tình ở trường THPT.

Đặc điểm tình hình HS tham gia khảo sát. Đặc điểm tình hình GV tham gia khảo sát. Thâm niên công tác của GV tham gia khảo sát .1: Hệ thống câu hỏi và bài tập đọc thẩm mĩ thơ trữ tình ở trường THPT môn Ngữ văn. Tổng số HS và GV tham gia các lớp thực nghiệm và lớp đối chứng ở 03 trường thực nghiệm (Lớp 11 - Năm học 2019 - 2020).

Tổng số HS và GV tham gia các lớp thực nghiệm và lớp đối chứng ở 03 trường thực nghiệm (Lớp 12 - Năm học 2020 - 2021). Thống kê mô tả điểm kiểm tra đầu vào của nhóm thực nghiệm và nhóm đối chứng. Kết quả kiểm định kiểm tra đầu vào của nhóm thực nghiệm và nhóm đối chứng. Thống kê mô tả điểm kiểm tra đầu ra của nhóm thực nghiệm và nhóm đối chứng.

Kết quả kiểm định kiểm tra đầu ra của nhóm thực nghiệm và nhóm đối chứng .157 DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 1. Mức độ quan tâm của GV và HS về đọc thẩm mĩ. Cách hiểu của GV và HS về đọc thẩm mĩ. Cách hiểu của GV và HS về bản chất của đọc thẩm mĩ.

Ý kiến của GV và HS về biểu hiện của đọc thẩm mĩ trong dạy học thơ trữ tình ở trường THPT. Ý kiến của GV và HS về vai trò của đọc thẩm mĩ trong dạy học thơ trữ tình ở trường THPT. Ý kiến của GV và HS về mức độ cần thiết của đọc thẩm mĩ trong dạy học thơ trữ tình ở trường THPT. Ý kiến của GV và HS về việc sử dụng các biện pháp được áp dụng khi dạy học đọc thẩm mĩ thơ trữ tình ở trường THPT.

Ý kiến của GV và HS về mức độ quan tâm khi thiết kế giáo án dạy học đọc thẩm mĩ thơ trữ tình ở trường THPT. Ý kiến của GV và HS về sử dụng hệ thống câu hỏi trong dạy học đọc thẩm mĩ thơ trữ tình ở trường THPT. Ý kiến của GV và HS về thời điểm GV sử dụng hệ thống câu hỏi và bài tập theo hướng dạy học đọc thẩm mĩ thơ trữ tình ở trường THPT. Ý kiến của GV và HS về các yếu tố ảnh hưởng đến kết quả dạy học đọc thẩm mĩ thơ trữ tình ở trường THPT.

Ý kiến của GV và HS về định hướng phát triển phẩm chất và NL người học thông qua dạy học đọc thẩm mĩ thơ trữ tình ở trường THPT. Phân bố điểm kiểm tra đầu vào của nhóm thực nghiệm. Phân bố điểm kiểm tra đầu vào của nhóm đối chứng. So sánh phân bố điểm kiểm tra đầu vào của nhóm thực nghiệm và nhóm đối chứng.

Phân bố điểm kiểm tra đầu ra của nhóm thực nghiệm. Phân bố điểm kiểm tra đầu ra của nhóm đối chứng. So sánh phân bố kết quả kiểm tra đầu ra của nhóm thực nghiệm và nhóm đối chứng. So sánh điểm thành phần của kết quả kiểm tra đầu ra trung bình giữa nhóm thực nghiệm và nhóm đối chứng.

Mô hình cấu trúc NL thẩm mĩ trong môn Ngữ văn. Cấu trúc của đọc thẩm mĩ trong dạy học thơ trữ tình ở trường THPT. Các thành tố hành vi của đọc thẩm mĩ trong dạy học thơ trữ tình ở trường THPT. Quy trình dạy học đọc thẩm mĩ thơ trữ tình ở trường THPT.

Lí do chọn đề tài 1. Xu thế d y học theo định hƣớng phát triển năng lực ngƣời học Bước sang thế kỉ XXI, thế giới có nhiều chuyển biến mạnh mẽ về mọi mặt trong đó có lĩnh vực giáo dục. Trong nhà trường phổ thông, hướng tiếp cận nội dung không còn phù hợp nữa. HS tiếp cận tri thức mới từ nhiều nguồn đa dạng và ngày càng phong phú hơn.

Do khối lượng tri thức của nhân loại ngày càng tăng nhanh nên giáo dục không thể chỉ hướng theo nội dung mà phải chú ý đến cách dạy, cách học. Vai trò tự học, tự tiếp nhận, tự chiêm nghiệm, lí giải để hiểu sự vật, hiện tượng và hiểu chính mình ngày càng được đề cao. HS có thể tự học nếu các em biết được cách học. Đồng nghĩa với đó, GV có nhiệm vụ hướng dẫn HS tự tìm tòi nội dung kiến thức cần học.

Hơn bao giờ hết, việc phát triển NL cho người học là mục tiêu cần thiết để giúp HS có thể tự khám phá kiến thức, tự khẳng định mình trong một cộng đồng rộng lớn, đa dạng, phức tạp, có nhiều đổi mới và để tạo ra sự thích ứng cao trước mọi hoàn cảnh của cuộc sống. Hòa nhập với xu thế chung của xã hội hiện đại và nhằm cập nhật với yêu cầu phát triển của giáo dục thế giới, môn Ngữ văn ở trường phổ thông Việt Nam trong những năm gần đây đã có nhiều chuyển biến tích cực, thể hiện rõ nhất là chuyển đổi từ cách dạy học nội dung sang dạy học phát triển phẩm chất và NL. Đây là yêu cầu mang tính đột phá của công cuộc đổi mới căn bản toàn diện giáo dục và đào tạo ở Việt Nam hiện nay.

Nội dung được bảo vệ bản quyền — Tải xuống đầy đủ