MỞ ĐẦU 1.1 Vai trò của giao thông vận tải với nền kinh tế quốc dân Giao thông vận tải giữ vai trò hết sức quan trọng trong nền kinh tế quốc dân, một nhân tố ảnh hưởng rất lớn đến sự phát triển của đất nước, nhất là trong thời kỳ hiện nay. Với nhiệm vụ chủ yếu của mình, ngành GTVT đáp ứng mọi nhu cầu đi lại, giao lưu của nhân dân và vận chuyển hàng hóa trong quá trình lưu thông, đáp ứng mọi nhu cầu về đời sống vật chất – tinh thần của nhân dân. Ngành giao thông vận tải đóng vai trò quan trọng bảo đảm tái sản xuất của các ngành khác, từ việc vận chuyển nguyên nhiên liệu của các vùng miền trong cả nước và giao thương với cả quốc tế. Đồng thời, giúp các hoạt động sản xuất xảy ra liên tục bình thường.
Chính trong quá trình vận tải của mình đã góp phần tiêu thụ một khối lượng lớn sản phẩm của các ngành khác. Ngành giao thông vận tải, tuy không tạo ra các sản phẩm vật chất mới cho xã hội như các ngành kinh tế khác song nó tạo ra khả năng sử dụng các sản phẩm xã hội, làm cho giá trị của sản phẩm được tăng lên. Vận tải là một ngành kinh tế quan trọng của nền kinh tế quốc dân, việc tổ chức, phân bố và phát triển hợp lý ngành vận tải là một trong những động lực thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế quốc dân và phục vụ cho nhu cầu đi lại, giao lưu giữa các vùng kinh tế. Vận tải là yếu tố cần thiết với tất cả các giai đoạn của quá trình sản xuất, các xí nghiệp nhà máy là những bộ phận thống nhất của hệ thống kinh tế quốc dân chỉ có thể tiến hành sản xuất bình thường và thuận lợi trong điều kiện có sự liên hệ mật thiết qua quá trình sản xuất với các phương thức vận tải – củng cố tính thống nhất của nền kinh tế.2 Ưu, nhược điểm của các phương thức vận tải 1.1 Ưu điểm - Vận tải đường bộ chủ yếu dùng các loại xe tải nên rất linh hoạt trong quá trình vận tải hàng hóa, không phụ thuộc vào giờ giấc và không có quy định thời gian cụ thể nào mà chỉ cần các bên tự thống nhất thời gian cũng như có thể thay đổi trong quá trình vận chuyển.
10 - Có thể lựa chọn được phương tiện, số lượng hàng hóa hay tuyến đường theo yêu cầu. - Hàng hóa được vận chuyển theo đường bộ tiết kiệm nhiều thời gian. - Vận chuyển hàng hóa hiệu quả ở cự li ngắn và trung bình. - Hình thức vận tải này có khả năng bảo quản hàng hóa cao, đảm bảo chất lượng hàng trong suốt đoạn đường vận chuyển Hàng hóa được chuyên chở từ kho người gửi đến kho người nhận mà không qua bất kì trung gian vận tải nào.
Hạn chế công đoạn bốc xếp hàng hóa bằng nhân công, giảm thiểu chi phí.2 Nhược điểm - Vận chuyển đường dài thường phải nộp thêm các khoản phụ phí đường bộ: trạm thu phí, phí nhiên liệu, phí cầu đường… - Việc vận chuyển đường bộ cũng ẩn chứa nhiều rủi ro như tai nạn giao thông, kẹt xe… ảnh hưởng lớn đến hàng hóa và thời gian giao hàng - Khối lượng và kích thước hàng hóa vận chuyển còn hạn chế hơn so với vận chuyển bằng đường sắt và đường biển - Phụ thuộc nhiều vào yếu tố thời tiết.1 Ưu điểm - Có giá cước thấp hơn nhiều so với các loại hình vận chuyển đường bộ, đối với nhiều khung khối lượng và nhiều chủng loại loại hàng hóa, đặc biệt là trong tuyến vận chuyển đường dài như vận chuyển hàng Bắc - Nam. - Có giá cước ổn định trong thời gian dài, ít biến động, khách hàng chủ động trong việc phân bổ chi phí hợp lý đối với công việc kinh doanh. Do chi phí vận tải đường sắt không phụ thuộc nhiều vào chi phí nhiên liệu nên cước vận tải đường sắt không bị điều chỉnh khi giá xăng dầu biến động liên tục - Vận chuyển được các hàng nặng trên những tuyến đường xa - Có độ an toàn cao, đảm bảo hàng hóa không bị mất mát, hư hỏng; Được đóng vào những toa chuyên biệt (toa hàng thường, Container, toa siêu trường siêu 11 trọng, toa lạnh), chạy cố định và liên tục nên đảm bảo hàng hóa được an toàn và khả năng mất mát hao hụt là tối thiểu. - Ít bị ảnh hưởng của điều kiện thời tiết, khí hậu, các yếu tố kẹt xe, hư hỏng đường xá, sửa chữa đường, … - Thời gian: Các chuyến tàu luôn theo một lịch trình cố định, nên thời gian ít bị biến động so với vận tải bằng đường bộ.2 Nhược điểm Chỉ hoạt động trên hệ thống đường ray có sẵn, tuyến đường cố định nên phải kết hợp với các hình thức vận chuyển khác.
Do đó, không được linh hoạt trong quá trình vận chuyển. Vì vậy đối với những đơn hàng gấp, cần giao nhanh, hàng hóa có hạn sử dụng ngắn hạn như rau củ quả thì đường sắt không có ưu thế bằng đường bộ và đường hàng không.3 Đường hàng không 1.1 Ưu điểm - Vận tải hàng không có tốc độ vận cao nhất, do đó thời gian vận chuyển rất nhanh. Thời gian vận chuyển so với đường bộ cao gấp gần 40 lần. - Đường hàng không giúp dễ dàng vận chuyển hàng hóa đi nước ngoài.
Vấn đề va chạm cũng ít xảy ra vì tỷ lệ tai nạn rất thấp, đảm bảo an toàn cho hàng hóa tốt hơn. - Vận chuyển trên không nên vận tải hàng không luôn an toàn hơn so với các phương tiện khác. Nguy cơ bị tai nạn của máy bay luôn ít hơn so với xe khách, xe tải hay tàu hỏa.2 Nhược điểm - Cước vận tải hàng không rất cao, đặc biệt là đối với các tuyến đi quốc tế. Những ngày cao điểm như ngày lễ, ngày tết thì cước vận chuyển hàng không có thể cao gấp 3, 4 lần.
- Vận tải hàng không thường có sự hạn chế về khối lượng và trọng lượng chở hàng. Nó cũng không phù hợp với hàng hóa cồng kềnh, hàng hóa có khối lượng lớn hoặc hàng hóa có giá trị thấp. 12 - Thủ tục hải quan khi vận chuyển hàng hóa cũng khá phức tạp, tốn thời gian. - Khách hàng luôn phải đến sớm hơn giờ bay so với quy định để đảm bảo đúng tiến độ bay.1 Ưu điểm - Tốc độ cao - Ít bị ảnh hưởng bởi yếu tố bên ngoài.2 Nhược điểm - Chỉ sử dụng cho các sản phẩm như dầu thô, khí đốt tự nhiên.
Những mặt hàng này sử dụng vận chuyển đường ống là tốt nhất bởi vì nó sẽ bảo đảm an toàn cho các loại dầu khí cũng như không bị thất thoát trong quá trình vận chuyển. - Phải xây dựng thêm các trạm bơm ở các đầu ống. Rất tốn kém chi phí.5 Đường thủy nội địa 1.1 Ưu điểm ₋ Vận chuyển tất cả các mặt hàng mà khách hàng yêu cầu. ₋ Không phân biệt hàng hóa cồng kềnh số lượng nhiều hay ít.
₋ Các tuyến đường biển hầu như là những tuyến đường tự nhiên vì vậy không mất nhiều thời gian cho việc kiểm soát, hàng hóa lưu thông nhanh. ₋ Tốc độ vận chuyển nhanh, ổn định, ít gặp sự cố. ₋ Ưu điểm lớn nhất của vận tải đường thủy nội địa, chúng ta có thể kể tới đó là chi phí thấp. Vì vậy, khách hàng có thể gửi với số lượng nhiều mà không lo lắng tới việc về chi phí dịch vụ.
₋ Vận chuyển ở các khu vực khác nhau.2 Nhược điểm ₋ Tốc độ chuyển hàng chậm, dễ gặp rủi ro trong quá trình chuyên chở ₋ Lệ thuộc vào thời tiết và các điều kiện tự nhiên. Đây gần như là nhược điểm chung và lớn nhất của hình thức vận chuyển đường biển, dù là nội địa hay quốc 13 tế. Nhất là ở nước ta vào mùa mưa bão, năng suất và tần suất làm việc của các con tàu vận chuyển gần như rất thấp.1 Ưu điểm ₋ Tuyến đường vận chuyển thoải mái, thông thoáng hơn so với vận chuyển đường bộ. ₋ Có thể vận chuyển được hàng hóa có khối lượng và kích thước lớn.
Khối lượng vận chuyển bằng đường biển có thể gấp hàng trăm, hàng nghìn lần so với vận chuyển bằng đường hàng không. ₋ Chi phí vận chuyển thấp và nó được xem là ưu tiên hàng đầu trong việc vận chuyển hàng hóa giữa các nước do vận chuyển với một khối lượng lớn nên giá thành cũng được giảm xuống. ₋ Vấn đề va chạm trong quá trình vận chuyển cũng được hạn chế, an toàn cho hàng hóa. Do đường lưu thông trên biển là rất rộng nên việc va chạm cũng ít xảy ra.
₋ Tạo điều kiện cho việc giao lưu kinh tế với các nước, khu vực trên thế giới. Việc phải vận chuyển hàng hóa sang khu vực biển của một quốc gia khác phải được sự chấp nhận của họ. Điều này thúc đẩy sự giao lưu kinh tế giữa các nước nhằm tạo điều kiện để lưu thông hàng hóa dễ dàng, phát triển kinh tế nước nhà.2 Nhược điểm ₋ Khi giao hàng tại các cảng biển, vận chuyển bằng đường thủy thì tuyệt nhiên không có giao hàng tận nơi. Khách hàng muốn giao hàng thường phải chủ động đến lấy hàng hoặc sẽ phải thuê xe chở từ biển vào đất liền ₋ Đối với một số mặt hàng cần vận chuyển cấp tốc, nhanh chóng, vận chuyển đường biển sẽ không đáp ứng được.
₋ Tuy vận chuyển được số lượng hàng lớn, cồng kềnh nhưng thời gian vận chuyển khá lâu thường mấy đến cả tháng và bị phụ thuộc và chi phối bởi vấn đề thời tiết. Thời tiết xấu sẽ ảnh hưởng đến tình hình hàng hóa và tiềm ẩn những rủi ro, sự cố khác trên tàu.3 Cơ sở vật chất kỹ thuật của ngành vận tải biển ₋ Tuyến đường biển: là các tuyến đường nối hai hay nhiều cảng với nhau trên đó tàu biển hoạt động chở khách hoặc hàng hoá. Các tuyến đường hầu hết là tuyến đường tự nhiên. ₋ Cảng biển: là nơi ra vào, neo đậu của tàu biển, là nơi phục vụ tàu bè và hàng hoá, là đầu mối giao thông quan trọng của một nước.
₋ Phương tiện phục vụ cho hành trình của tàu sao cho thuận lợi và an toàn: + Luồng lạch: phải đủ độ sâu và rộng để cho tàu có thể lưu thông một cách an toàn. + Phao tiêu: là trang thiết bị hỗ trợ cho tàu đi đúng luồng. + Tàu lai dắt: là phương tiện để hỗ trợ cho tàu ra vào luồng an toàn, giúp tàu cập cầu.