Dạy học các mô đun chuyên môn nghề điện công nghiệp theo hướng phát triển năng lực nghề nghiệp cho sinh viên cao đẳng

Nâng cao chất lượng đào tạo nghề Điện Công nghiệp cho sinh viên cao đẳng. Phát triển năng lực chuyên môn, kỹ năng nghề nghiệp đáp ứng yêu cầu thị trường lao động.

• Tác giả: Lê Đức Minh
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Khánh Đức
• Trường học: Đại học Bách khoa Hà Nội
• Chuyên ngành: Lý luận và Phương pháp dạy học
• Đề tài: Dạy học các mô đun chuyên môn nghề Điện Công nghiệp theo hướng phát triển năng lực nghề nghiệp cho sinh viên cao đẳng
• Loại tài liệu: Luận án Tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC HÌNH ẢNH
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. Lý do chọn đề tài
• 1.1. Những yêu cầu từ thực tiễn trước sự thay đổi về kinh tế và xã hội trong kỷ nguyên số
• 1.2. Bối cảnh thay đổi của đào tạo nghề theo hướng phát triển năng lực
• 1.3. Quan điểm của Đảng và Nhà nước về giáo dục nghề nghiệp
• 2. Mục đích nghiên cứu
• 3. Khách thể, đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.1. Khách thể nghiên cứu
• 3.2. Đối tượng nghiên cứu
• 3.3. Phạm vi nghiên cứu
• 4. Giả thuyết khoa học
• 5. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 6. Cách tiếp cận và phương pháp nghiên cứu
• 6.1. Cách tiếp cận
• 6.2. Các phương pháp nghiên cứu
• 6.2.1. Phương pháp nghiên cứu lý luận
• 6.2.2. Phương pháp nghiên cứu thực tiễn
• 7. Những luận điểm cần bảo vệ trong Luận án
• 8. Đóng góp mới của Luận án
• 9. Bố cục của Luận án
• 1. Chương 1: TỔNG QUAN VỀ DẠY HỌC NGHỀ ĐIỆN CÔNG NGHIỆP THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC NGHỀ NGHIỆP
• 1.1. Phương pháp tổng quan tài liệu nghiên cứu
• 1.1.1. Thống nhất thuật ngữ và xác định phương pháp tổng quan
• 1.1.2. Thiết kế phương pháp tổng quan tường thuật
• 1.1.3. Kết quả tìm kiếm tài liệu
• 1.2. Phân tích tổng quan tài liệu
• 1.2.1. Xu hướng chuyển dịch quan điểm về đào tạo theo hướng phát triển năng lực trong giáo dục nghề nghiệp
• 1.2.2. Tình hình triển khai dạy học theo hướng phát triển năng lực trong giáo dục nghề nghiệp ở các nước trên thế giới
• 1.2.3. Một số nghiên cứu về dạy học nghề Điện Công nghiệp theo hướng phát triển năng lực trên thế giới
• 1.2.4. Tình hình nghiên cứu về dạy học phát triển năng lực và dạy học nghề Điện Công nghiệp theo hướng phát triển năng lực tại Việt Nam
• 1.3. Kết luận Chương 1
• 2. Chương 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ DẠY HỌC CÁC MÔ ĐUN CHUYÊN MÔN NGHỀ ĐIỆN CÔNG NGHIỆP THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC NGHỀ NGHIỆP CHO SINH VIÊN CAO ĐẲNG
• 2.1. Các khái niệm cơ bản
• 2.1.1. Năng lực chung và năng lực chuyên môn
• 2.1.1.1. Năng lực chung (General competence)
• 2.1.1.2. Năng lực chuyên môn (Specific competency)
• 2.1.1.3. Sự khác biệt giữa năng lực chung và năng lực chuyên môn
• 2.1.2. Năng lực nghề nghiệp (Professional competency)
• 2.1.2.1. Năng lực nghề nghiệp của sinh viên cao đẳng Điện Công nghiệp
• 2.1.2.2. Năng lực chung của sinh viên cao đẳng Điện Công nghiệp
• 2.1.2.3. Năng lực chuyên môn của sinh viên cao đẳng Điện Công nghiệp
• 2.1.3. Sự cần thiết tích hợp năng lực chung và năng lực chuyên môn trong dạy học các mô đun chuyên môn nghề Điện Công nghiệp
• 2.2. Dạy học theo hướng phát triển năng lực nghề nghiệp
• 2.2.1. Khái niệm về dạy học theo hướng phát triển năng lực nghề nghiệp
• 2.2.2. Mô đun chuyên môn và dạy học các mô đun chuyên môn theo hướng phát triển năng lực nghề nghiệp
• 2.2.3. Đặc điểm dạy học các mô đun chuyên môn theo hướng phát triển năng lực nghề nghiệp cho sinh viên cao đẳng Điện Công nghiệp
• 2.2.3.1. Phát triển đồng thời năng lực chuyên môn, năng lực chung gắn liền với sự vận dụng xử lý các nhiệm vụ của nghề Điện Công nghiệp
• 2.2.3.2. Linh hoạt về không gian, thời gian học tập với sự hỗ trợ của trang thiết bị và công nghệ số
• 2.2.3.3. Hướng tới cá nhân hóa để hỗ trợ việc học tập của sinh viên
• 2.2.3.4. Đánh giá dựa trên thành tích cụ thể và sự thay đổi của sinh viên
• 2.2.4. Những yêu cầu về quá trình dạy học các mô đun chuyên môn nghề Điện Công nghiệp theo hướng phát triển năng lực nghề nghiệp
• 2.2.4.1. Yêu cầu về chiến lược và phương pháp dạy học
• 2.2.4.2. Yêu cầu về phương thức dạy học
• 2.2.4.3. Yêu cầu về giám sát, hỗ trợ học tập
• 2.2.4.4. Yêu cầu về đánh giá học tập
• 2.3. Cơ sở lý thuyết thiết kế dạy học các mô đun chuyên môn nghề Điện Công nghiệp theo hướng phát triển năng lực nghề nghiệp
• 2.3.1. Tiếp cận mô hình lý thuyết dạy học theo hướng phát triển năng lực nghề nghiệp
• 2.3.2. Tiếp cận mô hình lý thuyết cho thiết kế hoạt động dạy học theo hướng phát triển năng lực nghề nghiệp
• 2.3.3. Định hướng thiết kế hoạt động dạy học các mô đun chuyên môn nghề Điện Công nghiệp theo hướng phát triển năng lực nghề nghiệp cho sinh viên cao đẳng
• 2.4. Kết luận Chương 2
• 3. Chương 3: THỰC TRẠNG VỀ DẠY HỌC CÁC MÔ ĐUN CHUYÊN MÔN NGHỀ ĐIỆN CÔNG NGHIỆP THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC NGHỀ NGHIỆP CHO SINH VIÊN CAO ĐẲNG
• 3.1. Phân tích chương trình đào tạo nghề Điện Công nghiệp
• 3.1.1. Mục đích nghiên cứu
• 3.1.2. Thiết kế phương pháp nghiên cứu
• 3.1.2.1. Lựa chọn sản phẩm
• 3.1.2.2. Phương pháp phân tích
• 3.1.3. Kết quả phân tích
• 3.1.3.1. Thông tin chung về chương trình đào tạo nghề Điện Công nghiệp
• 3.1.3.2. Thực trạng tích hợp năng lực chung trong mục tiêu đào tạo
• 3.1.3.3. Thực trạng tích hợp năng lực chung trong các mô đun chuyên môn nghề Điện Công nghiệp
• 3.2. Khảo sát thực trạng về dạy học các mô đun chuyên môn nghề Điện Công nghiệp theo hướng phát triển năng lực nghề nghiệp cho sinh viên cao đẳng
• 3.2.1. Mục đích khảo sát
• 3.2.2. Thiết kế phương pháp khảo sát
• 3.2.2.1. Xác định phương pháp nghiên cứu
• 3.2.2.2. Đối tượng khảo sát
• 3.2.2.3. Nội dung và công cụ khảo sát
• 3.2.2.4. Kỹ thuật mã hóa dữ liệu
• 3.2.2.5. Độ tin cậy của công cụ khảo sát
• 3.2.2.6. Kỹ thuật xử lý dữ liệu
• 3.2.3. Kết quả khảo sát
• 3.2.3.1. Đặc điểm của mẫu khảo sát
• 3.2.3.2. Đánh giá của giảng viên về những thành tố năng lực chung của sinh viên cao đẳng Điện Công nghiệp
• 3.2.3.3. Đánh giá của giảng viên về những thành tố năng lực chuyên môn của sinh viên cao đẳng Điện Công nghiệp
• 3.2.3.4. Quan niệm của giảng viên về năng lực nghề nghiệp của sinh viên cao đẳng Điện Công nghiệp
• 3.2.3.5. Ý kiến của giảng viên về những thành tố năng lực chung thường xuyên được tích hợp trong bài giảng mô đun chuyên môn nghề Điện Công nghiệp
• 3.2.3.6. Ý kiến của giảng viên về đáp ứng các yêu cầu của quá trình dạy học theo hướng phát triển năng lực nghề nghiệp trong bài giảng mô đun chuyên môn nghề Điện Công nghiệp
• 3.2.3.7. Ý kiến của giảng viên về đáp ứng các yêu cầu thiết kế hoạt động dạy học trong bài giảng mô đun chuyên môn nghề Điện Công nghiệp theo hướng phát triển năng lực nghề nghiệp
• 3.2.3.8. Ý kiến của giảng viên về những công cụ/ kỹ thuật đánh giá phù hợp trong dạy học các mô đun chuyên môn nghề Điện Công nghiệp
• 3.3. Kết luận Chương 3
• 4. Chương 4: THIẾT KẾ DẠY HỌC CÁC MÔ ĐUN CHUYÊN MÔN NGHỀ ĐIỆN CÔNG NGHIỆP THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC NGHỀ NGHIỆP CHO SINH VIÊN CAO ĐẲNG
• 4.1. Nguyên tắc thiết kế dạy học các mô đun chuyên môn nghề Điện Công nghiệp theo hướng phát triển năng lực nghề nghiệp cho sinh viên cao đẳng
• 4.1.1. Xác định năng lực chung và năng lực chuyên môn của bài học
• 4.1.2. Thiết kế các nhiệm vụ học tập tích hợp từ đơn giản đến phức tạp
• 4.1.3. Thiết kế hoạt động dạy học nhằm cung cấp các thông tin hỗ trợ, thông tin quy trình và thực hành từng phần
• 4.1.4. Đánh giá năng lực nghề nghiệp dựa trên các tiêu chí tham chiếu và cung cấp cơ hội giải trình cho sinh viên
• 4.2. Yêu cầu đối với tiến trình thiết kế dạy học các mô đun chuyên môn nghề Điện Công nghiệp theo hướng phát triển năng lực nghề nghiệp
• 4.2.1. Đảm bảo tính thực tiễn dạy học của nhà trường
• 4.2.2. Đảm bảo tính hệ thống của chương trình đào tạo
• 4.2.3. Đảm bảo tích hợp năng lực chung và năng lực chuyên môn trong dạy học
• 4.2.4. Tăng cường sử dụng thời gian học tập không chính thức
• 4.3. Tiến trình thiết kế dạy học các mô đun chuyên môn nghề Điện Công nghiệp theo hướng phát triển năng lực nghề nghiệp
• 4.3.1. Xác định năng lực nghề nghiệp của bài giảng mô đun chuyên môn
• 4.3.2. Xác định các nhiệm vụ học tập
• 4.3.3. Thiết kế các hoạt động dạy học
• 4.3.4. Phát triển công cụ/ kỹ thuật đánh giá
• 4.4. Minh họa thiết kế dạy học "Bài 2: Lắp mạch đảo chiều gián tiếp động cơ không đồng bộ 3 pha rô to lồng sóc dùng khởi động từ và nút ấn" trong "Mô đun 23: Trang bị điện 1"
• 4.4.1. Khái quát "Mô đun 23: Trang bị điện 1"
• 4.4.2. Thiết kế dạy học "Bài 2: Lắp mạch đảo chiều gián tiếp động cơ không đồng bộ 3 pha rô to lồng sóc dùng khởi động từ và nút ấn"
• 4.4.2.1. Xác định năng lực nghề nghiệp của bài giảng mô đun chuyên môn
• 4.4.2.2. Xác định các nhiệm vụ học tập
• 4.4.2.3. Thiết kế hoạt động dạy học các nhiệm vụ học tập
• 4.4.2.4. Phát triển công cụ/ kỹ thuật đánh giá
• 4.5. Kiểm nghiệm, đánh giá
• 4.5.1. Đánh giá kết quả nghiên cứu bằng phương pháp chuyên gia
• 4.5.1.1. Thiết kế nghiên cứu bằng phương pháp chuyên gia
• 4.5.1.2. Kết quả nghiên cứu
• 4.5.2. Thực nghiệm sư phạm
• 4.5.2.1. Mục đích thực nghiệm sư phạm
• 4.5.2.2. Thiết kế thực nghiệm sư phạm
• 4.5.2.2.1. Đối tượng, địa bàn và giảng viên tham gia thực nghiệm
• 4.5.2.2.2. Nội dung, tài liệu và công cụ đo lường kết quả thực nghiệm
• 4.5.2.2.3. Tiến trình thực nghiệm sư phạm
• 4.5.2.2.4. Xử lý dữ liệu thực nghiệm
• 4.5.2.3. Kết quả thực nghiệm sư phạm
• 4.5.2.3.1. So sánh kết quả học tập trước thực nghiệm
• 4.5.2.3.2. So sánh kết quả khảo sát năng lực chung trước thực nghiệm
• 4.5.2.3.3. So sánh kết quả học tập lớp thực nghiệm và lớp đối chứng sau thực nghiệm
• 4.5.2.3.4. So sánh kết quả khảo sát năng lực chung lớp thực nghiệm và lớp đối chứng sau thực nghiệm
• 4.5.2.3.5. So sánh kết quả học tập trước và sau thực nghiệm của lớp thực nghiệm
• 4.5.2.3.6. Phân tích mối quan hệ giữa kết quả học tập và kết quả khảo sát năng lực chung ở lớp thực nghiệm
• 4.6. Kết luận Chương 4
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• 1. Đối với các cơ sở giáo dục nghề nghiệp
• 2. Đối với các giảng viên tại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• Phụ lục 1. Bảng mô tả "Khung các kỹ năng thế kỷ 21" (21st Century Skills)
• Phụ lục 2. Các tiêu chí đánh giá kiến thức, kỹ năng, thái độ theo mức độ
• Phụ lục 3. Mô tả chương trình đào tạo nghề Điện Công nghiệp trình độ Cao đẳng (trường Cao đẳng Cơ điện Phú Thọ)
• Phụ lục 4. Phiếu khảo sát giảng viên dạy nghề Điện Công nghiệp trình độ cao đẳng
• Phụ lục 5. Phiếu khảo sát sinh viên về năng lực chung sau khi học ''Bài 2: Lắp mạch đảo chiều gián tiếp động cơ KĐB 3 pha rô to lồng sóc dùng khởi động từ và nút ấn''
• Phụ lục 6. Giáo án dạy học lớp thực nghiệm
• Phụ lục 7. Bảng tiêu chuẩn đánh giá kiến thức thực hành, quy trình và sản phẩm ''Bài 2: Lắp mạch đảo chiều quay động cơ KĐB 3 pha rô to lồng sóc dùng khởi động từ và nút ấn''
• Phụ lục 8. Phiếu đánh giá kiến thức thực hành, quy trình và sản phẩm ''Bài 2: Lắp mạch đảo chiều quay động cơ KĐB 3 pha rô to lồng sóc dùng khởi động từ và nút ấn''
• Phụ lục 9. Nhật ký học tập ''Bài 2: Lắp mạch đảo chiều gián tiếp động cơ KĐB 3 pha rô to lồng sóc dùng khởi động từ và nút ấn''
• Phụ lục 10. Phiếu xin ý kiến nhận xét của chuyên gia về tiến trình thiết kế, thực hiện dạy học các mô đun chuyên môn nghề Điện Công nghiệp theo hướng phát triển năng lực nghề nghiệp cho sinh viên cao đẳng và tài liệu dạy học thực nghiệm
• Phụ lục 11. Tài liệu dạy học thực nghiệm
• Phụ lục 12. Phiếu khảo sát sinh viên về năng lực chung sau khi học ''Bài 1: Lắp mạch điều khiển động cơ KĐB 3 pha rô to lồng sóc quay một chiều dùng khởi động từ và nút ấn''
• Phụ lục 13. Bảng tiêu chuẩn đánh giá kiến thức thực hành, quy trình và sản phẩm ''Bài 1: Lắp mạch điều khiển động cơ KĐB 3 pha rô to lồng sóc quay một chiều dùng khởi động từ và nút ấn''
• Phụ lục 14. Giáo án dạy học lớp đối chứng
• Phụ lục 15. Danh sách chuyên gia mời tham gia nhận xét tiến trình thiết kế, thực hiện dạy học các mô đun chuyên môn nghề Điện Công nghiệp theo hướng phát triển năng lực nghề nghiệp cho sinh viên cao đẳng và tài liệu dạy học thực nghiệm
• Phụ lục 16. Phiếu đánh giá kiến thức thực hành, quá trình và sản phẩm ''Bài 1: Lắp mạch điều khiển động cơ KĐB 3 pha rô to lồng sóc quay một chiều dùng khởi động từ và nút ấn''
• Phụ lục 17. Năng lực chuyên môn trong các mô đun chuyên môn nghề Điện Công nghiệp
• Phụ lục 18. Chương trình đào tạo "Mô đun 23: Trang bị điện 1"
• Phụ lục 19. Kết quả kiểm tra độ tin cậy Cronbach’s Alpha của dữ liệu thu thập từ giảng viên và công cụ đo lường
• Phụ lục 20. Kết quả kiểm tra độ tin cậy Cronbach’s Alpha của dữ liệu thu thập từ chuyên gia và công cụ đo lường

Tóm tắt

I. Tổng Quan Luận Án Tiến Sĩ Dạy Học Mô Đun Điện CN 55

Luận án tiến sĩ này tập trung vào việc cải tiến phương pháp dạy học mô đun trong lĩnh vực điện công nghiệp, hướng đến phát triển năng lực nghề nghiệp cho sinh viên cao đẳng. Mục tiêu là đáp ứng nhu cầu thực tiễn của thị trường lao động, nơi đòi hỏi những kỹ năng chuyên môn vững chắc và khả năng thích ứng cao với công nghệ mới. Luận án này xuất phát từ yêu cầu cấp thiết của việc nâng cao chất lượng đào tạo nghề, đặc biệt trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 đang diễn ra mạnh mẽ. Việc áp dụng phương pháp dạy học mô đun một cách hiệu quả sẽ giúp sinh viên nắm vững kiến thức, kỹ năng và thái độ cần thiết để thành công trong sự nghiệp.

1.1. Sự Cần Thiết Của Dạy Học Phát Triển Năng Lực

Thực tiễn xã hội và kinh tế trong kỷ nguyên số đòi hỏi nguồn nhân lực chất lượng cao, có khả năng sáng tạo, giải quyết vấn đề và làm việc nhóm hiệu quả. Dạy học theo hướng phát triển năng lực là một giải pháp quan trọng để đáp ứng những yêu cầu này, giúp sinh viên không chỉ nắm vững kiến thức mà còn có khả năng vận dụng kiến thức vào thực tế. Luận án này sẽ làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn của việc áp dụng phương pháp này trong đào tạo điện công nghiệp.

1.2. Bối Cảnh Thay Đổi Của Đào Tạo Nghề Hiện Nay

Đào tạo nghề đang trải qua những thay đổi sâu sắc để đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động hiện đại. Sự phát triển của công nghệ, sự thay đổi trong cơ cấu kinh tế và sự gia tăng của các ngành công nghiệp mới đòi hỏi người lao động phải có kỹ năng linh hoạt, khả năng học tập suốt đời và khả năng thích ứng với sự thay đổi. Luận án sẽ phân tích những thách thức và cơ hội trong bối cảnh này, từ đó đề xuất các giải pháp để nâng cao hiệu quả đào tạo điện công nghiệp.

II. Thách Thức Giải Pháp Dạy Học Mô Đun Điện CN 58

Một trong những thách thức lớn nhất trong dạy học mô đun điện công nghiệp là làm thế nào để tích hợp hiệu quả kiến thức lý thuyết và kỹ năng thực hành. Nhiều chương trình đào tạo vẫn còn nặng về lý thuyết, thiếu tính ứng dụng và không đáp ứng được yêu cầu thực tế của doanh nghiệp. Luận án này sẽ tập trung vào việc đề xuất các giải pháp để khắc phục những hạn chế này, bao gồm việc xây dựng các mô đun đào tạo thực tế, tăng cường thực hành tại doanh nghiệp và sử dụng các phương pháp đánh giá năng lực nghề nghiệp hiệu quả.

2.1. Thực Trạng Tích Hợp Năng Lực Chung Trong Đào Tạo

Việc tích hợp năng lực chung vào chương trình đào tạo nghề là một yêu cầu quan trọng trong bối cảnh hiện nay. Tuy nhiên, thực tế cho thấy, việc tích hợp này vẫn còn nhiều hạn chế, đặc biệt trong lĩnh vực điện công nghiệp. Luận án sẽ đánh giá thực trạng tích hợp năng lực chung trong chương trình đào tạo điện công nghiệp và đề xuất các giải pháp để cải thiện tình hình.

2.2. Đánh Giá Năng Lực Nghề Nghiệp Vấn Đề Giải Pháp

Việc đánh giá năng lực nghề nghiệp một cách khách quan và chính xác là một thách thức lớn trong dạy học mô đun điện công nghiệp. Các phương pháp đánh giá truyền thống thường không phản ánh được đầy đủ năng lực thực tế của sinh viên. Luận án sẽ nghiên cứu các phương pháp đánh giá năng lực nghề nghiệp tiên tiến và đề xuất các công cụ, kỹ thuật đánh giá phù hợp với đặc thù của ngành điện công nghiệp.

2.3. Cơ Sở Vật Chất Phương Pháp Dạy Học Hiện Đại

Cơ sở vật chất và phương pháp dạy học hiện đại đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả dạy học mô đun điện công nghiệp. Nhiều trường nghề còn thiếu trang thiết bị hiện đại và chưa áp dụng các phương pháp dạy học tiên tiến. Luận án này sẽ xem xét các yêu cầu về cơ sở vật chất và phương pháp dạy học, từ đó đề xuất các giải pháp để cải thiện chất lượng đào tạo.

III. Phương Pháp Dạy Học Phát Triển Năng Lực Điện CN 60

Luận án này đề xuất một phương pháp dạy học mô đun mới, tập trung vào phát triển năng lực nghề nghiệp cho sinh viên cao đẳng điện công nghiệp. Phương pháp này dựa trên việc xây dựng các mô đun đào tạo thực tế, gắn liền với yêu cầu của doanh nghiệp. Sinh viên sẽ được tham gia vào các dự án thực tế, giải quyết các vấn đề cụ thể và phát triển các kỹ năng cần thiết để thành công trong sự nghiệp. Quan trọng là việc phát triển đồng thời năng lực chuyên môn và năng lực chung.

3.1. Thiết Kế Mô Đun Đào Tạo Hướng Thực Hành

Việc thiết kế mô đun đào tạo theo hướng thực hành là một yếu tố quan trọng để phát triển năng lực nghề nghiệp cho sinh viên. Các mô đun đào tạo cần được xây dựng dựa trên yêu cầu thực tế của doanh nghiệp, đảm bảo tính ứng dụng cao và giúp sinh viên nắm vững kiến thức, kỹ năng cần thiết để làm việc. Luận án sẽ trình bày quy trình thiết kế mô đun đào tạo chi tiết và các ví dụ minh họa cụ thể.

3.2. Tích Hợp Dự Án Thực Tế Vào Quá Trình Dạy Học

Việc tích hợp các dự án thực tế vào quá trình dạy học giúp sinh viên có cơ hội áp dụng kiến thức, kỹ năng vào thực tế, phát triển khả năng giải quyết vấn đề và làm việc nhóm hiệu quả. Luận án sẽ đề xuất các loại dự án thực tế phù hợp với ngành điện công nghiệp và hướng dẫn cách tổ chức, quản lý dự án hiệu quả.

3.3. Phương Pháp Đánh Giá Năng Lực Dựa Trên Dự Án

Để đánh giá năng lực của sinh viên một cách toàn diện, cần sử dụng các phương pháp đánh giá dựa trên dự án. Luận án sẽ trình bày các tiêu chí đánh giá cụ thể, rõ ràng, đảm bảo tính khách quan và công bằng. Các phương pháp này sẽ giúp đánh giá được khả năng vận dụng kiến thức, kỹ năng và thái độ của sinh viên trong các tình huống thực tế.

IV. Ứng Dụng Kết Quả Dạy Học Mô Đun Điện CN 57

Luận án này trình bày kết quả nghiên cứu về việc áp dụng phương pháp dạy học mô đun mới trong một số trường cao đẳng nghề. Kết quả cho thấy, phương pháp này đã mang lại những cải thiện đáng kể về năng lực nghề nghiệp của sinh viên, giúp họ tự tin hơn khi tham gia vào thị trường lao động. Việc thực nghiệm sư phạm đã được tiến hành để so sánh hiệu quả giữa phương pháp dạy học mới và phương pháp truyền thống. Kết quả cho thấy phương pháp mới có ưu thế rõ rệt.

4.1. Kết Quả Thực Nghiệm Sư Phạm So Sánh Đánh Giá

Luận án sẽ trình bày chi tiết kết quả thực nghiệm sư phạm, bao gồm so sánh kết quả học tập giữa lớp thực nghiệm và lớp đối chứng, đánh giá sự thay đổi về năng lực chung của sinh viên và phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả của phương pháp dạy học mới. Các số liệu thống kê sẽ được trình bày một cách rõ ràng và dễ hiểu.

4.2. Đánh Giá Của Chuyên Gia Về Phương Pháp Mới

Luận án cũng thu thập ý kiến đánh giá của các chuyên gia về tính khả thi, tính hiệu quả và tính ứng dụng của phương pháp dạy học mới. Ý kiến của các chuyên gia sẽ giúp khẳng định giá trị của luận án và cung cấp những gợi ý quan trọng để cải tiến phương pháp dạy học trong tương lai.

4.3. Phân tích Mối Quan Hệ Giữa Năng Lực Kết Quả

Luận án sẽ phân tích mối quan hệ giữa kết quả học tập và kết quả khảo sát năng lực chung ở lớp thực nghiệm, trước và sau khi thực hiện phương pháp dạy học mô đun mới. Điều này giúp chứng minh rằng việc cải thiện năng lực sẽ dẫn đến kết quả học tập tốt hơn và ngược lại.

V. Kết Luận Khuyến Nghị Dạy Học Mô Đun Điện CN 59

Luận án này đã góp phần làm sáng tỏ cơ sở lý luận và thực tiễn của việc áp dụng phương pháp dạy học mô đun theo hướng phát triển năng lực nghề nghiệp trong lĩnh vực điện công nghiệp. Luận án cũng đã đề xuất một phương pháp dạy học mới và chứng minh được tính hiệu quả của phương pháp này thông qua thực nghiệm sư phạm. Trên cơ sở đó, luận án đưa ra những khuyến nghị cụ thể để cải tiến chất lượng đào tạo nghề.

5.1. Khuyến Nghị Cho Các Cơ Sở Giáo Dục Nghề Nghiệp

Luận án khuyến nghị các cơ sở giáo dục nghề nghiệp nên tăng cường đầu tư vào cơ sở vật chất, trang thiết bị hiện đại, xây dựng các mô đun đào tạo thực tế, tăng cường hợp tác với doanh nghiệp và áp dụng các phương pháp đánh giá năng lực nghề nghiệp tiên tiến. Đồng thời, cần nâng cao trình độ chuyên môn và nghiệp vụ cho đội ngũ giảng viên.

5.2. Khuyến Nghị Cho Giảng Viên Dạy Nghề Điện CN

Luận án khuyến nghị các giảng viên dạy nghề điện công nghiệp nên đổi mới phương pháp dạy học, tăng cường sử dụng các phương pháp dạy học tích cực, khuyến khích sinh viên tham gia vào các dự án thực tế và tạo môi trường học tập sáng tạo. Đồng thời, cần thường xuyên cập nhật kiến thức, kỹ năng mới để đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ "Dạy học các mô đun chuyên môn nghề Điện Công nghiệp theo hướng phát triển năng lực nghề nghiệp cho sinh viên cao đẳng" do nghiên cứu sinh Lê Đức Minh thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Trần Khánh Đức, bảo vệ năm 2024 tại Đại học Bách khoa Hà Nội, thuộc ngành Lý luận và Phương pháp dạy học (mã số: 9140110). Công trình nghiên cứu sự kết hợp giữa lý luận dạy học kỹ thuật và phương pháp thực nghiệm trong giáo dục nghề nghiệp.

Về tính cấp thiết, bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 và chuyển đổi số đòi hỏi lực lượng lao động kỹ thuật không chỉ nắm vững kỹ năng kỹ thuật thuần túy mà còn phải thành thạo các kỹ năng bổ trợ như giải quyết vấn đề, tư duy phản biện, sáng tạo, giao tiếp, hợp tác và làm việc linh hoạt. Các định hướng giáo dục của Đảng và Nhà nước tại Nghị quyết số 29-NQ/TW, Điều 36 Luật Giáo dục nghề nghiệp năm 2014, cùng Chiến lược phát triển giáo dục nghề nghiệp giai đoạn 2021–2030, tầm nhìn đến 2045 đều nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ việc trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện phẩm chất và năng lực cho người học.

Khoảng trống nghiên cứu được tác giả xác định là thực tiễn dạy học nghề Điện Công nghiệp hiện nay chủ yếu tập trung vào các kết quả hành vi cụ thể, chia nhỏ kỹ năng kỹ thuật đơn lẻ nhằm hình thành năng lực chuyên môn, trong khi việc tích hợp năng lực chung vào bài giảng chuyên môn chưa được thiết kế và thực thi một cách hệ thống.

Mục tiêu nghiên cứu của luận án gồm hai nội dung chính:

• Thứ nhất, tổng hợp cơ sở lý luận của dạy học theo hướng phát triển năng lực nghề nghiệp và đánh giá khả năng vận dụng vào quá trình đào tạo nghề Điện Công nghiệp cho sinh viên trình độ cao đẳng.
• Thứ hai, đề xuất tiến trình thiết kế dạy học các mô đun chuyên môn nghề Điện Công nghiệp theo hướng phát triển năng lực nghề nghiệp cho sinh viên cao đẳng, đồng thời tổ chức thực nghiệm sư phạm để kiểm chứng.

Giả thuyết khoa học của đề tài được xác định gồm:

• Giả thuyết 1: Các giảng viên đã chú trọng đến việc phát triển năng lực chuyên môn nghề Điện Công nghiệp nhưng chưa thiết kế và thực hiện hiệu quả việc phát triển năng lực chung trong dạy học các mô đun chuyên môn.
• Giả thuyết 2: Dạy học các mô đun chuyên môn nghề Điện Công nghiệp theo hướng phát triển năng lực nghề nghiệp có tác động tích cực đến sự hình thành và phát triển đồng thời cả năng lực chuyên môn lẫn năng lực chung cho sinh viên cao đẳng.

Khách thể nghiên cứu là quá trình dạy học các mô đun chuyên môn nghề Điện Công nghiệp trình độ cao đẳng tại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp ở Việt Nam. Đối tượng nghiên cứu gồm ba thành phần: (1) Mô hình năng lực nghề nghiệp của sinh viên cao đẳng nghề Điện Công nghiệp; (2) Mô hình lý thuyết mô tả các thành phần dạy học và hướng dẫn thiết kế hoạt động dạy học; (3) Tiến trình thiết kế dạy học các mô đun chuyên môn theo hướng phát triển năng lực nghề nghiệp.

Về phạm vi nghiên cứu:

• Tài liệu tổng quan được giới hạn trích xuất từ cơ sở dữ liệu ERIC và Google Scholar (giai đoạn tìm kiếm tháng 2/2020 và cập nhật tháng 2/2023).
• Cơ sở lý thuyết tập trung vào Mô hình căn chỉnh kiến tạo của John Biggs và Mô hình thiết kế dạy học 4 thành phần (4C/ID) của Jeroen van Merriënboer.
• Sản phẩm chương trình đào tạo phân tích tại Trường Cao đẳng Cơ điện Phú Thọ.
• Khảo sát thực trạng triển khai tại 7 trường cao đẳng khu vực phía Bắc: Trường Cao đẳng Cơ điện Hà Nội, Trường Cao đẳng nghề Công nghiệp Hà Nội, Trường Cao đẳng Cơ điện và Xây dựng Bắc Ninh, Trường Cao đẳng Cơ khí Nông nghiệp, Trường Cao đẳng Cơ điện Phú Thọ, Trường Cao đẳng Công nghệ và Nông lâm Phú Thọ, Trường Cao đẳng Cơ giới Ninh Bình.
• Thực nghiệm sư phạm tiến hành tại Trường Cao đẳng Cơ điện Phú Thọ.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án thực hiện tổng quan tường thuật đối với các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước về giáo dục dựa trên năng lực. Trên bình diện quốc tế, tác giả phân tích sự chuyển dịch từ chủ nghĩa hành vi và lý thuyết hệ thống hình thành tại Hoa Kỳ vào những năm 1960–1970 sang tiếp cận nhận thức và kiến tạo. Các mô hình đào tạo theo năng lực điển hình được điểm lại gồm: đào tạo nghề kép tại Đức với khái niệm kỹ năng then chốt (Schlüsselqualifikationen); hệ thống trình độ dựa trên nghiên cứu thị trường lao động tại Hà Lan; mô hình dựa trên kỹ năng của Anh so sánh với mô hình dựa trên tri thức và phát triển con người toàn diện của Pháp (theo phân tích của Clarke và Winch, 2006); hệ thống giáo dục nghề nghiệp dựa trên năng lực tại Australia bắt đầu từ Trường Cao đẳng Croydon Park TAFE (1983) cùng các báo cáo đánh giá của Smith (2010); hệ thống Chứng chỉ Kỹ năng Lực lượng lao động (WSQ) tại Singapore; khung trình độ kỹ năng 5 mức của Malaysia từ năm 1992; chương trình triển khai tại các quốc gia châu Phi qua hỗ trợ của IIEP-UNESCO và IFEF giai đoạn 2018–2021; cơ quan quản lý NBTE tại Nigeria.

Bên cạnh đó, tác giả phân tích các hạn chế của đào tạo dựa trên năng lực truyền thống qua nghiên cứu của Stephen (2016), Van Griethuijsen và cộng sự (2016), Franks và cộng sự (2014), cùng nghiên cứu của Baumeler (2019) về rào cản chuyển giao mô hình giữa các bối cảnh thể chế văn hóa khác nhau. Các tác giả này chỉ ra rằng việc chia nhỏ kỹ năng phức tạp thành các hành vi đơn lẻ làm hạn chế khả năng ra quyết định và tư duy giải quyết vấn đề trong các tình huống nghề nghiệp biến đổi.

Tại Việt Nam, các nghiên cứu được luận án tổng hợp theo các nhóm:

• Nhóm nghiên cứu tổng quát về phát triển chương trình và kỹ năng nghề trong giáo dục nghề nghiệp: Đề tài cấp Bộ B93-38-24 của Nguyễn Đức Trí (1996) về đào tạo theo năng lực thực hiện và tiêu chuẩn nghề; đề tài cấp Bộ CT-2016-0101 của Vũ Xuân Hùng và cộng sự (2016) về phát triển kỹ năng nghề nghiệp; các phân tích về chương trình đào tạo của Nguyễn Văn Tuấn (2016).
• Nhóm nghiên cứu dạy học trong các nghề kỹ thuật cụ thể: Phạm Văn Thống (2006) về dạy thực hành nghề sửa chữa ô tô tại Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Vinh; Nguyễn Thanh Hà (2009) về dạy học thực hành trang bị điện theo tiếp cận năng lực thực hiện hệ cao đẳng sư phạm kỹ thuật; Lê Huy Kim Hoàng Anh và Nguyễn Thị Tâm (2015) về khung năng lực các ngành kế toán, quản trị kinh doanh, du lịch; Bùi Minh Hải (2022) về dạy học môn Công nghệ dựa vào năng lực ở cấp trung học cơ sở sử dụng mô hình John Biggs và mô hình 4C/ID.
• Nhóm nghiên cứu quản lý đào tạo và phát triển năng lực đội ngũ: Đào Việt Hà (2014) về quản lý đào tạo nghề Kỹ thuật xây dựng; Lê Đại Hùng (2018) về quản lý đào tạo nghề Điện Công nghiệp trình độ trung cấp tại khu vực Bắc Trung Bộ; Vũ Xuân Hùng (2016) về chuẩn năng lực dạy học của nhà giáo giáo dục nghề nghiệp; Nguyễn Hữu Hợp (2022) về mô hình dạy học đào tạo giáo viên kỹ thuật.
• Nhóm nghiên cứu về kiểm tra đánh giá: Nguyễn Thu Hà (2014), Đinh Văn Đệ (2020), Phạm Hồng Khoa (2017).
• Nhóm nghiên cứu phát triển các năng lực chung riêng lẻ: Lê Ngọc Hòa (2017) về năng lực thích ứng nghề cho sinh viên ngành Điện - Điện tử; Nhữ Thị Việt Hoa (2019), Nguyễn Ngọc Duy (2020), Dương Quỳnh Hoa (2016) về phát triển năng lực giải quyết vấn đề, tư duy sáng tạo và tư duy biện chứng.

Vị trí của luận án: Qua tổng quan tài liệu, tác giả phát hiện một khoảng trống kiến thức rõ rệt trong nghiên cứu giáo dục nghề nghiệp tại Việt Nam: các công trình trước đây thường phân tách thành hai nhánh độc lập — một nhánh chỉ tập trung vào năng lực chuyên môn kỹ thuật cụ thể, nhánh còn lại chỉ rèn luyện các năng lực chung riêng lẻ. Luận án đặt vị trí nghiên cứu vào điểm giao thoa này nhằm thiết kế tiến trình dạy học tích hợp đồng thời cả năng lực chuyên môn và các thành tố năng lực chung trong các mô đun nghề Điện Công nghiệp cho sinh viên cao đẳng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án làm rõ các khái niệm công cụ làm nền tảng phân tích:

• Năng lực chung (General competence): Trích dẫn định nghĩa của Vitello và cộng sự (2021) cùng Guthrie (2009), luận án xác định năng lực chung là khả năng tích hợp và áp dụng kiến thức, kỹ năng cùng các yếu tố tâm lý xã hội phù hợp ngữ cảnh để tham gia hiệu quả vào các mô hình công việc và tổ chức công việc mới xuất hiện. Luận án dựa trên Khung các kỹ năng thế kỷ 21 (21st Century Skills) để cụ thể hóa các thành tố năng lực chung.
• Năng lực chuyên môn (Specific competency): Trích dẫn Woodruffe (1993), Hoogveld (2003), Irshaid và cộng sự (2015), luận án xác định năng lực chuyên môn trong nghề Điện Công nghiệp là khả năng thực hiện các nhiệm vụ chuyên môn theo tiêu chuẩn nơi làm việc, bao gồm việc hiểu nguyên lý, sử dụng thiết bị, đọc sơ đồ mạch, tuân thủ an toàn, lắp đặt, sửa chữa và xử lý sự cố hệ thống điện.
• Năng lực nghề nghiệp (Professional competency): Tổng hợp quan điểm của Trần Khánh Đức (2012), Mai Quang Huy (2017) và Hoàng Trung Thắng (2022), luận án xác định năng lực nghề nghiệp là sự tích hợp giữa năng lực chung và năng lực chuyên môn nhằm thực hiện nhiệm vụ nghề nghiệp hiệu quả và đạt chuẩn mực yêu cầu.

Về khung lý thuyết thiết kế dạy học, luận án vận dụng kết hợp hai mô hình:

1. Mô hình căn chỉnh kiến tạo (Constructive Alignment) của John Biggs: Dùng để thiết lập sự tương thích logic giữa ba thành tố: chuẩn đầu ra bài học (năng lực mục tiêu), hoạt động dạy - học của giảng viên và sinh viên, công cụ kiểm tra đánh giá.
2. Mô hình thiết kế dạy học 4 thành phần (4C/ID) của Jeroen van Merriënboer: Hướng dẫn tổ chức nội dung dạy học phức hợp thông qua 4 thành phần cốt lõi: (1) Nhiệm vụ học tập (Learning tasks) tích hợp từ đơn giản đến phức tạp; (2) Thông tin hỗ trợ (Supportive information) cung cấp kiến thức nền tảng và chiến lược tư duy; (3) Thông tin quy trình (Procedural information) hướng dẫn các bước thao tác kỹ thuật và chỉ dẫn trực tiếp; (4) Thực hành từng phần (Part-task practice) rèn luyện các kỹ năng thành phần đòi hỏi độ chính xác cao.

Về phương pháp nghiên cứu thực tế, luận án phối hợp phương pháp định tính và định lượng:

• Phương pháp tổng quan tài liệu: Sử dụng kỹ thuật tổng quan tường thuật qua 4 bước với chuỗi từ khóa kết hợp các toán tử AND, OR trên ERIC và Google Scholar, lọc và phân tích 37 tài liệu quốc tế và các tài liệu trong nước.
• Phương pháp phân tích văn bản: Phân tích mục tiêu, cấu trúc nội dung và chuẩn đầu ra của chương trình đào tạo nghề Điện Công nghiệp trình độ cao đẳng tại Trường Cao đẳng Cơ điện Phú Thọ.
• Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi: Thu thập dữ liệu từ giảng viên dạy nghề Điện Công nghiệp tại 7 trường cao đẳng miền Bắc nhằm đánh giá nhận thức, thực trạng tích hợp năng lực chung, phương pháp dạy học và kỹ thuật đánh giá.
• Phương pháp chuyên gia: Tổ chức lấy ý kiến chuyên gia giáo dục và kỹ thuật điện để đánh giá tính cần thiết và tính khả thi của khung lý thuyết và tiến trình thiết kế dạy học đề xuất.
• Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Tổ chức thực nghiệm sư phạm trên nhóm đối chứng và nhóm thực nghiệm, kết hợp thiết kế chuỗi thời gian nội nhóm (Within-Group) và so sánh giữa các nhóm (Between-Group) tại Trường Cao đẳng Cơ điện Phú Thọ.
• Phương pháp thống kê toán học: Dữ liệu được xử lý bằng phần mềm SPSS. Luận án sử dụng kiểm định độ tin cậy thang đo Cronbach's Alpha; kiểm định tính độc lập Chi-bình phương (Chi-Square); kiểm định phân phối chuẩn Kolmogorov-Smirnov và Shapiro-Wilk; các kiểm định phi tham số Mann-Whitney (so sánh giữa hai nhóm độc lập) và Sign test (so sánh trước và sau thực nghiệm trên cùng một nhóm); kiểm định hệ số tương quan Pearson giữa kết quả học tập chuyên môn và điểm khảo sát năng lực chung.

Nguồn dữ liệu của luận án bao gồm: văn bản chương trình đào tạo nghề Điện Công nghiệp, phiếu điều tra giảng viên, phiếu xin ý kiến chuyên gia, phiếu đánh giá tiêu chí thực hành, bài kiểm tra chuyên môn, phiếu khảo sát năng lực chung của sinh viên và nhật ký học tập của người học.

Nội dung chính theo từng chương

Chương	Tên chương theo văn bản	Luận điểm, nội dung và số liệu cốt lõi
Chương 1	Tổng quan về dạy học nghề Điện Công nghiệp theo hướng phát triển năng lực nghề nghiệp	Điểm luận xu hướng chuyển dịch đào tạo theo năng lực từ thuyết hành vi sang thuyết kiến tạo; phân tích kinh nghiệm quốc tế và trong nước; xác định khoảng trống nghiên cứu về việc thiếu giải pháp tích hợp đồng thời năng lực chung và năng lực chuyên môn trong dạy học nghề Điện Công nghiệp.
Chương 2	Cơ sở lý luận về dạy học các mô đun chuyên môn nghề Điện Công nghiệp theo hướng phát triển năng lực nghề nghiệp cho sinh viên cao đẳng	Xác lập cấu trúc năng lực nghề nghiệp; xác định 4 đặc điểm và các yêu cầu quá trình dạy học; xây dựng 4 nguyên tắc thiết kế bài học dựa trên Mô hình căn chỉnh kiến tạo của John Biggs và Mô hình 4C/ID của Van Merriënboer.
Chương 3	Thực trạng về dạy học các mô đun chuyên môn nghề Điện Công nghiệp theo hướng phát triển năng lực nghề nghiệp cho sinh viên cao đẳng	Đánh giá chương trình đào tạo Trường CĐ Cơ điện Phú Thọ; công bố số liệu khảo sát giảng viên tại 7 trường cao đẳng miền Bắc; kiểm định Chi-Square về mối liên hệ giữa thâm niên và trình độ chuyên môn của giảng viên; xác định các rào cản và khoảng trống trong thực tiễn dạy học.
Chương 4	Thiết kế dạy học các mô đun chuyên môn nghề Điện Công nghiệp theo hướng phát triển năng lực nghề nghiệp cho sinh viên cao đẳng	Đề xuất tiến trình 4 bước thiết kế dạy học; minh họa bài giảng Bài 2 trong Mô đun 23; đánh giá ý kiến chuyên gia bằng kiểm định Mann-Whitney; báo cáo kết quả thực nghiệm sư phạm bằng các kiểm định Kolmogorov-Smirnov, Shapiro-Wilk, Mann-Whitney, Sign test và Pearson.

Chương 1: Tổng quan về dạy học nghề Điện Công nghiệp theo hướng phát triển năng lực nghề nghiệp

Chương này trình bày chi tiết quy trình tổng quan tài liệu qua 4 bước: tiến hành tìm kiếm, xác định từ khóa, lựa chọn - tóm tắt tài liệu và phân tích tổng quan. Tác giả sử dụng các chuỗi từ khóa kết hợp toán tử tìm kiếm trên cơ sở dữ liệu ERIC và Google Scholar. Kết quả tìm kiếm trên ERIC ban đầu cho ra 4.138 tài liệu; sau các bước sàng lọc theo tiêu chí thời gian và độ liên quan, 29 tài liệu phù hợp đã được chọn lọc. Tiếp tục khảo sát 300 kết quả đầu tiên trên Google Scholar, tác giả chọn thêm 8 tài liệu quốc tế. Thống kê cho thấy 76,4% tài liệu có thời gian công bố dưới 10 năm và 50% tài liệu dưới 5 năm; trong đó có 8 tài liệu (chiếm 23,5%) liên quan trực tiếp đến đào tạo nghề Điện trong giáo dục nghề nghiệp.

Về nội dung, chương 1 tập trung phân tích 4 chủ đề lớn: (1) Xu hướng chuyển dịch quan điểm đào tạo dựa trên năng lực từ tập trung vào các hành vi thao tác rời rạc sang tích hợp các kỹ năng thích ứng, giải quyết vấn đề và tư duy phản biện; (2) Tình hình triển khai tại các quốc gia như Hoa Kỳ, Đức, Hà Lan, Anh, Pháp, Nhật Bản, Australia, Singapore, Malaysia, các nước châu Phi; (3) Các nghiên cứu quốc tế về dạy học nghề Điện theo tiếp cận năng lực; (4) Tình hình nghiên cứu tại Việt Nam. Kết luận chương 1 chỉ ra 4 điểm then chốt và khẳng định khoảng trống tri thức: chưa có công trình nghiên cứu hệ thống nào tại Việt Nam giải quyết bài toán tích hợp đồng thời cả năng lực chuyên môn và năng lực chung trong dạy học các mô đun chuyên môn nghề Điện Công nghiệp cho sinh viên cao đẳng.

Chương 2: Cơ sở lý luận về dạy học các mô đun chuyên môn nghề Điện Công nghiệp theo hướng phát triển năng lực nghề nghiệp cho sinh viên cao đẳng

Chương 2 xây dựng hệ thống khái niệm và khung lý thuyết hoàn chỉnh cho đề tài. Tác giả phân tích ngữ nghĩa học thuật giữa hai thuật ngữ tiếng Anh "competence" (năng lực chung, mang tính rộng và áp dụng trong nhiều bối cảnh) và "competency" (năng lực chuyên biệt gắn với các tác vụ chuyên môn cụ thể). Từ đó, luận án làm rõ cấu trúc năng lực nghề nghiệp của sinh viên cao đẳng nghề Điện Công nghiệp gồm:

• Năng lực chuyên môn: gắn liền với các tiêu chuẩn nghề nghiệp trong lắp đặt, vận hành, bảo dưỡng, sửa chữa thiết bị điện, khí cụ điện và hệ thống cung cấp điện.
• Năng lực chung: mô tả dựa trên Khung các kỹ năng thế kỷ 21, gồm tư duy phản biện, sáng tạo, giải quyết vấn đề, giao tiếp, hợp tác, ứng dụng công nghệ số và tính linh hoạt thích ứng.

Chương này xác định 4 đặc điểm của dạy học mô đun chuyên môn theo hướng phát triển năng lực nghề nghiệp: (1) Phát triển đồng thời năng lực chuyên môn và năng lực chung gắn liền với xử lý nhiệm vụ nghề nghiệp; (2) Linh hoạt về không gian, thời gian học tập với sự hỗ trợ của trang thiết bị và công nghệ số; (3) Hướng tới cá nhân hóa để hỗ trợ sinh viên; (4) Đánh giá dựa trên thành tích cụ thể và sự thay đổi của người học. Từ đó, tác giả đưa ra các yêu cầu về chiến lược dạy học, phương thức dạy học, giám sát hỗ trợ và kiểm tra đánh giá.

Về mô hình lý thuyết thiết kế, luận án kết hợp Mô hình căn chỉnh kiến tạo của John Biggs (đồng bộ giữa mục tiêu, hoạt động học và đánh giá) và Mô hình thiết kế 4 thành phần 4C/ID của Jeroen van Merriënboer. Dựa trên nền tảng này, tác giả thiết lập 4 nguyên tắc thiết kế dạy học:

1. Xác định đồng thời năng lực chung và năng lực chuyên môn của bài học.
2. Thiết kế các nhiệm vụ học tập tích hợp từ đơn giản đến phức tạp.
3. Thiết kế hoạt động dạy học cung cấp đầy đủ thông tin hỗ trợ, thông tin quy trình và thực hành từng phần.
4. Đánh giá năng lực nghề nghiệp dựa trên tiêu chuẩn tham chiếu và tạo cơ hội giải trình cho sinh viên.

Chương 3: Thực trạng về dạy học các mô đun chuyên môn nghề Điện Công nghiệp theo hướng phát triển năng lực nghề nghiệp cho sinh viên cao đẳng

Chương 3 tập trung vào hai nhánh nghiên cứu thực trạng:

1. Phân tích văn bản chương trình đào tạo nghề Điện Công nghiệp trình độ cao đẳng tại Trường Cao đẳng Cơ điện Phú Thọ: Tác giả xem xét cấu trúc môn học, các mô đun chuyên môn và mức độ tích hợp các thành tố năng lực chung trong mục tiêu và nội dung bài giảng. Kết quả chỉ ra chương trình hiện hành chủ yếu định danh các mục tiêu kiến thức và kỹ năng thao tác kỹ thuật chuyên môn; các thành tố năng lực chung như tư duy sáng tạo, phản biện hay kỹ năng giải quyết sự cố phức tạp chưa được mô tả thành các tiêu chí thực hiện cụ thể.
2. Khảo sát thực trạng bằng bảng hỏi: Khảo sát ý kiến của đội ngũ giảng viên chuyên ngành Điện Công nghiệp tại 7 trường cao đẳng khu vực phía Bắc. Tác giả kiểm định độ tin cậy thang đo bằng hệ số Cronbach's Alpha (được chi tiết hóa ở Phụ lục 19). Phân tích thống kê mô tả và kiểm định Chi-bình phương (Chi-Square) được thực hiện để xác định mối liên hệ giữa thâm niên giảng dạy và trình độ chuyên môn của giảng viên đối với các nhận định về năng lực nghề nghiệp.

Số liệu khảo sát phản ánh thực trạng:

• Đa số giảng viên nhận thức rõ tầm quan trọng của năng lực chuyên môn và các thành tố kỹ năng kỹ thuật, nhưng mức độ tích hợp năng lực chung vào bài giảng chuyên môn còn thấp và mang tính tự phát.
• Các yêu cầu về tổ chức hoạt động dạy học tích hợp, cá nhân hóa hỗ trợ người học và sử dụng công nghệ số chưa được đáp ứng đồng bộ.
• Phương pháp đánh giá hiện nay vẫn nghiêng về kiểm tra kỹ năng thao tác tay nghề và sản phẩm cuối cùng; việc sử dụng các công cụ đánh giá quá trình như phiếu tiêu chí (rubric), nhật ký học tập hay đánh giá khả năng giải trình kỹ thuật của sinh viên còn rất hạn chế.

Chương 4: Thiết kế dạy học các mô đun chuyên môn nghề Điện Công nghiệp theo hướng phát triển năng lực nghề nghiệp cho sinh viên cao đẳng

Chương 4 là chương trọng tâm thực hiện giải pháp và kiểm nghiệm khoa học của luận án. Tác giả cụ thể hóa tiến trình thiết kế dạy học các mô đun chuyên môn gồm 4 bước:

• Bước 1: Xác định năng lực nghề nghiệp của bài giảng (tích hợp mục tiêu năng lực chuyên môn và các chỉ số hành vi của năng lực chung).
• Bước 2: Xác định và xây dựng chuỗi nhiệm vụ học tập (thiết kế theo nguyên tắc từ đơn giản đến phức tạp, phản ánh các tình huống thực tế của nghề Điện).
• Bước 3: Thiết kế các hoạt động dạy học tương ứng (xây dựng các hoạt động cung cấp thông tin hỗ trợ, thông tin quy trình và thực hành từng phần theo mô hình 4C/ID).
• Bước 4: Phát triển bộ công cụ và kỹ thuật đánh giá (xây dựng bảng tiêu chuẩn tham chiếu rubric, phiếu đánh giá quá trình và sản phẩm, nhật ký học tập của sinh viên).

Tác giả minh họa cụ thể tiến trình này vào thiết kế bài giảng "Bài 2: Lắp mạch đảo chiều gián tiếp động cơ không đồng bộ 3 pha rô to lồng sóc dùng khởi động từ và nút ấn" thuộc "Mô đun 23: Trang bị điện 1" (đối sánh với Bài 1 về lắp mạch điều khiển quay một chiều). Bản thiết kế chi tiết hóa từ ma trận quan hệ giữa nhiệm vụ học tập với năng lực chung, khung hoạt động dạy học đến hệ thống phiếu đánh giá.

Quy trình kiểm nghiệm và đánh giá khoa học được tiến hành qua hai bước:

1. Đánh giá chuyên gia: Luận án khảo sát ý kiến hai nhóm chuyên gia về tính cần thiết và tính khả thi của tiến trình đề xuất cùng tài liệu thực nghiệm. Kiểm định Kolmogorov-Smirnov và Shapiro-Wilk được sử dụng để kiểm tra phân phối chuẩn của dữ liệu. Tiếp đó, tác giả sử dụng kiểm định phi tham số Mann-Whitney để kiểm tra sự khác biệt giữa hai nhóm chuyên gia. Kết quả kiểm định cho thấy không có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê giữa hai nhóm chuyên gia; các chuyên gia đều đánh giá cao tính cần thiết và tính khả thi của tiến trình thiết kế đề xuất.
2. Thực nghiệm sư phạm: Triển khai trên sinh viên nghề Điện Công nghiệp trình độ cao đẳng tại Trường Cao đẳng Cơ điện Phú Thọ, gồm nhóm thực nghiệm (TN) và nhóm đối chứng (ĐC). Quá trình xử lý dữ liệu định lượng trên SPSS gồm các bước:

• Kiểm tra phân phối chuẩn của điểm số học tập và điểm khảo sát năng lực chung trước thực nghiệm bằng phép kiểm Kolmogorov-Smirnov và Shapiro-Wilk.
• Sử dụng kiểm định phi tham số Mann-Whitney so sánh kết quả học tập và năng lực chung giữa hai lớp TN và ĐC trước thực nghiệm để xác nhận tính tương đương đầu vào của hai nhóm.
• Sau thực nghiệm, tiến hành kiểm tra phân phối chuẩn và dùng kiểm định Mann-Whitney so sánh điểm kết quả học tập và kết quả khảo sát năng lực chung giữa lớp TN và lớp ĐC. Dữ liệu cho thấy nhóm thực nghiệm đạt xếp hạng học tập và điểm đánh giá năng lực chung vượt trội so với nhóm đối chứng.
• Thực hiện kiểm định Sign test trên nhóm thực nghiệm nhằm đánh giá sự khác biệt kết quả học tập trước và sau thực nghiệm, xác nhận sự tiến bộ có ý nghĩa của người học.
• Sử dụng kiểm định tương quan Pearson để phân tích mối liên hệ giữa kết quả học tập chuyên môn và kết quả khảo sát năng lực chung của lớp thực nghiệm trước và sau thực nghiệm. Kết quả phân tích tương quan Pearson khẳng định mức độ phát triển năng lực chung có mối tương quan thuận chặt chẽ với kết quả tiếp thu kiến thức và kỹ năng thực hành chuyên môn của sinh viên.

Kết quả và những đóng góp mới

Luận án tự công bố bốn đóng góp mới về mặt lý luận và thực tiễn:

1. Về mặt lý luận cấu trúc năng lực: Luận án đã lập luận, làm rõ và khẳng định năng lực nghề nghiệp của sinh viên cao đẳng nghề Điện Công nghiệp là một cấu trúc tích hợp gồm năng lực chuyên môn và năng lực chung. Dựa trên Khung các kỹ năng thế kỷ 21, luận án đã mô tả cụ thể các thành tố năng lực chung tương thích với đặc thù thực hành nghề Điện Công nghiệp trong kỷ nguyên số.
2. Về mặt mô hình sư phạm: Luận án đã phân tích và chứng minh tính hiệu quả của việc vận dụng kết hợp Mô hình căn chỉnh kiến tạo của John Biggs và Mô hình thiết kế dạy học 4 thành phần (4C/ID) của Van Merriënboer để làm cơ sở thiết kế dạy học các mô đun chuyên môn kỹ thuật trong giáo dục nghề nghiệp.
3. Về mặt nguyên tắc và yêu cầu sư phạm: Luận án xác lập 4 nguyên tắc thiết kế dạy học chuyên môn theo hướng phát triển năng lực nghề nghiệp phù hợp với bối cảnh giáo dục nghề nghiệp tại Việt Nam: xác định song song năng lực chuyên môn và năng lực chung; thiết kế nhiệm vụ học tập tích hợp từ đơn giản đến phức tạp; cung cấp thông tin hỗ trợ, quy trình và thực hành từng phần; đánh giá dựa trên tiêu chuẩn tham chiếu và cung cấp cơ hội giải trình cho sinh viên.
4. Về mặt quy trình thực tiễn: Luận án đề xuất một tiến trình 4 bước hoàn chỉnh về thiết kế và thực hiện dạy học các mô đun chuyên môn nghề Điện Công nghiệp cho sinh viên cao đẳng, được kiểm chứng bằng phương pháp chuyên gia và thực nghiệm sư phạm.

Về khuyến nghị, luận án đề xuất các định hướng cụ thể:

• Đối với các cơ sở giáo dục nghề nghiệp: Cần chủ động rà soát chương trình đào tạo, tích hợp các tiêu chuẩn năng lực chung vào chuẩn đầu ra của từng mô đun; trang bị hạ tầng số và nền tảng học tập kết hợp; đổi mới cơ chế kiểm tra đánh giá theo hướng tiếp cận năng lực thực hiện và đánh giá quá trình.
• Đối với giảng viên: Cần nâng cao năng lực thiết kế hoạt động dạy học phức hợp; chuyển đổi vai trò từ truyền thụ thao tác sang hướng dẫn, cố vấn và tổ chức các nhiệm vụ giải quyết vấn đề kỹ thuật; sử dụng đa dạng công cụ đánh giá như rubric và nhật ký học tập.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Về mặt hạn chế, luận án xác định phạm vi nghiên cứu thực tiễn chỉ mới tập trung khảo sát tại 7 trường cao đẳng khu vực phía Bắc và phân tích trường hợp chương trình đào tạo tại một cơ sở giáo dục nghề nghiệp điển hình (Trường Cao đẳng Cơ điện Phú Thọ). Hoạt động thực nghiệm sư phạm mới chỉ triển khai trên một mô đun chuyên môn kỹ thuật là Mô đun 23: Trang bị điện 1 (tập trung vào bài học Lắp mạch đảo chiều gián tiếp động cơ không đồng bộ 3 pha rô to lồng sóc) do điều kiện thời gian và nguồn lực tổ chức.

Hướng nghiên cứu tiếp theo được tác giả gợi mở:

• Mở rộng phạm vi khảo sát điều tra thực trạng ra các trường cao đẳng thuộc khu vực miền Trung và miền Nam nhằm tăng tính khái quát cho bức tranh giáo dục nghề nghiệp toàn quốc.
• Ứng dụng và kiểm chứng tiến trình thiết kế dạy học đã đề xuất sang các mô đun chuyên môn khác của nghề Điện Công nghiệp (như Lập trình điều khiển PLC, Cung cấp điện, Vi điều khiển) cũng như mở rộng sang các khối ngành kỹ thuật công nghệ liên quan (Cơ khí, Tự động hóa, Công nghệ ô tô).

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo hữu ích cho các nhóm đối tượng:

• Giảng viên giáo dục nghề nghiệp ngành Điện và các ngành kỹ thuật: Cung cấp quy trình thiết kế bài giảng cụ thể, phương pháp tổ chức nhiệm vụ học tập theo mô hình 4C/ID và phương pháp xây dựng tiêu chí đánh giá quá trình (rubric).
• Cán bộ quản lý đào tạo tại các trường cao đẳng: Định hướng phương pháp rà soát, tái cấu trúc chương trình đào tạo theo hướng tích hợp năng lực chung mà không làm xáo trộn khung chương trình chuẩn quốc gia.
• Nghiên cứu sinh, học viên cao học ngành Lý luận và Phương pháp dạy học: Cung cấp khung lý thuyết kết hợp giữa John Biggs và Van Merriënboer, cùng phương pháp luận thực nghiệm sư phạm kết hợp các kiểm định thống kê phi tham số (Mann-Whitney, Sign test) và kiểm định tương quan Pearson trên dữ liệu giáo dục.

Các phần có giá trị thực tiễn cao đáng tham khảo trong luận án gồm: Khung giáo án dạy học thực nghiệm (Phụ lục 6), Bảng tiêu chuẩn đánh giá kiến thức thực hành, quy trình và sản phẩm (Phụ lục 7), Nhật ký học tập của sinh viên (Phụ lục 9) và bộ công cụ đo lường độ tin cậy Cronbach's Alpha (Phụ lục 19 và 20).

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án định nghĩa năng lực nghề nghiệp của sinh viên cao đẳng Điện Công nghiệp gồm những thành phần nào?
Luận án định nghĩa năng lực nghề nghiệp là sự tích hợp hữu cơ giữa năng lực chuyên môn (khả năng thực hiện các nhiệm vụ kỹ thuật điện theo tiêu chuẩn việc làm) và năng lực chung (các kỹ năng thế kỷ 21 như tư duy phản biện, sáng tạo, giải quyết vấn đề, giao tiếp, hợp tác và làm việc linh hoạt) nhằm giải quyết hiệu quả các tình huống nghề nghiệp.

2. Hai mô hình lý thuyết cốt lõi được luận án sử dụng để thiết kế bài giảng là gì?
Luận án sử dụng Mô hình căn chỉnh kiến tạo của John Biggs để đảm bảo sự thống nhất giữa mục tiêu, hoạt động học và kiểm tra đánh giá; đồng thời vận dụng Mô hình thiết kế dạy học 4 thành phần (4C/ID) của Jeroen van Merriënboer để cấu trúc các nhiệm vụ học tập phức hợp cùng các thông tin hỗ trợ, thông tin quy trình và thực hành từng phần.

3. Khảo sát thực trạng trong luận án được tiến hành tại những cơ sở đào tạo nào?
Khảo sát thực trạng được thực hiện tại 7 trường cao đẳng: Trường Cao đẳng Cơ điện Hà Nội, Trường Cao đẳng nghề Công nghiệp Hà Nội, Trường Cao đẳng Cơ điện và Xây dựng Bắc Ninh, Trường Cao đẳng Cơ khí Nông nghiệp, Trường Cao đẳng Cơ điện Phú Thọ, Trường Cao đẳng Công nghệ và Nông lâm Phú Thọ, và Trường Cao đẳng Cơ giới Ninh Bình.

4. Nội dung bài giảng nào được lựa chọn để tiến hành thực nghiệm sư phạm?
Luận án thực hiện thực nghiệm sư phạm với "Bài 2: Lắp mạch đảo chiều gián tiếp động cơ không đồng bộ 3 pha rô to lồng sóc dùng khởi động từ và nút ấn" thuộc "Mô đun 23: Trang bị điện 1", tại Trường Cao đẳng Cơ điện Phú Thọ.

5. Luận án sử dụng những công cụ thống kê nào để xử lý dữ liệu thực nghiệm sư phạm trên SPSS?
Luận án sử dụng kiểm định Kolmogorov-Smirnov và Shapiro-Wilk để kiểm tra phân phối chuẩn; kiểm định phi tham số Mann-Whitney để so sánh giữa hai lớp thực nghiệm và đối chứng; kiểm định Sign test để đánh giá sự khác biệt trước và sau thực nghiệm của nhóm thực nghiệm; và kiểm định tương quan Pearson để xác định mối quan hệ giữa kết quả học tập chuyên môn và mức độ đạt được của năng lực chung.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Lê Đức Minh đã hệ thống hóa cơ sở lý thuyết về dạy học tích hợp năng lực trong giáo dục nghề nghiệp dựa trên sự kết hợp giữa Mô hình căn chỉnh kiến tạo của John Biggs và Mô hình thiết kế 4 thành phần (4C/ID). Công trình đã đánh giá toàn diện thực trạng dạy học nghề Điện Công nghiệp tại các trường cao đẳng miền Bắc và đề xuất thành công tiến trình 4 bước thiết kế dạy học phát triển đồng thời cả năng lực chuyên môn và năng lực chung. Các kết quả định lượng qua kiểm định chuyên gia và thực nghiệm sư phạm khẳng định tính khả thi và hiệu quả của mô hình dạy học đề xuất trong việc nâng cao chất lượng đào tạo nghề kỹ thuật trình độ cao đẳng tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: TỔNG QUAN VỀ DẠY HỌC NGHỀ ĐIỆN CÔNG NGHIỆP THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC NGHỀ NGHIỆP 1. Phương pháp tổng quan tài liệu nghiên cứu 1. Thống nhất thuật ngữ và xác định phương pháp tổng quan Thuật ngữ "competence/competency -based education" trong tiếng Anh được dịch sang tiếng Việt với nhiều thuật ngữ khác nhau nhưng giống nhau về ý nghĩa giáo dục, chẳng hạn như "giáo dục theo hướng phát triển năng lực", "giáo dục theo tiếp cận năng lực", "giáo dục dựa vào năng lực". Điều này cũng xảy ra tương tự với các thuật ngữ tiếng Anh khác, bao gồm "competence/competency-based learning", "competence/ competency-based teaching", "competence/ competency-based training" và "competence/competency-based instruction" [10].

Tuy nhiên, các thuật ngữ gồm "giáo dục theo hướng phát triển năng lực" (competence/competency- based education), "dạy học theo hướng phát triển năng lực" (competence/competency-based teaching), "học tập theo hướng phát triển năng lực" (competence/competency-based learning) được thống nhất cách gọi và sử dụng xuyên suốt trong Luận án này. Theo Từ điển tiếng Việt của Hoàng Phê (2003), thuật ngữ "giáo dục" có nghĩa là "hoạt động nhằm tác động một cách có hệ thống đến sự phát triển trí tuệ, thể chất của học sinh, làm cho học sinh dần dần có được những phẩm chất và năng lực theo yêu cầu đề ra" (tr. Vì dạy học là một bộ phận, phương tiện thực hiện chức năng giáo dục mà chủ thể trực tiếp là GV nên khi nghiên cứu về dạy học theo hướng phát triển năng lực thì cần xem xét bản chất của một nền giáo dục theo hướng phát triển năng lực. Phương pháp "tổng quan tường thuật" (Narrative review) được sử dụng để xác định một nghiên cứu mô tả hay một vấn đề được quan tâm mà không có câu hỏi nghiên cứu định trước [12] và kết hợp các bằng chứng tường thuật để làm nổi bật một chủ đề quan tâm/vấn đề nghiên cứu/khoảng trống kiến thức có tính thuyết phục trong khi tác giả tổng quan sẽ không cần đi đến sự hiểu biết toàn diện về tình trạng khoa học hiện tại liên quan đến chủ đề nghiên cứu đó [13].

Do vậy, phương pháp "tổng quan tường thuật" được sử dụng trong Luận án để tìm kiếm tài liệu và viết tổng quan nghiên cứu, với mục đích có tầm nhìn bao quát về giáo dục và dạy học theo hướng phát triển năng lực nghề nghiệp trong đào tạo nghề Điện Công nghiệp, đồng thời xác định được khoảng trống hoặc mâu thuẫn của kiến thức. Thiết kế phương pháp tổng quan tường thuật Một bài tổng quan tường thuật được tiến hành trong bốn bước lần lượt: (1) tiến hành tìm kiếm, (2) xác định các từ khóa, (3) lựa chọn và tóm tắt tài liệu, (4) phân tích tổng quan tài liệu. Bước 1: Tiến hành tìm kiếm tài liệu Bước đầu tiên trong tổng quan tường thuật là tiến hành tìm kiếm tài liệu [12]. Để tìm kiếm các tài liệu liên quan đến dạy học nghề Điện Công nghiệp theo hướng phát triển năng lực nghề nghiệp, hai nhóm từ khóa sau đã được xác định.

- Nhóm từ khóa 1: "Competency-based", "Competence-based". - Nhóm từ khóa 2: "Vocational training", "Vocational education", "Engineering education", "Electrical engineering", "Electricity". Hai toán tử AND và OR được sử dụng để liên kết các nhóm từ khóa như Bảng 1.1: Từ khóa tìm kiếm Nguồn Chuỗi từ khóa ERIC, ("Competency-based" OR "Competence-based") AND ("Vocational Google training" OR "Vocational education" OR "Engineering education" Scholar OR "Electrical engineering" OR "Electricity") Việc sử dụng chuỗi từ khóa nói trên trong cơ sở dữ liệu ERIC, sau đó là Google Scholar sẽ cho phép tìm kiếm những tài liệu liên quan đến dạy học theo hướng phát triển năng lực trong GDNN và đào tạo nghề Điện nói chung, nghề Điện Công nghiệp nói riêng. Quá trình tìm kiếm tài liệu đã được thực hiện vào tháng 2 năm 2020 và tiếp tục được cập nhật thêm vào tháng 2 năm 2023.

Bước 2: Xác định các từ khóa Trong bước này, các từ khóa được xác định để đánh giá xem một tài liệu được tìm thấy có phù hợp với trọng tâm nghiên cứu của đề tài hay không [12]. Vì tổng quan này tập trung kiểm tra hiệu quả của những phương pháp/ chiến lược sư phạm trong giáo dục kỹ thuật nói chung và giáo dục/ đào tạo nghề Điện/ Điện Công nghiệp nói riêng theo hướng phát triển năng lực đến kết quả học tập của SV, nên các từ khóa được xác định sẽ liên quan đến kết quả học tập, bao gồm các phương pháp và chiến lược dạy học (teaching methods and strategies), các kết quả học tập (learning outcomes), thành tích học tập (learning achievement), động lực học tập (learning motivation) và các kiến thức (knowledge), các kỹ năng (skills) của SV nghề Điện/Điện Công nghiệp. 10 Bước 3: Lựa chọn và tóm tắt tài liệu Sau khi sử dụng các công cụ phân loại hỗ trợ trên ERIC, Google Scholar trong đó có: ngày xuất bản (Publication date), mô tả nguồn (Descriptor source), Tác giả (Author), độ liên quan (Relevance) … loại bỏ các nghiên cứu trùng lặp, tác giả tiến hành lựa chọn được những tài liệu phù hợp đọc tóm tắt và toàn văn các tài liệu để xác định những nghiên cứu liên quan đến dạy học theo hướng phát triển năng lực trong GDNN và giáo dục/đào tạo nghề Điện/Điện Công nghiệp. Những tài liệu mang tính chất khái quát, điển hình, đặc trưng, có đủ sức ảnh hưởng đến vấn đề nghiên cứu của Luận án sẽ được lựa chọn tóm tắt để trích xuất các dữ liệu tham khảo trong việc phân tích tổng quan tài liệu.

Bước 4: Phân tích tổng quan tài liệu Dựa vào các dữ liệu được trích xuất từ mỗi tài liệu trong Bước 3, chúng sẽ được tổng hợp vào trong các chủ đề thích hợp. Trong Luận án này, có bốn chủ đề chính được xác định là: (1) Xu hướng chuyển dịch quan điểm về đào tạo theo hướng phát triển năng lực trong GDNN, (2) Tình hình triển khai dạy học theo hướng phát triển năng lực trong GDNN ở các nước trên thế giới, (3) Những nghiên cứu về dạy học nghề Điện theo hướng phát triển năng lực trên thế giới và (4) Tình hình nghiên cứu về dạy học phát triển năng lực và dạy học nghề Điện theo hướng phát triển năng lực tại Việt Nam. Kết quả tìm kiếm tài liệu Kết quả tìm kiếm trong cơ sở dữ liệu ERIC cho thấy có tổng số 4.138 tài liệu được hiển thị. Sau khi sàng lọc tác giả đã lựa chọn được 29 tài liệu phù hợp với đề tài Luận án để phân tích tổng quan tài liệu nghiên cứu.

Tiếp tục thực hiện tìm kiếm trong cơ sở dữ liệu Google Scholar với nhóm từ khóa đã xác định trong 300 kết quả hiển thị đầu tiên được hiển thị nhằm không bỏ sót các nghiên cứu liên quan đến Luận án. Kết quả cho thấy có 8 tài liệu phù hợp với đề tài Luận án đã được bổ sung thêm vào danh sách tài liệu được phân tích tổng quan. Trong các tài liệu tiếng Anh được tìm thấy, 26/34 (76,4%) tài liệu có tuổi đời nhỏ hơn 10 tuổi, 17/34 (50%) tài liệu có tuổi đời nhỏ hơn 5 tuổi, tức là kết quả phân tích tổng quan mang tính cập nhật nghiên cứu mới rất cao. Các tài liệu tìm thấy cũng có sự đa dạng về chủng loại như: sách, chương sách, các nghiên cứu chuyên đề, bài báo, báo cáo, bài viết hội thảo, tiểu luận.

Có 8/34 (23,5%) tài liệu liên quan trực tiếp đến dạy học theo hướng phát triển năng lực trong đào tạo nghề Điện thuộc lĩnh vực GDNN. 11 Phương pháp tìm kiếm thủ công cũng được tác giả áp dụng với các tài liệu tiếng Việt thông qua tìm kiếm trên các thư viện trực tuyến của các trường đại học, tạp chí chuyên ngành. Kết quả tìm thấy trên 6 tài liệu có liên quan trực tiếp đến Luận án và một số tài liệu khác có thể sử dụng để tham khảo. Phân tích tổng quan tài liệu 1.

Xu hướng chuyển dịch quan điểm về đào tạo theo hướng phát triển năng lực trong giáo dục nghề nghiệp Khi nền kinh tế toàn cầu đang thay đổi, các kỹ năng làm việc (employability skills) ngày càng trở thành trọng tâm của các cơ sở GDNN [14]. Đào tạo nghề được coi là một công cụ quan trọng giúp mỗi cá nhân gia tăng khả năng tìm kiếm việc làm hoặc mang lại những cơ hội thăng tiến nghề nghiệp tiềm năng bằng cách tăng cường các kỹ năng làm việc [5]. Qua nhiều thập kỷ, việc tiếp cận dạy học theo hướng phát triển năng lực nghề nghiệp có nhiều thay đổi và vận dụng phù hợp với điều kiện thực tiễn ở các quốc gia khác nhau. Đào tạo theo hướng phát triển năng lực là một sự đổi mới trong GDNN nhằm nâng cao năng lực của người học [16].

Nó là một cách tiếp cận dạy học được thiết kế nhằm phát triển các năng lực cần thiết giúp cho người học có thể tập trung và đạt được sự thành thạo kỹ năng từ đó xác định một cá nhân được coi là có năng lực hoặc chưa có năng lực trong một lĩnh vực nghề nghiệp [5]. Các mục tiêu về năng lực giúp GV xác định được yêu cầu công việc mà SV cần đạt được từ đó tạo điều kiện, môi trường cho SV phản ánh về năng lực của họ và giúp họ chuẩn bị kế hoạch học tập cá nhân để thúc đẩy việc học tập [17]. Đào tạo theo hướng phát triển năng lực có nguồn gốc xã hội ở Hoa Kỳ trong những năm 1950, 60 và 70. Nguồn gốc lý thuyết đào tạo theo hướng phát triển năng lực chủ yếu bắt nguồn từ chủ nghĩa hành vi (behaviourism) và lý thuyết hệ thống (systems theory) - hai định hướng lý thuyết rộng rãi đã ảnh hưởng đến cuộc tranh luận giáo dục ở Hoa Kỳ trong giai đoạn hình thành của đào tạo theo định hướng phát triển năng lực [18].

Tuy nhiên, điều này làm xuất hiện một mâu thuẫn giữa cách tiếp cận hành vi và đào tạo theo hướng phát triển năng lực với các mục tiêu chung của giáo dục. Nó thể hiện ở mục tiêu của giáo dục liên quan đến việc phát triển những người lao động có khả năng thích ứng, linh hoạt và nhạy bén. với việc lựa chọn cách tiếp cận giáo dục tập trung vào các kết quả đầu ra có thể chứng minh và đo lường được như đào tạo dựa trên năng lực [3]. 12 Để giải quyết mâu thuẫn này việc dạy học các năng lực chung và năng lực chuyên môn cần phải được tích hợp trong quá trình giải quyết các tình huống nghề nghiệp của SV, đặc biệt trong các tình huống, hoàn cảnh mới lạ.