Chương 1 ĐẢNG BỘ HUYỆN GIA LÂM LÃNH ĐẠO XÂY DỰNG ĐỜI SỐNG VĂN HOÁ TRONG 10 NĂM ĐẦU THỜI KỲ ĐỔI MỚI (1986 – 1996) 1. Huyện Gia Lâm và sự lãnh đạo xây dựng đời sống văn hoá của Đảng bộ Gia Lâm trong những năm 1986 – 1990 1. Đặc điểm đời sống văn hoá ở Gia Lâm trước đổi mới *Đặc điểm tự nhiên Gia Lâm là một huyện ngoại thành, nằm ở phía đông Bắc thủ đô Hà Nội, phía tây giáp với tỉnh Hƣng Yên, phía bắc giáp với tỉnh Bắc Ninh và huyện Đông Anh. Nơi đây có hai con sông lớn chảy qua đó là sông Hồng và sông Đuống, hàng năm lƣợng nƣớc sông lên xuống theo mùa tạo điều kiện thuận lợi cho việc thâm canh, phát triển trồng trọt, với tổng diện tích đất tự nhiên là 175,4 km2, trong đó diện tích đất đai màu mỡ thích hợp với trồng cây lƣơng thực, tổng số 8.400 ha đất trong đó có 6.400 ha đất canh tác trong đồng và 2.000 ha đất canh tác ngoài bãi.
Về khí hậu nhiệt đới gió mùa, thời tiết trong năm chia thành hai mùa rõ rệt: mùa hè thì nóng, mƣa nhiều, mùa đông thì giá rét, mƣa ít, luôn biến đổi thất thƣờng theo mùa, theo từng năm. Nhiệt độ trung bình trong năm khoảng 23,900c, lƣợng mƣa trung bình hàng năm vào khoảng 1,250 – 1,87mm, lƣợng mƣa không đều trong tháng cũng nhƣ hàng năm. Gia Lâm là một huyện có nhiều ao, hồ tự nhiên phân bố khắp các xã, thị trấn. Hệ thống ao hồ này vừa tạo môi trƣờng cảnh quan sinh thái cho huyện vừa là nơi tƣới, tiêu nƣớc khi mƣa và là nơi dự trữ nƣớc cung cấp cho mùa màng.
Do yêu cầu đô thị hóa nhanh, nên nhiều nơi ao hồ bị san lấp lấy đất xây dựng đã phá vỡ cảnh quan sinh thái cũng nhƣ làm thay đổi bộ mặt nông thôn, tác động đến cấu trúc văn hóa – xã hội của cƣ dân trong huyện. Do nằm ở trung tâm đồng Bằng sông Hồng, nên cấu trúc địa chất của Gia Lâm không phúc tạp, đã tạo địa hình huyện tƣơng đối bằng phẳng và đơn giản hơn 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nhiều so với các huyện khác trong thành phố. Huyện Gia Lâm có nhiều đƣờng giao thông quan trọng đi vào thủ đô Hà Nội và từ Hà Nội đi ra cả nƣớc, tạo nên sự giao lƣu kinh tế, văn hóa, xã hội rộng rãi. *Đặc điểm đời sống văn hóa- xã hội Là huyện có 31 xã và 4 thị trấn, dân số tƣơng đối đông với gần 40 vạn ngƣời tập trung chủ yếu ở vùng nông thôn.
Nhân dân Gia Lâm gắn liền với sản xuất nông nghiệp là chính. Sau khi thực hiện công cuộc đổi mới, tốc độ đô thị hóa ngày càng nhanh, một bộ phận nông dân đã tham gia các hoạt động buôn bán, dịch vụ, thủ công mỹ nghệ nhƣ; gốm Bát Tràng, dƣợc liệu Đình Xuyên, Ninh Hiệp, nuôi bò sữa Phù Đổng, may da, dát vàng Kiêu Kỵ, nuôi tằm trồng dâu Lệ Chi. Ngoài ra còn một số cƣ dân ở nơi khác đến làm việc trong các khu công nghiệp, nhà máy trên địa bàn huyện với số lƣợng tƣơng đối lớn làm cho đời sống văn hóa xã hội trong huyện Gia Lâm cũng có nhiều thay đổi. Với những điều kiện trên đã tạo cho Gia Lâm có thêm tiềm năng lao động lớn, có khả năng đáp ứng nhu cầu sản xuất công nghiệp và dịch vụ.
Tuy nhiên, từ đó cũng nẩy sinh nhiều vấn đề phức tạp nhƣ: giải quyết lực lƣợng lao động dôi dƣ, lao động nhàn dỗi trong nhân dân có diện tích đất canh tác phải chuyển đổi mục đích sử dụng hay những nơi không có nghề phụ, cùng với sự giao thoa văn hóa do ngƣời lao động ở nơi khác đến đây làm việc và sinh sống. Đi cùng với văn hóa Thủ đô Hà Nội, văn hóa phong tục tập quán ở Gia Lâm đƣợc hình thành trên nền tảng văn minh nông nghiệp lúa nƣớc. Trên địa bàn huyện nhân dân chủ yếu theo tôn giáo đa thần (nhƣng phần lớn là theo Phật giáo), ngoài ra còn có một số tôn giáo khác nhƣ đạo thiên chúa với 7 xứ họ đạo với số giáo dân không đáng kể. Nhân dân trong huyện luôn đoàn kết, gắn bó với nhau giúp đỡ nhau lúc khó khăn hoạn nạn cũng nhƣ khi gia đình hàng xóm làng giềng có việc vui, buồn, ít có sự khác biệt với các vùng dân cƣ.
Là địa bàn giàu truyền thống lịch sử văn hóa, với những di tích lịch sử lâu đời nổi tiếng trong cả nƣớc nhƣ; đền Gióng (xã Phù Đổng), đền Bà Tấm (xã Dƣơng Xá), khu di tích 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đền làng Phú Thị (xã Phú Thị), chùa Báo Ân xã (Dƣơng Quang). còn công trình kiến trúc có giá trị nghệ thuật cao. Tuy nhiên do sự phát triển kinh tế gắn với truyền thống nông nghiệp lúa nƣớc nên không thể tráng khỏi những tâm lý khép kín, thiếu chủ động, ít cởi mở trong các quan hệ xã hội hay còn cục bộ địa phƣơng chủ nghĩa từ đó đã để lại những hạn chế, cần khắc phục trong công tác xây dựng đời sống văn hóa, xã hội của huyện Gia Lâm. Truyền thống hiếu học là một thế mạnh của huyện, từ xƣa đã xuất hiện nhiều làng khoa bảng nổi tiếng cả nƣớc nhƣ làng Phú Thị (xã Phú Thị), Kim Sơn (xã Kim Sơn), Bát Tràng (xã Bát Tràng).
đã có nhiều tiến sỹ, với tổng số 42 ngƣời tính từ thời Lý đến thời Nguyễn. Hiện nay truyền thống hiếu học đó luôn đƣợc nhân dân trong huyện phát huy, hàng năm số học sinh đỗ đại học, cao đẳng ngày càng tăng, có nhiều ngƣời giữ những chức vụ quan trọng trong các cơ quan của Trung ƣơng và Hà Nội với trình độ thạc sỹ, tiến sỹ, phó giáo sƣ, giáo sƣ. đã góp phần tô đậm truyền thống hiếu học của nhân dân huyện nhà. Bên cạnh truyền thống hiếu học, nhân dân Gia Lâm còn có truyền thống yêu nƣớc sâu sắc đã có từ hàng nghìn năm nay đƣợc phát huy trong mọi hoàn cảnh.
Gần đây nhất là trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ nơi đây là an toàn khu của xứ ủy Bắc Kỳ và Trung ƣơng với địa danh tiêu biểu xã Trung Mầu. Đó là những yếu tố tạo nên truyền thống văn hóa, niềm tự hào của quê hƣơng, đất nƣớc góp phần phát triển huyện Gia Lâm trở thành huyện công nghiệp hóa – hiện đại hóa. Đảng bộ huyện Gia Lâm, là Đảng bộ đƣợc hình thành từ rất sớm đã lãnh đạo nhân dân hoàn thành nhiều nhiệm vụ quan trọng của dân tộc. Ngày 7/1//1961 Ban thƣờng vụ thành ủy Hà Nội ra nghị quyết chỉ định Ban chấp hành Đảng bộ huyện Gia Lâm gồm 25 đồng chí do đồng chí Nguyễn Nhâm làm bí thƣ.
Nhân dân Gia Lâm đã phấn khởi đi bầu cử HĐND huyện khóa I ngày 20/8/1961, tiếp đến từ ngày 10 đến 12 tháng 1 năm 1962 huyện Gia Lâm đã tiến hành Đại hội Đại biểu Đảng bộ huyện lần thứ I với 136 đại biểu. 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Từ đó các hoạt động và tổ chức trong Đảng bộ không ngừng đƣợc củng cố và nâng cao để chỉ đạo tập trung vào các mũi nhọn nhằm phát triển kinh tế, ổn định đời sống văn hóa – xã hội của nhân dân trên địa bàn. Với những điều kiện tự nhiên, văn hóa, xã hội đã tạo nên cho Gia Lâm nhiều thế mạnh để vững bƣớc tiến vào công cuộc đổi mới. Song còn vấp phải những hạn chế, đặc biệt là trong công tác xây dựng đời sống văn hóa mới trên địa bàn huyện.
Đảng bộ Gia Lâm lãnh đạo xây dựng đời sống văn hóa trong những năm 1986 - 1990 Để đƣa đất nƣớc nhanh chóng thoát ra khỏi khủng hoảng, khó khăn, Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ VI của Đảng (tháng 12 – 1986) đã đề ra đƣờng lối đổi mới toàn diện trên tất cả các lĩnh vực kinh tế - văn hóa - xã hội. Tháng 10 năm 1986, Đại hội Đảng bộ thành phố Hà Nội lần thứ X đã đề ra mục tiêu, nhiệm vụ xây dựng văn hoá mới ở Thủ đô là: “Xây dựng con ngƣời mới có trình độ giác ngộ XHCN, có kỹ thuật và nghiệp vụ, khôi phục và phát huy truyền thống tốt đẹp của ngƣời Hà Nội, đáp ứng đòi hỏi của nhiệm vụ xây dựng và quản lý kinh tế, quản lý xã hội, xây dựng nếp sống mới, khắc phục những tiêu cực xã hội; nâng cao đời sống văn hoá của nhân dân” [19; tr. 59] Quán triệt sự chỉ đạo của Trung ƣơng và Thành phố, Đại hội đại biểu huyện Gia Lâm lần thứ XIV đã họp từ ngày 12 đến ngày 16- 9- 1986 với 347 đại biểu chính thức. Đại hội đã bầu 39 đồng chí vào Ban chấp hành Đảng bộ huyện.
Đồng chí Lƣơng Ngọc Cừ đƣợc bầu làm bí thƣ, đồng chí Nguyễn Thanh Vân đƣợc bầu làm phó bí thƣ huyện uỷ. Đại hội đã kiểm điểm tình hình thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng bộ lần thứ XIII (1983 – 1986) cho rằng giai đoạn 1983 – 1986, Đảng bộ đã đạt đƣợc một số kết quả lớn trong lãnh đạo các lĩnh vực kinh tế - xã hội. Nhân dân trong huyện tin tƣởng vào đƣờng lối của Đảng, tin tƣởng vào sự lãnh đạo của Đảng bộ huyện, nên đã vƣợt qua mọi khó khăn để vƣơn lên thực hiện thắng lợi các chủ trƣơng do Đảng bộ đề ra. 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Sau khi đánh giá tình hình thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế – xã hội của huyện trong nhiệm kỳ qua, Đại hội Đảng bộ huyện Gia Lâm lần XIV đã đề ra các các nhiệm vụ, mục tiêu chủ yếu của huyện là “Xây dựng huyện Gia Lâm thành huyện tiên tiến của thủ đô, có cơ cấu kinh tế nông – công nghiệp, tiến tới là huyện công – nông – nghiệp” [16; tr.
Để đạt đƣợc mục tiêu chủ yếu đó, Đại hội đã nêu lên các nhiệm vụ cụ thể cần phải thực hiện là: + Giải quyết việc làm cho ngƣời lao động, bảo đảm những yêu cầu cấp thiết về đời sống, nhất là những nhu cầu tối thiểu về lƣơng thực, thực phẩm cho bữa ăn của nhân dân, cải tiến cơ cấu bữa ăn và cách ăn uống cho hợp lý và tiện lợi. + Bố trí hợp lý cơ cấu kinh tế trên địa bàn huyện bao gồm công nghiệp, nông nghiệp, dịch vụ và kinh tế đối ngoại.