Kỷ yếu hội thảo khoa học kinh tế kinh doanh quốc tế lần 3 năm 2023 trường đại học ngân hàng tp hồ chí minh

Kỷ yếu hội thảo khoa học kinh tế kinh doanh quốc tế lần 3 năm 2023 tại trường Đại học Ngân hàng TP Hồ Chí Minh, cập nhật nghiên cứu mới nhất.

• Tác giả: Trần Quang Văn
• Trường học: Trường Đại học Ngân hàng TP.HCM
• Đề tài: Vai Trò Của Vốn Xã Hội Đối Với Thu Nhập Hộ Gia Đình Việt Nam: Bằng Chứng Từ Hồi Qui Phân Vị
• Loại tài liệu: bài báo
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: TP.HCM

Mục lục chi tiết

• 1. PHẦN 1. KINH TẾ QUỐC TẾ
• 1.1. VAI TRÒ CỦA VỐN XÃ HỘI ĐỐI VỚI THU NHẬP HỘ GIA ĐÌNH VIỆT NAM: BẰNG CHỨNG TỪ HỒI QUI PHÂN VỊ
• 1.2. NÂNG CAO NĂNG SUẤT LAO ĐỘNG VIỆT NAM
• 1.3. HOÀN THIỆN THỂ CHẾ KINH TẾ THỊ TRƯỜNG THÍCH ỨNG TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ VIỆT NAM TRONG BỐI CẢNH HIỆN NAY
• 1.4. KINH TẾ NĂNG LƯỢNG TÁI TẠO Ở VIỆT NAM: THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP
• 1.5. ẢNH HƯỞNG CỦA TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ ĐẾN Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG TẠI CÁC NƯỚC ĐANG PHÁT TRIỂN TRONG KHU VỰC ASEAN
• 1.6. KINH NGHIỆM NIÊM YẾT QUỐC TẾ TẠI TRUNG QUỐC VÀ ẤN ĐỘ: MỘT SỐ BÀI HỌC KINH NGHIỆM
• 2. KINH DOANH QUỐC TẾ
• 2.1. CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN Ý ĐỊNH TIẾP TỤC SỬ DỤNG ỨNG DỤNG ĐẶT ĐỒ ĂN CỦA GIỚI TRẺ TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
• 2.2. REGTECH – ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ ĐỂ TUÂN THỦ QUY ĐỊNH TÀI CHÍNH
• 2.3. THE EFFECTS OF THE COVID-19 PANDEMIC ON FOREIGN DIRECT INVESTMENT INFLOWS TO ASEAN NATIONS
• 3. THỰC TRẠNG SẢN XUẤT VÀ TIỀM NĂNG XUẤT KHẨU SẢN PHẨM NHA ĐAM CỦA VIỆT NAM
• 4. MANAGERIAL OWNERSHIP AND FIRM PERFORMANCE: NEW EVIDENCE FROM LISTED COMPANIES IN VIETNAM
• 5. CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG TỚI LỢI NHUẬN CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN VIỆT NAM
• 6. NGÂN HÀNG VÀ VIỆC PHÁT TRIỂN CÁC SẢN PHẨM QUỸ TẠI VIỆT NAM
• 7. KHẢ NĂNG NIÊM YẾT CHÉO TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN SINGAPORE CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN VIỆT NAM
• 8. CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN CHẤT LƯỢNG BÁO CÁO TÀI CHÍNH CỦA BỆNH VIỆN – TRUNG TÂM Y TẾ DƯỚI ẢNH HƯỞNG COVID-19
• 9. MÔ HÌNH CHUỖI CUNG ỨNG BỀN VỮNG: TRƯỜNG HỢP TẠI VIỆT NAM
• 10. PHONG CÁCH LÃNH ĐẠO VÀ NĂNG LỰC SÁNG TẠO CỦA DOANH NGHIỆP: VAI TRÒ TRUNG GIAN CỦA NĂNG LỰC HỌC TẬP CỦA TỔ CHỨC

Tóm tắt

I. Giới thiệu

Kỷ yếu Hội Thảo Khoa Học Kinh Tế Quốc Tế 2023 tại Trường Đại Học Ngân Hàng TP.HCM tập trung vào các chủ đề quan trọng trong lĩnh vực kinh tế và kinh doanh quốc tế. Hội thảo đã thu hút sự tham gia của nhiều chuyên gia kinh tế, giáo sư, và sinh viên từ các trường đại học khác nhau, nhằm trao đổi và thảo luận về những vấn đề hiện tại trong kinh tế quốc tế. Các nghiên cứu được trình bày trong hội thảo không chỉ cung cấp cái nhìn sâu sắc về thực trạng mà còn đề xuất giải pháp cho các thách thức trong lĩnh vực này.

1.1 Mục tiêu của Hội thảo

Mục tiêu chính của Hội thảo là tạo ra một diễn đàn để các nhà nghiên cứu, chuyên gia kinh tế, và sinh viên có thể chia sẻ kiến thức, kinh nghiệm và những phát hiện mới trong lĩnh vực kinh tế. Các chủ đề được thảo luận bao gồm phát triển kinh tế, hợp tác quốc tế, và các xu hướng mới trong kinh doanh quốc tế. Hội thảo cũng nhằm thúc đẩy sự hợp tác giữa các tổ chức giáo dục và doanh nghiệp trong việc nghiên cứu và phát triển các giải pháp kinh tế bền vững.

II. Các chủ đề nghiên cứu chính

Hội thảo đã đề cập đến nhiều chủ đề nghiên cứu đa dạng, từ vai trò của vốn xã hội đối với thu nhập hộ gia đình đến tăng trưởng kinh tế và phát triển bền vững. Nghiên cứu đầu tiên phân tích ảnh hưởng của vốn xã hội đến thu nhập hộ gia đình ở Việt Nam, cho thấy rằng những hộ có mối quan hệ xã hội tốt thường có thu nhập cao hơn. Điều này khẳng định tầm quan trọng của vốn xã hội trong việc cải thiện mức sống và thu nhập của các hộ gia đình. Các nghiên cứu khác cũng chỉ ra rằng khả năng tiếp cận nguồn lực và đặc điểm hộ gia đình có tác động lớn đến thu nhập.

2.1 Nghiên cứu về vốn xã hội

Nghiên cứu về vốn xã hội nhấn mạnh rằng sự kết nối xã hội và mối quan hệ với chính quyền địa phương có thể tạo ra nhiều cơ hội cho hộ gia đình trong việc tiếp cận thông tin và nguồn lực. Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng những hộ gia đình có người thân tham gia vào chính quyền địa phương thường có thu nhập cao hơn nhờ vào khả năng tiếp cận thông tin và hỗ trợ từ chính phủ. Điều này cho thấy rằng vốn xã hội không chỉ ảnh hưởng đến thu nhập mà còn đến khả năng phát triển kinh tế của hộ gia đình.

III. Đánh giá và hàm ý chính sách

Kỷ yếu Hội Thảo Khoa Học Kinh Tế Quốc Tế 2023 không chỉ cung cấp những thông tin quý giá về tình hình kinh tế hiện tại mà còn đưa ra những hàm ý chính sách quan trọng. Các nghiên cứu chỉ ra rằng cần có những chính sách hỗ trợ để cải thiện vốn xã hội cho các hộ gia đình, từ đó nâng cao thu nhập và mức sống. Chính phủ nên tạo điều kiện cho người dân tham gia vào các tổ chức xã hội và chính trị, từ đó mở rộng mối quan hệ và tăng cường khả năng tiếp cận nguồn lực. Điều này sẽ giúp cải thiện phát triển kinh tế bền vững và giảm nghèo tại các khu vực nông thôn.

3.1 Đề xuất chính sách

Cần thiết phải có những chính sách khuyến khích việc tham gia của người dân vào các tổ chức xã hội và chính trị, đồng thời tạo ra các cơ hội tiếp cận thông tin và hỗ trợ tài chính. Các chương trình đào tạo và hội thảo cũng nên được tổ chức để nâng cao kiến thức và kỹ năng cho người dân, giúp họ nâng cao năng lực cạnh tranh và cải thiện thu nhập. Như vậy, việc tăng cường vốn xã hội sẽ không chỉ góp phần vào việc nâng cao thu nhập hộ gia đình mà còn thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững trong tương lai.

Nội dung chính

Kỷ Yếu Hội Thảo Khoa Học Kinh Tế - Kinh Doanh Quốc Tế 2023: Động Lực Nguồn Lực, Thể Chế Và Tăng Trưởng Bền Vững

---

Tóm tắt nghiên cứu

Kỷ yếu Hội thảo Khoa học Quốc tế năm 2023 do Trường Đại học Ngân hàng TP.HCM phối hợp cùng Nhà xuất bản Tài chính phát hành quy tụ các công trình nghiên cứu chuyên sâu về kinh tế và kinh doanh quốc tế trong bối cảnh tái thiết hậu đại dịch. Trọng tâm nghiên cứu giải quyết câu hỏi cốt lõi: Làm thế nào để tối ưu hóa các nguồn lực nội tại (vốn xã hội, năng suất lao động, thể chế kinh tế) và các nhân tố hội nhập (FDI, độ mở thương mại) nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững và bảo vệ môi trường?

Snapshot phương pháp luận của công trình bao gồm sự kết hợp giữa kinh tế lượng vi mô nâng cao và kinh tế lượng vĩ mô chuỗi thời gian:

• Phương pháp Hồi quy phân vị (Quantile Regression - LAD) trên dữ liệu bảng Điều tra tiếp cận nguồn lực hộ gia đình nông thôn Việt Nam (VARHS giai đoạn 2010–2018).
• Phương pháp FMOLS, DOLS và kiểm định nhân quả Granger trên tập dữ liệu bảng 32 năm (1990–2021) của 9 quốc gia Đông Nam Á.
• Phân tích định tính và đánh giá chỉ số quản trị thể chế (World Bank, Heritage Foundation).

Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng:

1. Vốn xã hội đóng vai trò quyết định và phi tuyến tính đối với việc gia tăng thu nhập hộ gia đình thông qua kênh kết nối mạng lưới và tiếp cận tín dụng.
2. Năng suất lao động Việt Nam duy trì đà tăng trưởng trên 5%/năm nhưng đối mặt điểm nghẽn lớn về chất lượng đào tạo nghề khi gần 80% lao động chưa có chứng chỉ chuyên môn.
3. Xác nhận sự tồn tại của Đường cong môi trường Kuznets (EKC) dạng chữ U ngược tại khu vực ASEAN.
4. Cải cách thể chế kinh tế thị trường và xóa bỏ cơ chế độc quyền năng lượng là điều kiện tiên quyết để hấp thụ vốn đầu tư xanh.

Hàm ý chính sách nhấn mạnh việc chuyển dịch mô hình tăng trưởng từ chiều rộng sang chiều sâu, phát triển vốn xã hội vi mô song hành với hoàn thiện thể chế kinh tế số và năng lượng tái tạo.

---

Bối cảnh và tầm quan trọng

Thực trạng tri thức và bối cảnh kinh tế toàn cầu

Giai đoạn 2020–2023 chứng kiến những biến động sâu sắc của kinh tế toàn cầu: gián đoạn chuỗi cung ứng vì đại dịch COVID-19, căng thẳng địa chính trị, lạm phát gia tăng và áp lực gay gắt từ biến đổi khí hậu toàn cầu. Để duy trì quỹ đạo tăng trưởng, các nền kinh tế đang phát triển tại Đông Nam Á, đặc biệt là Việt Nam, buộc phải tái cấu trúc mô hình tăng trưởng.

Các lý thuyết tăng trưởng kinh tế cổ điển và hiện đại (Mankiw, 2023; Acemoglu & Robinson, 2013) đều khẳng định nguồn nhân lực, thể chế và vốn đầu tư là trụ cột then chốt. Tuy nhiên, việc vận dụng các lý thuyết này vào điều kiện thực tiễn của một nền kinh tế chuyển đổi có độ mở thương mại cao như Việt Nam đòi hỏi những luận cứ thực nghiệm định lượng cập nhật.

                  ┌───────────────────────────────────────────────┐
                  │    KHOẢNG TRỐNG NGHIÊN CỨU & BỐI CẢNH 2023   │
                  └───────────────────────┬───────────────────────┘
                                          │
        ┌─────────────────────────────────┼─────────────────────────────────┐
        ▼                                 ▼                                 ▼
┌───────────────────────┐       ┌───────────────────────┐       ┌───────────────────────┐
│  Kinh tế lượng vi mô  │       │   Năng suất & Lao động│       │  Kinh tế vĩ mô & EKC  │
│ Đánh giá vốn xã hội   │       │ Nghịch lý tăng trưởng │       │ Kiểm định đường cong  │
│ qua Hồi quy phân vị   │       │ nhưng thiếu hụt nhân  │       │ Kuznets môi trường    │
│ trên dữ liệu bảng     │       │ lực chất lượng cao    │       │ 9 nước ASEAN 32 năm   │
└───────────────────────┘       └───────────────────────┘       └───────────────────────┘

Khoảng trống nghiên cứu được nhận diện

Nhiều công trình trước đây đánh giá tác động của nguồn lực đến thu nhập thường sử dụng phương pháp hồi quy bình phương nhỏ nhất thông thường (OLS) hoặc mô hình tác động cố định/ngẫu nhiên (FEM/REM). Các phương pháp này chỉ đo lường giá trị kỳ vọng trung bình, vô tình che lấp sự khác biệt tác động giữa nhóm hộ gia đình thu nhập thấp, trung bình và giàu có. Bên cạnh đó, các nghiên cứu về mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và ô nhiễm môi trường (EKC) tại ASEAN phần lớn chỉ tập trung vào nhóm ASEAN-5 sáng lập, để lại khoảng trống dữ liệu lớn đối với các nước thành viên còn lại trong giai đoạn biến động 1990–2021.

Tính cấp thiết và tác động tiềm năng

Công trình nghiên cứu đáp ứng trực tiếp các yêu cầu chiến lược của Nghị quyết số 05-NQ/TW và Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng về đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao năng suất lao động và hướng tới cam kết phát thải ròng bằng 0 (Net Zero) tại COP26/COP27. Báo cáo mang lại giá trị thực tiễn to lớn cho các nhà hoạch định chính sách kinh tế vĩ mô, các định chế tài chính và cộng đồng doanh nghiệp trong quá trình hội nhập chuỗi giá trị toàn cầu.

---

Methodology và approach

Báo cáo nghiên cứu khoa học áp dụng phương pháp luận tiếp cận đa chiều, tích hợp các kỹ thuật phân tích định lượng chuẩn mực trong kinh tế học thực nghiệm:

[Dữ liệu Hộ gia đình VARHS (2010-2018)] ──> [Hồi quy Phân vị (LAD Estimator)] ──> [Đánh giá Vốn Xã hội Phi tuyến]
[Dữ liệu Vĩ mô WDI ASEAN (1990-2021)]   ──> [Mô hình FMOLS & DOLS / Granger]   ──> [Kiểm định Giả thuyết EKC]
[Dữ liệu Thống kê GSO & Thể chế WB]     ──> [Phân tích Cấu trúc & Quản trị]    ──> [Khuyến nghị Thể chế & Năng suất]

Thiết kế nghiên cứu và thu thập dữ liệu

1. Nghiên cứu cấp độ vi mô (Việt Nam): Khai thác bộ số liệu bảng từ Điều tra tiếp cận nguồn lực hộ gia đình nông thôn Việt Nam (VARHS) được thực hiện lặp lại 5 năm một lần trên địa bàn 12 tỉnh thành từ năm 2010 đến 2018. Tập dữ liệu phản ánh toàn diện thu nhập, nhân khẩu học, diện tích đất canh tác, tiếp cận vốn vay và các thước đo vốn xã hội.
2. Nghiên cứu cấp độ vĩ mô (ASEAN): Thu thập dữ liệu thứ cấp chuẩn hóa từ World Development Indicators (WDI - World Bank) trong chu kỳ 32 năm (1990–2021) trên 9 quốc gia Đông Nam Á (Việt Nam, Campuchia, Lào, Thái Lan, Malaysia, Indonesia, Philippines, Brunei, Myanmar).
3. Dữ liệu cấu trúc ngành: Khai thác niên giám thống kê từ Tổng cục Thống kê Việt Nam (GSO giai đoạn 2010–2023) và bộ chỉ số quản trị công toàn cầu (WGI, IEF).

Kỹ thuật phân tích kinh tế lượng

• Hồi quy phân vị có điều kiện (Quantile Regression): Dựa trên nền tảng lý thuyết của Koenker & Bassett (1978) và công cụ ước lượng độ lệch tuyệt đối tối thiểu (LAD), mô hình ước lượng hệ số $\beta_\tau$ tại các phân vị thu nhập khác nhau: $$\hat{\beta}\tau = \arg\min{\beta \in \mathbb{R}^k} \sum_{i} \rho_\tau \left( \ln Y_i - X_i' \beta \right)$$ Mô hình kiểm định tại 5 điểm phân vị: $Q_{10}, Q_{25}, Q_{50}, Q_{75}, Q_{90}$, giúp loại bỏ hoàn toàn ảnh hưởng của các quan sát ngoại lai và phân phối sai số không chuẩn.
• Hồi quy FMOLS và DOLS: Được sử dụng nhằm xử lý hiện tượng tự tương quan và nội sinh trong dữ liệu bảng chuỗi thời gian dài, đánh giá mối quan hệ đồng liên kết giữa GDP bình quân đầu người, FDI, độ mở thương mại (TO) và phát thải $CO_2$.
• Kiểm định nhân quả Granger: Phân tích quan hệ nhân quả một chiều hoặc hai chiều giữa các biến số kinh tế và suy thoái môi trường trong ngắn hạn và dài hạn.

---

Phát hiện chính

Các bài nghiên cứu trong Kỷ yếu đã mang đến những phát hiện thực nghiệm mang tính đột phá:

┌─────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────┐
│                             CÁC PHÁT HIỆN THỰC NGHIỆM CHÍNH                     │
├──────────────────────────────────────┬──────────────────────────────────────────┤
│ 1. Đòn bẩy Vốn Xã hội (VARHS Data)   │ • Quan hệ chính quyền: Tăng thu nhập     │
│                                      │   hệ số β = 0.138 (p < 0.01)             │
│                                      │ • Tham gia hội/đoàn thể: β = 0.159       │
│                                      │ • Tương trợ tín dụng vi mô: β = 0.120    │
├──────────────────────────────────────┼──────────────────────────────────────────┤
│ 2. Tăng trưởng Năng suất Lao động    │ • Tăng bình quân > 5%/năm (2010-2022)    │
│                                      │ • ICT dẫn đầu (1.067,2 tr.đ/lao động)    │
│                                      │ • 73,56% lao động chưa có bằng cấp       │
├──────────────────────────────────────┼──────────────────────────────────────────┤
│ 3. Xác nhận Đường cong EKC (ASEAN-9) │ • Tồn tại đường cong chữ U ngược tại     │
│                                      │   8/9 quốc gia (trừ Lào)                 │
│                                      │ • FDI thúc đẩy chuyển giao công nghệ     │
│                                      │ • Mở cửa thương mại gia tăng áp lực CO2  │
└──────────────────────────────────────┴──────────────────────────────────────────┘

1. Vốn xã hội là động lực gia tăng thu nhập hộ gia đình

Hồi quy phân vị và XTGLS trên dữ liệu VARHS chứng minh vai trò vượt trội của mạng lưới xã hội đối với phúc lợi hộ nông thôn:

• Quan hệ với chính quyền địa phương: Tác động có ý nghĩa thống kê dương ($\beta = 0.1378, p < 0.01$) tới thu nhập. Mối liên kết này giúp hộ gia đình giảm chi phí giao dịch hành chính, tiếp cận thông tin chính sách, chương trình trợ cấp và cơ hội kinh doanh sớm hơn.
• Tham gia các tổ chức/đoàn thể xã hội: Mỗi tổ chức tham gia giúp gia tăng hệ số thu nhập thêm $0.1589$ ($p < 0.01$). Mạng lưới này cung cấp các chương trình đào tạo kỹ thuật, trao đổi kinh nghiệm sản xuất và xúc tiến bán nông sản.
• Khả năng tương trợ vốn vi mô: Hộ có khả năng vay tiền từ bạn bè/người thân khi gặp khó khăn có mức thu nhập cao hơn rõ rệt ($\beta = 0.1196, p < 0.05$), đóng vai trò như mạng lưới an sinh phi chính thức bảo vệ hộ trước các cú sốc.

2. Sự phân hóa sâu sắc của năng suất lao động theo ngành

• Năng suất lao động toàn nền kinh tế tăng từ 54,35 triệu đồng/lao động (2010) lên 187,99 triệu đồng/lao động (2022).
• Ngành dẫn đầu về giá trị tạo ra là Thông tin & Truyền thông (1.067,2 triệu đồng/lao động) và Tài chính - Ngân hàng (924,09 triệu đồng/lao động).
• Ngược lại, khu vực Nông - Lâm - Thủy sản có mức năng suất thấp nhất (81,07 triệu đồng/lao động năm 2022), chỉ bằng khoảng 36,7% khu vực công nghiệp chế biến chế tạo. Nguyên nhân trực tiếp là 63% lực lượng lao động cả nước vẫn tập trung ở khu vực nông thôn và tỷ lệ lao động có bằng cấp, chứng chỉ mới chỉ đạt 26,44%.

Năng suất lao động theo ngành năm 2022 (Triệu VNĐ/lao động)
┌──────────────────────────────────────────────┬───────────────────┐
│ Thông tin truyền thông                       │ ■■■■■■■■■ 1.067,2 │
│ Tài chính - Ngân hàng                        │ ■■■■■■■■  924,09  │
│ Y tế & Trợ giúp xã hội                       │ ■■■■      427,95  │
│ Công nghiệp chế biến, chế tạo                │ ■■        200,16  │
│ Năng suất lao động bình quân cả nước         │ ■■        187,99  │
│ Nông nghiệp, lâm nghiệp và thủy sản          │ ■         81,07   │
└──────────────────────────────────────────────┴───────────────────┘

3. Kiểm định thành công giả thuyết Đường cong Kuznets Môi trường (EKC)

Phân tích FMOLS và DOLS trên 9 quốc gia ASEAN xác nhận mối quan hệ phi tuyến hình chữ U ngược giữa tăng trưởng GDP bình quân đầu người và lượng phát thải khí nhà kính ($CO_2$).

• Trong giai đoạn đầu công nghiệp hóa, tăng trưởng kinh tế kích thích phát thải ô nhiễm. Khi thu nhập vượt qua ngưỡng chuyển đổi (turning point), nhu cầu về công nghệ sạch và quy định môi trường khắt khe giúp giảm thiểu cường độ phát thải.
• Giả thuyết EKC được xác nhận tại 8 quốc gia (ngoại trừ Lào do đang trong giai đoạn đầu tích lũy tài nguyên). Độ mở thương mại làm tăng áp lực phát thải trong ngắn hạn, trong khi dòng vốn FDI tạo ra tác động tích cực trong dài hạn nhờ chuyển giao công nghệ xanh.

---

Đóng góp khoa học

Đóng góp về mặt lý thuyết

• Mở rộng khung khổ vốn sinh kế: Công trình tích hợp lý thuyết vốn xã hội của Putnam (2000) và lý thuyết thể chế dung hợp của Acemoglu & Robinson (2013) vào bài toán phân phối thu nhập tại nền kinh tế nông thôn đang chuyển đổi.
• Làm phong phú lý thuyết kinh tế môi trường: Cung cấp bằng chứng thực nghiệm liên quốc gia hoàn chỉnh về quỹ đạo EKC cho nhóm các nền kinh tế đang phát triển tại Đông Nam Á giai đoạn hội nhập sâu.

Đổi mới về mặt phương pháp luận

• Ứng dụng thành công Hồi quy phân vị (Quantile Regression) trên dữ liệu bảng lớn (VARHS), chứng minh tính ưu việt trong việc nắm bắt tác động không đồng nhất của chính sách tín dụng và vốn xã hội so với các phương pháp trung bình mẫu truyền thống.
• Kết hợp đồng thời các mô hình chuỗi thời gian phi tham số vững với hiện tượng tự tương quan (FMOLS, DOLS) và kiểm định nhân quả Granger.

                    ┌────────────────────────────────────────────┐
                    │      HỆ HÀM Ý CHÍNH SÁCH VÀ THỰC TIỄN      │
                    └─────────────────────┬──────────────────────┘
                                          │
        ┌─────────────────────────────────┼─────────────────────────────────┐
        ▼                                 ▼                                 ▼
┌───────────────────────┐       ┌───────────────────────┐       ┌───────────────────────┐
│     Hoàn thiện        │       │  Nâng cao chất lượng  │       │  Phát triển năng lượng│
│  Thể chế kinh tế      │       │  Nguồn nhân lực       │       │  tái tạo & Lưới điện  │
│ Minh bạch một cửa,    │       │ Phổ cập đào tạo nghề, │       │ Xóa độc quyền truyền  │
│ cắt giảm rào cản hành │       │ chuyển đổi kỹ năng số │       │ tải, cơ chế giá linh  │
│ chính, bảo hộ sở hữu  │       │ từ nông thôn sang DV  │       │ hoạt thu hút vốn FDI  │
└───────────────────────┘       └───────────────────────┘       └───────────────────────┘

Ứng dụng thực tiễn và hàm ý chính sách

1. Chính sách phân bổ vốn và tín dụng vi mô: Cần thiết kế các kênh tín dụng chính sách dựa trên mạng lưới đoàn thể cộng đồng, kết hợp vốn vay ưu đãi với chuyển giao tri thức canh tác công nghệ cao.
2. Cải cách giáo dục và thị trường lao động: Đẩy mạnh đào tạo nghề ngắn hạn gắn liền với đơn đặt hàng của doanh nghiệp FDI, nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo từ 26,44% lên trên 40% nhằm thoát bẫy gia công giá trị thấp.
3. Chuyển dịch năng lượng xanh: Từng bước xóa bỏ thế độc quyền trong truyền tải điện, đa dạng hóa các nguồn tài chính quốc tế và ban hành cơ chế giá FIT minh bạch cho các dự án điện gió ngoài khơi và điện sinh khối.

---

Đối tượng quan tâm

Nội dung kỷ yếu mang lại giá trị tham khảo thiết thực cho nhiều nhóm độc giả chuyên môn:

• Giới nghiên cứu học thuật & Giảng viên kinh tế: Tiếp cận hệ thống dữ liệu kinh tế lượng cập nhật, khung tham chiếu phương pháp luận vững chắc và các hướng mở nghiên cứu về kinh tế phát triển, tài chính vi mô và kinh tế lượng ứng dụng.
• Các nhà hoạch định chính sách & Cơ quan quản lý nhà nước: Cơ sở dữ liệu khoa học tin cậy hỗ trợ Bộ Kế hoạch & Đầu tư, Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước trong việc xây dựng kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, quy hoạch điện lực và chính sách an sinh nông thôn.
• Lãnh đạo doanh nghiệp & Tổ chức tài chính: Nắm bắt bức tranh tổng thể về dịch chuyển năng suất ngành, các rào cản thể chế và tiềm năng thị trường công nghệ tài chính (RegTech), logistics và năng lượng sạch để xây dựng chiến lược đầu tư hiệu quả.

---

FAQ (Câu hỏi thường gặp)

1. Phát hiện quan trọng nhất của kỷ yếu hội thảo lần này là gì?

Trả lời: Phát hiện nổi bật nhất là chứng minh định lượng vai trò "đòn bẩy" của vốn xã hội đối với thu nhập hộ gia đình và sự tồn tại vững chắc của Đường cong môi trường Kuznets (EKC) tại khu vực ASEAN. Điều này khẳng định tăng trưởng kinh tế không nhất thiết phải đánh đổi vĩnh viễn với suy thoái môi trường nếu có sự can thiệp kịp thời của thể chế và công nghệ.

2. Phương pháp Hồi quy phân vị có ưu điểm gì vượt trội so với OLS truyền thống?

Trả lời: Hồi quy phân vị cho phép ước lượng tác động của các biến giải thích tại mọi vị trí của phân phối thu nhập ($Q_{10}, Q_{25}, Q_{50}, Q_{75}, Q_{90}$), không bị sai lệch bởi các giá trị cực trị (outliers) và không phụ thuộc vào giả định phân phối chuẩn của phần dư, từ đó đưa ra bức tranh chi tiết về sự phân hóa giàu nghèo.

3. Kết quả về đường cong EKC có thể khái quát hóa cho mọi quốc gia đang phát triển không?

Trả lời: Kết quả có tính khái quát hóa cao cho các nền kinh tế thị trường mới nổi tại Đông Nam Á có độ mở thương mại lớn. Tuy nhiên, với các quốc gia phụ thuộc hoàn toàn vào khai thác tài nguyên thô ở giai đoạn sơ khởi (như trường hợp của Lào trong nghiên cứu), đường cong EKC cần thêm thời gian tích lũy tư bản và chuyển dịch cơ cấu để hình thành điểm uốn.

4. Những bước nghiên cứu tiếp theo (next steps) cần triển khai là gì?

Trả lời: Cần mở rộng phân tích tác động của kinh tế số (Digital Economy), sự tích hợp của trí tuệ nhân tạo (AI) vào năng suất lao động và đo lường tác động của cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) đối với xuất khẩu của các nước ASEAN.

5. Doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs) có thể ứng dụng kết quả này như thế nào?

Trả lời: Doanh nghiệp SMEs (chiếm 97% số lượng doanh nghiệp) nên tận dụng các mạng lưới liên kết hiệp hội ngành nghề để chia sẻ thông tin thị trường, đầu tư vào đào tạo nội bộ nhằm nâng cao năng suất lao động thực chất, và chủ động chuyển đổi mô hình kinh doanh xanh nhằm đón đầu dòng vốn đầu tư ESG.

---

Kết luận

Kỷ yếu Hội thảo Khoa học Kinh tế - Kinh doanh Quốc tế 2023 là một công trình học thuật giá trị, kết hợp hài hòa giữa cơ sở lý luận kinh tế học hiện đại và các phương pháp kinh tế lượng định lượng tiên tiến. Các phát hiện thực nghiệm về vốn xã hội, năng suất lao động, hoàn thiện thể chế và kiểm định đường cong môi trường Kuznets đã cung cấp những luận cứ khoa học sắc bén cho chiến lược phát triển kinh tế bền vững của Việt Nam và khu vực Đông Nam Á.

Trước yêu cầu cấp bách của quá trình chuyển đổi kép (chuyển đổi số và chuyển đổi xanh), các nhà khoa học, cơ quan quản lý và cộng đồng doanh nghiệp cần tăng cường hợp tác nghiên cứu, hoàn thiện khung thể chế và tối ưu hóa nguồn lực nhằm đưa nền kinh tế bứt phá mạnh mẽ trong kỷ nguyên mới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC Lần Thứ 3 Năm 2023 NHÀ XUẤT BẢN TÀI CHÍNH NĂM 2023 KINH TẾ - KINH DOANH QUỐC TẾ 2023 BAN CHỈ ĐẠO HỘI THẢO STT Họ và Tên Chức vụ/ Đơn vị Hiệu trưởng 1 PGS. Nguyễn Đức Trung Trường Đại học Ngân hàng TP.HCM Phó Hiệu trưởng 2 PGS. Hạ Thị Thiều Dao Trường Đại học Ngân hàng TP.HCM Phó Hiệu trưởng 3 TS. Nguyễn Trần Phúc Trường Đại học Ngân hàng TP.HCM BAN TỔ CHỨC HỘI THẢO STT Họ và Tên Đơn vị công tác 1 PGS.

Hà Văn Dũng Trưởng khoa, Khoa Kinh tế quốc tế 2 TS. Phạm Thị Tuyết Trinh Phó Trưởng khoa, Khoa Kinh tế quốc tế 3 TS. Nguyễn Anh Vũ Trưởng phòng, Phòng TVTS&PTTH 4 TS. Nguyễn Quỳnh Hoa Trưởng Phòng, Phòng TCKT 5 TS.

Nguyễn Mạnh Hùng Trưởng phòng, Phòng QTTS 6 TS. Nguyễn Thế Bính Viện trưởng Viện NCKH&CN 7 PGS. Nguyễn Ngọc Thạch Tổng Biên tập tạp chí CNNH 8 ThS. Đoàn Thị Hồng Minh Phó Chánh Văn phòng 9 TS.

Nguyễn Xuân Trường TBM, Khoa Kinh tế quốc tế 10 TS. Nguyễn Thị Hồng Vinh TBM, Khoa Kinh tế quốc tế 11 TS. Lê Thị Ánh Tuyết TBM, Khoa Kinh tế quốc tế 12 ThS. Dương Thị Kim Anh Giáo vụ khoa, Khoa Kinh tế quốc tế 3 MỤC LỤC PHẦN 1.

KINH TẾ QUỐC TẾ 1. VAI TRÒ CỦA VỐN XÃ HỘI ĐỐI VỚI THU NHẬP HỘ GIA ĐÌNH VIỆT NAM: BẰNG CHỨNG TỪ HỒI QUI PHÂN VỊ. 5 Trần Quang Văn1 - Trần Minh Son2, 3 1 Trường Đại học Ngân hàng TP.HCM 2 Trường Đại học Kinh tế - Luật; 3 Đại học Quốc gia TP. NÂNG CAO NĂNG SUẤT LAO ĐỘNG VIỆT NAM.

13 Đỗ Hoàng Oanh – Vũ Thị Hải Anh Trường Đại học Ngân hàng TP. HOÀN THIỆN THỂ CHẾ KINH TẾ THỊ TRƯỜNG THÍCH ỨNG TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ VIỆT NAM TRONG BỐI CẢNH HIỆN NAY. 21 NCS Trương Thị Thùy Dung Trường Đại học Ngân hàng TP. KINH TẾ NĂNG LƯỢNG TÁI TẠO Ở VIỆT NAM: THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP.

34 Đỗ Hoàng Oanh - Nguyễn Văn Thọ Trường Đại học Ngân hàng TP. ẢNH HƯỞNG CỦA TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ ĐẾN Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG TẠI CÁC NƯỚC ĐANG PHÁT TRIỂN TRONG KHU VỰC ASEAN. 43 Nguyễn Thành Việt - Phạm Thị Tuyết Trinh - Võ Thị Ngọc Ánh Trường Đại học Ngân hàng TP. KINH NGHIỆM NIÊM YẾT QUỐC TẾ TẠI TRUNG QUỐC VÀ ẤN ĐỘ: MỘT SỐ BÀI HỌC KINH NGHIỆM.

72 Phạm Thị Tuyết Trinh Trường Đại học Ngân hàng TP. KINH DOANH QUỐC TẾ 1. CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN Ý ĐỊNH TIẾP TỤC SỬ DỤNG ỨNG DỤNG ĐẶT ĐỒ ĂN CỦA GIỚI TRẺ TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH. 81 Lê Hoàng Long Trường Đại học Ngân hàng TP.

REGTECH – ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ ĐỂ TUÂN THỦ QUY ĐỊNH TÀI CHÍNH. 96 Ngô Ngọc Quang Trường Đại học Ngân hàng TP. THE EFFECTS OF THE COVID-19 PANDEMIC ON FOREIGN DIRECT INVESTMENT INFLOWS TO ASEAN NATIONS. 100 Nguyễn Minh Sáng - Huỳnh Huyền Trân Ho Chi Minh University of Banking 4 4.

THỰC TRẠNG SẢN XUẤT VÀ TIỀM NĂNG XUẤT KHẨU SẢN PHẨM NHA ĐAM CỦA VIỆT NAM. 119 Nguyễn Văn Thứ Trường Đại học Ngân hàng TP. MANAGERIAL OWNERSHIP AND FIRM PERFORMANCE: NEW EVIDENCE FROM LISTED COMPANIES IN VIETNAM. 126 Le Phan Thi Dieu Thao - Vo Le Linh Dan Ho Chi Minh University of Banking 6.

CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG TỚI LỢI NHUẬN CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN VIỆT NAM. 137 Nguyễn Xuân Trường1 - Trương Minh Quang2 1 Trường Đại học Ngân hàng TP. HCM 2 Vietcombank Quảng Bình 7. NGÂN HÀNG VÀ VIỆC PHÁT TRIỂN CÁC SẢN PHẨM QUỸ TẠI VIỆT NAM.

154 Hồ Thúy Ái - Hoàng Thị Thanh Thúy Trường Đại học Ngân hàng TP. Hồ Chí Minh 8. KHẢ NĂNG NIÊM YẾT CHÉO TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN SINGAPORE CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN VIỆT NAM. 164 Nguyễn Thị Hồng Vinh Trường Đại học Ngân Hàng TP.

CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN CHẤT LƯỢNG BÁO CÁO TÀI CHÍNH CỦA BỆNH VIỆN – TRUNG TÂM Y TẾ DƯỚI ẢNH HƯỞNG COVID-19. 172 Vũ Hải Yến Trường Đại học Ngân hàng TP. MÔ HÌNH CHUỖI CUNG ỨNG BỀN VỮNG: TRƯỜNG HỢP TẠI VIỆT NAM. 193 Nguyễn Trần Lê - Võ Thúy Hiền Nguyễn Thị Tuyết Hạ - Từ Hải Hòa - Nguyễn Đình Mạnh Trường Đại học Ngân hàng TP.

PHONG CÁCH LÃNH ĐẠO VÀ NĂNG LỰC SÁNG TẠO CỦA DOANH NGHIỆP: VAI TRÒ TRUNG GIAN CỦA NĂNG LỰC HỌC TẬP CỦA TỔ CHỨC. 218 Bùi Công Sơn1 – Trần Thị Hương2 1 Khoa Kinh tế Quốc tế, Trường Đại học Ngân hàng TP. 2 Khoa Kinh tế Vận Tải, Trường Đại học Giao thông vận tải TP.HCM 5 VAI TRÒ CỦA VỐN XÃ HỘI ĐỐI VỚI THU NHẬP HỘ GIA ĐÌNH VIỆT NAM: BẰNG CHỨNG TỪ HỒI QUI PHÂN VỊ Trần Quang Văn1 - Trần Minh Son2, 3 1 Trường Đại học Ngân hàng TP.HCM 2 Trường Đại học Kinh tế - Luật; 3 Đại học Quốc gia TP.HCM Tóm tắt: Cải thiện thu nhập hộ gia đình luôn là một trong những mục tiêu quan trọng ở các quốc gia đang phát triển. Nghiên cứu này phân tích ảnh hưởng của các yếu tố nguồn lực, trong đó chú trọng đến vai trò của vốn xã hội đối với thu nhập hộ gia đình ở Việt Nam.

Các phân tích từ số liệu từ Điều tra tiếp cận nguồn lực hộ gia đình Việt Nam giai đoạn 2010 – 2018 và hồi qui phân vị cho thấy những hộ có nhiều mối quan hệ xã hội có thu nhập cao hơn những hộ còn lại. Tương tự, khả năng tiếp cận các nguồn lực của hộ cũng có tương quan với qui mô thu nhập. Những phát hiện từ nghiên cứu này là những hàm ý quan trọng cho các chính sách phát triển. Lý do nghiên cứu Thu nhập hộ gia đình là yếu tố quan trọng quyết định mức sống của hộ gia đình.

Thu nhập của một bộ phận lớn hộ gia đình ở các quốc gia đang phát triển còn ở mức thấp và trung bình thấp và ẩn chứa nhiều rủi ro. Đã có nhiều nghiên cứu cả về mặt lý thuyết và thực nghiệm về các yếu tố quyết định thu nhập hộ gia đình. Các nghiên cứu lý thuyết tập trung vào lý giải mối quan hệ giữa các tài sản mà hộ sở hữu hoặc có thể tiếp cận có vai trò quyết định dạng hình sinh kế của hộ như thế nào. Dạng hình sinh kế mà hộ theo đuổi sẽ có vai trò xác định mức thu nhập mà hộ có thể đạt được (Chambers và Conway, 1992; Barret và Reardon, 2001) Bên cạnh đó, đã có rất nhiều nghiên cứu thực nghiệm về các yếu tố ảnh hưởng đến mức thu nhập hộ gia đình.

Một số nghiên cứu tập trung vào đặc điểm hộ gia đình như đặc điểm nhân khẩu học như tuổi, giới tính, nhóm dân tộc (Hassan và Babu, 1991; Lanjouw và Ravallion, 1995; Simler và cộng sự, 2003; Otsuka và Yamano, 2006; Jansen & cộng sự, 2006). Bên cạnh đó, vốn con người (Koch & McGrath, 1996; Vinokur, 2000; Dong & Hue, 2019). Vốn con người có thể tác động tích cực đến năng lực và khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp (Lepak & Snell, 1999; Arthur, 1992, 1994). Vốn con người là động lực, là nền tảng để thúc đẩy nền kinh tế tăng trưởng theo chiều sâu dựa vào máy móc và công nghệ (Mincer, 1981; Affandi, Anugrah, & Bary, 2019).

Cụ thể là học vấn của chủ hộ cũng như của các thành viên trong hộ cũng là một yếu tố có quan hệ với thu nhập của hộ (Farzam, 2021; Kaur và cộng sự, 2018). Hơn nữa, khả năng tiếp cận với các nguồn lực sản xuất cũng là một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến thu nhập hộ gia đình. Nghiên cứu của Abdulai và CroleRees (2001), Janvry và Sadoulet (2001), Yang (2004), Đinh Phi Hổ và Chiv Vann Dy (2010), Lê Đình Hải (2017), Ogah (2020) thu nhập của nông hộ chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố, trong đó vốn là một trong những nhân tố rất quan trọng. 6 Vốn xã hội cũng là một yếu tố được đề cập trong một số nghiên cứu.

Vốn xã hội gồm quan hệ xã hội của các thành viên trong hộ được thể hiện dưới dạng quan hệ với bạn bè và người thân, quan hệ với hàng xóm và các câu lạc bộ hay các hội. Các nghiên cứu của Sun và cộng sự (2014), Nguyễn Trọng Hoài và cộng sự (2014) cho thấy những hộ có quan hệ xã hội tốt thường có thu nhập cao. Như vậy, đã có nhiều nghiên cứu lý thuyết và thực nghiệm về các yếu tố quyết định mức thu nhập hộ gia đình. Tuy nhiên, các nghiên cứu hiện có chủ yếu dựa trên các phương pháp phân tích OLS hoặc các phương pháp áp dụng cho dữ liệu bảng.

Hơn nữa, các bằng chứng thực nghiệm cũng cho thấy ảnh hưởng của các yếu tố lên thu nhập hộ là không đồng nhất: hoặc có tương quan hoặc không tương quan. Nghiên cứu này áp dụng phương pháp hồi qui phân vị cho trường hợp ở Việt Nam. Các phát hiện từ nghiên cứu này là một đóng góp quan trọng về phương pháp và thực nghiệm cho vốn hiểu biết của khoa học kinh tế về nhánh này. Nghiên cứu này sử dụng số liệu từ Điều tra tiếp cận nguồn lực hộ gia đình Việt Nam từ năm 2010 đến năm 2018 và dựa trên phương pháp hồi qui phân vị để đạt mục đích nghiên cứu trên.

Phương pháp nghiên cứu và số liệu Số liệu Nghiên cứu này sử dụng số liệu từ Điều tra tiếp cận nguồn lực hộ gia đình nông thôn Việt Nam (VARHS) từ năm 2010 đến năm 2018. Điều tra này được thực hiện trên phạm vi 12 tỉnh và năm năm một lần dưới dạng lặp lại các hộ đã điều tra từ kỳ trước. Số liệu từ điều tra này cho phép tính toán thu nhập hộ từ các nguồn thu nhập khác nhau, các đặc điểm của hộ và các tài sản sinh kế của hộ. Phương pháp phân tích Để phân tích mối quan hệ giữa các yếu tố như đặc điểm hộ và các tài sản sinh kế với thu nhập hộ, nghiên cứu này thực hiện hai lớp phân tích.

Thứ nhất, nghiên cứu này sử dụng phương pháp bình phương nhỏ nhất thông thường. Mô hình có dạng: ln⁡(y𝑖 ) = 𝛽𝑋𝑖 + 𝜀𝑖 (1) trong đó ln⁡(y𝑖 ) là logarit tự nhiên của thu nhập hàng năm cho quan sát i và Xi là vector các đặc điểm của hộ gia đình và cộng đồng, vốn xã hội bao gồm thước đo: giới tính, tuổi, bình phương tuổi, trình độ học vấn, dân tộc, tình trạng hôn nhân, số thành viên, thành thị/nông thôn, tổng diện tích đất của hộ, vốn vay (số tiền vay được), khoảng cách (khoảng cách từ nhà đến đường lớn), thiên tai, số thành viên tham gia tổ chức, nhờ cậy, quan hệ với chính quyền.