Chương 1 8 LÝ LUẬN CHUNG VỀ LIÊN MINH GIAI CẤP VÀ TÍNH TẤT YẾU CỦA LIÊN MINH GIỮA CÔNG NHÂN, NÔNG DÂN VÀ TRÍ THỨC Ở THANH HOÁ 1. QUAN ĐIỂM CỦA CHỦ NGHĨA MÁC – LÊNIN, TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VÀ CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM VỀ LIÊN MINH GIAI CẤP Liên minh giai cấp là một trong những nội dung quan trọng của lý luận chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và của Đảng ta, đây là cách thức nhằm tập hợp lực lượng cách mạng. Tư tưởng này được C.Mác đưa ra khi phân tích những sự kiện chính trị ở Pháp vào những năm 1848 – 1849. Sau này các Đảng Cộng sản của giai cấp công nhân tiếp tục nghiên cứu, bổ sung, phát triển và làm phong phú thêm nội dung, biện pháp và giá trị thực tiễn của nó đối với cách mạng vô sản ở mỗi nước.1 Quan niệm về liên minh giai cấp Vấn đề liên minh giai cấp công nhân, nông dân và trí thức đã được nhiều nhà khoa học, nhiều công trình nghiên cứu.
Tuy nhiên, để nhận thức đúng nội dung và biện pháp nhằm tăng cường liên minh giai cấp giữa công nhân, nông dân và trí thức trong thời kỳ CNH, HĐH đất nước ở Việt Nam nói chung và trên địa bàn tỉnh Thanh Hoá nói riêng, trước hết cần làm rõ khái niệm liên minh giai cấp. Khái niệm liên minh giai cấp có quan hệ với các khái niệm, như: “ Liên hiệp”, “Liên minh” , “Liên minh công nông” “Liên hiệp” là quá trình hợp lại với nhau, đoàn kết thống nhất theo đường lối chung để tạo thành một sức mạnh nhằm đạt tới những mục tiêu chung. 9 “Liên minh” là sự liên kết giữa hai hay nhiều lực lượng về mặt chính trị, kinh tế hay quân sự để nhằm một mục đích chung. 160-161] “Liên minh công nông” là khối đoàn kết đặc biệt giữa giai cấp công nhân và giai cấp nông dân lao động, là lực lượng nòng cốt của cách mạng giải phóng dân tộc và cách mạng XHCN do giai cấp công nhân lãnh đạo.200] Trong lý luận của C.
Mác, thuật ngữ liên minh lúc đầu được ông sử dụng để chỉ sự “liên hợp” giữa những người công nhân với nhau trong cuộc đấu tranh giành chính quyền. Trong tác phẩm Sự khốn cùng của triết học, C. Mác đã phân tích cuộc đấu tranh của công nhân chống tư bản và cho rằng đững trước các nhà tư bản luôn liên kết với nhau, việc giữ vững hội liên hiệp đối với người công nhân trở nên cần thiết. Ông viết:“ Trong cuộc đấu tranh ấy - đó là một cuộc nội chiến thực sự - tất cả những yếu tố cần thiết cho một cuộc chiến đấu sắp tới, đang được tập hợp lại và đang phát triển.
Khi đã đạt đến chỗ ấy, thì liên minh mang một tính chất chính trị” [4. Cùng với quá trình phát triển của giai cấp và đấu tranh giai cấp, khái niệm liên minh được dùng để chỉ sự liên kết cúa các giai cấp khác nhau. Khi tổng kết các phong trào đấu tranh năm 1847 ở Châu Âu, Ph.Ăng – ghen cho rằng, sở dĩ giai cấp tư sản ở đây giành được thắng lợi trong cuộc đấu tranh chống giai cấp quý tộc phong kiến là nhờ có sự ủng hộ của giai cấp nông dân. Điều kiện để thực hiện sự liên minh ấy chính là họ có sự thống nhất những lợi ích căn bản.
Như vậy, liên minh ở đây là sự ủng hộ, sự phối hợp của giai cấp nông dân với giai cấp tư sản trong cuộc đấu tranh chống phong kiến vì những lợi ích chung trong hoàn cảnh lúc lịch sử lúc đó. Nhưng khi giai cấp tư sản đã quay lưng lạo với người nông dân bằng việc cầm cố và cho vay nặng lãi thì liên minh này bị phá vỡ. Vì thế, người nông dân đã đứng lên chống lại giai cấp tư sản. Đồng 10 thời, trong cuộc đấu tranh ấy người nông dân đã tìm được người bạn đồng minh, người lãnh đạo là giai cấp vô sản.
Đối với Lênin, khi nói về liên minh giai cấp và chuyên chính vô sản, Người xác định: “chuyên chính vô sản là một hình thức đặc biệt của liên minh giữa giai cấp vô sản, đội tiên phong của những người lao động với đông đảo các tầng lớp lao động không phải là vô sản (tiểu tư sản, tiểu chủ, nông dân, trí thức…)” [ 5. Bởi vì theo ông, việc thực hiện mối liên minh giữa giai cấp công nhân và các giai tầng khác trong xã hội được thực hiện qua nhiều giai đọan khác nhau, tuỳ vào điều kiện và hoàn cảnh nhất định. Nếu như trong thời kỳ đấu tranh giành chính quyền, phải thực hiện liên minh về quân sự nhằm tạo ra sức mạnh để giữ vững chính quyền cách mạng và đấu tranh chống lại các thế lực phản cách mạng, thì trong giai đoạn cách mạng mới – cách mạng xã hội chủ nghĩa khối liên minh ấy cần được củng cố trên cơ sở các hình thức khác, nhất là liên minh về kinh tế, nhằm giải quyết hài hoà lợi ích của các giai tầng trong xã hội. Theo chúng tôi, các cách tiếp cận trên về liên minh giai cấp của các nhà kinh điển đã bao quát tính tất yếu, vai trò và các nội dung kinh tế, chính trị, xã hội của liên minh.
Theo Từ điển chủ nghĩa cộng sản khoa học, liên minh giữa giai cấp công nhân với nông dân là hình thức hợp tác giai cấp đặc biệt giữa hai giai cấp lao động trong cuộc đấu tranh nhằm lật đổ chế độ tư bản chủ nghĩa và xây dựng thành công xã hội cộng sản chủ nghĩa (CSCN). Sự ra đời và củng cố khối liên minh này bắt nguồn từ những lợi ích căn bản của những giai cấp kể trên và là một quy luật lịch sử khách quan.tr 200] Như vậy, liên minh giai cấp hiểu theo nghĩa chung nhất là sự liên kết giữa các lực lượng xã hội có lợi ích phải phối hợp hành động để thực hiện những mục 11 tiêu xác định những lợi ích chung; đồng thời là một hình thức đặc biệt của đấu tranh giai cấp, chỉ sự liên kết giữa các giai cấp, các tầng lớp xã hội nhằm phối hợp hành động để cùng thực hiện những mục tiêu chính trị chung trong một giai đoạn lịch sử nhất định. Cơ sở chủ yếu của liên minh giữa các giai cấp, tầng lớp trong xã hội là vấn đề lợi ích của các giai cấp, các tầng lớp. Ở đó, các giai cấp lấy mục tiêu đấu tranh chung làm lợi ích thống nhất để hành động, củng cố và phát triển khối liên minh.
Từ các quan niệm như đã nêu trên về liên minh giai cấp cho thấy, tuy được diễn đạt bởi những cách thức khác nhau, nhưng đều đi đến thống nhất cho rằng: liên minh giai cấp là sự liên kết, thống nhất hành động dựa trên cơ sở lợi ích giữa các giai cấp, lực lượng trong xã hội. Do đó, liên minh giai cấp là một phạm trù lịch sử, gắn với từng giai đoạn lịch sử. Bởi vì lợi ích của mỗi giai cấp, mỗi lực lượng trong khối liên minh, cũng như lợi ích của cả khối liên minh luôn có những biến động theo theo gian và không gian xác định. Mỗi giai đoạn phát triển của lịch sử, do thực tiễn mâu thuẫn của xã hội luôn xuất hiện sự liên kết giữa các giai cấp, các lực lượng xã hội để giải quyết mâu thuẫn đó và bảo vệ lợi ích chung, do đó các giai cấp phải phối hợp hành động để thực hiện những mục tiêu lợi ích đó.
Trong CNTB, dựa trên chế độ tư hữu về tư liệu sản xuất thì thân phận mọi người lao động, kể cả trí thức, giai cấp nông dân hay giai cấp vô sản thì đều phải chịu sự áp bức, bóc lột của các nhà tư bản. Để thoát khỏi sự áp bức, bất công trong điều kiện trong tay không có tư liệu sản xuất, không còn con đường nào khác là phải thực hiện liên minh giữa các giai cấp vì mục tiêu lật đổ giai cấp tư sản, giành chính quyền về tay giai cấp lao động. Do vậy, liên minh giai cấp giữa công nhân với giai cấp nông dân và tầng lớp trí thức thực chất là sự liên kết giữa 12 công nhân, nông dân và trí thức để thực hiện những mục tiêu, nhiệm vụ của cách mạng vô sản, xây dựng CNXH. Sự liên minh ấy là nhu cầu thực tiễn khách quan của cách mạng vô sản.
Tiếp thu và kế thừa những nội dung về liên minh giai cấp như đã nêu, Chúng tôi thống nhất với quan niệm của tác giả Phan Thanh Khôi cho rằng, liên minh giai cấp công nhân, nông dân và trí thức là sự đoàn kết, hợp lực, hợp tác, liên kết của công nhân, nông dân, trí thức nhằm thực hiện nhiệm vụ, giải quyết một vấn đề nào đó vì lợi ích không chỉ cho một lực lượng, mà còn cho cả khối liên minh, đồng thời góp phần vào sự nghiệp chung của chủ nghĩa xã hội [6. Với cách hiểu nêu trên về liên minh giữa công nhân với cấp nông dân và trí thức, nội dung khái niệm đó bao hàm các đặc trưng cơ bản sau là: Thứ nhất, liên minh phải có mục đích xác thực, nhằm thực hiện một nhiệm vụ. Trong liên minh giai cấp công nhân, nông dân và trí thức nhiệm vụ trực tiếp là đấu tranh để xây dựng chế độ mới đó là xã hội XHCN, trong thời kỳ quá độ lên CNXH là xây dựng cơ sở hạ tầng kinh tế, thực hiện đại đoàn kết dân tộc, phát huy sức mạnh của cả cộng đồng dân tộc lấy mục tiêu giữ vững độc lập dân tộc, thống nhất vì dân giàu nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh. Thứ hai, hình thức của liên minh là đoàn kết, hợp lực, hợp tác, liên kết.
Việc lựa chọn các hình thức liên kết phải xuất phát từ yêu cầu thực tiễn xã hội gắn với nhiệm vụ lịch sử của giai cấp công nhân để lựa chọn hình thức liên minh. Trong thời kỳ quá độ lên CNXH ở Việt Nam xét trên lĩnh vực kinh tế, hình thức của liên minh là mô hình hiệp hội, HTX kiểu mới, liên kết các nhà (phổ biến là 4 nhà)…, trên lĩnh vực chính trị, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là tổ chức liên minh chính trị, liên hiệp tự nguyện của tổ chức chính trị, là bộ phận 13 của hệ thống chính trị, là cơ sở chính trị của chính quyền nhân dân, đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhân dân. Thứ ba, liên minh giữa các giai cấp là nhằm đáp ứng nhu cầu lợi ích của các lực lượng.